Паразитизм, оның таралуы және пайда болуы

Паразит деген ұғымның өзі гректің «para» – жанында, «sitos» – қоректену деген сөзінен шыққан. Белгілі бір организм (паразит) екінші бір организмде (иесінде) тіршілік етіп және сол иесін қорек ретінде және мекен ететін ортасы ретінде де пайдаланатын жануар.
XVII ғасырда, яғни ғылымдардың дамуына байланысты, ғылыми зерттеулердің нәтижесінде, паразиттердің және еркін тіршілік ететін жануарлардың ортақтық және айырмашылық белгілері байқалды. Оған дейін паразиттерді жеке топқа бөліп және олардың пайда болуына кейде жұмбақ мәні берілген, яғни паразиттер иесінің денесінде өздігінен пайда болды делінді. Алайда, паразиттерді жануарлар патшалығы жүйесіне қосуына байланысты пиаразит түсінігінің дәл анықтауын қайта құрастыру қажет болды.
Ең алғаш паразитке түсінікті және оның тіршіліктегі басқа организмдерден ерекшелігін анықтап, зерттеген неміс ғалымы Рудольф Лейкарт (Leuckart, 1879). Лейкарттың анықтамасы бойынша паразит дегеніміз – бұл бір организм басқа организмде қорек және баспана табатын тірі организмдер.
Лейкарттың анықтамасына сүйенетін болсақ, паразиттің негізгі ерекшеленетін басты белгісі - оның қоректену тәсілінде, кез - келген организм (паразит) екінші бір организмде тіршілік ете отырып, (жыртқыштық қоректену емес) оны өлімге ұшыратпай сол организм есебінен қоректенеді. Паразит иесін (құрбанын) өлтірмей онымен бір тұтас тіршілік етеді, жыртқыш жануарлардан басты айырмашылығы осы белгісінде. Лейкарттың - анықтамасы бойынша паразиттердің кейбір түрлерінде ғана паразитизм шекарасы бұзылады, егер мысалы паразиттік тіршілік ететін сүліктер, қорек көзін өзінен ірі әрі күшті организмдерден алса, алайда өзінен кіші немесе әлсіз организмдермен тең келген жағдайда сүлік нағыз жыртқыш ретінде саналады. Паразиттер өз иесінен кіші әрі әлсіз болады.
Келтірілген мысалда паразитизм бұл - жыртқыштың бір формасы ретінде қарастырылса, жыртқыш пен оның құрбаны (жертва) денесінің мөлшеріне негізделген қарым – қатынас болады.
Ал паразиттердің басқа организмнің денесінде тіршілік етуі Лейкарт үшін екінші ретті сипатта болды.
Аса үлкен биолог және паразитологияның негізін салушы Лейкарттың «паразит» анықтамасы биологияда мықты орын алып және оны біраз уақыт бойы паразитологтар ұстанып жүрді. Мысалы Коллери, (Caullery, 1922) паразитизм ұғымын былайша сипаттайды «организм тіршілігіне қажетті және қалыпты жағдай яғни басқа организмнің – (иесі) есебінен қоректеніп, жыртқыш пен олжасы тәрізді емес, сол организмді бүлдірмей тіршілік етуі».
        
        I бөлім. Паразитизм, оның таралуы және пайда болуы
1-тарау. Паразитизм және паразит туралы түсінік
Паразит ... ... өзі ... - ... - ... деген сөзінен шыққан. Белгілі бір организм (паразит) екінші бір организмде (иесінде) тіршілік етіп және сол иесін қорек ретінде және мекен ... ... ... де ... жануар.
XVII ғасырда, яғни ғылымдардың дамуына байланысты, ғылыми зерттеулердің нәтижесінде, паразиттердің және еркін тіршілік ... ... ... және ... ... байқалды. Оған дейін паразиттерді жеке топқа бөліп және олардың пайда болуына кейде жұмбақ мәні берілген, яғни паразиттер иесінің ... ... ... ... ... ... паразиттерді жануарлар патшалығы жүйесіне қосуына байланысты пиаразит түсінігінің дәл анықтауын қайта құрастыру қажет болды.
Ең алғаш ... ... және оның ... ... ... ерекшелігін анықтап, зерттеген неміс ғалымы Рудольф Лейкарт (Leuckart, 1879). Лейкарттың анықтамасы бойынша ... ... - бұл бір ... ... организмде қорек және баспана табатын тірі организмдер.
Лейкарттың анықтамасына ... ... ... ... ... ... ... - оның қоректену тәсілінде, кез - келген организм (паразит) екінші бір ... ... ете ... ... ... ... оны ... ұшыратпай сол организм есебінен қоректенеді. Паразит иесін (құрбанын) өлтірмей онымен бір тұтас тіршілік етеді, жыртқыш жануарлардан ... ... осы ... ... - ... бойынша паразиттердің кейбір түрлерінде ғана паразитизм шекарасы бұзылады, егер мысалы паразиттік тіршілік ететін сүліктер, қорек көзін өзінен ірі әрі ... ... ... ... ... кіші немесе әлсіз организмдермен тең келген жағдайда сүлік нағыз жыртқыш ретінде саналады. ... өз ... кіші әрі ... ... мысалда паразитизм бұл - жыртқыштың бір формасы ретінде қарастырылса, жыртқыш пен оның құрбаны (жертва) денесінің мөлшеріне негізделген қарым - ... ... ... ... басқа организмнің денесінде тіршілік етуі Лейкарт үшін екінші ретті сипатта болды.
Аса ... ... және ... ... ... ... ... биологияда мықты орын алып және оны біраз уақыт бойы паразитологтар ұстанып жүрді. Мысалы Коллери, (Caullery, 1922) паразитизм ... ... ... . ... ... ... паразитизм ұғымын анықтауда ол оның маңызды негізін (черта) көрсеткенімен, оның бағыты бір жақтылау ол - қоректенудің бір ғана ... ... ... ... ... анықтап ашу үшін мұндай бір тұжырымдама жеткіліксіз. Мұндай ... ... ... ... болуы да мүмкін емес, әрі паразитизмге қатысты ... да ... ... ... ... еді. ... ... паразиттер категориясына тек қоректену әдісінің ұқсастығына қарай әр түрлі бір - біріне мүлде ұқсамайтын организмдерді жасанды жағдайда біріктіруге тура ... ... қан сору ... ... адамдар мен жануарларға шабуыл жасайтын Desmodus туысына жататын жарқанаттыларды, қоректену мақсатында иесінің ... ... ... төсек қандаласы мен масаларды паразиттерге жатқызуға болады. Басқа жағынан қоректену сипатына байланысты анықтаған болсақ онда қоректену сферадан мүлде тыс ... ... ... ... ... ... ішек бактерияларымен қарапайымдыларды қорек ететін, көптеген ішек қарапайымдыларға (Entamoeba coli, Trichomonas) тіпті құрттарға (Trichostrongylidae) да ... ... ... ... ... ... ... анықтау жеткіліксіз болуына байланысты, кейбір авторлар анықтауышқа қосымша паразиттердің иесіне келтіретін зиянын қосып анықтауға тырысты (Minchin, 1912; Dobell, 1919; ... 1931; ... 1933, және т.б.). ... К.И. ... (1923) ... бұл тірі организмдердің арасындағы биологиялық қарым-қатынас бір түрі, соның біреуі - ал біреуі , алғашқысы ... ... ... беткі жағында немесе ішкі мүшелері мен тканьдеріне тереңдей еніп, ... ... сол ... ... ретінде де уақытша немесе тұрақты мекен ретінде де пайдаланады. ... ... мен ... ... кеңістіктік (экологиялық емес) қарым - қатынасты сипаттайды. Н.А. Холодковскийдің анықтамасы бойынша .
Сонымен ... А. А. ... (1937) ... ... ... (паразитті) анықтау үшін өзінің объектісіне (иесіне) ғана тән белгілері бойынша анықтауға қате болмайды. Мысалы паразиттің бір ғана түрі, бір ... ... иеде ... ... ... ... әр түрлі салдарға әкелуі мүмкін. Әр түрлі физиологиялық күйдің күшіне қарай паразит айтарлықтай патогенді эффект көрсетсе, кей ... ... ... ... ... ... өзіндік қасиетімен емес, иесі организмінің қасиеті және паразит қасиетінің қатынасы бойынша анықталынады.
Паразиттер иесіне тек қана зиян келтірет деген ұғым дұрыс ... ... - ... өз иесінің иммунитетінің пайда болуына байланысты иесі жағынан жиі зиянды әсер ... ... ... паразиттің тіршілік етуіне және оның көбею қабілетін нашарлатады.
Паразитизмнің мәні туралы көз - ... ... рет ... (Braun, 1883) ұсынған. . Ізінше Браун - паразитизм ... ... те, ... та ... бұл ... сипаттама әрі қарай дами алмай, біраз уақыт бойы паразитологтар паразитизмді организмдер арасындағы ... түрі деп ... ... ғалымдар паразитология саласында жүргізген ғылыми зерттеулерінің арқасында паразитизм ... ... ... жаңа ... ... Мысалы, Е.Н. Павловскийдің (1935) анықтамасы бойынша деп белгіледі. Паразиттердің мекендеуіне ... екі ... тән: ... ... ортасы - иесінің организмі, екінші реттік ортасы - иесін қоршаған орта. Бұл ойын Е.Н. Павловский өзінің ... ... ... жеткізді.
Паразиттің тіршілігі, онда болып жатқан процестер мен өзгерістер ең біріншіден иесінің организміне байланысты. Осы ерекшелігі оларды басқа ... ... бір ... ... ... ... Павловский 1946 жылы жарық көрген атты еңбегінде, паразитизм және паразит ұғымына кең мағынада қамтып ... ... Е.Н. ... ... ... . ... паразитизм құбылысы көбінесе экологиялық түсінік болып табылады, соған байланысты паразитология ғылымы тек паразиттер мен ... ... ғана ... шектелмей, әсіресе бір организмге немесе басқа да организмдерге қоныстану салдарынан туындайтын ... мен ... қоса ... ... ... ... мәні жәйінда көз - қарастарды бірнеше жылдар бұрын американдық ғалымдар өрбітіп дәлелдеген. ... ... ірі ... ... (Hegner, 1927) пайымдауы бойынша паразитологияның міндеті паразиттерді зерттеу де емес - ... ... ... ... және ... ... ... Хегнер бойынша иесіне паразиттерден келетін зиянды зерттеуді де паразитология ғылымына емес ол медицина, ветеринария және ауыл ... ... ... ... ... ... жеке пән ... зерттеу объектісі - тек екі организм, паразит және ие арасындағы қарым-қатынастар, яғни бір организм ішінде екінші организмнің ... ... ... ... ... ... - паразит және ие арасындағы қарым-қатынасты, еркін тіршілік ететін организмдердің тіршілік ортасы мен олардың қарым-қатынасы тәрізді ... ... ... ... тиіс деп ... ... ... паразитологияның міндеттері әр түрлі паразиттермен практикалық күресуді жасаудың қажетті базасы болып табылады. Жеке паразитологияның дамуы мен оны жете ... ... ... ... ... ... ... жылдары паразитизм құбылысына экологиялық тұрғыдан қадам жасау көпшілік паразитолог ғалымдардың зерттеулерінде кездеседі (Baer, 1952; Nobel, 1958; Théodoridès, 1954; Stammer, 1955, және т.б. ... ... мен ... ... ортасын зерттеуді экология ғылымының объектісі болып табылады. Ал осы ... ... ... ... - ... ... үшін оны жалпы экология ғылымынан бөліп паразитология пәні ретінде қарастыруға негіз бар.
Практикалық көз - қарас бойынша ... ... ... ... - иесі ... ... ортасына басты назар аударылады, теориялық көз - қарас бойынша да мұндай қарым - қатынастар көбіне ... ... ... ... және орта ... ... ... тіршілік ететін организмдерге тән, ал арасындағы ... - ... ... ... ... ие, яғни паразиттік қатынаста басты мақсатта екі ... ... ... ... ... ... және ортаның екі организмдерге.
Жоғарыда айтылған қарым - ... ... ... ... ... ... Ортаны экологиялық зерттеудің әдістері паразитизм құбылыстарын анықтауда жеткіліксіз. Ортаның өзгеруіне ең басты себеп паразиттерден туындағандықтан бұл жерде ... орын ... ... ... аса ... ... табылады. Орта (ие) жақтан әсер ету негізінде паразиттердің күрт физиологиялық өзгерістерге яғни ... ... және ... ... ... ... экология ғылымына мүлде бейтаныс өз алдына ерекше зерттеу әдістерін талап етеді.
Паразит және ие арасындағы қарым - ... ... ... болған құбылыстар мен процестер еркін тіршілік ететін организмдер мен салыстырғанда айтарлықтай ... ... ... ... екі жағдайда биологиялық процестер және құбылыстар сапалы тепе-тең. Бірақ сол қатарда паразитизмнің ... ... бар. ... ... ету ... ... және ... шектеулі болғандықтан көптеген биологиялық процестер паразиттерде айқын ... ие ... ... ... ... ... мекен ету аумағы кең болғандықтан оларда жүретін ... баяу ... ... ... жылдарға созылады) жүреді, ал паразиттерде бұл құбылыс уақыт және кеңістікпен реттеліп тұрады. Қоршаған ортаның күрт өзгеруінен ... ... ... ... ... ... ... жануарлар организмінің сол ортаға бейімдеушілігі мен өзгергіштік процестері өте баяу жүреді, бұл ... ... ... ғалымдардың назарына іліге бермейді.
Ал, паразиттер үшін оны қоршаған орта аз уақыт аралығында тіпті апта, күн ... ... ие ... иммунитетінің күшеюі және т.б) өзгеруінен паразиттерде өзгергіштік процестері байқалады. Мысалы, ... ... ... көбеюдің әр бір сатысында өзгеріске ұшырап тұрады, Полянский Ю.С. және Стрелков А.А. (1938) бойынша күйіс қайыратындардың асқазанында паразиттік тіршілік ететін ... ... ... ... ... салдарынан екі аптаның ішінде - ақ Entodinium caudatum - ның ... ... ... ... ... айналуына әкеп соғады.
Еркін тіршілік ететін организмдерде нәсілділіктің және географиялық әр түрліліктің туындауы олардың үлкен кеңістікті алып мекен ... ... ... бір ... ... областар арасындағы игерімсіз географиялық барьерліктің туындауынан болу керек. Осыған ... ... ... бір ғана ... ... ... етіп сол ... басқа организміне ауысуы (ішекте паразиттік тіршілік етіп тканьге ауысуы немесе қанға өтуі) немесе иесін алмастыру (мүйізді ірі қаралардың ... ... ... етіп ... ... ... жүріп жатқан процестердің бәрі де шектелі кеңістікте өтуі мүмкін.
2 - ... ... ... және оның ... ... - ... symbiosis - бірігіп тіршілік ету) - селбестік, яғни екі түрге жататын организмдердің ... ... ... ... ... етуі. Симбиоз жануарлар мен өсімдіктер арасында жиі байқалады. Организдер үшін бірігіп ... ету, ... ... ... ... анағұрлым пайдалы. Олардың қоршаған ортамен қарым-қатынасы және одан келетін пайдасы симбиоз арқылы қалыптасады. ... ... ... екі ... ... ... зиянды екені байқалса, әдетте мұндай қатынастардың үш негізгі формасын ажыратып қарастыруға ... ... ... және ... ... ... екі бірге тұратын ағзалар бір-біріне пайдасын тигізеді, комменсализм кезінде біреуі пайдасын көреді, ал екіншісіне ешқандай зиян болмайды, ал ... ... ... тұратындардың бірі пайдасын көреді, ал екіншісіне зиян келеді.
Симбиоздың белгілеріне қарап, паразиттік және еркін тіршілік ететін ... ... ... айырмашылықтары айқын көрінеді. Еркін тіршілік ететін ағза сыртқы ортамен қарым-қатынаста болады, ... ... ... ... ... ... ... әсеріне шалдығады. Ал, паразиттік ағзалардың тіршілігі өзінің иелеріне байланысты болады.
Симбиоздың әр түрлі формасында, екі ... ... ... ... ... қарым-қатынаста болуы тиіс. Бір жағдайларда серіктестердің (жұптардың) бірде-біреуі өз бетінше еркін ... ете ... ... ... аз да ... өмір ... ... болмайды.
Басқа жағдайда серіктестердің біреуі екіншісін өзінің сыртқы орта жағдайына бейімдеуі үшін пайдаланады, яғни өз бетінше өзінің сыртқы ортамен байланысын сақтайтын тек бір ғана ... (жұп) ... ... ... Бұл екі жағдайда да ағза өзінің толмай тұрған жерлерін толтырады, яғни тіршілік етуге бейімдейді және осындай қасиеті бар ... мен ... ... ... ... жағдайда тіршілік ететіндердің түрлерін "симбиоз" ("sin - бірге, bios - ... деп ... 1946 жылы ... Ш.Д. бұл ... ... ... .
Бірге өмір сүретін организмдер сыртқы қолайсыз факторлардан және жыртқыштардан және де ... ... ... ... үшін бейімделіп ыңғайланады.
Симбиоздың үш негізгі формаларын қарастырайық: комменсализм, мутуализм, паразитизм.
Комменсализм (лат. commensalis - табақтас, масыл) - әр ... ... ... зиян ... ... ... етуі. Олардың біреуі (комменсал) екіншісіне зиян келтірмей уақытша немесе үнемі бірге қоректенеді, немесе өмір сүреді. ... үш ... ... ... ... топ - ... ... түрге жататын организмдердің тағам қалдықтарымен қоректенеді: екінші - ... өне бойы ... ... ... ... (иесіне) жабысып тіршілік етуі, мысалы, жабысқақ балық - Echeneus ... ... - ... ... ... ішкі мүшелерінде мекендейді, мысалы, талшықты қарапайымдылардың опалинина отрядының ... ... ... артқы ішегінде тіршілік етеді немесе жерортатеңіздік карапус балығы (Carapus acus) тікентерілердің теңіз ... ... ... ... ... ... келесі типтер тән: синойкия, эпиойкия, энтойкия, параойкия.
Бірге өмір сүретін жағдайлардың бірі ... ... ... (sin - бірге, oikos - үй). Бұл ... ... бірі ... кіші ... және ... шапшаңдығымен басқа немесе басқа организмнің тұрғын үйіне сыйуын айтады. Мысалы: Amphiprion балығы ірі актиниялардың (Crambactis, Discosoma) қармалауыштарының ортасында тіршілік етіп ... ол ... ... алуы үшін ... суды ... ... ... көмектесіп тұрады. Ал, актинияның қармалауыштары ішке қарай тартылғанда сол қатарда балық актинияның гастраль қуысына еніп ... ... ... ... ... ның актинийдің уының қатынасында улы иммунитеті бар. Amphiprion балығы актинийді қорғау түсінігін Слюитер (Sluiter, 1888) ... Ол ... ... мен ... - ды ... ... балықтарды да қосып қойды. Зерттеуші бұл балықты айлар бойы ұстады. Бірақ актинийді қалай аквариумнан алғанда, Amphiprion - ды ... ... соң ... ... жеп ...
Он аяқты шаян Arete dorsalis теңіз кірпісінің Heterocentrotus - пен қатар жанындағы тесіке ... ... ... ... кірпісінің денесі мен бірдей түске айналып шаяндар кетеді. Polyonyx және Pinnixa ... ... ... тірі ... полихеттердің түтікшелерінде жиі кездеседі, мысалы Loimia, Chaetopterus.
Эпиойкия - бұл кезде квартирант - жануар иенің денесінің үстіңгі ... ... ... ... ... ... Cirripedia туысын жатқызуға болады. Олар планктондармен қоректенеді де, киттердің және акулалардың терісінде орналасады. Бұларға Anelasma squalicola - акуланың ... және Coronula ... - ді ... ... ... етеді. Қарапайымдылардың арасында эпиойкилерге мысал өте көп. Сорғыш ... ... ... ... Gammarus - та, ... ... ... шаян Asellus - те мекен етеді. Бұлар кірпікшелі инфузориялармен ... және ... ... иесімен ешқандай қоректік байланыста болмайды.
Штаммер (Stammer,1955) инфузориялар Peritricha - ның әр ... су ... ... ... ... ... ... Кейбір инфузориялар (Epistylis rotans, Vorticella campanula т.б) насекомдарға ғана бекініп өмір сүріп қана қоймай, сонымен қатар ... ... өмір ... ... ... ... өте жақын байланысқа келеді. Олар иесінің денесіндегі ойыстарға кіріп немесе оның ашық қуысты жүйесіне енеді. Мысалы, әр түрлі топтағы ... ... ... ... ... ... ... қорегін табу үшін соңғысын уақытша тастайды. Ұзындығы 3-6 см болатын Apogonichtys strombi ... Strombus gigas ... ... ... өмір ... белгілі, Pinnotheres крабы тақтажелбезекті моллюскалардың мантия қуысында, Chaetogaster limnae олигохета өзінің иесі Limnae stagnalis - тің денесінде өмір ... ... ... ... ... голотурийдің өкпесінде өмір сүреді, уақыт өте олар клоака арқылы сыртқа ... ... ... қоректенеді.
Эпиойкия типі бойынша симбиоздық классикалық түрі тақуа - ... ... ... бірге өмір сүруі болып саналады. Осымен Sagartia parasitica моллюскалардың бақалшақтарында өмір сүреді, ал Adamsia palliata ... ... ... ... ... ... симбиоздарда, әсіресе Adamsia-ларда 2 жұп бір-бірімен өте жақын байланысқа түседі. Pagurus asper және тағы ... ... ескі ... ... арқылы өзінің симбионттарында ауыстырады. Adamsia Eupagurus - ты өзінің табанымен қаптайды, сонда ол моллюсканың бос бақалшағында орналасады, Adamsia - ның аузы ... ... ... та оның ауыз ... ... аузына қарағанда біраз артта. Сондықтан астың бір бөлігі соңында ылғи актиниймен жұтылады. Adamsia palliata шаянмен симбиоздан тыс өмір сүре ... ... түрі - ... яғни квартиранттың иесінің ішіне еніп тіршілік ету құбылысы. Негізінде ... ... ... ... жол ашады. Әдетте энтойкияны термиттердің ішегіндегі талшықты қарапайымдылар көрсетеді. Термиттердің ішегінің артқы бөлімдерінде көп мөлшерде ... ... ... қарапайымдылар өмір сүреді. Олар термиттердің ішегінде қорек және пана тауып, бірлесіп тіршілік етуден белгілі пайда табады. Осы мәліметтерді Кливлэнд және тағы ... ... 1925, 1926, 1928; Hungate, 1939; Crasse 1952 а т.б.). ... ... болады. Бұл жануарлар арасындағы қарым-қатынас сонша тығыз болады, яғни ... - лар ... өмір сүре ... ... ... термиттер де оларсыз өмір сүре алмайды. Термиттердің ішегінде қорек заттарды қорытатын ферменттер кездеспеген.
Термиттер клетчатканы қорек етеді, бірақ өздері оны қорытып ... ... ... ал ішегінде тіршілік ететін гипермастигиналар сол клетчатканы ыдыратып көмірсуларға айналдырады.
Хангейттің (Hungate 19396, 1943) зерттеуі ... ... ... ... ... целлюлоза ферментін бар екенін дәлелдеді. Сонымен термиттердің денесінде клетчатканы ыдырататын глюкоза мен сірке қышқылы ... ... мен ... ... ... деп аталады, бірақ та бұл қатынасты паразит және ие қатынасы ... ... ... ... ... гипермастигиналар ортамен 1-ші ретте пайдалануы және олардың сыртқы ортамен 2-ші ретті ие ... ... ... ... ... өсімдік табиғатының ағзаларының арасында көрінеді. Бұл симбионттар қарапайымдыларда (әсіресе, радиолярийлерде және ... ... ... ... ... ... viridissima,кейбір медузаларда және маржан полиптерде) (Anthozoa) және басқа типтердің ... ... ... Vortex т.б., коловраткаларда Ascomorpha helvetica, мшанка Zoobothryum, моллюскаларда Tridacna, Elyna viridis, т.б.) жиі кездеседі.
Симбиоздың ерекше типі - парасимбиоз (іргелес ... ... ... және ... береді, яғни термиттердің және құмырсқалардың симфиттері. Симбиоздың ерекше түрі парасимбиотикалық, бірлесіп өмір сүруде екі-екіден болады, симбионттар көп болса да. ... ... ... ... да ... мүмкін. Ол кезде симбионттардың бірде біреуі басқа түрдің белгілі индивидімен мықты байланысқа түспейді, олар барлық особьтардың толық қауымымен байланысады. Мысалы, Paussus ... ... ... бөлінген жағымды сілекейлерімен құмырсқалардың інінің барлық мүшелерін қамтамасыз етеді және олардың әр бір ... ... ... ... Дәл ... ... де (Aphidinea) құмырсқалар колониясының қорғанысын пайдаланып, өздері кез-келген өтіп жатқан құмырсқаларға өзінің тәттә бөліндесін береді.
Симбионттардың арасында комменсализмге көп мысал бар. ... ... ... ... ... ... (Cyclothoni signata) енуін көруге болады.
Комменсализмді айтқанда, біз, бір организмнің қоректену қабілеті басқалардың қорегінің қалдығымен қоректенетінін ... ... ... өмір ... ... ... орын алады және ассоциация түзбейді. Комменсализм паразиттік тіршілік ететін ... ... ... ... ... ... ... Trichomastix және Chilomastix, олар бактерияларды жегіштер, омыртқалылардың иесінің ішегінде немесе ... ... ... амфибиялардың ашы ішегінде және т.б. байқалады. Осы категорияға кейбір ішек паразиттерін жатқызуға болады. Олар ... ... ... ... ... ... ... ішегінде эктопаразиттердің арасында комменсализм Udonella құртында байқалады. Ол Caligidae жұмыртқа қалтасына жабысады да иесінің қалдығымен қоректенеді.
Селбестік тіршіліктің келесі формасы ... (лат. mutuu - ... ... ... - екі ... ... ... бір - біріне пайдасын тигізеді, және өздігінше әр қайсысы тіршілік ете алмайды. Мысалы ретінде: тақуа шаянның актиниямен селбесіп ... ... ... ішегінде көп талшықты қарапайымдылар - Hypermastiginaлардың тіршілік етуі т.б.
Тақуа ... ... ... ... Pagurus ... P. ... құрсақ бөлімі жұмсақ нәзік болып келеді. Осыған байланысты шаяндар ... ... ... үшін ... ... бос бақалшаған пайдаланып, оның ішіне құрсағын жасырады да, оны ... ... ... және ... Sagartia ... ... ... тіршілік етеді. Актиния шаянды жауынан қорғайды, қорегін табуына көмектеседі, ал шаян оны бір орыннан екінші орынға ауыстырып, қоректік ... ... ... ... ... ... ... бірі пайдасын көреді, ал екіншісіне зиян келтіреді. ... өз ... ... және тіршілік ортасы ретінде пайдаланады және сыртқы ортамен ... ... ... ... үш топқа бөлінеді: эктопаразиттер (биттер, бүргелер, масалар, кенелер т.б.); эндопаразиттер (паразиттік ... ... ... ... ... паразиттер (қарапайымдылар - трипаносома, безгек плазмодиялары).
Сонымен, жоғарыда көргеніміздей бірге өмір сүретін организмдердің арасындағы қарым-қатынасында әртүрлі жолдар бар. Ең аз ... ... ... ... ... Одан әрі байланыстарды бекіту 2 бағытта жүреді, бір жағынан 2 жұптың бір-біріне қатынасының жолының күшеюі пайдаланылады және 2-ші ... бір ... 2-ші ... ... орта ретінде пайдаланатындар, ол нағыз паразитизмге әкеледі.
Паразит және иесі арасындағы түрлі байланыстар
Факультативті және жалған паразитизм
Бір күйден (еркін тіршілік ... ... ... ... ... ... ... екінші күйге (паразитизм) өтуді факультативті паразитизм деп атайды. Табиғатта еркін тіршілік ететін ағзалар кездейсоқтық жағдайлармен өзіне ... ие ... ... ... ... паразитизмге өтуін факультативті паразитизмге мысал бола алады.
Мысалы сүліктердің ішінде европалық Glossosiphonia complanata ұсақ омыртқасыздармен қоректенетін еркін ... ... ... Limnatis nilotica ірі ... ... ... жасай отырып, уақытша қанын сорумен ғана шектеледі.
Қандалалардың ішінде Reduvius ... ... әр ... ... ... ... ... тіршілік ететін жыртқыш болып табылады, алайда Reduvius personatus жыртқыштықпен қоса, кейде адамдарға да шабуыл жасап қанын ... ... ... құрттардың арасында да факультативті паразитизм байқалады. Скрябин Донбас қаласында топырақта тіршілік ететін Rhabditis ... екі ... және ... жұмыртқа, дернәсіл және ересектерін адамның ішегін зерттеу барысында тапқан.
Жұмыр құрт Aloionema appendiculatum топырақта еркін тіршілік етеді. Алайда Aloionema дернәсілі бір ... Arion ater - дің ... ... онда ... тіпті мөлшері қалыпты күйінен де екі есеге асып өседі, жыныстық жетілгеннен кейін көбею үшін сыртқа шығады, ал ... ... ... олар ... ... ... ете алады.
Паразитизмнің шығу тегі туралы әр түрлі көз-қарастарға байланысты факультативті паразитизм көптеген ... ... ...
Еркін тіршілік ететін организмдер паразиттік тіршілікке көшуі мынадай себептермен: егер ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызатын қандай да бір ерекшелік, мысалы, ... ... ... қорғайтын ерекше қорғаныш жабынының болуы немесе шірінділерде яғни анаэробты жағдайда тіршілік ететін жануарлар сондай - ақ ... ... ... ... яғни ... ... олар тез бейімделіп тіршілік ете алады.
Медицина саласынан өрбіген азды-көпті ... да ... ... ... ... ... паразитизм түсінігі жүреді. Бұл атаудың мағынасы еркін тіршілік ететін ағзалардың кездейсоқ басқа жануардың денесіне түсіп, сол ... ... ... өмір ... ... шыбындардың бірнеше түрінің (бөлме шыбыны, ет шыбыны, сыр ... ... ... ... ... ... навозда, падалиде сырда сонымен қатар олар ішектің ас қорыту сөлінің әсеріне төтеп бере алатын қасиетке ие және ... бір ... ... оған жат ... өмір ... ... ... немесе уақытша иесіне зиян келтіреді.
Дәнді-дақылдардың, сыр және басқа да азық-түліктердің зиянкестері болып ... ... ... ... арқылы адамдардың ас қорыту жүйесіне түсіп, сол жерде біраз бөгеліп ішек ауруларын ... ... ... факультативтіден айырмашылығы тек оның сирек әрі кездейсоқтығында болса керек.
Жоғарыда айтылғандай факультативті паразитизм әдеттегі паразитизмге ... ... ... ... ... және міндетті паразитизм тәрізді мағына білдіреді.
Паразиттердің иесіне кеңістіктік қатынасы
Иесінің организмінде паразиттердің қоныстануына байланысты оларды екі категорияға бөліп қарастырады: эктопаразиттер - ... ... ... ... ... ... етеді, эндопаразиттер - иесінің дене қуысында, тканьдері мен ... ... ... ... ... тканьдік, клеткаішілік және т.б. деп бөледі.
Қарапайымдылардың ішінде Sporozoa класының түгелдей өкілдері эндопаразиттер болса, паразиттердің қатарына кіретін ... және ... ... экто әрі ... болып табылады. Monogenoidea класы эктопаразиттер, ал Trematoda класына ... ... тән. ... ... - ... ... ... айналу жағдайлары байқалады. Оған мысал ретінде Polystoma туысының өкілі, теңіз сирек тұщы су балықтарының желбезегінде өмір сүреді. Алайда осы ... ... ... ... Polystoma integerrimum дернәсілдік кезеңін бақа дернәсілдерінің (итбалық) желбезегінде ... ... ... ... ... ... айналған кезде желбезек атрофиясы мен желбезек тесігінің жабылуынан паразит иесінің ішегіне өтеді, ... ... ... ... ... өтеді, сол жерде жыныстық жетіліп, өмір бойы эндопаразит болып қала береді.
Целлер (Zeller, 1872), кейін ... ... 1935) ... кей ... ... ... ... Polystoma дернәсілі, итбалықтардың метаморфозына дейін желбезекте жыныстық жетіліп үлгеріп сол жерде жұмырқалайды, ал олардан шыққан ... ... тек қана ... ... ... етеді. Сонымен қатар Polystoma - ның кейбір түрлері тасбақаның ауыз қуысында Polystomoides ocellatum және мұрын қуысында P. rugosum ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері моногенеалық сорғыштардың әр түрлі топтарының өкілдерінде тәуелсіз жүрді. Сонымен тұқы балықтардың желбезектерімен тері жабынында паразиттік тіршілік ететін ... ... ... ... ... ... ... тері жабынынан зәр шығару тесігі арқылы бүйрек мочеточниктеріне ... ... ... 1931) ... ... ... паразиттік тіршілік ететін Monogenoidea класының өкілі Amphibdella torpedinis - тің энтопаразиттік күйге факультативті ... ... ... ... ... ... ... (Torpedo ocellata T. marmorata ) тіркелген. Рушковский Неаполда 27 ... ... сол ... 50% - ының ... ... ... жұмыртқаларын, ал 30% - дық жағдайда жыныстық жетілген құрттардың өздерін тапқан. Өкінішке орай A. torpedinis жүрекке ... ... ... ... ... деректер бойынша бұл паразит жүрекке қан жүйесі арқылы өткен деген болжамдар да жоқ емес. ... және ... - мен ... ... ... ... дерлік әдеттегі эндопаразиттер. Керісінше, сирек жағдайда аннелидалар паразитизмдікке көшкен кезінде олар үнемі эктопаразит болып кетеді. ... ... ... ... 2 ... ал ... - ... ішінде Ichtyotomus sanguinarius балықтардың тері жабынында паразиттік тіршілік етеді. Тек Eunicidae тұқымдасының кейбір туыстары ғана басқа да полихеттердің дене ... ... яғни ... болып табылады. Oligochaeta - лардың ішінде біраз бөлігі ғана эктопаразит ... су ... ... және ... құрттарында Enchytraeidae).
Паразиттік моллюскалардың аз ғана бөлігі аталған екі категорияға да ... ал ... - ... арасында әсіресе шаяндармен насекомдар ішінен көптеген эктопаразитте эндопаразитте кездеседі.
Әрбір паразиттің өзіне тән ... бір ... ету орны ... Кей ... ... тіршіліінің барлық циклінде иесінің бір ғана органында қоныстанады, мұндай құбылыс әсіресе көптеген ішек амебаларында, ... ... ... және ... ... ... байқалады. Мұндай паразиттер қоныс мекенін тек сол иесінің органын зақымдап ... ... ... ...
Паразиттердің басқа да түрлерінің индивидуальдық дамуы мекен орнын ауыстыру арқылы жүреді. ... ... vivax - тың ... ... бауыр клеткаларында дамиды, ал олардың шизонт және гамонт сияқты кезеңдері эритроцитте ... ... ... ішек қабырғаларында тіршілік етсе, олардың дернәсілдері бұлшықетте, ересек Delafondia (Strongylidae) жылқылардың ішегінде, ал дернәсілдерінің дамуы брыжжеечных шажырқай артериясында жүреді. Паразиттер ... ... ... ету ... барар жолында қоныстануы уақытша деп те аталауы мүмкін. Мысалы аскарида немесе анкилостом ... ... ... ... ... алу ... уақытша қоныстанады, ал ересек паразиттер ішекте мекендейді яғни олар тұрақты қоныстанады.
Уақытша паразитизм
Лейкарт заманының өзінде - ақ ... ... ... байланыста болуы мен сол жерде өткізген уақытына байланысты ... ... ... ... және ... деп ... ... Уақытша паразит дегеніміз - иесінің денесінде ұзақ уақыт тұрақталмайтын және де оған бейімделмеген, ... ... ... көбеймейді, бірақ олардың қоректі қабылдау процесі иесінің денесіне көшуімен сәйкес келеді. Кейде ... ... ... иесінің денесінде қоректену үшін ғана қысқа ғана ... ... ... Ал тіршілігінің басқа кезеңдерінде иесімен ешқандай байланыста жоқ.
Уақытша паразитизм паразит пен иенің арасындағы ... ... ... ... ... ... ... бейімделгіштігінің әлсіз көрінісі ісбеттес. Байланыстың өте аз уақытқа созылуы бір организм екінші бір организмді тек қорек көзі ... ... оған ... мен басқа да қан сорғыш жәндіктер мысал бола алады.
Цейлон сүлігі Haemadipsa ... мен оның иесі ... ... ... ... ... ол ... сияқты олжасының ізінен қумайды, бұталарда күтеді, кездескен уақытта шабуыл жасап қанын сорып қоректенеді. Норовый кенесі Ornithodorus адамдар мен ... ... ... ... ... ... ... 2-3 сағатқа дейін сорып, сосын иесін тастап, өзінің үйреншікті мекеніне ... сол ... өмір бойы қала ... Павловский мен әріптестері (1946-1950) жүргізген зерттеулер көрсеткендей Ornithodorus ... ... ... 9-14 ... дейін қоректенбей тіршілік ете алады екен. Төсек қандаласы (Cimex lectularius) адамдардың, үй құстарының және басқа да жануарлардың қанымен қоректенеді, олардың ... 2-3 ... ал ... ... 15 минут уақыт аралығында иесінің қанын сорады. ... - ақ ... ұзақ ... кемінде бір жылдай қоректенбей иесіз, тіршілік ете береді.
Иксодалық кенелер ... ... ... ... ... ... ... иесімен жақындасады. Ixodes ricinus - үш иелік кене дамуының әрбір фазасындағы особтар, иесінде қысқа уақыт ... ... ... оны ... ... ... метаморфозға ұшырайды. Дернәсілдері 3 - 5 күн, нимфалар - 4 - 6 күн және ... ... - 7 - 8 күн ... ... ... Иесінің физиологиялық жағдайына байланысты кейде аналықтарында қан сору уақыт 14-20 ... ... ... Сонымен кенелер иесінің денесінде жалпы 14-20 күн болады. Екі ... кене - Hyalomma detritum - ның ... ... ... қаныққаннан кейін де одан ажырамай қанын сорып нимфаға айналады, тек содан кейін ғана иесінен ажырайды. ... ... қан сору ... 20-22 ... құрайды. Аналықтары басқа жануарда 7-25 күндей қоректенеді. Кенелер дамуының барлық циклі сыртқы ортада болғанын қосқанда бір ... ... ... ... кене - Boophilus calcaratus - дернәсілдері жануарларға шабуыл жасап, оларға жабысып ешқандай орын ... ... ... ... ... ... ... қанға тойғаннан кейін иесін тастап топыраққа жұмыртқа салады. Кене иесінің ... 22-30 күн ... ал бір ... ... дамуы екі айға созылады.
Уақытша паразитизм кейбір паразиттік шаяндарға тән, әсіресе Argulus және басқа Branchiura. Тұқыжегіштер балықтардың ... ұзақ ... бойы ... Ал Argulus - шаяны балықтардың қанын сорғаннан кейін оны тастап, біраз уақытқа дейін суда еркін жүзіп, сосын ... ... ... ... ... ...
Piscicola geometra - балықтарда паразиттік тіршілік ететін сүлік, тіршілігінің көп ... ... ... ... бір ... ... оңай ... алады, көбею кезінде иесін тастап су түбіне кетеді. ... ... ... деп ... ... ... ұзақ ... кейде өмір бойы қоныстануын ал соңғысы паразитті үнемі тасымалдаушы ретінде қызмет атқарауын атайды. Стационарлық өз алдына периодтық яғни ... ... ... бір ... ... тыс өтуі және ... - паразиттің барлық тіршілік бойында жалғасын табуы.
Периодтық паразитизм
Периодтық паразитизм тұрақтылыққа қарағанда жиі кездесетін құбылыс.
Еркін тіршілік ... ... ... ... кезектесіп алмасуы. Мысалы Aloionema appendiculatum, Rhabdias bufonis бақалардың өкпесінде паразиттік тіршілік ететін, гермофродиттер ... ... ... денесінде салынған паразит жұмыртқалары иесінің ауызы немесе ... ... ... ... ... ... бұл жұмыртқалардан дернәсілдер, ал олардан еркін тіршілік ететін дара жынысты ұрпақтар ... ... ... ... ... кейін пайда болған дернәсілдер қайта бақаның өкпесіне түседі. Rhabdias - тың ... ... ... ... ... туысына жататын нематодтардың құрылымына өте ұқсас келеді. Осылайша Rhabdias - ... әр ... ... емес, бір ұрпақтан кейін паразитизм құбылысы байқалады.
Narcomedusae тобына жататын гидроитты медуза Cunoctantha octonaria әдетте еркін тіршілік етеді, осындай жыныстық ... ... ... ... ... ... ал ... басқа медузалар қармап субумбрелярлы қуысына кіргізеді де сол жерде дернәсілдер паразиттік ... ... ... кішігірім медузаға айналады, сөйтіп өзінің ауыз тұмсығын иесінің тұмсығының ішіне кіргізіп, қоректенеді. Сосын кішкентай медуза өзінен жаңадан медузаны отпочковывает, ... ... ... медуза еркін тіршілік етіп, денесінде жыныс өнімдері дами бастайды. Мұндай медузалардан пайда ... ... ... ... ... ...
Организм дамуының белгілі бір фазасында паразиттік тіршілікке бет бұруын екіге ... ... ... және ... паразитизм.
Дернәсілдік паразитизм бір топ қатарының барлығында толығымен кездеседі. Мысалы нематодтардың Mermithidae деп аталатын тұқымдасының ересектері суда еркін тіршілік етіп, сол ... ... ... Жұмыртқадан дернәсілдер шығып, моллюскалардың немесе насекомдардың денесіне енеді, сол жерде өсуінің барлық кезеңдерінде паразиттік тіршілік етеді. Еркін тіршілік ... ... ... қатты ауытқымалы: кейде Mermis nigrescens аналықтары тек екі жыл еркін тіршілік еткеннен кейін ғана жыныстық жетіледі.
Copepoda - ... ... ... тұқымдасының ересектері теңіз планктонында науплиусты көздерімен бағдар жасап, ескек аяқтарының көмегімен жылдам жүзеді. Monstrillidae ересектерінің ішегі атрофияланғаны соншама олар ... ... ... ... ас ... түтікшесі жоқ дернәсілдер, науплиустар шығып, суда жүзіп Polychaetа - ларды (мысалы Polydora, Salmacina) ... ... ... Құрт ... ... ... оның арқа қан ... түсіп, сол жерде бөлшектенбеген көп клеткалы доғал денешікке айналады. Сосын болашақта осы ұрықтың алдыңғы жағынан екі ұзын ... ... ... ... ол ... ... қызметін атқарады. Әрі қарай ұрық тағы да түлеп ... ... ... ... ... ... айналады. Қалыптасқан шаян иесін тастап еркін тіршілікке көшеді.
Isopoda отряды Gnathiidae тұқымдасының жыныс диморфизмі қатты дамығаны соншалықты ... ... ... мен ... ұзақ жылдар бойы екі туысқа жатқызып, ажырата алмаған. Ересек Gnathiidae еркін тіршілік етеді, бірақ қоректенбейді, сондықтан да олардың көпшілігінің аузы ... Praniza ... ... ... ... ... тері ... паразиттік тіршілік етеді. Олар иесінің терісін инелі жақтарымен тесіп қанын сорып қоректенеді. Дернәсілдер изобильді сұйық қорекпен паразиттік ... олар тек ... ... ... алып ... ... ... өмір бойы ересек кезеңін қамтамасыз ететін, тіпті жыныс өнімдерінің дамуына да мүмкіндік ... қор ... ... ... ... ... ... тұқымдасы жаксы мысал бола алады. Бұл тақтажелбезекті моллюскалар жұмыртқаларын сыртқы желбезек ... ... сол ... ... ... ... ... жақтары тісшелі глохидия дернәсілі дамиды. Моллюскалардың маңынан жақын ара қашықтықта балықтар жүзген кезде, моллюска өзінің сифонды тесігі арқылы көптеген глохидияларды ... ... ... олар ... ... және де жүзбе қанаттарына келіп жабысады. Иесінің эпителийін тітіркендіріп ілмешектерімен тканьін жаралап енген глохидия дернәсілі иесінің тканьі маңайын ісіндіреді. Дернәсілдер ... ... ... ... ... ... ... ұшырайды, сосын ісік қабырғасын жарып су түбіне кәдімгі ... ... ... Моллюскада метаморфоз 1-2 айда жүреді, ал қалған барлық уақытында еркін тіршілік етеді.
Имагинальды паразитизм дернәсілдікке қарағанда жиі ... ... ... тіршілік тек паразиттің ересек особтарына тән болса, ал олардың дернәсілдері еркін тіршілік ететін ағза ретінде сипатталады. Имагинальды паразитизм, мысалы ... ... ... көпшілік нематодтарда кездеседі. Ancylostoma duodenale ересек жетілген түрі адамдардың ішегінде тіршілік етеді. Паразит жұмыртқалары нәжіс ... ... ... ... ... ... ... шығады, ал екі рет түлеп үшінші сатылық дернәсілге айналған кезді, иесіне инвазионды болып табылады. Дернәсілдер ұзақ уақыт бойы ылғал топырақта ... Олар ... ... арқылы енген дернәсілдер, әрі қарай дамуы қан жүйесінде миграция жасау кезінде екі мәрте ... ... өкпе ... ас ... ... түсіп сол жерде жыныстық жетілген особтарға айналады.
Паразиттік Copepoda - ... ... ... кең ... ... тері ... ... эктопаразитті шаяндардың жұмыртқаларынан алты аяқты планктонда қалқып жүзетін науплиус дернәсілдері шығады, осы дернәсілдер екі мәрте немесе одан да көп ... ... ... ... ... сатыға өтеді, осы сатыда ғана балықтарға жабысады.
Имагинальдық паразитизм бүргелерге де тән, олардың дернәсілдері мен қуыршақтары еркін тіршілік ... тек ... ғана ... ... паразитизм категориясына көптеген жағдайларды жатқызуға болады. ... ... тек қана ... ... ... ... ... саты шығарылса, ал осы дернәсілдің қалған метаморфоз сатылары мен ересек особтары паразиттік тіршілік етеуге ... ... ... ... ... мен ... бір ... әр түрлі иеде мекендеуі мүмкін оған көптеген Ascaridata - лар мысал бола алады. ... ... ... ... жұмыртқаларынан екінші сатылық дернәсілдер дамиды, ал дернәсілдің қалған сатылары иесінің денесінде қалыптасып әрі ... сол ... ... ... ... ... ... құрттардың онкосфера немесе корацидийлі жұмыртқалар, (Diphyllobothrium) сыртқы ортада, ал олардың ересектері мен дернәсілдері әр ... иеде ... ... ... ... ... - ... сыртқы ортада мүлде кездеспеуімен сипатталады.
Бір иедегі тұрақты паразитизм. Бұл құбылысқа биттер жақсы мысал болады, олар өмір бойы иесінде мекендейді және ... ... ... тек қанмен қоректенеді. Сондай-ақ осындай сипатқа пухоедтер мен власоедтерді жатқызуға болады, олар өмір бойы иесіне бекініп тіпті ... ... ... ... ... ... перьям немесе жүндеріне жабысып тіршілік етеді. Адамдардың және кейбір сүтқоректілердің терісінде паразиттік тіршілік ететін чесоткалы ... ... (Acarus siro) ... осы ... жатады. Аналықтары тері қабатында мекендеп, оны кеміріп прогрызая өздеріне жол жасай жүріп жұмыртқаларын салады. ... ... ... ... ... ... терінің беткі жағында сырғып өрмелеп копуляцияланады. выползают және копулируют, сосын олардың аталықтары өледі де телеонимфалары қайта теріге еніп, бір рет ... ... ... ... ... салады. Мұндай аналықтардың өмірі жұмыртқа салғаннан күннен бастап 6-8 аптаға созылады, сосын оларда да ... ... ... ... де ... ... ... бір түрге жататын иелердің бірінен екіншісіне жыныстық қатынаста беріледі және иесінен тыс (жылқы) жерде олардың ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүретін тұрақты паразитизм. Бұл категорияға тіршілігінің барлық кезеңінде еркін тіршілік етпейтін, ... ... ... паралельді кезектілікпен, иелерін реттілікпен алмастыратын паразиттер жатады. Әсіресе қарапайымдылардың ішінде Haemosporidia туысының өкілі (Plasmodium) адамдарда малярлы паразиттер ... ал ... ... ... ... олар бір иеден екіншісіне еркін тіршіліксіз тасымалданады. Осыған ұқсас трипаносомалар цеце шыбыны (Glossina) арқылы немесе лейшмания ... ... ... тасымалданады. Мұндай жағдайда паразиттердің тасымалдануы бір ие басқа омыртқалы иенің қанымен қоректену кезінде жүреді. Кесірткелердің паразиті - ... bolivari мен ... ... - Hepatozoon muris гамазды гамазовых кенелер арқылы бір иеден басқа иеге тасымалданады. Кене омыртқалы жануарлардың қанын сору ... ... ... ... ал осындай зақымдалған кенелерді қорек ету арқылы басқалар зақымдалады.
Паразиттік ... ... ... ... ... бұлшықетінде цистаға оранып дернәсіл түрінде, бір иені басқасы жемтік ету арқылы тасымалданады. Ішекке түскен дернәсіл жыныстық жетіліп ... ... ... ... аталықтары өліп, аналықтары иесінің ішек қабырғасына еніп, субмукозды капилярларға личинкаларын туады, олар қан ағымымен таралып біртіндеп бұлшықет клеткаларына ... сол ... ... рет өсіп ... оранып, инкапсулируются тыныш инфекционды сатыға өтеді.
Бір иенің келесі ұрпақтарында паразиттердің тасымалдануы мен ... ... ... ... Мұндай паразитизмді трансвариальды деп те атайды, яғни иесі аналығының тікелей зақымдалған ... ... ... ... ... паразиттің тасымалдануы. Бұл құбылысқа иксодалық кенелер тарататын үй ... қан ... ... ... ... мысал болып табылады. Кене аналықтары ауру жануарлардың қанын сорған кезде пироплазманы өзіне жұқтырады. ... және ... 1959, ... және ... 1959 және т.б. ... ... кене ішегіне түскен паразит гемоцельге өтіп, сол жерде ... ... ... ... осы ... ... ... келе жатқан ооциттеріне өтеді. Әрі қарай пироплазманың түйреуіш ... ... ... аналықтары салған жұмыртқаларда әрі қарай дернәсілдерде және кене ... ... ... кездеседі. Осындай зақымдалған аналықтардан дамыған ұрпақтар: жұмыртқалар, дернәсілдер, нимфа және ересек кенелер иесіне шабуыл жасап қанын сорғанда оған ... ... ... ... ... пироплазманы тудырады.
Жануарлар әлемінде паразитизмнің таралуы
Паразитизм - табиғатта кең таралған әсіресе жануарлар ... ... ... ... ... олардың орнығуында бірталай ерекшеліктері бар (Кнорре 1937).
Қарапайылар (Protozoa) типіне ... бес ... ... ... ... ... солардың ішінде тек екі класы ғана паразиттерден тұрады.
Sarcodina класы паразиттік ... ... ... құралған. Amoebina Нёллер (Nöller, 1922) отрядының құрамына 70-ке жуық түрлер паразит болып саналады. Нёллер жіктемелерінен кейін паразиттік тіршілік ететін ... жаңа ... ... ... бола ... ... термиттерден 100-ге жуық Sarcodina - лар анықталған.
Паразиттік тіршілік ететін Mastigophora - лардың санын дәл ... ... өзі өте ... ... ... ... талшықты паразиттер кездеседі. Шаттон бойынша (Chatton, 1919) Peridinea отрядының құрамында 43 ... ... ... ... қалдырған. Содан бері аталған отрядқа жататын түрлердің саны артуда, паразиттік түрлердің саны 350 - ден кем ... ... ... таңда аталған отрядта паразиттік тіршілік ететін түрлердің саны 60 - қа жетіп қалған. ... ... ... ... ішегінде паразиттік тіршілік ететін Euglena - ң бір түрі Euglenomorpha hegneri (Wenrich, 1924) және Hegneri ... ... Бұл ... ... түрлер сирек кездеседі.
Керісінше Protomonadina отрядында паразитизм кең таралған. Венион (Wenyon, 1926) өз еңбегінде осы отрядқа ... - ... 70 - тен ... ... және 300 - ге жуық ... паразит есебіне кіргізді.
Таракандар мен термиттерде паразиттік тіршілік ететін Polymastigida және Hypermastigida өкілдері жақсы зерттелінген. Әр бір термиттердің ... ... ... ... мәселен термиттердің 140 түрінен Polymastigida - ң 140 түрі және ... - ң 85 түрі ... ... ... ... өмір ... ... толықтай паразиттік топ болып саналады. Оған 150 - ден кем емес түрлер кіреді.
Осылайша жалпы алғанда Mastigophora ... 750-800 ден кем емес ... ... ... ... 200 ... тұратын Entodinomorpha толықтай паразиттік топ болып саналады. Holotricha отрядындағы барлық паразиттік формалар үш топқа ... ... ... сүтқоректілердің ішек паразиттері, оған 100 - ге жуық түрлер, ... ... әр ... ... ... ... ететін теңіздік формалар (Apostomata) оған Шаттон және Львов (Chatton et Lwoff, 1935 ) жіктемелері бойынша 40 - қа жуық ... ... ... ... топ ... отряд тармағына (Astomata) 150 - ге жуық паразиттік түрлер кіреді.
Әр түрлі моллюскалардың желбезегінде тіршілік ететін Thigmotricha инфузориялардың 80-100 дей ... ... ... ... ... отрядында 80 - нен астам паразиттік түрлер, Hypotricha отрядында 10 - ға жуық ... ... ... ... ... ... ... ететін Holotricha және Oligotricha отрядына жататын, инфузориялардың 50 - ге жуық ... ... ... тек ... ... ... 50 - ге жуық түрлер паразиттік тіршілік етеді. ... ... ... ... түрлер 900 - ден кем емес.
Sporozoa класы ... ... ... ... оған ... ... кіреді. Мысалы Gregarinida отрядында 500 - ге жуық, Coccidia отрядында 350-400, Haemosporidia отрядында 200 - ге жуық ... ... бар. ... ... ... ... да тек паразиттерден құралған. Мәселен Microsporidia отрядына 200 түр, ал Myxosporidia отрядында 700 - ден астамы түр ... ... 20 мың түр ... соның ішінде шамамен 3500 - і паразиттік түрлер.
Басаяқты ... ... ... ... ... Mesozoa класы (Dicyemida және Heterocyemida отряды) өкілдерінің 40 түрі бар.
Ал губкалар (Spongia) типі тек еркін ... ... ... ғана ... ... ... паразиттік формалар бірен-саран шашыраңқы түрде кездеседі, мысалы ... ... ... ... ... және ... дене қуысында тіршілік ететін паразиттік ктенофора Gastrodes - ті айтуға болады.
Ішекқуыстылар типінде бар-жоғы 25-ке жуық паразиттік түрлер ... 24 ... ... 13 - інде ... өкілдер бар, ал 6 класы (Trematodes, Monogenoidea, Cestodes, ... ... ... толықтай паразиттерден тұрады.
Turbellaria класы 81 тұқымдастан құралса, соның 21 ... ... ... немесе 8 тұқымдасы толықтай паразиттерден құралған.
Сорғыш құрттар (Trematodes) класы шамамен 4000 түр, Monogenoidea класы 1100 түрден құралған.
Фурман ... ... 1908) ... Cestodes ... 1500 түрден құралған. Acanthocephala класында 500 - ге жуық өкілдер бар (Meyer, 1933; ... 1956). ... ... 10 мың түрден құралса, соның 5 мыңға жуығы паразиттер, ал Nematomorpha класында 100 түр ... ... ... Nemertini класында бар-жоғы оншақты паразиттік формалар кездеседі.
Polychaeta - да паразиттер өте ... ... 20 ... ... ... ... Eunicidae) бар. Oligochaeta - да 40 шақты паразиттер (негізінен шаянтәрізділердің желбезегінде паразиттік тіршілік ететін Branchiobdellidae тұқымдасының ... ... ... ... көшуге алғаш қадам басқан клас. Мысалы сүліктердің 300 түрінің 200 - дей түрі ... ... ... ... ... ... 20 - ға жуық түр ... (Mollusca) типі паразиттік формаларға кедейлеу, олардың ішінде Lamellibranchia - ... 3 түрі және ... - ... 100 - ге ... ... ... ... (1 млн. астамы) паразиттік түрлер кездеседі. Деседе буынаяқтылар типінде Pentastomida (75 түр) класы ғана толық паразиттерден құралған. Ал ... ... ... ... ... ... ... ішкі жағында дернәсілдік кезінде паразиттік тіршілік етумен сипатталады. ... ... 350 - ге жуық ... бар. Басқа да кластарды рет-ретімен қарастыра келе шаяндар (Crustacea) класында бір ғана Branchiura отряды (70 - ке жуық түр) ... ... ... ... да Copepoda, Cirripedia және Isopoda отрядтарында паразиттік түрлер көптеп кездеседі, ... Copepoda - ның 10 ... ... 8 - і, ... - ның екі ... ... (Rhizocephala және Ascothorocida) толық паразиттерден тұрады. Жалпы шаяндар класында 2 мыңға жуық паразиттік өкілдер кездеседі. Arachnoidea класы ... (Acaria) ... ... саны көп. Тек ... отряд тармағында паразиттік түрлер жоқ. Mesostigmata және Ixodides отряд тармақтарында 1500 - ге жуық паразиттердің түрлері болса, соның ... 400 - ге жуық ... Ixodides ... ... жатады. Sarcoptiformes отряд тармағына чесоткалы қышымалар мен құс қауырсын кенелері жатады, олардың 900 - ден ... ... бар. ... ... ... ... ... (Eriophyidae, Tetranychidae) түрлері 800 - ге жеткен, ал ... ... ... ... ... ... түрлері 1 мыңға жуық. Сонымен кенелер отрядында жануар паразитінің 3500 түрі, өсімдік паразитінің 800 - ге ... түрі ... және ... ... ұсақ ... мен Myriapoda сияқты ірілеу кластарда паразиттер кездеспейді. Көлемі бойынша ең үлкен клас болып саналатын насекомдарда (1 млн.) биттер, пухоедттер, бүргелер және ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар түрлі отрядтарда ретсіз кездесетін паразиттік түрлер (наездники, тахины, оводы) болады. ... ... ... ... ... қабілетті болса, олардың ересектері эктопаразиттік тіршілік етуге бейім келеді. ... ... 40 ... ... ... пухоедтердің 1500 түрі, бүргелердің 800 - ге дейін түрлері паразит болып саналады. Қосқанаттылардың ... ең ... ... ... ... ... ... масалардың 1400 түрі бар, соның ішінде Anophelini тобына жататын 164 түрі малярий ауруын ... ... ... Сонымен паразит насекомдардың 50 мыңнан кем емес ... ... ... ... ... ... болып саналатын офиурларды паразит деп санамасақ, паразиттік түрлер бұл типте мүлде кездеспейді. Хордалылардың ... ... ... ... Тек ... ... Fieraster Oxibelus Euchalyophis туысына жататын ұсақ балықтар ... ... ... ... Ал ... ... балықтардың дене қуысына еніп тіршілік етеді. Бұл құбылыс паразитизмге қарағанда жыртқыштыққа жақынырақ келеді.
Балықтардың арасында түрлі горчактар тұщы суда мекендейтін қос ... ... ... ... ... ... ... шыққан горчак дернәсілдері моллюсканың денесінде ұзақ уақыт бойы квартирант есебінде тіршілік етеді. Кәдімгі горчактың басының артқы жағында ... ... ... жабысатын арнайы өсіндінің дамуы бейімделгіштің бір көрінісі болып табылады.
Жыртқыштық қоректенудің біртіндеп паразитизмге жақын келуін ... ... ... Desmodus туысына жататын жарқанаттардан байқауға болады. Олар түнде ірі сүтқоректілерге шабуылдап, өткір үстіңгі тұмсықтарымен сүтқоректілердің терісін кесіп қанын ... ... Бұл ... қоректену сипатына байланысты ішегінің алдыңғы бөлігі өзгеріске ұшырап арнайы бейімделген: өткір резцы, жіңішке өңеш және қан жиналатын ерекше өсіндінің ... ... ... ... ... болған паразит жануарлардың жалпы саны 65-70 мыңдай. Ал белгілі болған жалпы жануарлардың түр саны 1 млн. 200 мыңға жетсе, ... 6-7 ... ... ... ... (Arndt, 1940) Германия фаунасы бойынша еркін тіршілік ететін жануарлар мен паразиттер санын салыстыра келе шын мәнінде ... ... ... ... ... көрсетті.
Жануарлар әлемінде паразитизм құбылысының таралуының жалпы сипаты осылайша. Әр түрлі топтар арасында бір-біріне ... ... ... ... өзінде олар паразиттік тіршілікке көшіп отырған. Филогенетикасы бойынша паразиттердің орнығуында осындай кездейсоқтықтарға қарамастан, мұндай ... ... ... ... ... орын алады.
Ең алдымен Deuterostomia және Protostomia арасында паразиттік қарым - қатынастың ерекшелігі бірден ... ... ... бөлімінде 17 кластың ешбіреуі де паразиттік тіршілік етпейді, ал Protostomia ... ... 37 ... ... 20 класынан астамы паразиттік өкілдер, 7 класы түгелдей паразиттер ... ... ... ... ... ... ... қарай Protostomia бөліміне кіретін Bryozoa, Branchiopoda, Phoronidea, Kamptozoa кластарында ... ... ... ... ... ... келуінің бір белгісі іспеттес.
Паразиттік тіршілікке бірнеше факторлардың әсер ... ... ... сол ... ... деңгейде ұйымдасуына да байланысты деген қорытындыға күмәнмен келуге болады. ... ... ... ... патшалығында - әсіресе жалпақ құрттар типінде паразиттер көп кездеседі. Дәл осындай тенденция жеке кластардың ішінде де ... ... ... - дың ... ... - ... отрядында паразиттер болмайды. Oligochaeta класында екі отряд бар: олар Archioligochaeta - төменгі, ... - ... ... ... 5 тұқымдас болса соның 4 - еуі паразиттерден тұрады, ал Neoligochaeta отрядында 18 тұқымдастың тек ... ғана ... ... Әрі ... ... ... ... төменгі сатыдағы шаяндардың (Entomostraca) 5 отрядының 3 еуінде (Copepoda, Branchiura, Cirripedia), ал жоғары сатыдағы шаяндар (Malacostraca) 10 отрядының тек 2 ... (Isopoda және ... ғана ... формалар кездеседі.
Төменгі сатыдағы көп клеткалы жануарларда (Spongia, ... ... ... ал Protozoa - дың ... паразитизмнің жиілеуі, олардың тек құрылысының қарапайым болуында емес, сонымен қатар мөлшерлерінің кіші болуымен де байланысты.
Көпшілік паразит жануарларға ие болып табылатын ... ... ... ... орнығуы бойынша да кейбір заңдылықтар орын алады.
Мысалы Protozoa патшалығына жататын өкілдердің мөлшері кіші болуына байланысты, паразит ... ие ... ... етуі ... ... ... Metchnikovellidae тұқымдасы үшін кейбір грегариналар, сорғыш инфузорияларға кірпікшелі инфузориялардың иелік етуі). Осындай себептермен ... ... ... ... ... жағдайда Metazoa - дың бір клеткалы сатысы немесе жұмыртқаларында мекендейді. Сондай-ақ кокцидиялардың кейбір түрлері кенелер мен құрттардың (Thalassema) ... ал ... - дың ... ... ... уылдырықтарында паразиттік тіршілік етеді.
Ішекқуыстыларда Coelenterata - ларда ... ... ... ... ... Pantopoda - лардың ларвальды сатысынан басқасы). Құрттар өте ... ... ... ... және ... ... (сорғыш құрттар метацеркарилері, нематод дернәсілдеріне) сонымен қатар көбінесе қарапайымдыларға ие ретінде қызмет етеді. Сорғыш құрттардың партеногенетикалық ұрпақтарына бірінші ... ие ... ... ... санамағанда, моллюскаларда (Coccidia, инфузориялардың біраз ғана түрлері және өте сирек жағдайда шаяндар немесе кенелер ... ... ... ... ... ... аз ... Суда мекендейтін Arthropoda - дың ішінде ең алдымен шаяндар қарапайымдыларға (грегарина, микроспоридия, инфузория) және ... ... ... және Isopoda) ие болып табылады, сонымен қатар шаяндарда таспа құрттар мен сорғыш құрттардың дернәсілдері паразиттік тіршілік етеді. Құрлық Arthropoda - ның ... ... - ... жалпақ құрттардың дернәсілдері, нематодтар, сондай-ақ ең алдымен паразит насекомдардың дернәсілдік сатысы мекендейді.
Тікентерілерде Gastropoda және ... - дың ... ... ... және ... (грегарина, инфузориялар және т.б.) және сирек шаяндар, кірпікшелі құрттар (Rhabdocoela) кездеседі. Хордалыларды екі үлкен топқа төменгі және жоғарғы ... ... деп ... қарастырсақ, төменгі сатыдағылары немесе омыртқасыздар паразит тасымалдаушыболып табылады, олардың денесінде Peridinea - лардың кейбір түрлері мен ... ... - да) ... ... ... ... ... хордалыларда яғни омыртқалыларда бұл құбылыс мүлде басқашалау. Бұл топта паразиттер көптеп қоныстанған, қарапайымдылардың алуантүрлілігінен бастап (грегаринадан басқасы) құрттар соның ішінде ... ... ... ... ... ... қатар Pentastomida - лардың барлығынада омыртқалылар Vertebrata ақырғы ие болып табылады. Су омыртқалыларында әсіресе балықтарда шаяндар (Copepoda, Branchiura, Isopoda) және ... ... ... бүргелер, қандалалар, пухоедтер және кенелер) кездеседі.
Келтірілген мысалдарға қарасақ Protozoa мен Vertebrata араларында бір-біріне ... бар. Protozoa - ... жеке ... ... кіші ... қоса қоректік материалдардың аз болуы себебінен қарапайым паразиттердің қоныстануы тежелген. Керісінше омыртқалылардың мөлшерінің ірі болуымен ... ... ... ... ... түрлілігінің болуын сипаттайды.
Еркін тіршілік ететін жануарлар мен паразиттік жануарлар арасында белгілі байланыстың сипаты байқалады, мысалы паразиттердің кейбір ... ... бір иеде ғана ... ... бейімделуі. Байланыстың мұндай түрі барлық омыртқасыздар мен грегариналарда; гидроидты ... мен ... ... партеногенетикалық ұрпақтары мен моллюскалар; паразиттік шаянтәрізділер мен кейбір еркін ... ... ... ... ... байланыстардың сырын ашудың өзі аса қиындау. Pantopoda дернәсілдерінің гидроидты полиптерде ... ... ... ... ересек пантоподалардың гидроидтармен қоректенуімен байланысты болса керек.
Echinodermata - Gastropoda сияқты баяу қозғалатын паразиттерге ... ие ... ... ... денесі балыққа ұқсас басаяқты моллюскалар басқа моллюскаларға қарағанда ... ... ... ... ... ұқсас басаяқты моллюскалар басқа моллюскаларға қарағанда паразитофаунасы алуантүрлі. Балықтарда паразиттік тіршілік ететін кокцидия, инфузория, Dicyemida және ... құрт ... ... ... сорғыш (Isancistrum loliginis) және ескекаяқты шаян (Nautilus - та ... ... ... ... ... денесінен табылған.
Сонымен паразиттердің таралуына жануар-иенің дене мөлшері мен қоса олардың ұйымдасу деңгейінің биіктігіде маңызды рөл атқарады ... 1941). ... әр ... ... ... ететін паразиттер, сол иесінде бір мезгілде паразиттің бірнеше түрінің пайда болуы мүмкін.
Паразиттердің көптеген топтары су және құрлық жануарларында кездесіп, ... ... ... ... ... түрлері айқын тіршілік ететін нақты бір иеде ғана тіршілік етеді. Паразиттердің кейбір топтарында, сол топтың стихиясына мүлде тән емес жеке ... ... ... ... байқалады. Әдетте су паразиттерінің құрлыққа, ал құрлық паразиттерінің су ... ... ... оның ежелгі иесінің тіршілігін өзгертуімен байланысты.
Су паразиттерінің құрлыққа ауысу құбылысы кірпікшелі дөңгелек ... ... ... ... тұщы су ... ... ... есекқұрт (мокрица) желбезегіндегі Ballodora инфузориясы (Догель және Фурсенко, 1920), ... ... ... шыққан, ал олардың жақын туыстары мен ұрпақтары суда тіршілік етеді. Сонымен қатар Trichodinopsis инфузориясы (гидраларда, балықтар мен су моллюскаларында тіршілік ... ... - ... жақын туысы) құрсақаяқты моллюскалармен (Cyclostoma=Pomatias) құрлыққа шығып сонда сақталып ... ... ... ... ұрпақтары кәдімгі шөп бақасының қуығында тіршілік етуі, бақаның желбезегінің жойылуына байланыстыпаразит ... ... ... деген болжамдар бар.
Жарқанаттар әдетте құрлық жануарлары болып саналады, деседе 27 000 құрлық наездниктерінің ... 4 ... 5 ... ... ... ... өте келе суға ... жұмыртқаларын сол жерде сүңгуір қоңыздарға немесе басқа да насекомдардың жұмыртқаларына салады.
Судан құрлыққа шыққан паразиттердің ішінен ... ... ... ірі ... ... жасайтын цейлон сүлігін (Haemadipsa ceylonica) де мысалға келтіруге болады.
Гиперпаразитизм құбылысы
Бір жануарды басқалары әрі қорек әрі баспана ретінде пайдалану ... ... кең ... құбылыс. Оған барлық паразиттер мысал бола алады. Деседе қорек қоры мол қондылығы жақсы ... өзі ... да ... ... ұсақ паразиттерге қорек көзі болып табылады; сонда паразитизм екі деңгейде жүреді, оны гиперпаразитизм құбылысы деп атайды. Гиперпаразитизм ... ... ... ... ... ұсақ ... көрініс табады. Гиперпаразиттің иесі қарапайым паразиттер болса, ал мөлшері кіші қарапайымдылардың ... ... да бір ... ... ... организмдердің болуы қонымды жағдай.
Осыған байланысты жылқының тоқ ішегінде паразиттік тіршілік ететін Entodiniomorpha тобының кірпікшелі инфузориясына қоныстанған сорғыш инфузория Allantosoma - ны ... ... ... ... ... (1918) ... ... - ның қазіргі таңда бірнеше түрі белгілі. олардың денесі сопақша келген, денесінің соңына ... ... ... орналасқан екі түйінді (пучок) сорғышты қысқыштары немесе қарапайым екі ... ... ... ... ... әр түрлі Opalinida - дың соның ішінде Zelleriela, Cepedea Opalinida (Stabler, 1933; Carini und Reichenow, 1935; Stabler and Chen, 1936; ... 1941) ... ... ... ... ... ... олар инфузориялардың плазмасында диаметрі 5-14 м болатын ұзақ Entamoeba туысына жататын ... ... ... ... және ... (Carini und ... 1935) пайымдауы бойынша бұл амфибиялардың ішегінен опалиналардың ішегіне көшкен E. ranarum паразиті болуы мүмкін деген болжамдарға тоқталған. опалиналардың ... ... ... сатысымен қоса цисталары табылған. сонымен қатар Стэблер және Чен (Stabler and Chen, 1936) опалиналардың ішінде пайда болған цисталардан амебаларды тапқан. Бұл ... ... тез ... мен экстентивті зақымдаудың 100 пайызға дейін жететіндігін ... ... ... ... ... және ... жақын организмдер паразиттік тіршілік етеді. Микроспоридиялар әдетте грегариналарда (Lankesteria ascidiae - ларда Perezia және т.б.), инфузорияларда (Balantidium - да Nosema - лар), ... ... coris - та Nosema ... паразиттік тіршілік етеді. Грегариналарда систематикалық жағдайы толық анықталмаған Microsporidia - ... ... ... ... өкілдері паразиттік тіршілік етеді.
Әсіресе Metchnikovellidae - дың сопақтау келген цисталары грегариналарда жиі кездеседі. Көбінесе ... ... мен ... (Nyctotherus, Entodiniomorpha) Sphaerita туысына жататын саңырауқұлақтар тіркелген.
Микроспоридиялардың жеке өкілдері паразиттік Protozoa - лардан басқа да сорғыш ... ... ... - де Nosema legeri), сары уызы ... паренхимасында, таспа құрттарда (Taenia bacillaris, Moniezia expansa және т.б. паренхимасы мен гонадасында), нематодтарда (Nosema mystacis ... ... ... Ascaris mystax ... ... ... ... Protospirura muris - тан Thelohania reniformes) табылған. Nosema туысына жататын микроспоридиялар церкарий тканьдерінен табылған (Cort et al., 1960). Эктопаразиттердің ... ... (Nosema pulicus, N. ... ) ... ... ... талшықтылар паразиттік құрттардың гиперпаразиті болып табылады. Теңіз жылан балығының (сойылып қаралған 35 балықтың 20 - ... ) ... ... ... ... кездескен, Гюннинен және Вихтерман (Hunninen and Wichtermann, 1938) зерттеулері бойынша Deropristis inflata - ... ... ... ... ... (яйцевод) және жатырдан табылған, кейде талшықтылардың саны бір жұмыртқада 20-ға дейін жеткен. ... ... - ... ... пен ... gallinae - нематод екеуі бірге тауық немесе индеектердің ішегінде паразиттік тіршілік етеді. Осыған байланысты Грейбилль және Смит (Graybill and Smith, 1920) ... ... ... ... ... талшықты паразит тек нематод денесінде ғана емес, сонымен қатар Heterakis жұмыртқаларына еніп, эскремен арқылы сыртқа шығарылған ... тек ... ғана емес оған қоса ... да ... ... ... инвазиясы құстарды өлімге ұшыратады.
Гиперпаразит Trichodina инфузориясы ірі моногенетикалық ... ... ... ... ... ... chutsi және Parasillurus asotus амур балықтарының желбезегінде тіршілік ... ... asoti және ... ... - ның ... ... ...
Сондай-ақ сорғыш құрттар мен таспа құрттардан таспа құрт және трематодтардың дернәсілдері кездесті деген деректер де бар. ... ... ... ... метацеркарийі эхиностомидтің редия атты ұрпағында (Ulmer, 1955) паразиттік тіршілік етеді, ал осылардың тағы бір түрі ... ... pileatus - ... - ... (Gobio gobio) және ... taenia) ... дене қуысында тіршілік ететін Ligula columbi - плероцеркоидының денесінен ... ... 1956). ... ... ... ... әдетте, плероцеркоид паренхимасында немесе субкутикулярлы қабатта қоныстанады. Cyclobothrium - трематодасы - теңіз балықтарының ... тең ... ... ... ... ал Copepoda ... шаянтәрізділерде - Derogenes тіршілік етеді (Dollfus, 1954). Сонымен қатар әр түрлі эктопаразиттерде ... ... ... де ... Бұл ... ... иесіне құрт дернәсілдерін тасымалдайды. Мысалы иттерде тіршілік ететін қауын тәрізді ... ... caninum) ... ... ит ... (Ctenocephalus canis) және власоедтерде(Trichodectes canis) тіршілік етеді.
Шаянтәрізділердің де ... ... көп ... олар ... ірі әрі ... ... ететін шаянтәрізділерді мекендейді. Осылайша оларда үш түрден құралған үш қабатты қабатша құрайды. Мысалы Inachus тақуа шаянының құрсағында отырған ... ... ... ... ... ... ... Danalia curvata - ны келтіруге болады.
Жиар (Giard, 1911-1913) бойынша Erythrops - атты ... ... ... - ... ... ... ал оның ... ескекаяқты шаян Aspidoecia - қосақталады.
Дегенмен де ... ... ... паразиттілік пен үстірт паразиттің иесі де жетерлік. Көптеген наездниктер жұмыртқалары мен ... ... ... ... да ... ... немесе тахиндердің олжасына айналады. Гиперпаразит туралы көптеген сұрақтар қолданбалы энтомологияда маңызды мәнге ие. ... ... ... ... ... күресуде биологиялық әдістің ерекшелігі сол, паразиттік зиянкестерді жасанды ортада жаппай өсіріп, сосын осы паразиттерді ... ... ... ... ... ... ... тыс көбеюіне бөгет жасау.
Зиянкес насекомдарда паразиттік тіршілік ететін көптеген наездниктер әр түрлі екіншілік ... ... ... ... Мысалы қырық қабат белянкасының паразиті, наездник - Apanteles glomeratus, Фор (Faure, 1926) ... ... 20 дан ... ... ... ... ең көп ... rapo, Dibrachys boucheanus, Hemiteles fulvipes сияқты гиперпаразиттерден көп азап ... ... ... ... ... ... болатынын жұпсыз жібек құртының паразиті Apanteles fulvipes - тан байқауға болады. Екіншілік паразиттер наездниктердің таралуына кедергі келтіреді, мысалы 5456 ... - тың ... ... ... оның 2573 - і гиперпаразиттермен зақымдалған.
Гиперпаразиттер - насекомдардың басқа отрядтарына жататын паразиттерде тіршілік ете ... ... Exorista lobeliae ... ... ... ... - ... ал Ixodes ricinus кенелерінде Ixodiphagus - наезднигі дамиды.
Насекомдардағы ... ... ... ... ... ... ... гиперпаразит немесе екіншілік паразит пен қоса үшіншілік паразит кездеседі. Үшіншілік паразит екіншілік паразитті жою арқылы біріншілік ... ... ... ... ... ... ... деңгейге жетуі байқалады. Мысалы Сильвестри (Silvestri, 1906) Prays oleellus - тан 20 ... ... ... соның біреуі ғана (Ageniaspis fuscicollis) біріншілік паразит, 7-еуі екіншілік паразиттер, ал ... ... те ... ... қызметті атқара береді.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлардың кейбір биологиялық ерекшеліктері. Комменсализм, симбиоз, паразитизм7 бет
Инфекция немесе инфекциялық процесс туралы6 бет
Экожүйелер экологиясы туралы4 бет
Өсімдіктердің індетті ауруларға төзімділігі15 бет
Цифрлық радиохабар таратудың дамуы6 бет
Құқықтық жүйе69 бет
Ауру туғызатын микробтар сипаттамасы2 бет
Паразит. Паразиттің өмірге адаптациялану типтері6 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь