Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайын талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ.ШАРУАШЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Қаржылық.шаруашылық жағдайды талдаудың мәні және оның мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Кәсіпорынның қаржылық.шаруашылық жағдайын талдаудың
ақпараттық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3 Қаржылық.шаруашылық жағдайды талдау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... 17

2. «АДЖИП ҚКО» КОМПАНИЯСЫНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ.ШАРУАШЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.1. «Аджип ҚКО» компаниясының қаржылық.шаруашылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2.2. Кәсіпорынның активтерінің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
2.3. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен табыстылығын арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
Нарықтық қатынастар жағдайында кез-келген өндірістік, қаржылық, коммерциялық және басқа да қызметтердің негізгі мақсаты максималды пайда табу болып табылады. Бұл мақсатқа жету үшін кәсіпорын өзінің қаржылық-шаруашылық қызметіндегі кемшіліктерді жойып отыруы қажет. Есептеу жүргізбей, шаруашылық субьектінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болуына қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес. Осындай себептерге байланысты, қоғамда, қаржылық-шаруашылық талдаудың қажеттілігі туындады.
Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. - М.: ИНФРАМ, 1995.
2. Русак Н.А. Анализ финансового положения предприятия. В учебнике «Анализ хозяйственной деятельности в промышленности». Под общ. ред. В.И. Стражева - Минск: Высшая школа, 1995.
3. Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции. — М.: Изд-во «Перспектива», 1995.
4. Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной привлекательности акционерных обществ в промышленности, строительстве и торговле. - М.: АО «ДИС», «МВ-Центр», 1994.
5. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия. - М.: Центр экономики и маркетинга, 1995.
6. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. пособие. - М.: Финансы и статистика, 1994.
7. Стуков С. А. «Предприниматель об учете», произв.изд. /С. А. Стуков, Финансы и статистика, Москва - 1996
8. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учебное пособие. — Издательство «ДИС», НГАЭ и У, 1997.
9. Маркарьян Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ -М.: «ПРИОР», 1996.
10. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2001 ж.
11. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» заңы №234-III, 28.02.2007 ж.
12. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. - К.:Торгово-издательское бюро ВНУ, 1993.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................................................................3
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ-ШАРУАШЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ...............................................................6
1.1 Қаржылық-шаруашылық жағдайды талдаудың мәні және оның мақсаты.........................................................................................................................6
1.2 ... ... ... ...
ақпараттық негізі.......................................................................................................13
1.3 ... ... ... ...
2. ... ... ... ТАЛДАУ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ.............................................................................................22
2.1. компаниясының қаржылық-шаруашылық қызметін талдау..........................................................................................................................22
2.2. Кәсіпорынның активтерінің ... мен ... ... ... ... ... ... мен табыстылығын арттыру.......................................................................................................................47
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................................................50
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................................53
ҚОСЫМШАЛАР.............................................................................................55
КІРІСПЕ
Нарықтық қатынастар жағдайында кез-келген өндірістік, қаржылық, коммерциялық және басқа да қызметтердің ... ... ... ... табу болып табылады. Бұл мақсатқа жету үшін кәсіпорын өзінің қаржылық-шаруашылық қызметіндегі кемшіліктерді жойып отыруы қажет. Есептеу жүргізбей, ... ... ... ... мен оған әсер ... ... білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болуына қол ... ... ... ... ... ... Осындай себептерге байланысты, қоғамда, қаржылық-шаруашылық талдаудың қажеттілігі туындады.
Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметін талдау басқарудың маңызды функциясы болып табылады. ... ... ... кәсіпорынның даму стратегиясын құрастыруда қолданылады. Нарықтық жағдайда тиімді қызмет атқару үшін, менеджмент, коммерциялық ұйымның өткен ... ... ... ... және ... даму ... ... болашақ кезеңдегі қызмет нәтижелерін болжамдап білуі қажет.
Қаржылық-шаруашылық талдаудың түпкі мақсаты - ... ... ... ... Қай ... да болмасын бұл өте маңызды. Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындарды ... ... ... ... ... жағдайларын едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ашты. Олардың экономикалық шешімдерді дәл және ... ... ... ... ... мүмкіндігінше тез және дұрыс бағдар тауып, оның ұстануына қарай жұмыстарының тиімділігі әртүрлі болады. Басқаша сөзбен ... ... ... ... ... жетістіктері басқару деңгейіне, қабылданған шешімдердің обьективтілігі, нақтылығы, шұғылдылығы мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді. Үйлесімді шешімдердің ... ... ... және ... ... ... пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталатыны белгілі.
Қаржылық-шаруашылық талдау арқылы кәсіпорын қызметін ... пәні - ... ... ... және оған әсер ... ... ... қызметке әсер ететін сыртқы факторларға - нарықтық экономиканың заңдары ... ... пен ... заңдылығы нарықта бағаны құрастырады. Шикізатқа, материалға, энергия тарифына, дайын өнімге бағаның өзгеруі шаруашылық субьектінің қызметінің өндірістік және қаржылық нәтижелеріне әсер ... және ... ... ... ... есептеудің күрделуіне алып келеді.
Сыртқы факторлармен қоса шаруашылық қызметке, адамның нақты қызметімен байланысты, ішкі факторлар да әсер етеді. ... және ... ... ... ... ... ... мұның барлығы субьективті, яғни ішкі факторлар болып табылады.
Микро ... ... ... ... обьектісі болып шаруашылық субьектілер, олардың қызметінің экономикалық нәтижелері, қаржылық жағдайы, төлем қабілеттілігі, өнімділігі, қаржылық нәтижелері, өндіріс және сату ... ... құн және ... ... ... ... өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі - оның қаржы тұрақтылығы болып ... Ол ақша ... ... орын ... отырып, қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің ... ... ... ... ... тұрақтылығын бағалау, объективті, ғылыми негізделгені үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет. Тек ... және ... ... ... ғана оның қызметін объективті бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және оның іскерлік белсеңділігін арттыруға бағытталған ... ... ... ... ... ... ұсыныстар беруге болады.
Бұл дипломдық жұмыстың негізгі ... - ... ... жағдайын талдау және оны жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді атқардым:
- қаржы менеджменті саласында алған ... ... ... ... жинаған тәжірибемді пайдалану;
- қарастырылып отырған мәселе бойынша статистикалық және заңнамалық материалдарды жинақтау және өңдеу;
- кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау;
- жүргізілген талдау ... ... ... ... және ... жою ... ... объектісі ретінде компаниясы алынды. италияндық компаниясының еншілес кәсіпорны болып табылады. компаниясы интеграцияланған дүниежүзіндегі ең ірі ... ... ... Ол 77 ... ... етеді, 78400 қызметкері бар. компаниясы газ, мұнай кен орындарында және мұнайхимиялық ... ... ... ... ... ... ... тасымалдаумен, өңдеумен, мұнайдан әртүрлі өнімдер жасаумен, маркетингпен және мұнай кәсіпшілік қызметтер мен техниканы ... ... ... ... ... ... екі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.
деген бірінші бөлім, қаржылық-шаруашылық ... ... ... ... А.Д. ... Н.А. ... И.Т. Балабанов, С.А. Стуков және тағы басқа ... ... ... ... ... мәні және оны ... ... анықтадым. Сонымен қатар, кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі мен оның әдістеріне де тоқталдым.
... ... ... талдау және оны жетілдірудің негізгі бағыттары>> атты екінші бөлімде, ... ... ... ... ... ... 2009-2010 жылдардағы компания қызметіне қаржылық-шаруашылық талдау жасадым. Оның ішінде: кәсіпорынның мүліктік жағдайын, төлем қабілеттілігін, қаржылық тұрақтылығын және табыстылығын талдадым. Алынған ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін, қаржылық тұрақтылығын және табыстылығын арттыруға бағытталған іс-шаралар кешенін ұсындым.
Жұмыстың теориялық базасы ... К.Ш. ... Э.Т. ... Ж.Г. ... ... А.Д. ... ... еңбектері болып табылады.
Жұмыс барысында ҚР-ның заң актілері және компаниясының қаржылық есебі пайдаланылды.
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ... ... ... ... ... ... жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорыннын қаржылық-шаруашылық жағдайын талдаудың ... өте зор. Бұл ... ... ие ... ... және де басқа контрагенттер алдында өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты. ... ... ... ... ... сұрақтарды қарастырмас бұрын, "қаржылық-шаруашылық жағдай" дегеніміз немесе "қаржылық жай-күй" дегеніміз не, соны анықтап алған жөн. Соңғы жылдары ... ... ... бұл ұғым әр ... ... ... А.Д. ... "Кәсіпорынның қаржы (активтер) жағдайы қаржыны тарату, пайдалану және оның ... ... ... ... және ... яғни пассивтер) сипатталады" деп жазған[1, 5б.]. ... Н.А ... бұл ... ... ... [2, 7б.].
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы кәсіпорынның қалыпты өндірістік, коммерциялық және басқа да қызмет ... үшін ... ... ... қамтамасыз етілуімен және оларды мақсатқа сай, тиімді тарату және пайдаланумен, сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым-қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі және ... ... ... ... ... ... оның қаржылық жағдайының жақсылығын көрсетеді. ... ... мен М.А. ... ... ... жағдайы "қаржы ресурстарының калаптасуымен, таратылуы және пайдалануымен көрсетіледі" деп жазады[3, 6б.].
М. Н. ... 12б.], А.И. ... және В.П. ... 5б.] ... ... ... былайша түсіндіреді: ''Қаржылық жағдай - бұл қаржы ресурстарының қолда барын, үлестіріліп таратылуы және пайдалануын сипаттайтын көрсеткіштер ... ... И.Т. ... ... ... ... жағдайы, бұл оның қаржы бәсекелестік қабілеттілігінің сипаттамасын (яғни төлем қабілеттілігі, несие қабілеттілігі) ... ... мен ... пайдалану, мемлекет алдында және басқа да шаруашылық ... ... өз ... орындау. Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын талдаудың келесі түрлерін жүргізеді: табыстылық пен рентабельділік; қаржылық тұрақтылық; несие қабілеттілігі; капиталды пайдалану; ... ... ... - деп жазады[6, 10б.]. ... ... осы ұғым ... ... ... ... ... баяндайды: "Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайы - бұл бірқатар көрсеткіштермен сипатталатын оның саулығы мен өмір сүру қабілеттілігін кешенді түрде ... 24б.]. ... ... анықтамалар қарастырылып отырған ұғым мәнін жеткілікті дәрежеде ашпайды, бірақ олардың әрқайсысында бұл ... ... ... ... ... ... тұжырымдар бар. Бірқатар түрлі әдістермен есептелетін бірыңғай көрсеткіштерге қарағанда (мысалы, еңбек ... қор ... ... құн, ... ... тиімділік) қаржылық жағдай түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және ... ... ... ... ... ... ... анықталатыны анық. Қорыта келе, кәсіпорынның қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру қабілеті жоқ кәсіпорындарға аяусыз қарайтын бәсекелі нарықтық ... ... ... ... ... ... және ... барлығын куәландыруы тиіс". ... ... ... сенімділік кәсіпорын жұмысының үздіксіздігін және оның төлеу қабілеттілігін көрсетеді. ... ... ... ... ... біз бұл ... былай анықтауды ұсынамыз: ... ... ... - осы ... ... бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы нені білдіреді? Бұл сұрақ та арнайы оқулықтарда түрліше түсіндіріледі. Бір авторлар ... ... "өз ... ... ... ... ... процессінде үздіксіздігін қамтамасыз ететін қаржының жеткілікті болуы" деп ... ... ... - ... және қарыз қаражаттарының байланысы деп жазады[5, 17б.]. Енді біреулер "өз қаражаттары есебінен ... ... ... ... емес ... ... қаражаттары) жіберілген қаражаттарды жабатын, сондай-ақ өтелмеген дебиторлық және кредиторлық қарыздарға жол бермейтін және де өз міндеттемелерін уақтысында қайтаратын шаруашылық ... ... ... ... табылады" деп жазады[7, 28б.]. ... ... А.Д. ... пен Р.С. ... өте ... түрде анықтайды. Олардың ойынша "Қаржылық тұрақтылық - бұл әрдайым төлем қабілеттілігін кепілдендіретін кәсіпорынның белгілі бір ... ... ... ... мен М.А. ... бұл ұғымды келесідей түсіндіреді: "Кәсіпорында тұрақты қалыптасқан табыстың шығыннан артуының өзіне тән айнасы - қаржылық ... ... ... Ол ақша ... ... пайдаланып, оларды тиімді қолдану арқылы өндіру мен өнімді өткізу процесінің үздіксіздігін қамтамасыз ... ... ... кеңейтуге және жаңартуға қажетті шығындарын қаржыландыратын кәсіпорынның қаржы ресурстық жағдайын сипаттайды. Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады". Осы ... бұл ... одан әрі мына ... ...
[3, 13б.]. ... Артеменко мен М.В. Беллендир бұл ұғымды былай түсіндіреді: "Қаржылық тұрақтылық - бұл табыстың шығыннан тұрақты дәрежеде ... Ол ақша ... ... ... қамтамасыз етеді және оларды тиімді пайдалану арқылы өндіру және өнімді сату процесінің үздіксіз болуына ... ... ... да ... тұрақтылық барлық өндіріс-шаруашылық қызметі процесінде қалыптасады және кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының ... ... ... ... 11б.]. Ал ... ... қаржылық тұрақтылығы, ол ең алдымен әрдайым табыстың ... ... ... ететін ақша ағымының қозғалысын көрсетеді. Нарық жағдайында ол ең бірінші ... ... ... ... түсетін табыстың тұрақтылығын талап етеді және оның мөлшері мемлекетпен, жабдықтаушылармен, несие берушілермен, жұмысшылармен және тағы басқалармен есеп айырысу үшін ... ... ... ... Сонымен қатар кәсіпорынның одан әрі дамуы үшін барлық есеп айырысулар мен барлық міндеггемелерді орындағаннан кейін, осы ... ... ... оның материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де әлеуметтік климатты жақсартуға және басқаларға мүмкіндік беретіндей дәрежеде табыс қалуы қажет. ... біз ... ... ... ... ... "Қаржылық тұрақтылықтың мәні - қаржы ресурстарын тиімді қалыптастыру, ... және ... ... - деп ... ... мен ... ... ... бұл ... ... мен ... ... және анығырақ түсіндіреді. Олар қаржылық тұрақтылықтың мәні -- бұл ... мен ... ... ... ... етілуі - деп түсіндіреді[1,23б.]. ... мен ... да дәл ... ... ... [9, 33б.]. ... жұмысы нарық жағдайына өтумен бірге оның қаржылық жағдайы және оны сауықтыру ... ... ... ... да ... ... ... қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер етеді, оларды В.М. Радионова және М.А.Федотова келесідей түрлерге жіктейді: 1. ... болу ... ... - ішкі және ...
2. ... ... ... және негізгі емес;
3. құрылысы бойынша - қарапайым және ...
4. ... ету ... ... және ... 15б.]. ... факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты болады, ал сыртқы ... ... ... бағынышты емес. ... ішкі ... ... ... ... ең бірінші өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан өндірілген өнім мен көр-сетілген қызметтің құрамы мен ... ... ... ... және ... шығындар арасындағы қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның өндірілетін өнім және ... ... ... ... ... тұрақтылығының маңызды факторларының бірі - активтердің тиімді ... мен ... ... ... ... ... ... таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару өнері - кәсіпорын шотында оның ағымдағы жедел қызметі үшін қажет болатын қаржының ең ... ... ... ... ... ... ... маңызды факторларының бірі - бұл қаржы ресурстарының құрамы мен құрлымы, оларды басқару стратегиясы мен ... ... ... алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, соншалықты ол өзін ... ... ... ... ... тек таза ... көлемі ғана емес, сонымен қатар оны тарату құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға бағытталған бөлігі де өте ... ... ... ... ... ... ... капиталдар нарығындағы қосымша жұмылдырушы (мобилизацияланушы) қаражаттар үлкен әсерін тигізеді.
Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, оның қаржылық мүмкіндіктері де ... ... ... ... ... ... қаржылық тәуекелділік те өседі - яғни кәсіпорын өз кредиторларымен уақытын-да ... ала ма, жоқ па? - ... ... ... Және де бұл жерде кәсіпорын-ның төлеу қабілеттілігінің қаржылық ... бір түрі ... ... үлкен роль берілген. ... ... ... ... ... ... тұрақтылығына әсер ететін мынадай ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
- ... ... ... ...
- ... өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның жалпы төлем қабілеттілігі бар сұраныстағы үлесі;
- ... ... ... мөлшері; ... ... ... ақшалай табыспен салыстырғандағы динамикасы;
- ... мен ... ... ... мен құрылымын қоса алғандағы мү-лік пен қаржы ресурстарының жағдайы;
- ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайының әсері, қоғамда үстемдік етуші техника мен технология, ... ... бар ... және тұтынушылар табысының деңгейі, ҚР үкіметінің салық және несие саясаты, кәсіпорынның қызметін бақылау ... заң ... ... экономикалық байланыс және тағы басқалар жатады. ... ... ... ... ... оның өз контрагенттерімен (салық органдары, банктер, жабдықтаушылар, сатып алушылар, акционерлер және тағы басқалар) ... ... ... әсер ... Сондықтан да серіктестермен реттелген іскерлік қатынаста болу - жақсы қаржылық жағдайдың бірден-бір шарты болып ... ... ... өз ... ... ... ... ие және дивиденттерді ұқыпты төлейтін қаржылық тұрақты "кәсіпорындарға салады. Инвестициялық тартымдылығы болуы үшін, тек ... күні ғана ... ... да ... қаржылық жағдайы көршісіне қарағанда жақсы болуы тиіс. Сондай-ақ, бұл жыл сайын өз ... ... ... бір пайызбен алғысы келетін, ал заем мерзімі біткен уақытта-облигация ... ... ... ... ететін облигация иелеріне де қатысты. Кез келген коммерциялық кәсіпорын сияқты банктер де өз несиелерімен тәуекел ете отырып несие ... өз ... ... және ... ... ... сондықтан оны беру туралы шешім қабылдай отырып, кез келген банк өз ... ... ... және бұл ... ... ... тексереді. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның қаржылық жағдайы банктер осы кәсіпорынға несие беру ... ма, жоқ па, ал бұл ... ... ... ... - ... ... және қанша мерзімге деген сұрақтарды шешудегі негізгі белгі ... ... ... мен ... сенімді және төлем қабілеттілігі жоғары кәсіпорындармен келісім-шартқа үлкен ықыласпен отырады. Тіпті қаржы органдары, әсіресе салық ... ... ... ... ... ... ... тек осындай кәсіпорын ғана салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді уакытылы және толық ... ... ... ... жағдай кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және оның іскерлік ... ... ... ... ... және оның ... ... және басқа қатынастар тұрғысындағы экокомикалық қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде кепілдендірілгенін бағалайды.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын алудың ең жақсы тәсілі, ... ол ... даму ... ... оның ... ... кешенді түрде баға беруге мүмкіндік береді және осындай жолмен басқарушылық шешімдерді өңдеумен кәспорынның өзінің өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы қызмет ... ... осы ... ... ... ... ... қаншалықты дұрыс басқарды деген сұраққа жауап береді: кәсіпорын осы мерзімге дейінгі уақытта ... ... ... ... басқарды. Қаржы ресурстары жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де кәсіпорынның дамуына байланысты қажеттіліктерге ... бере алуы өте ... ... табылады, себебі қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі кәсіпорынның төлеу қабілетінің жоқтығына және оның дамуына қажетті қаражатының болмауына, ал көп ... ... ... ... басы ... қорлармен және резервтермен кәсіпорын шы-ғындарын көбейтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін. ... ... ... жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық жағдайын талдаудың басты мақсаты ... ... ... ... ... ... баға беру және оның есеп беру ... ...
-активтер мен олардың қалыптасу көздері арасындағы сәйкестікті, оларды ... ... және ... тиімділікті зерттеу; ... ... ... оның ... (кемуін) және ағымдағы міндеттемелермен арақатынасын анықтау; ... және ... ... ... ... ... және оның ... құрылымын зерттеу; ... ... ... ... оның ... ... борыш -және қорлар есебі; ... ... ... ... ... және төлеу қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;
- ... ... ...
- ... ... ... ... сондай-ақ олардың деңгейінің өзгеруіне әсер етуші факторларды есептеп шығару;
- ... ... ... ...
- ... ... ... ... ұзақ және ... мерзімді болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау. ... ... ... кәсіпорынның, шаруашылық қызметін талдаудың қор ытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 сатыны қамтиды: жабдықтау, өндіріс және өткізу; ... ... ... ... және қаржылық қызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі - бұл оның осы қызмет ... ... және ... ... ... мен ... өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол қаржы ресурстарының жүйелі түрде түсуі мен тиімді ... есеп және ... ... ... меншікті және қарыз қаражаттарының арасындағы арақатынастың рационалдылығына, сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі мақсатында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... және ... жақтары арасында тығыз байланыс пен өзара тәуелділік бар. Осылайша қаржылық қызметінің ... ... оның ... ... ... Кәсіпорынның өзі алатын төлемдерді және ақша қаражаттарын алуы оның өнімді ... ... ала ... сұрыпталымды ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті деңгейге сәйкестігіне және оны бір қалыпты өндіруге және төлеуге байланысты болады. ... ... ... үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның қаржылық ресурстарының ... оң ... ... ... ... өнім сапасының төмендеуі және оны сатудың қиындықтары кәсіпорын шотына ақша қаражаттарының келіп түсуіне кедергі жасайды, нәтижесінде ... ... ... ... Кері ... та бар, ол ақша ... ... материалдық ресурстардың келіп түсуінің іркілісіне, демек өндіріс процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін. ... ... ... ... тиімділік деңгейімен анықталады. Олардың тиімділігі қаншалықты көп болса, кәсіпорын өнімді өткізу көлемін сақтай ... ... ... ішінде қаржылық ресурстарды соншалықты аз жұмсайды. Және керісінше, шикізат пен материалдар шығындарының нормасының өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің төмендеуі, басқа да ... ... тыс ... және ... емес шығындар қосымша қаржы қаражаттарының қажеттілігіне себепші болады. Еңбек және материалдық ресурстар шығыны ең алдымен өнімнің өзіндік құнында, ... соң ... ... қорытылады.
Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі кәсіпорының өзіндік қаражаттарының көлемін өзгерте отырып, оның ... ... ... ... ... ...
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз кезеңіндегі қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін қажетті жағдайларды ... оның ... ... кепілі болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. ... ... ... жағдайды талдауды қаржылық тұрақтылықтан бастаған жөн және оған мыналар жатады:
- ... ... ... және құрамдық динамикасын талдау;
- ... ... ... ... ... және ... динамикасын талдау;
- ... ... ... ... және ... ... ...
- ... ... ...
- ... ... ... және несие қабілеттілігін талдау.
1.2 Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі
Кәсіпорынның қаржылық ... ол ... ... қызметінің белгілі бір кезең ішіндегі қаржылық тұрақтылығы және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізу, сонымен қатар өзінің басқа да ... ... ... ... ... ... ішінде өтеуі үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуі.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының дұрыс бағытта ... және ... ... ... ... ... ең жақсы тәсілі - талдау. Талдау жүргізу арқылы ... ... даму ... ... ... ... ... кешенді түрде баға беруге мүмкіндік алады. Осы ... ... дер ... ... ... ... ... дұрыс жоспарлай отырып, өзінің өндірістік кәсіпкерлік қызметінің сапасын арттырады[10, 19-21бб.].
Ұйымның қаржылық-шаруашылық жағдайы ұйымның қалыпты ... ... және ... да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуімен және оларды мақсатқа сай, тиімді тарату және пайдаланумен, ... ... ... ... ... қарым-қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылықпен сипатталады. ... ... ... ... ақпараттық негізі қаржылық есеп беру болып табылады. ... ... 2008 ... 28 ... №234 ... есеп және қаржылық есептілік" заңына сәйкес, қаржылық есептіліктің құрамы төмендегілерден тұрады:
1. ... ...
2. ... және ... туралы есеп;
3. ақша ... ... ... ... ... ... жайлы есеп;
5. түсіндірмелі жазбалар[11, 4-5бб.];
Нарықтық экономика жағдайында қаржылық есеп шаруашылық субъектілерінің қызметі жөнінде қаржылық ақпараттардың жүйелендірілген бірден-бір ... әр ... ... ... ... субъектілерінің өзара негізгі байланысына және басқару шешімдерін ... ... ... ... ақпараттық базасына айналды. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауда негізгі ақпарат көзі қызметін бухгалтерлік баланс атқарады. ... - ... ... ... және ... ... қаржылық жағдайын сипаттайды және маңызды қызметтер атқарады, ол меншік иелерін шаруашылық субьектісінің мүліктік жағдайымен таныстырады. Осы арқылы олар ... нені ... ... ... ... және сапалық қорлары қандай, кәсіпорын жақын арада үшінші жақ алдындағы өз міндеттемелерін ақтай ала ма, соны ... ... ... ... ... ... процесстерінде дұрыс шешім қабылдау үшін тексеріс жұмыстарына алдын ала жоспарлайды, сондай-ақ клиенттің сыртқы есеп берудегі есеп жүйесіне мүмкін болатын, әдейі ... ... ... ... ... аумағындағы әлсіз жақтарын шығару үшін кәсіби негізде тексерулер жүргізеді, ал талдаушылар қаржылық талдаудың бағытын анықтайды.
Бухгалтерлік баланс ... ... ... түрі бола ... ол есепті кезеңдегі кәсіпорын мүлкінің құрамы мен кұрылымын, ағымдағы активтердің айналымдылығы мен өтімділігін, меншікті капитал мен міндеттеменің қолда ... ... және ... ... ... мен ... және ... несие қабілеттілігі мен төлеу қабілеттілігін анықтауға мүм-кіндік береді. Баланс көрсеткіштері кәсіпорынның ... ... ... оның ... және ... кезеңдегі шаруащылық қызметке же-туі, қарыз көздерінің көлемі мен құрылымын, сондай-ақ оларды ынталандыру ... ... ... ... ... ... балансты тал-дау үшін және кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ең ... түрі ... табылады. ... ... ... ... талдауда баланстың маңыздылығы соншалық, көп жағдайда қаржылық жағдайды талдауды баланстық талдау деп те атайды[10, 19-21бб.].
Баланстың актив бөлімінің ... сай ... - ... ... мен ... әр ... ішінде қатаң, белгілі бір дәйектілікпен орналасуы, яғни олардың өтімділік дәрежесіне байланысты мына ... ... ... ... аз ... ... көп ... дейін. Демек, басында баланстың өтімділігі жағынан төмен бөлімдері мен баптары ... ... ... ... өсу ... байланысты жоғары өтімді активтер жазылады. Осы принцип бойынша активтің қорытынды баптары ең өтімді айналым қаражаттары болып ... ... ... ... қаржылық салымдар, кассадағы, есеп айырысу және валюталық шоттардағы ақша қаражаттары, сондай-ақ басқа да ақша қаражаттары.
Баланс ... ... мен ... ... ... ... дәрежесіне байланысты мына принципке сай құрылады: төлем мерзімінің жеделдігі аз бағыттарынан жеделдігі көп бағыттарға дейін.
Бухгалтерлік стандарттың іске қосылуынан бастап ... ... ... ... және оның екі ... мен ... де ... сипатталады.
Активтер дегеніміз бұл кәсіпорын нені иеленеді және ол нені алуға тиіс, соны көрсетеді (немесе активтер - бұл кәсіпорынның ... және ... ... ... ... - бұл ... өзінің біреуге берешек қарызы немесе борышы. Активтер ... ... да ... ... тең ... ... - бұл ... жағдайлардан пайда болған кәсіпорынның ағымдағы міндеттемесі.
Оны өтеу ... ... ... ... ... ... шығынына әкеліп соқтырады.
Капитал - бұл пассивтерді активтерден алып тастағандағы кәсіпорынның өзіндік қаражаты.
Баланста ұзақ мерзімді және ағымдағы ... ... ... ... Баланста ағымдағы активтер мен міндеттемелерді және олардың жиынтық сомасын анықтау, қаржылық есепті ... ... ... ... бағалауда және дәлелді басқарушылық шешімдер қабылдауда қажет болатын ақпатарттармен қамтамасыз етеді.
Балансты ... ... ... ... яғни екі жақты немесе тікелей) шаруашылық субъектілерінің шексіз құқы болып табылады. ... ... мен ... құру принциптері бұрынғы қалпында қалып отыр, яғни активтер олардың өтімділік деңгейіне байланысты, өтімділігі төмен активтерден өтімділігі ... ... ... ... принцип бойынша төлем мерзімінің жеделдік деңгейіне байланысты мерзімінің жеделдігі азынан көбіне қарай. ... ... есеп ... үш ... ... ... меншікті капитал және міндеттемелер. Қалған екі элемент - табыс және шығын - қаржы-шаруашылық қызметі нәтижелері ... есеп ... ... ҚР ... ... ... есеп беруіндегі жаңа үлгі болып табылады. Бұл есепке кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі ақша қаражаттарының ... ... және ... ... ... көрсетіледі. Кәсіпорынның есепті кезеңіндегі қаражаттары жеткілікті ме, соңы көрсетеді. Ол сондай-ақ қолданушыларды кәсіпорынның операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметінің белгілі бір ... ... ... ақша ... ... ... мен ... туралы ақпараттармен қамтамасыз ете отырып, оларға кәсіпорынның қаржы жағдайындағы өзгерістерін бағалауға мүмкіндік береді.
Ақша қаражаттары - бұл кассадағы және банк ... ... ... ... деп ... табыс алу жөніндегі негізгі қызметін, сондай-ақ оның инвестициялық және қаржылық қызметіне қатысы жоқ, басқада бір қызметін айтады.
Инвестициялық қызмет ... - бұл ұзақ ... ... ... алу және сату, өтелінетін несиелерді беру және алу.
Қаржылық қызмет, бұл нәтижесінде ... ... мен ... қаражаттарының құрамы мен мөлшері өзгеріске ұшырайтын субьектінің қызметі болып табылады.
Түсіндірме жазбада, берілген субьектінің есеп және есеп берудің ... ... ... ... және ... ... пайдаланушылардың талаптарына сай басқа да ақпараттар жазылады. Мысалы, ... ... әсер ... ... мен ... туралы, қаржылық есепке жазылған міндеттемелер туралы түсініктерді жазуға болады. Нарықтағы сомалық ерекшеліктер, қызмет түрлері туралы ақпараттар, баға ... ... ... ... және ... ... ... ретінде қарастырылады.
Бухгалтерлік есепті реформалаудың басты мақсаты бухгалтерлік есеп жүйесін бухгалтерлік есептің халықаралық стандарттарына көшіру және ол ... ... ... ... ... есептің халықаралық стандарттарына (ҚЕХС) сай жасау қазақстандық ұйымдарға халықаралық капитал нарығына шығуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... Капитал, соның ішінде шетелдік капитал, инвесторлар алдында менеджмент есептілігі мен ұйым қызметі туралы қаржылық ақпараттың ... ... ... ... Шетелдік инвестор қаржылық есептілік арқылы өзі берген инвестицияның қалай ... ... ... ... ... ... ... аймақ болып қара береді, сәйкесінше, халықаралық капитал нарығынан қаржы ресурстарын тартуда басқа елдерге қарағанда артта болады.
екіншіден, ... ... ... ... сай жасалған есептілік пайдаланушылар үшін жоғары ақпараттылығы мен пайдалылығымен ерекшеленетіндігін халықаралық тәжірибе көрсетіп отыр. Бухгалтерлік есептің басты ... бірі ... ... және қызмет) өзіндік құнын және ұйымның нақты қаржылық нәтижесін (табысын немесе шығынын) анықтау және талдау болып табылады[13, 2-3бб.].
Қорыта келе ... ... ... ... талдаған кезде тек бухгалтерлік баланс мәліметтері ғана емес сонымен бірге басқа да қаржылық есеп беру нысандарының көрсеткіштері, түсіндірме жазбадағы мәліметтер және де есеп ... ... ... ... мен ... ... ... баланстың, пайда мен шығындар туралы есептілігінің әрбір бабы бойынша оған қатысты кез-келген ақпаратқа қиылысты сілтемелер, ... ... ... ... ... ... толық және дұрыс ұсыну үшін қажетті қосымша ақпарат беріледі. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... бөлігі болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау нәтижелері бойынша ... ... ... және жағымсыз құбылыстар туралы, кәсіпорын қызметінің мықты және әлсіз жақтары туралы, сонымен қатар олардың туындауына себеп болған ... ... ... ... ... ... талдаудың нәтижелері туралы ақпаратқа тек ішкі субьектілер ... ... ... ... ғана ... ... қатар сыртқы субьектілер (жабдықтаушылар, инвесторлар, кредиторлар және тағы басқалары) де қызығушылық білдіреді[14, 25б.].
1.3. Қаржылық-шаруашылық жағдайды талдау ... ... ... шаруашылық қызметін біртұтас кешенді талдауды ішкі (басқару) және сыртқы (қаржылық талдау) талдау деп бөлуді ... етіп ... ... бұл ... ... өзінің негізгі ақпараттық көздері бар. ... ... ... есеп ... екі түрі бар: ... ... ... банктерді, сондай-ақ сақтандыру ұйымдары мен үкімет органдарын кәсіпорынның жұмыс жағдайы мен оның каржылық ... және ... ... ... ... нәтижесімен таныстыру үшін қаржылық газеттер мен бюллетендерде, арнайы ... ... ... ... есеп ... ... қатар көбіне, есепте субъектінің шаруашылық қызметін динамикада бейнелеп көрсетуге, даму бағыты мен оның алдыңғы кезеңдегі жағдайын болжауға мүмкіндік ... ... ... ... жариялайды. Есеп берудің екінші түрі - басқару талдауы, бұл кәсіпорын шығаратын өнімдердің жеке түрлерінің өзіндік құнының нормативтері туралы, ... ... ... ... ... мөлшерден тыс шығарылып, өтпей қалуына байланысты мәліметтерден тұратын қатаң құпияландырылған, басқа тұлғалар үшін жабық есеп болып ... Ішкі есеп ... ... жауапкершілік орталықтары мен пайда болу орындары бойынша шығындар сияқты жеке бөлімшелердің жұмыс нәтижелерін сипаттайтын маңызды есеп түрлері болады. Кәсіпорынның жеке ... ... ... деңгейін анықтау шығындар мен нәтижелерді салыстыру, кім ... ... ... ... ... береді және еңбекке ақы төлеуде қандай да бір иесіздікті жояды. Ішкі талдау басқару есебі, ал ... ... ... есеп негізінде жүргізіледі. Бүгінгі таңдағы нарыққа өту кезеңінде кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалауда жаңа амалдар қажет[15, 23б.]. ... ... ... ... ... жеке ... қаржылық талдауды жүргізу бойынша бірқатар әдістемелік ұсыныстар жарық көрді.
Бұл еңбектің авторлары кәсіпорынның қаржылық жағдайын және оның жекелей ... ... әр ... әдістемелерін ұсынып отыр. Бұл әдістемелердің көпшілігінде олардың маңызды ерекшелігі ... ... ... ... ... ... отандык тәжірибеде қолданылмаған жаңа көрсеткіштерінің жүйесін толық талдауда. ... ... бойы ... ... ... және кәсіпорынның өзінде пайдаланып келген қаржылық жағдайды талдаудың ... ... ... ... ... ... ... істеу жағдайында және негізінен орталықтандырылған көздерден қаржыландырылатын мемлекеттік меншік үшін, сондай-ақ уақытша тартылған қаражаттарды (тұрақты пассивтер), айналым қаражаттарын және ... ... ... ... ... Бұл жағдайлар шаруашылық жүргізудің тиімділігіне бағытталған басқарушылық шешімдерді қабылдауда кәсіпорынның дербестігін тежеп отырады және нарықтық қатынастар және кәсіпшілік қызметпен ... ... ... қолданылып келген талдау әдістемесінде әр түрлі баптардың мәндерін, баланс бөлімі мен топтарының жиындарын олардың мөлшерлік көлемдерімен салыстыру, мөлшерден ... ... бұл ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылығына қалай әсер етуін зерттеу шешуші роль ... ... ... маңызды ерекшеліктерінің бірі - онда жоспарлық көрсеткіштер мен нормативтердің жоқтығы болып табылады. ... ... ... жоспарлау кәсіпорынға оның қызметі жөнінде көптеген параметрлерді сырттан бекітетін орталықтандырылған әкімшілік сипатты жояды. Ол, ең алдымен бәсекелестік нәтижесінде ... ... ... ... ... жағдайында өзінің хал-жағдайын нығайтуға ұмтылатын кәсіпорынның шаруашылық әрекетінің икемді стратегиясы мен тактикасын жасауға қызмет етеді. Қаржылық ... ... ... ... өз ... ... ... туралы ақпараттар, коммерциялық құпияға айналады. Жоспарланған номативтерден ауытқуды талдау, ... ішкі ... ... бөлігі болып табылады. Бухгалтерлік есеп беруге негізделген қаржылық жағдайды талдау, сыртқы талдау ... ие ... яғни бұл ... қызметі туралы ақпараттардың шектеулі бөлігінен тұратын есеп мәліметтері негізінде осы кәсіпорынның мүдделі контрагенттерінің, меншік иесі немесе ... ... ... ... ... ... талдауы. Қаржылық жағдайды ішкі талдау әдістемесі, әрбір кәсіпорын үшін тек ... ... ... мақсатында ғана емес, сонымен қатар қаржылық есепті сыртқы пайдаланушылардың көзқарасы тұрғысынан ... ... ... үшін де ... ... ... ... ... ... ... ... ережелерін қалыптастырды. Олардың ішінен алты негізгі әдісті бөліп қарастыруға болады:
1. көлденең талдау;
2. ... ...
3. ... талдау;
4. ... ...
5. ... ...
6. ... ... әдісі. ... ... ... - есеп берудің әрбір позициясын өткен кезеңімен салыстыру. Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік ... ... ... абсолюттік және салыстырмалы ауытқуларын анықтауға мүмкіндік береді. ... ... ... - әрбір есеп позициясының жалпы нәтижеге тигізетін әсерін айқындай отырып, қорытынды қаржылық көрсеткіштердің құрылымын анықтау. Ол жалпы баланс немесе оның ... ... ... көрсеткіштегі жеке баптардың үлес салмағын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, ұзақ және ... ... ... ... ... құнындағы, яғни баланс валютасындағы үлес салмағы және тағы ... ... және ... талдаулар бірін-бірі толықтырып отырады. Сондықтан да есептік ... үлгі ... ... оның жеке ... динамикасын да сипаттайтын кестелерді жиі жасайды. ... ... ... ... 100% деп ... базистік жыл деңгейінен, бірқатар жылдар көрсеткіштерінің салыстырмалы ауытқуын есептеуге негізделеді. Басқаша айтқанда, трендтік талдау әрбір есеп ... бір ... ... кезендермен салыстыруды және трендті, яғни жеке кезеңдердің дербес ... мен ... ... ... ... ... ... анықтауды көрсетеді. Трендтің көмегімен болашақтағы көрсеткіштердің мүмкін болатын маңызы қалыптасады, одан кейін перспективті, болжамдық талдау жүргізіледі[16, ... ... ... ... ... ... көбірек таралған әдісі әр түрлі қаржылық коэффициенттерді пайдалану ... ... ... салыстырмалы шамалар болып табылады, оларды есептеу кезінде шамалардың біреу бірлік ретінде алып, ал ... ... ... ретінде көрсетеді. Қаржылық коэффициентерді есептеу баланстың жеке баптарының арасында болатын өзара байланыстарға негізделген. Олар ... ... ... ... факторлық талдау үшін алғашқы база болып табылады және де олар ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін екі шаманың арасындағы өзара математикалық ... ... ... ... үшін ... ... ... пайдалылығы оларды дұрыс түсіндіруге байланысты болады. Бұл - қатынастарды талдаудың ең қиын аспектісі, себебі ол осы қатынастардың қалыптасуының ішкі және ... ... ... талап етеді, мысалы, саладағы жалпы экономикалық жағдайлар, ... ... ... және ... ... ... ... кажет, өйткені тек бір ғана фактор алымына да, бөліміне де әсер етуі мүмкін. Негізінен қатынас деңгейі өткен ... ... ... салалық қатынаспен салыстырылады. Қатынасты талдау болашаққа бейімделуі тиіс. ... ... ... асыра бағалаудың да кажеті жоқ, себебі олардың әмбебап мәні болмайды және диагностика үшін ... ... ... Әлдеқайда тереңдетілген талдау, қатынас негізінде жасалған шешімдерді әрқашан қолдай бермейді, себебі олардың деңгейіне келесілер әсер етеді, ... ... ... ... ... ... ... жылдардағы нақты қол жеткізілген деңгейдің қолайсыз болуы ... оның сол ... ... ... үшін ... болып, бірақ қазіргі және болашақтағы жағдайлар талаптарына сәйкес келмеуі әсер ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштер негізінде жүргізудің шетелдік тәжірибесін механикалық түрде көшіріп алу, көп жағдайда тиімсіз, себебі бұл ... ... ... өз ... ... аударылмайды. Нәтижесінде бір көрсеткіштердің мүмкін болатын маңызы туралы берілген кеңестер кейбір кезде расталмайды. Дегенмен, қаржылық ... ... ... ... ... ... ... болады, себебі ол болып жатқан жағдайларды түсінуге және де оларды тек ағымдағы мезетте ғана емес, сонымен қатар ... да ... ... мүмкіндік береді. Әлдеқайда кең таралған және зерттелген көрсеткіштерге ... ... ... ... ... табыстылық және іскерлік белсенділік. ... ... ... - бұл фирмалардың, еншілес фирмалардың, бөлімшелердің және цехтардың ... ... ... ... ... ... шаруашылық ішіндегі талдау, сондай-ақ берілген фирманың керсеткіштерін орташа салалық және орташа жалпы экономикалық мәліметтері бар бәсекелес фирмалардың көрсеткіштерімен салыстырғандағы ... ... ... ... ... ... талдау - бұл жекелеген факторлардың (себептердің) қорытынды көрсеткішке тигізетін әсерін зерттеудің детерминдік ... ... ... ... көмегімен талдау. Сонымен қатар факторлық талдау қорытынды көрсеткіштерді оның құрамдас бөліктеріне ... - ... ал оның жеке ... ... ... керсеткішке біріктіргенде ол - кері (синтез) болуы мүмкін[15, 28б.]. ... ... ... ... ... ... ... экономикалық (элиминирлеу, баланстық үйлесу және тағы басқа), сондай-ақ экономикалық және ... ... ... ... және ... ... ... және иңдекстік әдістер, корреляция, регрессия және тағы басқа) дәстүрлі тәсілдері қолданылады. Белгілі бір экономикалық ғылым шегінде жасалған түрлі әдістер мен ... ... ... ... ... ... терең талдау жасауға және шаруашылық субъектісінің қаржылық тұрақтылығын нығайтуға, жағдайын жақсартуға байланысты ұсыныстарды ... ... ... 25б.]. ... ... жөн, ... ... жағдайына талдау жүргізудің дәйектілігі жөніндегі басылып шығарылған әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... экономикалық университетінің авторлар ұжымы кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауды алдымен оның активтері мен пассивтерін талдаудан бастау ұсынылады, ... ... ... ... ... мен ... тұрақтылығын, сондай-ақ активтердің қайтарымдылығын талдауға және оның қаржы жағдайын қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... қалай талдау керек" деген еңбегінде талдау әдістемесін, әрбір шаруашылық жүргізушінің маңызды міндетінің бірі болып табылатын және де кәсіпорынның төлеу ... мен ... ... баға ... мүмкіндік беретін мүліктік массаның кұрылымын бағалаудан бастайды[18, 31б.].
И.М.Лоханина мен ... ... есеп ... ... сапасын тексереді, содан кейін оны оқуды жүргізіп, соның негізінде кәсіпорынның қаржы жағдайын бағалайды, одан ... ... ... ... және оның ... ... қаржылық дербестігіне және талдау қабілеттігіне тереңдетілген талдау жасайды[19, 28б.]. ... ... ... ... ... ... әдістемесін А.Д.Шеремет пен Р.С.Сайфулин ұсынады. Ол талдаудың келесі бөліктерінен
қаржылық жағдайдың жалпы бағасы және есепті кезеңдегі оның өзгерісі; кәсіпорынның қаржылық ... ... ... өтімділігін талдау; кәсіпорынның іскерлік белсенділігін және төлеу қабілетін талдау[1, 26б.].
Қаржылық жағдайды және оның ... ... ... ... ... ... ... бағалау, сондай-ақ қаржылық тұрақтылықты абсолюттік көрсеткіштерін талдау, олардың ойынша ... ... ... талдаудың басқа бөліктерін дамытуға тиісті оның негізгі бастапқы пунктін құрайды. ... ... ... ... ... ... ағымдағы төлеу қабілеттілігін бағалап, болашақтағы төлем қабілеті мен қаржылық тепе-теңдіктің сақталу мүмкіндігі туралы қорытынды жасауға тиіс. ... ... және В.В. ... кәсіпорынның қаржы жағдайын бағалауға байланысты жұмысты екі модульді құрылым түрінде ұйымдастыруды ұсынады: экспресс-талдау және тереңдетіп талдау. Экспресс-талдаудың негізгі мақсаты - бұл ... ... даму ... және қаржылық жағдайын бағалау болып табылады. Оның шеңберінде қойылған мақсатқа көрнекті және жай қол жеткізуге мүмкіндік беретін негізгі көрсеткіштердің аздаған ... ... ... ... және талдау жүргізіледі[20, 22б.]. ... ... ... ... бөлек тәртібін кеңейтеді, толықтырады және дәлелдейді. Оның ... - ... ... ... ... туралы, оның өткен есепті кезеңде қызметінің нәтижесі, сондай-ақ кәсіпорының ... даму ... ... ... баға беру ... ... Осыған байланысты нақтылау дәрежесі аудитордың өзінің ықыласына байланысты. Қорыта айтқанда, кәсіпорынның қаржы жағдайын талдауда ... ... ... мен тәсілдерді қолдануға еркі бар. Оларды ұтымды пайдаланып, осы талдауды жүргізудің ... ... ... ... ... отырып, аудитор қаржылық жағдайға терең, жан-жақты әрі кешенді талдау жүргізе алады, сондай-ақ ... және анық баға ... ... ... ... мен ... ... өсуі жөнінде ұсыныстар дайындайды[21, 24б.].
2. КОМПАНИЯСЫНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ-ШАРУАШЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
2.1 ... ... ... ... ... ... еншілес кәсіпорны болып табылады. компаниясы интеграцияланған дүниежүзіндегі ең ірі энергетикалық компанияларының бірі. Ол 77 мемлекетте қызмет етеді, 78400 ... бар. ... газ, ... кен ... және мұнайхимиялық өнеркәсіпте жұмыс істейді, соның ішінде мұнай өндірумен, тасымалдаумен, ... ... ... ... ... маркетингпен және мұнай кәсіпшілік қызметтер мен техниканы ұсынумен айналысады.
компаниясы Қазақстанда 1992 жылдан бері ... ... ... ... ... ... ... акваториясында Қашаған мұнай кен орны табылғасын, бұл өңірдегі мұнайды өндіру мақсатында, Солтүстік Каспий бойынша ... ... ... жасалып, NCSPSA консорциумы құрылды. 2009 жылдың қаңтар айына дейын компаниясы осы консорциумның жалғыз оператор ... ... ... ... 16,8% ... ... үлесінде; 16,81% акцияны , , , және ... ... 8,4% ... ... ... ал 7,56% ... ... үлесіне тиеді.
компаниясының еншілес кәсіпорны болып танылатын компаниясы Каспий ... ... ... ... ... ... қоры шамамен 35 миллиард баррель мен өндіруге келетін мұнай қоры 11 ... аса ... ... алып ... кен ... ... ... бірінші кезеңін жүзеге асыруға жауапты.
компаниясы, сонымен ... ... кен ... ... ... ... кезеңіне қатысты құрлық кешені жобасын жүзеге асыруға жауапты. Қашаған кен орнын игеру жоспарына байланысты 280 ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асырылуда. Қашаған мұнай кен орны соңғы 35 жыл ішінде ашылған мұнай кен орындарының ішіндегі ең маңыздысы болып табылады[22].
... ... ... 1-ші ... ...
... ... жағдайын талдау үшін, ең алдымен, оның баланс активтерінің құрамы мен құрылымының ... ... ... ... мен құрылымының динамикасын талдау - кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінін абсолютті және салыстырмалы арту ... кему ... ... мүмкіндік береді.
БАСҚАРМА ТӨРАҒАСЫ
БАС ДИРЕКТОР БАСҚАРМАСЫ
ҚАРЖЫ БӨЛІМШЕСІ
БАСҚАРУ ЖӘНЕ КОРПОРАТИВТІК БАЙЛАНЫС БӨЛІМШЕСІ
ІШКІ АУДИТ
ӨНДІРІС ЖӘНЕ МАРКЕТИНГ БӨЛІМШЕСІ
ҚОҒАММЕН БАЙЛАНЫС БӨЛІМШЕСІ
ЗАҢ БӨЛІМШЕСІ
БАРЛАУ ЖӘНЕ ... ... ... ... БӨЛІМШЕСІ
1-сурет. компаниясының басқарушылық құрылымы
Ескерту-[23] әдебиет негізінде ... ... ... элементі болып саналатын активтерді, талдау барысында, осы активтердің нақты қолда ... ... ... және ... ... ... зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың рационалды таратылуын талқылауға мүмкіндік береді. ... өсуі ... ... ... ... көрсететін болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Алайда, кәсіпорын ... ... өсу ... ... жоғары деңгейі баланстық есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден айтарлықтай ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция ... ... ... ... ... инфляцияны есепке алу тек негізгі құралдардың баланстық құнын құру барысында жүргізіледі[3, 46б.]. ... ... ... ... қорлар, дайын өнім және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың құнының өсуі, инфляциялық фактор әсерінен ... ... ... ... бойынша активтердің құрамы мен олардың таратылуына талдау жасау үшін келесі 1-аналитикалық ... ... ... ... нақты құнын көрсететін баланс валютасының есепті жылы 136 222 504 мын теңгеге немесе 10,54%-ға артқанын көруге болады. Бұл кәсіпорын ... оң ... ... ... ... ... ... олардың қалай таратылғанын және есепті жылы неге көбірек ... ... ... ... ... ... мен оның негізгі құралдарының жағдайын және кәсіпорын мүлкінің мобильділігін ... ... ... ... ... ... 1 - ... баланс активтерінің құрамы мен құрылуы
Активтер
сомасы, мың теңге
Құрылымы
өзгеріс (+,-)
2009
2010
2009
2010
мың теңге
үлес салмағы
1
2
3
4
5
6
7
ұзақ мерзімді активтер
материалдық емес активтер
4 022 140
15 185 859
0,31
1,06
11 163 ... ... 993 ... 508 ... 514 ... борыш
20 268 928
19 153 089
1,57
1,34
-1 115 839
-5,51
ұзақ мерзімді қаржылық салымдар
254 147 918
236 690 352
19,66
16,57
-17 457 566
-6,87
өзге де айналымнан тыс активтер
18 355 ... 093 ... 737 ... ... 788 ... 630 935
42,77
56,87
259 842 703
47,01
қысқа мерзімді активтер
тауарлы-материалдық қорлар
15 525 704
18 779 936
1,20
1,31
3 254 232
20,96
дебиторлық борыш
50 793 016
66 733 ... 940 ... ... ... 595 622
27 815 083
1,67
1,95
6 219 461
28,80
ақша қаражаттары
107 626 368
98 519 ... 106 ... да ... ... ... 258 ... 330 254
42,11
28,30
-139 927 789
-25,71
Жиыны
739 798 753
616 178 554
57,23
43,13
-123 620 199
-16,71
Барлығы
1 292 586 985
1 428 809 ... 222 ... [24] ... ... ... ... ... ағымдағы және ұзақ мерзімді активтер арасына тарату жыл аяғына соңғылардың пайдасына шешілді. Егер ағымдағы активтердің үлесі жыл ... 14,46 ... ... ... ... жыл аяғында ол 13,74 пунктке (43,13-56,87) дейін ... және ... ... 2 - компаниясының баланс ... ... [24] ... негізінде құрастырылды
Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін анықтау ... ... ... ... ... барлық мүлкінің құнына қатынасымен анықталатын кәсіпорын активтерінің іске тартылу коэффициентінің өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін ... ... ... ... ... кәсіпорынның үздіксіз жұмысты қамту және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта түседі. Қаржы тұрғысынан алғанда оның өсуі ... ... ... ... ... табылады, яғни мүлік әлдеқайда мобильді болады, бұл оның айналымдылығының жылдамдығын және оны ... ... ... ... 41б.]. ... ... отырған кәсіпорындарда бұл коэффициенттің деңгейі жыл басында 0,57 (739 798 753:1 292 586 985), ал жыл соңында 0,43 (616 178 554:1 428 809 489) ... яғни ... ... ... және оны ... тиімділігінің төмендегенін білдіреді.
Кәсіпорын активтерін таратудың тиімділігін сипаттайтын келесі көрсеткіш - мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының ... Ол ... ... ... ұзақ мерзімді активтер құнына бөлу арқылы анықталады. Бұл қатынастың қолайлы және қауіпті ... ... ... ... ... ... ... берілген көрсеткіштің деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс[10, 43б.]. Талданып ... ... бұл ... ... жыл басында - 1,34 (739 798 753:552 788 232), ал жыл ... - 0,76 (616 178 554:812 630 935) ... Бұл ... ... ... ... өсу ... мобильді қаражаттардың өсу қарқынынан артуы нәтижесінде кеміп отыр. Есепті жылы біріншілер, яғни иммобильлді қаражаттар 1,47 есеге (812 630 935:552 788 232) ... ал ... - ... (-123 620 199:739 798 753100) ...
Кәсіпорын ең төменгі қаржылық тұрақтылыққа, кәсіпорын міндеттемелері кепілдендірілген түрде ағымдағы активтермен өтелген жағдайда қол жеткізеді және келесі шарттың ... осы ... ... болып табылады: ағымдағы және ұзақ мерзімді активтер қатынасының коэффициенті қарыз ... мен ... ... қатынасының коэффициентінен артық болуы керек[10, 44б.].
Талданып отырған кәсіпорын үшін бұл коэффициенттің мәні, жыл басында 0,3 (291 807 836/1 000 779 149), жыл ... 0,23 (269 156 752/1 159 652 737) тең. ... және ұзақ ... активтер қатынасының коэффициенті қарыз капиталы мен меншікті капитал ... ... ... ... тұр, демек кәсіпорын міндеттемелері ағымдағы активтермен өтеледі. ... ... ... ... жай-күйінде қандай сапалық өзгерістер болғанын зерттеу қажет. Бұл кәсіпорынның материалды-техникалық базасын құрайтын және ... ... ... ... оның ... потенциалының маңызды элементінің жағдайын зерттеу қажет. ... ... ... құнындағы негізгі құралдардың нақты құнының (қалдық) үлес салмағының өзгеруі, ерекше назар аударады. Өйткені бұл ... ... ... ... ... ... басты бағыт болып табылады. Кәсіпорын мүліктерінің жалпы жиынындағы негізгі құралдардың нақты құнының коэффициентінің мөлшері баланс активтерінің барлық ... 50 ... кем ... ... 47б.]. ... ... ... ... ... негізгі құралдардың қалдық құнының үлесі жыл басында - 19,8%-ды, ал жыл соңында - ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымын талдау қажет. Кестеде келтірілген мәліметтер кәсіпорынның ағымдағы активтерінің жағымсыз динамикасын көрсетеді. Оларды жеке элементтер тұрғысынан ... ... ... ... ... ... Ең ... активтер, яғни ақша қаражаттары бір жылда 9 106 688 мың теңгеге немесе 8,46%-ға кеміген. ... ... ... ... есепті жылы 22,4%-ға кеміді және ол жыл аяғында 450 925 273 мың ... ... ... ... 13,42 ... пунктке төмендеген. Бұл жағдай, материалдық айналым каражаттарының құрамында сұранысы жоқ немесе шектеулі сұранысқа ие болатын және де сол себептен ... ... ... ... ... артық және қалып қойған материалдық құндылықтар, дайын өнімдер, нормадан тыс шикізат қорлары, материалдар, аяқталмаған өндірістер бар екендігін көрсетеді.
Есепті жылы дебиторлық ... та ... Егер оның ... жыл ... - 50 793 016 мың теңгені құраса, жыл аяғында ол - 66 733 601 мың теңгені құрайды ... ... ... ал ағымдағы активтер құрамындағы оның үлесі 0,74 пунктке артты (3,93-4,67). ... ... жөн, ... ... жағдайына дебиторлық борыштың нақты бар болуы емес, онын ... ... және ... яғни бұл ... ... болу ... әсер етеді. Дебиторлық борыштың пайда болуы кредиторлық борыш сияқты ақшаны аудару арқылы есеп айырысу жүйесі кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... Дебиторлық борыш барлық уақытта есептеулер тәртібінін бұзылуы нәтижесінде туындап, барлық уақытта да қаржылық жағдайды нашарлатады деуге болмайды. Сондықтан да, оны ... ... ... ... ... деп есептеуге болмайды, өйткені оның бір бөлігі банктік несиелендірудің нысаны болып табылады да кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне ешбір ықпал етпейді. Кәсіпорынның ... ... ... және ... ... ... бөлінеді. Өтелмеген дебиторлық борышқа, төлеу мерзімі өтіп кеткен есеп айырысу ... ... ... ... ... үшін ... ... Өтелмеген дебиторлық борыш айналым қаражаттарының заңсыз бұрмалануын және қаржы тәртібінің бұзылуын көрсетеді. Осыған байланысты ... оның ... ... ... ... дебиторлық борышты анықтауы тиіс[10, 49б.]. ... ... ... оның ... ... ... ... бірі, сондықтан онымен тығыз байланысты болады. Сол себепті нарық экономикасы жағдайында оған көп ... ... ... ... ... талдау баланс өтімділігін талдаудан басталады.
Баланс өтімділігін талдау мәселесін қарастырар алдында, жалпы активтердің, баланстың және кәсіпорынның "өтімділігін" анықтап алу ... екі ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу қабілетілігі ұғынылады. Ал екінші тұжырымдама ... ... - бұл ... ... ақша қаражаттарына айналуға дайындығы мен жылдамдығы. ... ... ... ... ... ... және активтер мен міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы ... да, ... түсу ... ... да ... ... ... Кәсіпорынның өтімділігі шын мәнінде баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін бағалау үшін бухгалтерлік баланстың көрсеткіштерін тереңінен ... ... ... ... мәні - ... өтімділік дәрежесі бойынша топталған қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда. Актив пен пассив баптары ... бір ... ... ... яғни ақша ... айналу жылдамдығына байланысты кәсіпорын активтері келесідей топтарға бөлінеді:
А1. Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға кәсіпорынның ақша ... ... ... мен ... қағаздары жатады.
А2. Тез өткізілетін активтер. Бұларға қысқа мерзімді дебиторлық борыш басқа да активтерді ... Баяу ... ... ... тауарлы-материалдық қорлар жатады.
А4. Қиын өткізілетін активтер. Бұлардың құрамында ұзақ мерзімді активтер жатқызылады.
Баланс ... ... ... ... ... ... байланысты топтастырылады:
П1. Неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер. Бұларға уақытында төленбеген ... ... ... басқа да қысқа мерзімді міндеттемелер, жұмыскерлермен олардың алған қарыздары бойынша есеп айырысу көлемінен асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар ... ... ... міндеттемелер - қысқа мерзімді несиелер мен заемдар және жұмыскерлерге арналған қарыздар.
П3. Ұзақ мерзімді ... - ұзақ ... ... мен ... ... ... Бұған меншікті капитал жатқызылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен пассив ... ... ... жиындарын салыстыру керек. Баланс толық өтімді деп келесідей қатынастарда саналады:
Басқа сөзбен айтқанда, егер ... сол ... үш ... ... тобы ... ... ... тобын жапса немесе оған тең болса баланс өтімді ... кері ... ... ... емес.
Жоғарыда келтірілген жүйедегі алғашқы үш теңсіздіктің орындалуы төртінші ... ... ... ... ... актив пен пассив бойынша алғашқы үш топтың жиындарын салыстыру маңызды орын алады. Төртінші теңсіздікті ... ... ... сонымен қатар терең экономикалық мәні бар: оның орындалуын қаржылық тұрақтылықтың ең төменгі шарттарының сақталғандығын, кәсіпорынның меншікті ... ... ... ... 44-45бб.].
Баланстың топтастырылған баптары 2-кестеде көрсетілген.
Жалпы баланс ... мына ... ... ... ... ... мәні 1-ге тең немесе одан жоғары болуы керек.
Біздің кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл басында - 1,85; ... ... - ... бұл ... ... ... мерзімді міндеттемелерін өтеу жөніндегі мүмкіндіктерін көрсете алмайды. Сондықтан, осы ... ... ... ... ... ... үшін, өтімді қаражаттардың жиынымен ажыратылатын, өтімділік көрсеткіштерінің бүтіндей жүйесі қолданылады.
Кәсіпорын жоғары немесе төмен дәрежеде ... ... ... ... ... ... құрамына әртекті төлем қаражаттары кіреді, бұлардың ішінде қысқа мерзімді міндеттемелерді жабуға арналған оңай өткізілетін де, қиын өткізілетін де қаражаттар ... ... ... ... ... үш ... ... абсолюттік өтімділік коэффициенті, жабудың аралық коэффициенті және жабудың ... ... Олар ... ... айтылады.
Кәсіпорынның перспективті төлем қабілеттігін анықтау анықтау үшін кәсіпорын активіндегі ақша қаражатына ... ... ... және ... сипаттайтын өтімділіктің статистикалық көрсеткіштері кеңінен қолданылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
-абсолютті өтімділік коэффициенті;
-аралық өтеу (жабу) ... өтеу ... ... ... 2 - ... ... активінің өтімділік дәрежесі және оның пассивінің мерзімінің шұғылдығы бойынша ... ... (мың ... ... ... (+) жетіспеушілігі (-)
2009ж
2010ж
2009ж
2010ж
2009ж
2010ж
1
2
3
4
5
6
7
8
1.Ең өтімді активтер
107 626 368
98 519 ... ... ... ... міндеттемелер
91 718 154
93 359 158
15 908 214
5 160 522
2.Тез өткізілетін активтер
50 793 ... 733 ... ... міндеттемелер
72 747 096
76 056 450
-21 954 080
-9 322 849
3.Баяу өткізілетін активтер
581 379 712
450 925 273
3.Ұзақ мерзімді ... 342 ... 741 ... 037 ... 184 ... ... активтер
552 788 232
812 630 935
4.Тұрақты міндеттемелер
1 000 779 149
1 159 652 737
-447 990 917
-347 021 ... 292 586 ... 428 809 ... 292 586 ... 428 809 ... [24]әдебиет негізінде құрастырылды
Абсолютті өтімділік коэффициенті ақша қаражаттары мен тез өткізілетін бағалы қағаздардың мерзімді және ... ... ... ... ... ... баланс жасалған мерзімінде немесе жақын мезгілде ағымдағы қарыздардың қандай бөлігі өтелетінін көрсетеді.
Осы ... ... ... ... ... ... 0,20,5
Бұл - ағымдағы міндеттемелердің қандай бөлігі жедел өтелуі керек екендігін көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң ... ... үшін оның ... ... - 0,65; ... ... - ... өтеу коэффициентін есептеу үшін (немесе оның басқа аталуы: қауіпті өтім коэффициенті, өтімділіктің дәл коэффициенті) ақша қаражатының ... ... ... ... ... борыш және басқа да активтер қосылады. Ол кәсіпорынның дебиторлармен өз уақытында есеп жүргізу жағдайында болжамданған төлемдік мүмкіндігін көрсетеді, яғни ... ... ... ... тек ақша қаражаты есебінен емес, сонымен қатар ... ... ... ... немесе көрсетілген қызметтер бойынша түсімдер есебінен өтелетінін сипаттайды.
Сурет 3 - ... ... ... өтімділік дәрежесі және оның пассивінің мерзімінің шұғылдылығы бойынша баптарының тобы
Ескерту:[24] әдебиеті негізінде құрастырылды
Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты төменгі шегін бағалау ... ... ... ... үшін оның мәні:
жыл басында - 0,96;
жыл соңында - 0,98;
Ағымдағы өтімділік ... ... өтеу ... ... ағымдағы активтердің жедел және қысқа мерзімді міндеттемелердің көлеміне қатынасын көрсетеді. Ол ағымдағы активтермен міндеттемелердің қандай есесін өтейтінін белгілеуге ... ... және ... өз ... есеп айырысу және дайын өнімді тиімді өткізу жағдайларында ғана емес, сонымен ... ... ... ... басқа элементтері қажет болған кезде сату жағдайында бағаланатын кәсіпорынның төлемдік мүмкіндіктерін көрсетеді.
Жалпы өтеу коэффициенті ... ... ... және ... ... ... ... өтейтінін белгілеуге мүмкіндік береді және сонымен баланс құрылымының тұрақтылық дәрежесін ғана емес, кәсіпорынның ... ... ... ... ... тез есептесе алу қабілеттілігін дәлелдейді.
Берілген көрсеткіш үшін мына шектеу қалыпты мән болып табылады:
Кағ.ө: 1,5-2,5 ... ... үшін оның ... ... - 4,5;
жыл соңында - 3,6; ... ... ... өтеу ... 3-тен асып ... ол ... өз ... рациональды емес пайдаланып жатырғандығын білдіреді.
Жалпы алғанда ... ... ... ... талап етілген шектеуге жауап бергенімен, жыл соңында оның мәні азайып отыр. Сондықтан алдағы уақытта бұл құбылыстың қайталанбасы үшін, оның ... ... жөн. ... ... келесі әрекеті баланс активінің құрылу көздерін талдау болады. Бұл кезде кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу және оны ... да, ... ... де, ... ... капиталдың да есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал ... ... мен ... ... ... ... қатынас оның қаржылық тұрақтылығын көрсетеді[10, 54б.]. ... ... ... ... ... және оның дамуы көбіне өзін өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен жүзеге асырылады. Тек ол ... ... ғана ... ... ... Бұл ... қиын болса да сырттан тартылған капиталдан қаржылық ... аса ... орын ... ... ... ... ... емес. Сондықтан да қаржылық есеп берудің ағымдағы активтерінің құрастырылу көздерін шектеу ... Оның ең аз ... ... ... ... ету үшін ... ... кезеңдерінде ағымдағы активтерге әдеттегіден жоғары, яғни қосымша қажеттілік туғанда, ол банктердің қысқа мерзімді несиелерімен және коммерциалық несиелерімен жабылады. ... ... ... талдау кезінде меншікті және қатыстырылған капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есеп беру кезеңіндегі олардың өзгеру себептері анықталып, оларға баға ... Бұл ... өз ... капиталға басты назар аударылады, себебі өз қаражаттарының қоры болуы оның қаржылық тұрақтылығының барлығын көрсетеді. ... ... ... ғана ... ... ... бірге капиталдың жалпы сомасындағы оның үлес салмағын да анықтау маңызды. Бұл көрсеткіш арнайы әдебиеттерде әр түрлі атпен берілген (тәуелсіздік ... ... ... бірақ оның мәні бір ғана - бұл коэффициентке қарап кәсіпорын сырттан тартылған ... ... ... ... және өз ... ... жұмсай алатындығын көруге болады. Тәуелсіздік коэффициентін меншікті капиталды барлық авансталған капиталға бөлумен анықтайды:
Ктс = Мк:Ак
Мұндағы:
Ктс - тәуелсіздік коэффициенті; ... - ... ... ... - ... ... (баланс валютасы жиыны, яғни қаржыландырудың жалпы сомасы). ... ... өсуі ... ... ... ... екендігін көрсетсе, алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың азаятындығын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... болғаны дұрыс деп санайды. Себебі бұл қаржы көздерінің тұрақты құрылымын сақтауға мүмкіндік береді. ... ... ... дәл ... ... таңдайды, себебі ол кәсіпорынға өздерінің міндеттемелерінің кепілдігін жоғарылатады. Неғұрлым кәсіпорынның қаражаты көп болса, соғұрлым үздіксіз жұмыс қамтамасыз ... ... ... алға шығуға көмектеседі. Сондықтан кәсіпкерлер әр түрлі резервтерді құру ... және ... ... ... ... тікелей қосу арқылы өзіндік капиталды көбейтуге тырысады[10, 56б.]. ... ... ... ... авторлары инвесторлар мен несие берушілерді қамтамасыз ететін, меншікті капиталдың оның жалпы ... ... ең аз мәні 0,6 ... табылады деп есептейді. ... ... ... О.В.Ефимова және тағы басқалар бұл көрсеткіштің 0,5 деңгейдегі мәні кәсіпорынның барлық міндеттемелерін өз қаражатымен жабуды қамтамасыз ете алатын ең ... ... бола ... деп ... ... және ... ... тәуелсіздік коэффиентінің жоғары жетерлік деңгейі болып, 0,5-0,6 тең ... ... ... баланс валютасына қатынасы саналады. Бұл жағдайда несие берушілердің ... ... ... өз ... ... - ... ... жартысын сатып (қарызға алынған каражаттар салынған, екінші жартысы ... ... ... ... да), кәсіпорын өзінің қарыз міндеттемелерін жабуына болады. ... мен ... ... ... ... ... ... сақталатын және фирманың атағына үлкен мән берілген нарықтық экономикасы дамыған елдерде тәуелсіздік коэффициентіне мұндай жоғары ... ... ... оны 0,2-ге ... ... ... 41б.]. ... келтірілген меншіктік коэффициентін 0,5-0,6 деңгейінде шектеуді орындау, қарызға берушілер үшін ғана емес, кәсіпорынның өзіне де маңызды. Сондықтан ... ... ... ... тиімділігін белгілеуге мүмкіндік беретін, құрылымына зерттеу жүргізіп баға беру қажет. Нарық жағдайында ол акпарат ішкі және сыртқы пайдаланушылармен жүзеге асырылады.
Ақпаратты ... ... ... ... ... ... капиталдың авансталынған капиталдың жалпы сомасындағы үлесінің өзгеруін, келісім-шарттарға отырған кездегі қаржылық ... ... баға ... ... ... ... төмендегенде тәуекелділік өседі. Кәсіпорын капиталының құрылымын зерттеу оларға кәсіпорын ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Қысқа мерзімдік несиелердің төмендеуі және меншіктік капиталдың өсуі кәсіпорын қызметінің қыскарғанын ... ... ... ... қорытынды жасауға болмайды, себебі бұл қаражаттардың үлесі басқа факторлардың несие үшін және ... ... ... ... ... ... Егер ... үшін пайыздық мөлшерлемелер дивиденттердің мөлшерлемелерінен төмен болса, онда тартылған қаражаты өсірген дұрыс, ал егер керісінше болса, онда ... ... ... дұрыс[28, 51б.].
Әрине, авансталған капиталдың құрылымы жоғарыда қарастырылған ... ... ... ... есеп ... ... ... көздерінің құрылымын зерттеу үшін келесідей талдау 5-кестесі ... ... есеп беру ... ... ... көзі 136 222 504 мың ... ... 10,54%-ға артқаны көрініп тұр. Тәуелсіздік коэффициенті 0,77-ден 0,81-ге дейін немесе 0,04 ... ... Бұл ... ... ... (тұрақтылығының) аз да болса жақсарғанын көрсетеді. Бұны тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып табылатын қатыстырылған капиталдың барлық авансталынған ... үлес ... да ... Оны ... ... ... де болады. Ол мына формулармен анықталады:
Кт = Қк:АК немесе Кт = 1 - Ктс
Мұндағы:
Кт - ... ... ... - ... ... ... - ... ... ... валютасы, жиыны); ... ... ... ... ... капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың үлесін сипаттайды. ... үлес ... ... сайын, кәсіпорынның сыртқы каржыландыру көздерінен тәуелділігі жоғарылайды. Біздің кәсіпорынымызда оның деңгейі жылдың басында 0,23 (1-0,77), ал жыл ... 0,19 (1-0,81) ... ... ... тұрақтылығын сипаттайтын меншікті капиталдың қатыстырылған капи - талға қатынасын көрсететін қаржыландыру коэффициенті болып табылады.
Кқ = Мк:Қк
Мұндағы:
Кқ - ... ... ... - ... капитал; ... - ... ... ... ... ... болған сайын, соғұрлым банктер мен инвесторлар қаржыландыруға соғұрлым сенімді кіріседі. ... 3 - ... ... капиталының құрамы мен құрылуы
Көрсеткіштер
сомасы,
мың тг
құрылымы, %
өзгеріс (+,-)
жыл басы
жыл соңы
жыл ... ... ... ... капитал
Жарғылық капитал
238 546 914
214 081 197
18,45
14,98
-24 465 717
-10,26
Резервтік капитал
1 474 089
1 739 901
0,11
0,12
265 812
18,03
Бөлінбеген пайда
747 820 751
931 455 065
57,85
65,19
183 634 ... өзге де ... 937 ... 376 574
1,00
0,87
-560 821
-4,33
Жиыны
1 000 779 149
1 159 652 737
77,42
81,16
158 873 588
15,87
Ұзақ мерзімді міндеттемелер
127 342 ... 741 ... 601 ... ... ... 465 250
169 415 608
12,72
11,86
4 950 358
3,01
Барлығы
1 292 586 985
1 428 809 489
100,00
100,00
136 222 504
10,54
Ескерту:[24] әдебиетінен алынды
Бұл коэффициент кәсіпорын ... ... ... өз қаражатымен, ал қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. Қаржыландыру коэффициенті

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компанияның қаржылық стратегиясы4 бет
Кәсіпорынның қаржылық қызметін талдаудың теориялық негіздері мен ролі81 бет
Коммерциялық шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысын ұйымдастырудың негіздері. Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы қорлары8 бет
Кәсіпорынның шаруашылық – қаржылық қызметінің жалпы сипаттамасы. бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы. есеп саясаты49 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь