«Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру» (өзгетілді ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету материалдары негізінде)

Кіріспе

Негізгі бөлім. Ересектер арасындағы қарым.қатынас

І Бөлім. Ересектер арасындағы қарым .қатынастың теориялық
негіздері
ІІ Бөлім. Ересектер арасындағы педагогикалық қарым.қатынас

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қазақстанның білім беру саласын модернизациялаумен байланысты басты мақсаттардың бірі «көпдеңгейлі үздіксіз білім беру жүйесінде мемлекеттің, қоғамның және жеке тұлға мүдделерінің теңдестігін қамтамасыз ету» болып табылады. Осы мақсатқа сәйкес ересектерге білім берудің теориялық негіздерін жетілдіру қажеттігі туындайды. Қазіргі кезеңде еліміздегі мемлекеттік маңызы зор әлеуметтік-мәдени жоба – қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде дамыту, оның коммуникативтік әлеуетін кеңіту Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында «азаматтардың, қоғам мен мемлекеттің білімге деген қажеттіліктерін жан-жақты қанағаттандыру мақсатымен барлық деңгейдегі қосымша білім беру бағдарламаларының негізінде жүзеге асырылатын тәрбиелеу мен оқыту процесі» деп бекітілген қосымша білім беру жүйесі арқылы жүзеге асады. Ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету мәселесі Қазақстан Республикасының «Тіл туралы» Заңында көрсетілген. Соңғы уақытта қазақ тілін өзгетілді ересектерге оқытып-үйрету әдістемесі ғылымы дамыды, құнды практикалық тәжірибелер жинақталды, дегенмен ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ұйымдастырудың өзіндік ерекшелігіне көңіл бөлінбей келеді. Осындай жағдай оқыту үдерісінің нәтижесіне кері әсерін тигізбей қоймайды.
Теориялық және практикалық зерттеулер педагогикалық іс-әрекеттегі қиыншылықтардың басым көпшілігі оқытушылардың ғылыми немесе әдіснамалық дайындығының жеткіліксіздігінен емес, педагогикалық қарым-қатынас саласындағы деформациямен байланысты екендігін көрсетеді. Қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру осы мәселені шешу жолдарының бірі болып табылады.
1 Үздіксіз білім беру сапасын арттыру мәселелері // «Гармонизация систем оценки качества высшего образования в странах СНГ и Балтии» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2004. – Б. 155-160.
2 Педагогикалық қарым-қатынас субъектісі – ересек адам // Қазақстан мектебі. – Алматы, 2005. - № 9 -10. – Б. 57 – 60.
3 Ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың тұлғалық іс-әрекет тұрғысынан қарастырылуы // Ұлт тағылымы. – Алматы, 2007. - № 3. - Б. 42-44.
4 Педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіруде ересектердің жас ерекшеліктерін ескерудің маңызы // Ізденіс. – Алматы, 2007. - № 3. - Б. 265-268.
5 Ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынас мәселесінің синергетикалық тұрғыдан қарастырылуы // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы, «Педагогика ғылымдары» сериясы. – Алматы, 2007. - № 4 (16), –Б. 55-58.
6 Қосымша білім берудің үздіксіз білім беру жүйесіндегі орны // «12 жылдық білім беруге өту жағдайында педагогтардың кәсіби біліктілігін қалыптастыру мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Семей: Шәкәрім атындағы педагогикалық университет, 2008. - Б. 121-125.
7 Педагогикалық қарым-қатынас арқылы жетілген ересек адамның субъектілігін дамыту мәселесі // «Педагогикалық кадрларды даярлау сапасын арттырудағы инновациялық технология мәселелері және даму ерекшеліктері» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. І том. – Алматы: Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты, 2008. – Б. 317-320.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
Негізгі бөлім. Ересектер арасындағы қарым-қатынас
І Бөлім. Ересектер арасындағы қарым - ... ... ... ... ... арасындағы педагогикалық қарым-қатынас
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Қазақстанның білім беру саласын модернизациялаумен байланысты ... ... бірі ... ... Осы ... сәйкес ересектерге білім берудің теориялық негіздерін жетілдіру қажеттігі ... ... ... еліміздегі мемлекеттік маңызы зор әлеуметтік-мәдени жоба - қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде дамыту, оның коммуникативтік әлеуетін ... ... ... Заңында деп бекітілген қосымша білім беру жүйесі ... ... ... ... ... ... ... мәселесі Қазақстан Республикасының Заңында көрсетілген. Соңғы уақытта қазақ тілін өзгетілді ересектерге оқытып-үйрету әдістемесі ғылымы ... ... ... ... ... ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ұйымдастырудың өзіндік ерекшелігіне көңіл бөлінбей келеді. Осындай жағдай оқыту үдерісінің ... кері ... ... ... ... және практикалық зерттеулер педагогикалық іс-әрекеттегі қиыншылықтардың басым көпшілігі оқытушылардың ғылыми немесе әдіснамалық дайындығының жеткіліксіздігінен емес, ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру осы мәселені шешу жолдарының бірі болып табылады. ... ... ... ... ... беру мәселесін зерттеу бірнеше бағыттарда жүргізіледі: әлеуметтік-философиялық мәселелері (А.Г. ... А.Р ... В.М. ... Элиас пен Мериам т.б.); үздіксіз білім беру жүйесіндегі орны мен мазмұны (Д.Р. Кидд, А.Долеон, Р.Х. Даве т.б.); ересек адамның ... ... ... ... алуы мен ... ... алуының объективті үдерістері арасындағы айырмашылық (А.В. Даринский, А.П. ... В.Г. ... т.б.); ... ... (С.Г.Вершловский, Л.Н.Лесохина т.б.); ересектердің танымдық қызметінің психологиялық ерекшеліктері (Ю.Н.Кулюткин, Г.С.Сухобская, А.М.Матюшкин, Л.И. ... т.б.); ... ... ... Е.П.Тонконогая, М.Д.Махлин, Н.Д. Малахов, В.А. Горохов, Л.А. Коханова т.б.).
Елімізде сауатсыздықты жоюға бағытталған ересектерге білім беру ... ... ... беру ... ... мен ... онда оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыру мәселелері А.Н. Ілиясова, К.Құнантаева, С.К. Қалиев, Ә.І. Сембаев, Е.Ө.Жұматаева, М.Ә. ... және т.б. ... ... ... Ересектерге қосымша білім берудің функциялары Е.И. Огарев, Л.П. Буева, М.В. Клариннің зерттеулерінде айқындалып, сипатталады.
Зерттеу мәселесіне ... ... ... ... ... қосымша білім беру жүйесіндегі ұғымының қалыптасуы өзіндік ... даму ... бар ... ... ... көрсетті. жүйесіндегі педагогикалық үдерістің әлеуметтік-психологиялық феноменінің зерттелуі (Б.Г. Ананьев, А.А. Бодалев, Б.Ф. Ломов) педагогикалық қарым-қатынас мәселесі ... ... ... ... С.Л. ... т.б.) туындауына, педагогикалық іс-әрекетте оның әлеуметтік-психологиялық тұғыры болып табылатын категориясының ... ... ... мүмкіндік берді.
Әлеуметтік тәжірибені меңгерудің тұлғалық іс-әрекет теориясының ... (В.С. ... П.Я. ... И.А. ... т.б.) өзара әрекеттесу схемасының өзгеруіне әкелген ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың қалыптасуына зор ... ... ... ... ... ... А.А. Бейсенбаева, Н.Н.Хан, Б.Ы.Мұқанова т.б.) екіжақтылық коммуникативтік сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асуы тиіс екендігі дәлелдене түседі.
Көптеген ғалымдардың (Г.А. Ковалев, Л.А. Петровская, Б.Ф. Ломов, В.Н. ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекеттің түрі ретінде қарастырылады. Тұтас педагогикалық үдерістің (З.Ж. Жанабаев, М.С. Молдабекова), өзара қатынас мәселесінің (Р.Г. ... ... М.А. ... т.б.) ... ... ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың дамытушылық функциясымен тығыз байланысты шығармашылық әлеуетінің зор екендігін айқындауға мүмкіндік береді. Жеке тұлғаның ... ... ... әдебиеттерде психологиялық (Қ.Б. Жарықбаев, Д.Б. Эльконин), педагогикалық (А.Г. Асломов, Б.Б. Коссов) тұрғыдан, халықтың тәлім-тәрбиесі ... (Р.К. ... С.К. ... С.А. ... т.б.) ... Психология мен педагогика үшін дәстүрлі болып табылатын мәселесі жетілген ересек ... ... ... ... ересектерге қосымша білім беру контекстісінде жаңа мағынаға ие ... деп ... ... ... ... ... ... (А.А. Леонтьев, А.В. Карпов, Д.Карнеги, М.В. Демин, И.А. Зимняя, М.Е. Дашкин, Е.А. ... Л.Я. ... В.А. ... В.А. ... Г.Т. ... В.Н. Куницина), андрагогикалық принциптер қарастырылған еңбектердің (Джоди Спиро, Т.Г. ... С.И. ... С.Г. ... ... ... ... ... феноменінің ерекшелігін айқындау үшін маңызы зор.
Ересек адам ... ... ... ... әр ... ... анықтау; ересектердің білім алуына жас ерекшеліктерінің (Б.Г. Ананьев, Е.И. Степанова, А.И. Канатов т.б.), тұлғалық ерекшеліктерінің ... (Н.К. ... М.В. ... Р.А. ... Ж.А. ... т.б.); витагендік педагогика - ересектердің өмірлік тәжірибесіне сүйене отырып, оқыту үдерісін ұйымдастыру (А.С. Белкин, Н.О. Вербицкая, Ө. ... ... ... ... ... (А.В. ... Б.А. Тұрғынбаева, Г.И. Артемьева және т.б.) аспектілерінде қарастырылады. Тұлға құрылымының зерттелуі ... А.Г. ... ... К.К. ... М.С. ... ... ... өзгеріп, жаңа сапалық деңгейге көтерілуі үшін көптеген ... бар ... жүйе ... ... ... ықпалын тигізеді. Біздің зерттеу жұмысымыз үшін педагогикалық іс-әрекеттегі диалогқа негізделген үйлесімді қарым-қатынас мәселесі (М.Б. Галямова, Г.Н.Губайдуллина, Ғ.Н. Көшербаева т.б.); педагогикалық ... ... ... ... (В.А. ... К.С. ... В.Т. ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың фасилитаторы - ... ... ... мәселесі (М. Малевски, В. Дрофа, Б.А. Тұрғынбаева, Г.Ж. Даулетбаева және т.б.) қарастырылған зерттеулердің маңызы зор. Осы ... ... ... ... ... ересектерге қосымша білім беру тәжірибесіне бейімделіп, белгілі бір жүйеге ... ... ... ... ... бойынша әдебиеттер мен елімізде дамып келе жатқан қосымша білім беру жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... ... зерттеу мәселесінің көптеген аспектілерінің теориялық және әдіснамалық тұрғыда ... оның ... ... бақылау-диагностикалық құралдардың әзірленбегендігін; педагогикалық қарым-қатынастың фасилитаторы - андрагогты ... оқу ... мен ... ... жоқтығын т.б. шешімін таппай келе жатқан мәселелерді айқындауға мүмкіндік берді. Осы жағдай қоғам талаптарына сәйкес қосымша ... беру ... ... ... ... ... ... арттыру үшін оны жетілдіру қажеттігі мен теориялық тұрғыда негізделген ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру әдістемесінің жоқтығы деп айқындалған қарама-қайшылықпен ... ... ... ... ... ... беру ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру арқылы оның жүйелілігін. тұтастығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Зерттеу мәселесінің өзектілігі, маңыздылығы, оның теориялық және практикалық жағынан жеткілікті дәрежеде қарастырылмауы зерттеу тақырыбын (өзгетілді ересектерге қазақ тілін ... ... ... деп таңдауымызға негіз болды.
Зерттеу нысаны: қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынас.
Зерттеу пәні: қосымша ... беру ... ... ... ... ... ... үдерісі.
Зерттеу мақсаты: қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіруді теориялық тұрғыда негіздеу және ... ... ... ... ... ... жасау.
Зерттеудің болжамы: егер қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру үдерісі ересектерге қосымша білім берудің, ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып әзірленген модель мен ... ... ... ... онда ... ... ... жүйелілігі мен тұтастығы қамтамасыз етілгендіктен, нәтижелілігі арта түседі.
Зерттеудің ...
* ... ...
* ұғымына анықтама беріп, ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың құрылымын, ерекшелігін ...
* ... ... беру ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдірудің теориялық тұрғыда негізделген моделін жасау, педагогикалық шарттарын ...
* ... ... беру ... ... ... ... қарым-қатынасты жетілдіру әдістемесін жасап, тиімділігін эксперимент жүзінде тексеру.
Жетекші идея: қосымша білім беру ... ... ... ... қарым-қатынасты жетілдіру әдістемесінің жүзеге асуы ересек адамның субъектілік дамуына зор мүмкіндік береді.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негіздерін адамдар арасындағы қарым-қатынас туралы ... ... ... ... ... ... ... андрагогикалық жүйелерді зерттеу мен басқаруды синергетикалық тұрғыдан қарастырудың ... ... ... ... ... ... тұжырымдамалары, үздіксіз, қосымша білім беру, жеке тұлғаның дамуы, тұтас педагогикалық үдеріс, тұлғааралық қарым-қатынас теориялары құрайды.
Зерттеу көздері: Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... да ... беру ... ... заңдық күші бар мемлекеттік құжаттар, зерттеліп отырған мәселеге байланысты отандық, алыс, ... ... ... еңбектері, ересектерді оқытудағы жаңашылдық тәжірибелер, диссертанттың осы ... ... ... ... педагогикалық, психологиялық еңбектерге теориялық талдау жасау, модельдеу, озық тәжірибені зерттеу, жинақтау, бақылау, әңгімелесу, сауалнама жүргізу, тестілеу, өзіндік бағалау, ... ... ... және ... ... ... ... графикалық бейнелеу.
Зерттеудің теориялық мәні және ғылыми жаңалығы:
* ұғымы нақтыланды;
* ұғымына анықтама беріліп, ересектер арасындағы педагогикалық ... ... ... ...
* ... білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдірудің теориялық тұрғыда негізделген ... ... ... ... ...
* ... эксперимент жүзінде тексерілген қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру әдістемесі жасалды.
Зерттеудің практикалық маңызы: зерттеу барысында ... ... ... ... ... жетілдірудің моделі, әдістемесі, педагогикалық шарттар кешені, атты оқу-әдістемелік құрал, бастауыш деңгей үшін әзірленген бағдарламасы, ... ... ... оқу ... ... даярлау, қайта даярлау жүйелерінде, қосымша білім беру жағдайында ересектерге қазақ ... ... ... ... барысында қолданыла алады.
Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар:
* Ересектерге қосымша білім беру - ересек адамның бейресми білімінің тұтастығын қамтамасыз ету ... ... бойы ... ... оқудың барлық түрлерін қамтитын жүйе, сонымен қатар ол әлеуметтік-мәдени жобаларды қолдау құралы болып ...
* ... ... беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынас - мазмұны ... ... ... ... ... ... ... бірлескен іс-әрекет болып табылатын психологиялық ұстанымдары тең серіктестердің әлеуметтік-психологиялық әрекеттесу үдерісі; педагог (андрагог) осы ... ... ... ...
* ... ... беру ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру моделі мен андрагогикалық принциптерге негізделген педагогикалық шарттары.
* Қосымша білім беру ... ... ... ... ... жетілдірудің әдістемесі.
Зерттеудің негізгі кезеңдері:
Бірінші кезеңде (1999 - 2001 ж.ж.) мәселенің зерттелу ... ... ... ... және әдістемелік әдебиетке талдау жасалынды, зерттеу тақырыбы аспектісінде оқытушылардың практикалық тәжірибесі талданды, зерттеудің ғылыми, ұғымдық аппараты анықталып, ... ... ... ... құрылымдық-мазмұндық моделі жасалды.
Екінші кезеңде (2001 - 2007 ж.ж.) ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың деңгейін айқындайтын өлшемдік аппарат, зерттеліп ... ... ... ... ... мен ... ... Ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру әдістемесінің тиімділігін тексеру мақсатымен тәжірибелік-эксперимент жүргізілді.
Үшінші кезеңде (2007 - 2009 ж.ж.) әдістемелік тәсілдерге ... ... ... тақырыбы бойынша жинақталған теориялық және практикалық материалдар жүйеленіп, алынған нәтижелер бойынша қорытындылар жасалып, жұмыс түрінде ... ... ... ... мен ... ... ... сәйкес теориялық қағидаларды әдіснамалық тұрғыда негіздеумен, ғылыми аппараттың логикалық бірлігімен, тәжірибелік-эксперимент жұмысының мақсатына, ... ... ... әдіс-тәсілдерді пайдаланумен, зерттеу тақырыбына байланысты тәжірибелік-эксперимент жүргізіліп, тиімділігі дәлелденуімен қамтамасыз етіледі.
Зерттеу базасы: тәжірибелік-эксперимент жұмыс АҚ ұлттық компаниясының>> орталық ... оның ... ... М. ... атындағы Қазақ көлік және коммуникациялар академиясында өткізілді.
Зерттеу нәтижесін сынақтан өткізу және ендіру. Зерттеудің ... мен ... әр ... ... Абай ... ... ... педагогикалық университетінің педагогика кафедрасының мәжілістерінде, халықаралық (Алматы, 2004 - 2008; Семей, 2008), республикалық (Алматы, 2008) ... ... ... ... ... мәселесіне байланысты қалалық семинарларда (Алматы, 2006, 2007) ... ... ... ... негізгі нәтижелері ғылыми-педагогикалық басылымдарда жарық көрген мақалаларда және оқу-әдістемелік ... ... ...
Жұмыстың құрылымы. Жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... оның ... ... мен ... ... дәрежесі, зерттеудің мақсаттары мен міндеттері, нысаны және пәні анықталды, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... орындалу кезеңдері сипатталады, зерттеу нәтижелерінің сынақтан өтілуі мен дәйектелуі жайлы мәліметтер беріледі.
атты бірінші тарауда ... ... ... ... ... білім беру мәселесінің зерттелу негіздері беріледі. ... ... ... ... негізінде қарастырылып, зерттеу мәселесінің бүгінгі жағдайы баяндалады. Зерттеліп отырған үдерісті жетілдіру моделінің негіздемесі беріліп, педагогикалық ... ...
деп ... ... тарауда қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың деңгейін диагностикалау мен жетілдіру ... ... ... ... әрбір кезеңдерінің барысы мен нәтижелері келтіріліп, талдау жасалынады.
Қорытындыда зерттеу барысында алынған ... ... мен ... және осы ... әрі ... зерттеудің болашағы бағдарланады.
Негізгі бөлім. Ересектер арасындағы қарым-қатынас
І Бөлім. Ересектер арасындағы қарым - қатынастың теориялық
негіздері
... түп ... ... педагогикасында жатыр. Кез келген халықтың әдет-ғұрпын, ұғым-сенімін, дүниеге ... ... ... мен аңыздарында, мақал-мәтелдерінде, мысалы қазақ халқының , , тағы сол ... ... ... ... рухани өмірінің мәні көрініс табады. Шығыста - әл-Фарабидің, Ежелгі Грецияда - Платонның, Қытайда - ... ... - ... кең ... қазақ жерінде - Абайдың тағы басқа ұлы ойшылдар, әйгілі білім қайраткерлерінің деген көзқарастары ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамуына қолайлы жағдай жасайтын мәселеге басты назар аудару.
Білім беруді модернизациялаудың стратегиялық мақсаты әрбір адамның ғұмыр бойы ... ... ... білімін толықтыруына нақты мүмкіндіктер туғызатын жаңа білім беру жүйесін құру. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... беру ... ... аналогтары: extra, additive, complementari) педагог пен оқушының ... ... ... дамуына мүмкіндік беретін білім берудің ерекше түрін білдіреді. Либералдық, прогрессивтік, бихевиористік, радикалды, когнитивті, гуманистік философиялық мектептер мен бағыттар ықпалымен дамыған ... ... ... беру ... ХХ ... ... ... бастап әлеуметтік, экономикалық функцияларды ғана емес, тұлғаны дамыту функциясын орындайтын білім беру қызметін көрсету саласына айналып ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылатын ересектерге қосымша білім берудің теориялық негіздерін анықтауға бағытталған көптеген құнды зерттеулердегі (П. Лангран, Р.Х. Даве, Д.Р. ... К.В. ... В.Г. ... Е.И. Огарев, А.П.Владиславлев, т.б.) ой-тұжырымдарды талдай отырып, біз ересектерге қосымша білім беру - ересек адамның бейресми білімінің ... ... ету ... ... бойы ... ... ... барлық түрлерін қамтитын жүйе, сонымен қатар ол әлеуметтік-мәдени жобаларды қолдау құралы болып табылады деген анықтаманы ... ... ... ... білім беру жүйесінің өзіндік тарихи даму кезеңдері бар. 1920-1940 жылдар аралығында ересектерге білім беру ... ... ... ... ... ... аралығында жұмыс істеп жүрген жастарға білім беру мақсатымен кешкі мектептер жүйесі құрылды. 1960-1980 ... ... ... ... жүйесін дамытуға үлкен мән беріліп, мамандарды қайта даярлау курстары, біліктілікті жетілдіру институттары ашылды. 1990 жылдан ... деп ... ... парадигма дамып келе жатыр.
Осы парадигманың дамуымен сәйкес педагогикалық теория мен практикада ұғымы қалыптаса бастады. Жаңа педагогикалық категорияның ... ... ... ... ... ... Ересек оқушыға сипаттама беру үшін біз теориялық (М.Ш. Ноулз, Н.К. Крупская, М.В. Кларин, Р.А. Исламшин, Ж.А. Мақатова, т.б.) және ... ... ... сүйене отырып, ересек адамның қосымша білім алуына ықпалын тигізетін тұлғалық қасиеттеріне және оның қосымша білім беру үдерісіне еркін енуіне кедергі ... ... ... ... ... ... бір ... бірнеше саладағы белгілі көлем мен деңгейдегі жалпы және кәсіби білімі, өмірлік тәжірибесі, кез келген жаңа ... ... ... ... тәжірибесі, ұсынылған материалды талдау, меңгеру тәжірибесі, өзінің барлық тұрғыдан қорғай алатын кәсіби пікірі бар; ... ... ... ... ... тез жүзеге асыруға ұмтылады; мұрат, мүддесі, қажеттілігі мен қызығушылығы айқын; рухани, құқықтық және әлеуметтік ... бар; ... ... ... жаңа ... ... ... қажеттігін ұғынады, мәселені шешуге тырысады.
Осындай қасиеттерге ие ересек адам өзінің білімін толықтырғысы келген кезде көптеген кедергілерге кездеседі. Олардың кең ... ... ... Психофизиологиялық кедергілер - ересек адамның білім алу қабілеттілігіне байланысты ішкі кедергілер. 40 жастан асқан адамды қоршаған ортадан түсетін ... ... ... алаңдатады. Оның алдынан мектеп қабырғасынан таныс оқуға үйрену міндеті туындайды. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... істеуге үйрену үшін ересек адам желілік субъектінің құрамында ақпараттық қарым-қатынастың дистанциялық, интерактивтік ... ... ... ... ... ... үлкен үзіліс болған жағдайда психикалық функциялардың (ес, ойлау, зейін) төмендеуіне ... оны жас ... тән ... ... деп ... ... жиі ... Атақты тұлғалардың акмеологиялық шарықтауын сипаттайтын хрестоматиялық фактілер осы мәселені оптимистік тұрғыдан бағалауға мүмкіндік береді. ... 82 ... ... И.П.Павлов 87 жасқа дейін, Б. Шоу 94 жасқа ... ... ... ... ... ... ең соңғы скрипкасын 92 жасында жасады. 99 жыл өмір сүрген Жамбыл Жабаевтың қазақ өнеріндегі жолы ұзақ та ... ... ... ... ең көрнекті тұлға атанған Шәкәрім Құдайбердиев 71 жасында поэмасын жазған болатын. Атақты ... ... ... ... ... ортақ тенденция бола алады. Ересектердің жас ерекшеліктерін анықтауға бағытталған зерттеулердің (Б.Г. ... Е.И. ... А.И. ... т.б.) ... ересек адамдардың өз білімдерін жетілдіру мүмкіндіктеріне көзқарастары өзгерген кезде, олардың ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік-психологиялық кедергілер ескі педагогикалық парадигмадағы кейбір ұнамсыз жағдайлардың ересек адамның жадында сақталуымен байланысты. Көптеген ересек адамдар ... ... ... ... ... ... ... кәсіби мәртебесін рөліне алмастырғысы келмейді. Әлеуметтік кедергілер өзінің білім алу әрекетін ... ... ... сонымен бірге уақытпен, арақашықтықпен және қаржы жағдайымен байланыстыруымен туындайды. Психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ғұмыр бойы білім алуға бағыттылығының толық қалыптаспауымен байланысты. Үздіксіз білім алуға адамның өзі туралы, өзінің қабілеті, ... ... ... ... ... қажеттілігі туралы білімінің болмауы кедергі келтіреді.
ұғымын анықтауға байланысты қарастырылған (Ю.Н. Кулюткин, М.Т. ... С.И. ... В.И. ... және т.б.) әр ... ... талдап, дамыта отырып, біз зерттеуімізде психологиялық, әлеуметтік, рухани жетілген, өзін-өзі танитын, өзін-өзі басқара алатын, білім алу қажеттілігі саналы түрде ... ... кез ... ... ... ... ... алуына жауапты болу үшін жеткілікті өмірлік тәжірибесі бар, сана-сезімі дамыған 18, 20 ... ... кез ... адам ... ... бола алады деген тұжырым жасаймыз. ... ... ... ... педагогикалық қарым-қатынас
Ересектерді оқытуды тұлғалық іс-әрекет тұрғысынан қарастыру (А.А. Леонтьев, С.Л. Рубинштейн, И.А.Зимняя, П.Я. ... т.б) ... ... ізгілендіруді, ересек адам болып табылатын педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің әрекеттесу схемасының өзгеруін білдіреді. Қазіргі педагогикалық зерттеулерде (Н.Д.Хмель, А.А. ... ... ... т.б.) ... коммуникативтік сипаттамасы болып табылатын тұтас педагогикалық үдерісте субъект-субъектілік қатынастар жүзеге асуы тиіс екендігі дәлелдене түседі. Осы зерттеулерге және басқа көптеген ... (Г.А. ... Л.А. ... Б.Ф. ... В.Н. ... ... ой-толғаулар мен тұжырымдарға сүйене отырып, біз ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынас барысында қалыптасатын серіктестікті педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің ... ... түрі ... ... ... педагогикалық үдерістің (З.Ж. Жанабаев, М.С. Молдабекова), өзара ... ... (Р.Г. ... ... М.А. ... т.б.) ... тұрғыдан қарастырылуы педагогикалық қарым-қатынастың оқыту үдерісінің нәтижелілігін арттыруға ықпалын тигізер мүмкіндіктерімен, тәрбиелік, дамытушылық функцияларымен тығыз байланысты шығармашылық ... зор ... ... түседі.
Жеке тұлғаның жан-жақты дамуы психологиялық (Қ.Б. Жарықбаев, Д.Б. ... т.б.), ... (А.Г. ... Б.Б. ... ... ... ... аясында (Р.К. Төлеубекова, С.А. Ұзақбаева, т.б.) қарастырылған. Психология мен педагогика үшін негізгі болып табылатын ... ... ... ... байланысты болғандықтан, ересектерге қосымша білім беру контекстінде жаңа мағынаға ие ... ... шыңы - АКМЕ - ... ... ... кәсіби, тұлғалық және әлеуметтік табыстарға жеткізетін прогрессивті жолмен ... ... бір ... ... ... ... ... білім берудің негізінде жатқан идея - тұлғаның ішкі ресурстарын іске қоса отырып, өміртіршілігінің ... ... ... ... ... қарым-қатынас субъектілері - жетілген ересек адамдардың жоғарыда қарастырылған жас, ... ... ... ... ... ... ерекше сипатқа ие педагогикалық қарым-қатынасты ұйымдастыру міндеті оқытушының кәсіби, әлеуметтік, психологиялық мәдениетінің ... ... ғана ... ... ... де талап етеді. Бұл ересектердің оқытушысының педагогикадағы әрекетінің міндеттері жағынан өзгеше, жаңа ... иесі ... ... ... ... ... ... (М. Малевски, В. Дрофа, Б.А. Тұрғынбаева, Г.Ж. ... ... ... және ... зерттеулерге жасалған талдау ересектердің оқытушысы - андрагог педагогикалық қарым-қатынастың ұйымдастырушысы (фасилитаторы) рөліне ие болуға ғана емес, жаңа ... ... ... субъектілік даму мәселесін шешуге мүмкіндігі бар педагогикалық қарым-қатынас субъектісі болып табылады деген тұжырым жасауымызға мүмкіндік береді.
Педагогикалық, психологиялық ... ... Г.А. ... т.б.) ... ... ... ... онсыз жүзеге аспайтын тұтас категория ретінде қарастырылады Ғалымдардың пікірлерімен келісе отырып, біз деген анықтаманы ұсынамыз.
Тұлғааралық қарым-қатынастың аналитикалық моделі негізінде біз ... ... ... ... перцептивтік, коммуникативтік, интерактивтік компоненттерден және олардың әрқайсысын айғақтайтын өлшемдер мен көрсеткіштерден түзілетін ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас субъектілерінің өзара түсінісуінің негіздемесі ретінде бір-бірінің психологиялық бейнесін қалыптастыра отырып, бірін-бірі тану, қабылдау үдерісі болып табылады. Коммуникативтік компонент ... ... емес ... ... ... білуді білдіреді. Коммуникативтік техникаларды ұтымды қолдана білу арқылы ... ғана ... ... ... ... субъектілері арасында өзара сенім туындайды. Интерактивтік компонент қарым-қатынас субъектілері үшін ... ... ... ... асыру мақсатымен бір-бірімен әрекеттесуін білдіреді. Өзара әрекет барысында қарым-қатынас субъектілері бір-біріне белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер, ойдағы экспериментті қолдану негізінде өлшемдер мен көрсеткіштердің әр түрлі ... ... ... зерттеліп отырған үдерістің үш деңгейі (жоғары, орта, төмен) болуы мүмкін деп ... ... ... өлшемдік аппаратты жасадық. Оны біз төмендегі кестеде бейнеленедік.
Кесте 1 - Қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың деңгейін ... ... ... ... ... ... дамуы негізінде педагогикалық қарым-қатынас субъектілері бір-бірін маңызды тұлға ретінде қабылдайды
Социометрия-лық ... ... ... ... ... ... ... табысуға ұмтылады, бірақ кей кездері араларында психологиялық кедергілер (келіспеушілік, сенімсіздік білдіру т.с.с.) туындайды
Т
Педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... түсінісе білу
Ж
Бір-бірінің қажеттіліктерін, мақсат, мүдделерін ескереді, бір-бірінің - тұжырымдамасын бағалап, өзара жеңіл түсініседі
Жеке сұхбат.
Коммуника-тивтік тапсырмалардың орындалуын бақылау.
Талдау. ... ... ... ... ... бірақ бір-бірінің қажеттіліктерін, мақсат, мүдделерін кей кездері ескермейді, толық түсінісе алмайды
Т
Бір-бірінің қажеттіліктерін, мақсат, мүдделерін білмейді немесе ... ... ... ... алмайды, өзара түсінісе алмайды
Коммуникативтік
Коммуникативтік біліктер
Ж
Қазақ тілінде вербалды емес және вербалды коммуникативтік біліктері қажеттіліктеріне сәйкес қалыптасқан, ... ... ... ... ... ...
(А.Р. Арютюнов).
Бақылау.
Салыстыру.
Жеке сұхбат.
О
Ересек оқушылардың қазақ тілінде вербалды өнімді, рецептивті коммуникативтік біліктері қажеттіліктеріне, күтілетін нәтижеге сәйкес ... ... ... ... тілінде вербалды өнімді, рецептивті коммуникативтік біліктері қалыптаспаған
Диалог қатынасқа бағыттылық
Ж
Өзара сенім негізінде өз ... ... ... ... ... ... білу ... қалыптасқан, диалог қатынасқа ұмтылады.
Оқушылардың іс-әрекеттеріне жасалған талдау. ... ... ... ... ... ... ... өз пікірлерін, ұстанымдарын үнемі еркін білдірмейді, диалог ... ... ... - кері ... ... асуы ... сенімнің болмауы негізінде өз пікірлерін, ұстанымдарын жасырады, кері байланыс жүзеге аспайды
Кесте 1-дің жалғасы
Интерактивтік
өзара ... ... ... ... ... ... ... жоғары, бірлескен іс-әрекеттері нәтижелі
тесті
(Г.Т. Хайруллин).
Бақылау.
Сұхбат.
О
Педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің бір-бірімен әрекеттесуге ынталары орташа, бірлескен іс-әрекеттерінің нәтижесі тұрақсыз
Т
Педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... өнімді нәтиже бермейді.
өзара тиімді ықпал
Ж
Педагогикалық қарым-қатынас субъектілері ортақ мақсатқа бағытталған бірлескен іс-әрекеттерімен толық қанағаттанады, бір-біріне позитивті сипатта ... ... ... ... ... қарым-қатынас субъектілері бірлескен іс-әрекеттерімен кей кездері қанағаттанбайды, өзара тиімді ықпал тұрақсыз.
Т
Педагогикалық ... ... ... ... ... сезім алмайды, бір-біріне тигізер ықпалы негативті сипатта
Ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың деңгейін айқындайтын ... ... ... ... АҚ ... ... орталық аппаратында, оның құрылымдық бөлімшелерінде анықтау экспериментін жүргіздік. Анықтау эксперименті барысында сұраумен 72 ересек ... ... ... ... ... ... түрінде көрсетілген.
Кесте 2 - Анықтау эксперименті нәтижелеріне сәйкес айқындалған ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың деңгейі
Компоненттер
Жоғары
Орта
Төмен
оқ. ... ... ... ... барысында алынған мәліметтер келесі қорытынды жасауымызға мүмкіндік берді: 1) педагогикалық қарым-қатынас құрамындағы компоненттердің көрсеткіштері орта деңгейге ... 2) ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізер зор мүмкіндіктерін, дамытушылық, тәрбиелік функцияларын жүзеге асыра отырып, оның тұтастығын ... ету ... 3) ... қарым-қатынасты қосымша білім беру жүйесінің ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып, ересектер ұстанымдарына сәйкес ... ... ... ... қамтамасыз етіп, мақсатты, жүйелі жетілдіру қажет.
Ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ұйымдастырып, жүзеге асыру, зерттелуі 1970-ші жылдардан шетел ғалымдарының (С.Брукфилд, М.Ноулз, ... ... ... ... т.б.) ... басталып, С.Г.Вершловский, С.И.Змеев, Т.Г. Браже және т.б. ғалымдардың жұмыстарында жалғасын тауып келе жатқан, андрагогикалық принциптер талаптарының орындалуымен байланысты. ... ... ... ... ... ... ... тез қолдану; өздігінен ізденіп, білім алуының басымдығы; контекстік оқыту; элективтілік; саналылық; ересек оқушының білім алуға дайын болуын назарға алу; ... ... ... ... ... ... ересектердің өмірлік тәжірибесіне сүйену; оқытуда табысты нәтижеге жетудің ... ... ... ... ары қарайғы білім алу қажеттілігін дамыту.
Осы андрагогикалық принциптер, теориялық, эмпирикалық зерттеулер барысындағы айқындалған тұжырымдамалар негізінде ересектер арасындағы ... ... ... ... ... ... шарттарды айқындадық. Олар:
* педагогикалық қарым-қатынас субъектісі - жетілген ересек адамның жас, тұлғалық, дара, кәсіби ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... оқушы үшін құнды жетістігі болып табылатын өмірлік ... ... ... ескеру, оған сүйену;
* оқытушы мен ересек оқушының субъект-субъектілік қатынасқа, ұстанымдары тең серіктестікке негізделген әрекеттесу схемасының жүзеге асуы;
* ... ... ... жетілдіруге деген ұмтылысымен айқындалатын субъектілігінің дамуына қолайлы психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... ересек оқушылардың әр түрлі деңгейде көрінетін субъектілік қасиеттерін объективті бағалау;
* педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің мақсат-мүдделерімен, ниеттерімен, қажеттіліктерімен айқындалатын рөлдік ұстанымдарына ... ... ... ...
* ... ... деңгейін үздіксіз жетілдіріп отыру.
Андрагогиканың, витагендік педагогиканың негізгі тұжырымдамалары, ересектерді оқытуды тұлғалық іс-әрекет тұрғысынан, қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның дамуы, тұлғааралық қарым-қатынас теорияларының зерттеу мәселесіне қатысты тұжырымдамалары қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... Біз ... арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру үдерісін белгіленген мақсаттар мен міндеттерді жүзеге асыру үшін бір-бірімен тығыз байланысты блоктарды байланыстыратын модель ретінде ... жүйе деп ... ... ... ... ... отырмыз.
Когнитивті-мазмұндық блок
Өзгетілді ересектердің қазақ тілінде коммуникативтік құзыреттілігін
қалыптастыру бағдарламасы
Өзара түсінісуге бағытталған ұлттық этикет ... ... ... ... лексиканы меңгерту
Өзара әрекеттесуге негізделген ұлттық дәстүрлер туралы мағлұмат беру
Іс-әрекеттік ... ... ... әдістер
Педагогикалық шарттар
Андрагогикалық принциптер
Нәтижелік-өлшемдік блок
критериалдық лок
Коммуникативтік
Перцептивтік
Бір-бірін қабылдай білу
Интерактивтік
Өзара
түсінісе
білу
Коммуника-
тивтік
біліктер
Диалог қатынасқа бағыттылық
Өзара ... ... ... беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру ... ... ... ... ... ... психологиялық-педагогикалық жағдайлар туғызу
Мақсаттық блок
Міндеттер
Коммуникативтік құзыреттілігін дамыту
ПҚҚ субъектілерінің ... ... ... ... ... ... дамыту
Күтілетін нәтиже: ересек адамның субъектілік дамуын қамтамасыз ету
Сурет 1 - ... ... беру ... ... ...
педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру моделі
Қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру моделі ... ... ... мақсаттық, когнитивті-мазмұндық, іс-әрекеттік және нәтижелік-өлшемдік төрт блоктардан тұрады. Модель құрамындағы барлық блоктардың тұтастығын қамтамасыз ететін ... блок ... ... жүзеге асуын қамтамасыз ететін мақсат пен міндеттер ... ... ... блок ... ересек оқушылардың коммуникативтік қажеттіліктеріне сәйкес бастауыш деңгей үшін әзірленген бойынша ұйымдастырылған 180 сағаттық қазақ ... ... ... ... ... ... блок андрагогикалық принциптер талаптарына сәйкес педагогикалық шарттар, интерактивтік әдістер кешенімен қамтамасыз етілген, субъект-субъектілік қатынастарға негізделген ... мен ... ... ... ... ... Өлшемдер, көрсеткіштер мен деңгейлерді, күтілетін нәтижені қамтитын соңғы нәтижелік-өлшемдік блок ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың деңгейін ... және ... ... ... береді.
Ғылыми қорытындылар, қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы ... ... ... мәнінің нақтылануы, теориялық моделінің негізделіп, әзірленуі ... ... беру ... ... ... педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру әдістемесін әзірлеуге мүмкіндік берді (кесте 3). ... ... ... беру ... ... ... бірін-бірі толықтыратын, бір-бірімен тығыз байланысты төрт кезеңдерден ... ... ... ... ... тұрады. Әрбір кезеңнің барлық педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің бірлескен іс-әрекеті ... ... ... мен ... ... бар. Аналитикалық кезеңде ересек оқушылардың қосымша білім алу мотивациясы (уәждемесі), мақсаттары, коммуникативтік қажеттіліктері айқындалды. Себебі ересек адамның педагогикалық қарым-қатынас барысында ... ... ... ... осы үдерістің қозғаушы күші қарама-қайшылықтар дейміз. Ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастағы қарама-қайшылықтың негізгі мазмұны - жеке ... ... ... мен ... ... асыруға керекті мүмкіндіктер арасындағы қарама-қайшылықтар. Ересек адамның сапалық өзгерісіне әкелетін ... шешу үшін ... ... ... ... ... ... жетілдіреді деп қорыттық. Сол себепті болжамдық кезең аналитикалық кезеңде жинақталып, ... ... ... ... ... ... ... даму айқындау үшін маңызды болып табылады.
Ұйымдастыру-тәжірибелік кезеңде ересек адамдардың ... ... ... ... ... ... түсінісуі, ақпаратпен алмасуы, ортақ мақсатқа бағытталған бірлескен іс-әрекеті ұйымдастырылды. Өзара психологиялық ұқсамайтын қарым-қатынас субъектілерінің әрекеттесуі күрделі болып ... ... ... ересек адамдардың өзара түсінісу,
Кесте 3 - Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ... ... ... Е З Е Ң Д Е Р
Аналитикалық
Болжамдық
Ұйымдастыру-тәжірибелік
Бағалау-түзетулер енгізу
18
Мақсаттар
Білімнің үздіксіздігі идеясына ... ... ... беру ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру мүмкіндіктерін зерттеу, ... ... ... ... ... негізінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың шығармашылық әлеуетін дамытудың тиімді жолдарын белгілеу
Ересек адамдардың ... ... ... ... ... ... ... ақпаратпен алмасуын, ортақ мақсатқа бағытталған бірлескен іс-әрекетін
андрагогикалық принциптер талаптарына сәйкес
ұйымдастыру
Педагогикалық қарым-қатынастың деңгейін айқындайтын ... ... ... ... зерттеліп отырған үрдістің динамикасын
модельдегі көрсеткіштерге сәйкес бағалау
Міндеттер
Ересек адамның педагогикалық қарым-қатынас субъектісі ретіндегі ерекшеліктерін, қосымша ... алу ... ... қажеттіліктерін зерттеу, талдау, айқындау.
Қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру үшін қажетті педагогикалық шарттар кешенінің, оқу бағдарламасының ... ... ... ... тең ... диалогы формасында жүзеге асатын ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынас құрамындағы ... ... ... ... ... дамыту
Педагогикалық қарым-қатынас құрамындағы перцептивтік, коммуникативтік, интерактивтік компоненттер көрсеткіштерінің даму динамикасын ... ... алу ... ... 3-тің ... ... ... педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің ерекшеліктері, қажеттіліктері туралы диагностикалық мәліметтерді жинақтау, талдау, алынған мәліметтерді ... ... ... ... ... ... жас, ... ерекшеліктеріне сәйкес келетін педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіруге ықпалын тигізетін әдістер, ... ... ... ... білім беру жағдайында ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ... үшін ... деп ... интерактивтік әдістер, педагогикалық шарттар, принциптер кешенін жүзеге асыру
Педагогикалық қарым-қатынас құрамындағы компоненттер ... даму ... ... ... ... сапалық баға беру; қолданылған әдістер тиімділігіне баға бере ... ... ... ПРИНЦИПТЕР
Қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ұйымдастырудың
педагогикалық шарттары
Мәселелік-рефлексиялық бағыттағы интерактивтік
әдістер, тапсырмалар ... ... ... ... ... ... нәтиже
зерттеліп отырған үдерістің даму айқындау үшін қажетті диагностикалық ... ... ... бір ... келуі
диагностикалық мәліметтер негізінде айқындалған ересек оқушылардың қажеттіліктеріне, ұстанымдарына сәйкес келетін интерактивтік әдістер, педагогикалық шарттар кешенінің әзірленуі
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың андрагогикалық принциптер негізінде
ұйымдастырылуы
ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынастың шығармашылық әлеуетімен тығыз байланысты дамытушылық, тәрбиелік функцияларының жүзеге ... ... ... ... беру ... ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты
жетілдіру арқылы ересек адамның субъектілік дамуын қамтамасыз ету
*
әрекеттесу дағдыларын жаттықтыратын, дамытатын ... ... ... ... ... ... ... Олар:
* шығармашылық сипаттағы ауызша, жазбаша тапсырмалар (құрылым-жүйелері, мағыналары әр түрлі диалогты құру немесе басталған диалогты жалғастыру; құбылысты, затты, адамды ... ... ... беру ... шағын топтарға, жұптарға бөлініп жұмыс істеу;
* имитациялық жаттығулар;
* рөлдік ойындар, ... ... ... ... бір рөлдерге ену;
* әр түрлі дискуссиялық мәселелерді, жағдаяттар мен оқиғаларды талқылау;
* көрнекі құралдармен, аудио-бейне материалдармен жұмыс;
* қоғамдық ... ... ... ... жақсы меңгерген өзге ұлт өкілдерімен кездесулер).
Өзара әрекет барысында туындайтын оқытушы мен ересек оқушы арасындағы аттракция педагогикалық ... ... ... ... ... дамуына ықпал жасайтын маңызды фактор екені және ол ... ... ... ... ... тыңдай білу, объектіге деген сыйластық сезім, позитивті вербалды емес ... ... ... ... ... түсті.
Бағалау, түзетулер енгізу кезеңінде қолданылған әдістердің тиімділігін айқындап, дер ... ... ... ... үшін зерттеліп отырған үдерістің динамикасы ұдайы бақылауға алынды.
Осы әдістеменің тиімділігі ... ... ... кезеңінде М.Тынышбаев атындағы Қазақ көлік және коммуникациялар академиясының көліктік техника, тасымалдауды ұйымдастыру факультеттерінде ... ... ... ... ... ... ... тілін оқып-үйреніп жүрген өзгетілді ересектерден құрылған эксперимент ... ... 12 ... 5 топ) ... ... топтарын осы академияның экономика, құрылыс факультеттерінде қызмет атқара жүріп, қазақ тілін оқып-үйреніп жүрген ... (62 ... ... ... ... де ... басым көпшілігінің жоғары техникалық білімі бар, жастары 28-53 аралығында.
Тәжірибелік-эксперимент жұмысының әрбір кезеңінен соң ересектер арасындағы ... ... ... даму ... ... кесінділер алып отырдық. Олардың қорытындысы бақылау тобында да позитивті өзгерістер болғанын, бірақ эксперимент тобымен салыстырғанда, олардың айтарлықтай емес ... ... Осы ... ... педагогикалық қарым-қатынасты ұйымдастыру барысында ересек адамның субъектілік дамуына ықпал жасайтын ... ... ... сәйкес арнайы психологиялық-педагогикалық жағдайлардың жасалмауы, ересек адамдардың ұстанымдарына сәйкес келетін және олардың ... ... ... ... ... ... ... қолданылмауы зерттеліп отырған үдерістің дамытушылық функциясымен байланысты шығармашылық әлеуетінің ... ... ... ... ... арасындағы педагогикалық қарым-қатынас компоненттерінің даму динамикасының эксперимент және бақылау топтарындағы салыстырмалы нәтижесі келесі кестеде ... ... 4 - ... ... беру ... ... арасындағы педагогикалық қарым-қатынас компоненттерінің даму динамикасы (ЭТ -60; БТ - 62)
Компоненттер
Жұмыс кезеңдері
Деңгейлер (%)
Жоғары
Орта
Төмен
ЭТ
БТ
ЭТ
БТ
ЭТ
БТ
Перцептивтік
Алғаш. көрс.
26,6
22,6
56,7
58
16,7
19,4
Соңғы нәт.
66,7
37
33,3
48,4
-
14,6
Коммуникатив-тік
Алғаш. ... нәт. ... ... нәт. ... жұмысының қорытынды кезеңінде алынған мәліметтер эксперимент тобында жүргізілген мақсатты, жүйелі ... ... ... ... ... ... компоненттер көрсеткіштерінің дамығандығын көрсетті. Осы позитивті өзгерістер ересек адамдардың ... ... ... ... мен іске қоса алуы ... ... міндеттерді шешіп, мақсатқа жету мүмкіндіктерін көрсететін, өнімділік және табыс деңгейін сипаттайтын субъектілігінің дамуына ықпал ... ... ... ... тым тез ... жатқан әлеуметтік өмірде дұрыс бағыт таңдай білуінде, күннен-күнге күрделеніп келе ... ... ... ... жүзеге асыра білуінде, толассыз ақпарат легінің ішінен өзіне қажеттісін таңдай білуінде және тағы басқа жетістіктерінде айқындалады. ... ... ... ... ... мен ... жүзеге асыруға керекті мүмкіндіктер арасындағы қарама-қайшылықты шешуге бағытталған жұмыстың нәтижесінде ересек оқушылардың өз мақсаттары мен іс-әрекеттерін қарым-қатынастағы ... ... ... ... қабілеттері, ынталары, дағдылары жетілді. Ұжымдық субъектінің өз құрамында конфликтісіз келісіп, өзара түсінісу, өзара тиімді ... ... ... ... жеке мүмкіндіктер спектрі кеңее түсті. Ең бастысы ересек адамдардың өзара қарым-қатынаспен қанағаттануы ... ... ... ... ... ... дамытуға бағыттылықтары қалыптасып, ынталары артты.
Алынған нәтижелердің дұрыстығын тексеру үшін бақылау және эксперимент ... ... ... қолдана отырып, қорытынды нәтижелерді өңдедік. Статистикалық әдіс алынған мәліметтердің дұрыстығын 99,99 % ... ... ... ... ... нәтижесі келесі кестеде беріледі.
Кесте 5 - Қосымша білім беру ... ... ... ... қарым-қатынасты жетілдіру бойынша жүргізілген эксперимент жұмысының қорытынды нәтижелері (ЭТ - 60; БТ - ... ... ... ... ...
64,5
34
35,5
50
-
16
Қорытынды нәтижелерден мынаны көруге болады: егер эксперимент ... ... ... деңгейді көрсеткендердің саны 34,5 % болса, эксперимент соңында төмен деңгейді ... ... ... ... жоқ. Орта ... саны ... 46,1 % ... соңында 35,5 % болды. Жоғары деңгейді көрсеткендердің саны 19,4 % -дан 64,5 % -ға көтерілді.
Сонымен ересектер арасындағы ... ... ... ... ... ізгілендіру идеясына негізделген қосымша білім берудің және дамытушылық, тәрбиелік функцияларымен байланысты шығармашылық әлеуеті зор ... ... ... ... ... ... ескере отырып әзірленген модель мен әдістеме негізінде жүзеге асырылды. Осыған сәйкес зерттеліп отырған үдерістің жүйелілігі мен тұтастығы қамтамасыз етілгендіктен, ... ... ... ... ... ... ... айқындалған қарама-қайшылықтың шешілгенін, ғылыми болжамның дұрыстығын дәлелдеп, алға қойған ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ
* Қосымша білім беру жүйесі қазақ тілінің мемлекеттік тіл ... ... ... ... мен нығайтуға арналған мемлекеттік маңызы бар әлеуметтік-мәдени жобаны қолдау құралы болып табылады. Осы жүйедегі шығармашылық әлеуеті зор ересектер арасындағы педагогикалық ... ... ... ... ... ... маңыздылығымен сәйкес, өзекті мәселе болып табылады.
* Теориялық және тәжірибелік зерттеулер нәтижесінде қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық ... ... ... көрсететін келесі ерекшеліктері айқындалды:
* андрагогикалық принциптерге негізделуі;
* ... ... жас, ... ... ... кәсіби ерекшеліктерін, өмірлік тәжірибесін, қажеттіліктерін, мотивациясын, мақсаттарын міндетті түрде ескеруді қажет ететін оқытушы мен ересек ... ... ... қатынастың орнатылуы;
* педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің мотивациясымен, мақсат-мүдделерімен, қажеттіліктерімен, ... ... ... ... ұстанымдарының жүзеге асуы;
* ересек адамның тұжырымдамасының, субъектілігінің дамуына, әлеуметтенуіне, сонымен қатар ересектердің оқытушысы - ... да жаңа ... ... ... кемелденуіне, педагогикалық қарым-қатынас субъектілерінің бір-біріне тигізер позитивті ықпалының ... ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік беретін дамытушылық, тәрбиелік функцияларымен байланысты зор шығармашылық әлеуеті;
* психологиялық ұстанымдары тең серіктестердің ... ... ... асуы.
* Ғылыми-теориялық талдау негізінде ұғымының нақтылануы, ... ... ... ... ... ... ... отырған үдерісті жетілдіруге ықпалын тигізетін педагогикалық шарттарды, ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру моделі мен әдістемесін ... ... ...
* ... модель негізінде әзірленген қосымша білім беру жүйесіндегі ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты ... ... - ... толықтыратын, бір-бірімен тығыз байланысты аналитикалық, болжамдық, ұйымдастыру-тәжірибелік, бағалау-түзетулер енгізу кезеңдерінен тұратын тұтас жүйе болып табылады.
Зерттеу қорытындылары бойынша мынадай ұсыныстар ... ... ... ... беру ... педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіруге көкейкесті мәселе ретінде көңіл бөлініп, сол мақсатта арнайы дайындықтар жүргізу;
* біліктілікті арттыру жүйесінің ... ... ... ... ... арнайы курстарын енгізу;
* педагогикалық университеттер мен институттарда мәселесінің андрагогикалық тұрғыдан зерттелуі бойынша ғылыми ізденістердің ... ... ... ... ... ... беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіруге байланысты ... ... ... осы ... әр ... астарлары бойынша ғалымдардың, ересектермен жұмыс істейтін мамандардың, психологтардың ізденістері мен жаңашылдық тәжірибелерін жариялап отыру.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
* Үздіксіз білім беру сапасын ... ... // атты ... ... ... материалдары. - Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2004. - Б. 155-160.
* ... ... ... - ересек адам // Қазақстан мектебі. - Алматы, 2005. - № 9 -10. - Б. 57 - 60.
* ... ... ... ... тұлғалық іс-әрекет тұрғысынан қарастырылуы // Ұлт тағылымы. - Алматы, 2007. - № 3. - Б. ... ... ... ... ересектердің жас ерекшеліктерін ескерудің маңызы // Ізденіс. - Алматы, 2007. - № 3. - Б. 265-268.
* ... ... ... қарым-қатынас мәселесінің синергетикалық тұрғыдан қарастырылуы // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы, сериясы. - Алматы, 2007. - № 4 (16), - Б. ... ... ... ... ... білім беру жүйесіндегі орны // атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - ... ... ... ... ... 2008. - Б. ... ... қарым-қатынас арқылы жетілген ересек адамның субъектілігін дамыту мәселесі // атты ... ... ... материалдары. І том. - Алматы: Қазақ мемлекеттік қыздар ... ... 2008. - Б. 317-320.
* ... қарым-қатынас арқылы ересектердің диалог қатынасқа бағыттылығын дамыту жолдары // атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция ... ІІ том. - ... ... ... ... педагогика институты, 2008. - Б. 412-417. (Р.К. Төлеубековамен авторлық ... ... ... ... қарым-қатынас субъектілерінің рөлдік ұстанымдары // атты Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Алматы: Абай ... ... 2008. - Б. 351 - 356. ... ... ... ... Ересектерге білім беру жүйесіндегі педагогикалық қарым-қатынас: оқу-әдістемелік құрал. - ... ТОО , 2009. - 90 б. ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері5 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
Android OS жұмыс істеу принципі және Android OS қосымша құру23 бет
INDF және FSR регистрінің қосымша адресациясы8 бет
Intranet –қосымшалары60 бет
Ms office қосымшаларында VBA-ны қолдану37 бет
Options диалогты терезесінің қосымшалары (AutoCAD)11 бет
SQL серверін қолданып қосымшалар жүйесін жетілдіру80 бет
Turbo Pascal программалау тілінің қосымша мүмкіндіктері24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь