«Delta Bank» акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде тұтыну несиеcін ұйымдастыруды

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ТҰТЫНУ НЕСИЕСІ ЖӘНЕ ОНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Коммерциялық банктердің халықты тұтыну несиесімен қамтамасыз етудің қажеттіліктерінің мәні мен экономикадағы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Тұтыну несиесінің маңыздылығы мен сыныпталу ерекшеліктері ... ... ... ... 13
1.3 Халықты тұтыну несиесімен қамтамасыз етудің шетелдік тәжірибесі ... ... .20

2 «DELTA BANK» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ТӘЖІРИБЕСІ НЕГІЗІНДЕ ТҰТЫНУ НЕСИЕCІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ТАЛДАУ

2.1«Delta Bank» АҚ.ның қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.2 «Delta Bank» АҚ.ның несиелік қоржыны сапасын кешенді талдау ... ... ... 38
2.3«Delta Bank» АҚ.ның тұтыну несиесін ұйымдастыру үрдісін талдау ... ... ...49

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТҰТЫНУ НЕСИЕСІНІҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ДАМУ ПЕРЕСПЕКТИВАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... .59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70
Президенттің 2012 жыл 27 қаңтар «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту - Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан халқына Жолдауында: “Қазақстан экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру үшін мемлекет қазынагерлік, банктердің несие жүйесінің қалыптасу саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен қызметіне деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті” деп баяндады[1].
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту - Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы.
2. Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы Қазақстан Республикасының 1995 ж. 31 тамыздағы № 2444 Заңы
3. Мақыш С.Б. Банк ісі : Оқулық – Алматы: Жеті жарғы, 2011ж
4. О.И.Лаврушин « Банковское дело» Москва, 2008
5. Искаков.У.М.Банковское дело-2011г под редакции Искаков.У.М.
6. Костерина Т.М. Кредитная политика и кредитные риски .Московская финансово – промышленная академия: МФПА - 2007.- 104 б.
7. Хамитов Н.Н. Қазіргі кезеңдегі кредиттік іс: Оқу құралы - Алматы. Экономика ,2009 -320 б.
8. Абулгазина А.А. « Формирование ссудного портфеля коммерческого банка » // Банки Казахстана – 2011. - №5. 47 б.
9. «Delta Bank» АҚ күмәнді несиелер бойынша департаменті. « Қаржылық анализдің негіздері » 2011 жыл.
10. Шелекбай Ә.Д., Әлмереков Н.А. Банк ісіндегі тәуекел - менеджмент: теориясы, әлемдік практика, Қазақстан тәжірибесі:Оқу құралы – Алматы: Экономика,2007 - 208 б.
        
        ӘЛ-  ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЖОҒАРЫ МЕКТЕБІ
050509 - ...
... курс Ф09К3 ... ... Жапаркулова Мөлдір_Болатбайқызы
атты тақырыбында диплом жұмысын орындауға арналған
ТАПСЫРМА
> ... 2012 ж № 4-3131 ... ... жұмысты тапсыру мерзімі > мамыр 2013 жыл
Жұмыстың ... ... ҚР ... ... С.Б. , ... ... басқа да отандық және шетелдік экономистер мен ... ... және ... жылдардағы отандық басылымдардағы мақалаларға негізделген.
Диплом жұмысындағы толықтырылуы қажет сұрақтар тізімі немесе жұмыстың қысқаша мазмұны:
а) Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... мәні мен ... рөлін айқындау;
ә) Тұтыну несиесінің маңыздылығы мен сыныпталу ерекшеліктеріне тоқталу;
б) ... ... ... ... тұтыну несиесін ұйымдастыруды талдау;
в) Қазақстан Республикасындағы тұтыну несиесінің мәселелері мен оны шешу жолдарын анықтау.
Диплом жұмысын ... ... ... ... ... тапсыру мерзімі
Ескертулер
1.
Әдебиеттерді таңдау, оларды зерттеу мен өңдеу. Негізгі көздер бойынша библиография жасау
21.01.2013
Бірінші тарау бойынша ... ... ... ... жоспарын жасау және оны жетекшімен қарастыру
07.02.2013
Eкінші тарау бойынша маңызды мәселелерді белгілеу
3.
Бірінші бөлімді жазу және оны тексеруге ұсыну
20.02.2013
Графиктері мен ... ... ... ... және т.б. ... ... және ... статистикалық мәліметтеріне талдау жасау
5.
Қорытынды мен ұсыныстарды ғылыми жетекшімен келісу.
15.04.2013
Графиктері талдаулармен толықтыру
6.
Ескертуге сәйкес диплом жұмысын қайта өңдеу (толықтыру). Аяқталған ... ... ... ... сай ... ... мен пікірлермен танысу
02.05.2013
Рецензенттің сын-пікірімен танысу
8.
Рецензия мен пікірлерді ескере отырып,қорғауға дайындықты аяқтау.
05.05.2013
Презентацияны ... ... күні ... ... ... ... ... ... ... ... жетекшісі ... ... ... А.Ж. ... ... студент ... ... ... жұмысының өзектілігі: Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасында ... ... ... ел экономикасында үлкен роль атқарады, дұрыс ұйымдастырылған жағдайда елді тек ... қана ... ... ... да ... ... ... несиенің көмегімен қаржылар ағымды айналымнан ішкі жинақтарға қосылады. Қазақстандық коммерциялық банктердің қызметтері үшін ... ... одан әрі ... перспективалы бағыт болып саналады.
Жеке тұлғаларды несиелеу нарықтық экономиканың ең маңызды әрі динамикалық құрылымы болып ... ... жеке ... ... ... әл-ауқатын жақсартуға көмектеседі. Халық өзі қалаған тауарын ... ... алу ... ... ала алады. Сол арқылы тауар өндірушілердің өнімдері тез өтіп, өндіріс көлемін кеңейтеді, қосымша жұмыс ... ... Жеке ... ... ... де, кәсіпорындарға да, жеке тұлағаларға да өте ... ... ... ... түрлерін және беру шарттарын қарастыру өзектілігі орын алып отыр. Осындай несиенің ... ... бірі - ... ... рөлі мен ... ... ерекше. Себебі, қазіргі таңда халыққа тауарларды сатуды ынталандыратын тұтыну несиесі. Тұтыну несиесі, бір жағынан, тауар айналымының ұлғаюына сай ... ... ... тауарға несие алу сұранысын туындатады, екінші жағынан халықты несиелеудің өсуі, сұраныстың төлем қабілеттігін ұлғайтады.
Диплом ... ... ... - жеке тұлғаларды несиелеуді ұйымдастырудың экономикамикалық мәнін ашып көрсетіп, ... ... ... ... жеке ... несиелеуді ұйымдастыру үрдісіне терең талдау жасап, жеке тұлғаларды несиелеуді ұйымдастырудың негізгі мәселелерін қарастырып оларды шешу мен даму ... ... өз ... айта ... ... ... банктердің тұтыну несиесі, оны ұйымдастырудың теориялық негізін қарастыру;
- Халықты тұтыну несиесімен қамтамасыз етудің қажеттіліктері мен ... ... ашып ... ... несиесінің маңыздылығы мен сыныпталу ерекшеліктері;
- Халықты тұтыну несиесімен қамтамасыз етудің шетелдік тәжірибесі;
- АҚ-ның қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... кешенді талдау;
- АҚ-ның тұтыну несиесін ұйымдастыру үрдісіне талдау;
- Коммерциялық банктер беретін тұтыну несиесін ұйымдастырудың ... оны шешу ... мен даму ... ... ... ... КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ТҰТЫНУ НЕСИЕСІ ЖӘНЕ ОНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
+ Коммерциялық ... ... ... несиесімен қамтамасыз етудің қажеттіліктерінің мәні мен ... ... ... ... ... мен сыныпталу ерекшеліктері................13
1.3 Халықты тұтыну несиесімен қамтамасыз етудің шетелдік тәжірибесі.........20
2 АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ... ... ... ... ... ТАЛДАУ
2.1 АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау..........................................28
2.2 АҚ-ның несиелік қоржыны сапасын кешенді талдау ............38
2.3 АҚ-ның ... ... ... ... ... ... ... ТҰТЫНУ НЕСИЕСІНІҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ДАМУ ПЕРЕСПЕКТИВАЛАРЫ.................................59
Қорытынды..............................................................................................................67
Пайдаланған әдебиеттер ... 2012 жыл 27 ... ... ... ... ... ... тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру үшін мемлекет қазынагерлік, банктердің несие ... ... ... ... ... факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен қызметіне деген сұранысты көтермелеп ... ... деп ... ... ... Қазақстан Республикасында несие аясы серпiндi түрде дамып келе жатқан экономикалық секторлардың бiрi. Бұрын қатал түрде ... ... ... ... жүйесінің қалыптасуы бүгiн дербес және үлкен ... ... ... халықаралық деңгейде жұмыс iстеп жатыр.
Диплом жұмысының өзектілігі: Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ел ... үлкен роль атқарады, дұрыс ұйымдастырылған жағдайда елді тек инвестициялық қана ... ... ... да ... ... ... ... көмегімен қаржылар ағымды айналымнан ішкі жинақтарға қосылады. ... ... ... қызметтері үшін тұтыну несиесінің одан әрі дамуы перспективалы ... ... ... ... несиелеу нарықтық экономиканың ең маңызды әрі динамикалық құрылымы болып табылады. ... жеке ... ... ... әл-ауқатын жақсартуға көмектеседі. Халық өзі қалаған тауарын таңдап, несие алу арқылы сатып ала алады. Сол арқылы тауар өндірушілердің өнімдері тез ... ... ... ... ... ... ... ашылады. Жеке тұлғаларды несиелеу мемлекетке де, кәсіпорындарға да, жеке тұлағаларға да өте тиімді.
Сондықтан ... ... ... ... және беру ... ... ... орын алып отыр. Осындай несиенің негізгі түрлерінің бірі - ... ... рөлі мен ... ... ... Себебі, қазіргі таңда халыққа тауарларды сатуды ынталандыратын тұтыну несиесі. Тұтыну несиесі, бір жағынан, тауар айналымының ... сай ... ... ... тауарға несие алу сұранысын туындатады, екінші жағынан халықты несиелеудің өсуі, сұраныстың төлем қабілеттігін ұлғайтады.
Диплом жұмыстың зерттеу объектісі - АҚ-ң жеке ... ұзақ ... ... ... ... алу ... ... тұтыну несиесімен байланысты экономикалық несиелік қатынастарды ұйымдастыру тәжірибесіне талдау жүргізу.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты - жеке ... ... ... ... ... ашып ... акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде жеке тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру үрдісіне терең талдау жасап, жеке тұлғаларды несиелеуді ... ... ... қарастырып оларды шешу мен даму болашағы бойынша өз ұсынысымды айта білу.
Міндеттері:
- коммерциялық банктердің тұтыну несиесі, оны ұйымдастырудың теориялық ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің қажеттіліктері мен экономикалық мәнін ашып көрсету;
- Тұтыну несиесінің маңыздылығы мен сыныпталу ... ... ... ... ... етудің шетелдік тәжірибесі;
- АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау;
- АҚ-ның несиелік қоржыны сапасына кешенді талдау;
- АҚ-ның тұтыну ... ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесін ұйымдастырудың мәселелерін, оны шешу жолдары мен даму болашағын қарастыру.
Диплом жұмысының ... ... үш ... бірнеше тақырыптардан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші бөлім: коммерциялық банктердің тұтыну несиесін ... ... бұл ... ... ... халықты қамтамасыз ететін тұтыну несиесінің қажеттілігі және ... ... ... ... және оның ... ... тұтыну несиесімен қамтамасыз етудің шетелдік тәжірибесі қарастырылған.
Екінші ... АҚ ... ... ... ... ... портфелі құрылымына, банк тәжірибесінде жеке тұлғаға тұтыну несиесін беру үрдісіне кешенді талдау жүргізілген.
Үшінші ... ... ... беретін тұтыну несиесін ұйымдастыру мәселелері қарастырылып оны шешу жолдары мен даму болашағына нақты ұсыныстар ... ... ... ... жазу барысында: отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері мен білікті банк мамандарының баспа бетінде жарияланған мақалалары, халықаралық қаржы ұйымдарының ... ... ... ... ... ... актілері, Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің және Қазақстан ... ... ... және қаржы институттарын реттеу және қадағалау жөніндегі комитетінің ... ... ... ... банкінің нақты мәліметтері мен бұқаралық ақпарат құралдарының жарияланымдары, талдау процесінде АҚ АҚ-ның нақты статистикалық ... ... ... ... ... НЕСИЕСІ ЖӘНЕ ОНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Коммерциялық банктердің халықты тұтыну несиесімен ... ... ... мәні мен ... ... ... халыктың әр түрлі тұтынушылық қажетін қанағаттандырудың құралы ... ... ... Белгілі бір мөлшерде әр түрлі табысы бар ... ... өмір сүру ... ... ... көмектеседі, халықтың түрлі топтарының тұтыну денгейі мен құрылымы арасындағы алшақтықты азайтады.
Тұтыну несиесі - қазіргі ... ... ... банктердің жеке тұлғаға беретін несие түрі. Бір жағынан, бұл ... ... ұзақ ... бойы қолданылатын тауарлар болуы мүмкін, ал екінші жағынан, тұтынушылық ... ... ... болуы мүмкін.
Экономикалық мазмұны жағынан тұтыну несиесі банктік несиесінің бір түрі, оның объектілері жеке тұлғалардың тұтыну ... ... ... яғни ... тұрмыс жағдайының деңгейімен анықталады.
Тұтыну несиесінің негізгі ... - ... ... ... ... ынталандыру. Бұл несие түрі бөлшек саудамен тығыз байланысты: біріншіден, тауар айналымы өскен сайын, несие көлемі де көбейеді, себебі тауарға ... ... ... ... ... Бұл тәуелділік әсіресе қазір айқын көрінеді.
О.И. Лаврушиннің айтуы бойынша, тұтыну ... өзге де ... ... ... ... - ... ... емес мақсатта пайдаланылуы болып табылады. Бұл өз алдына, осы несие нысанының, атауын ... ... емес ... - ... пен ... ... мен кызметтерді пайдалану. [4]
Несиенің бұл түрі қымбат және ұзақ мерзімге пайдаланылатын тауар өнімдерін сатып алу ... ... ... ... қымбаттырақ болған сайын, несиенің бұл түрі жиірек ... ... ... ... ... сұраныс ең алдымен номиналдық жалақының деңгейімен анықталары сөзсіз. Дамыған елдердегі ... ... көбі ... ... алу ... ... қалған тауарларды көбінесе қолма- қол ақша арқылы сатып алынады.
Нарықтық экономикалы ... ... ... ... қолайлы әрі пайдалы формасы ретінде тұтыну несиесі экономикада үлкен рөл ойнайды. Сондықтан да ол мемлекет тарапынан белсенді түрде ... ... ... ... және оны пайдаланудың деңгейінде жүзеге асырылады әрі бұл реттеу несиеленетін ... ... ... ... ... ... ... процент мөлшерлемесі арқылы түпкілікті тұтынушының несиеленуін макұлдауда немесе несиелеу режимін қатайтуда көрінеді.
Әр түрлі елдерде жеке ... ... ... байланысты әр қилы заңдар қолданылады, алайда, олардың бәрі баршаға ортақ нұсқама біріктіреді: тұтынушылардың өмір деңгейін арттыруға ... ... ... қол ... елімізде қайта құру процесіне дейін экономикада екі түрлі тұтыну ... ... ие ...
- ұзак ... пайдалануға жарамды тауарларды сатып алуға арналған несие;
-тұрғын үй кұрылысының (жеке және ... ... ... пайдалануга жарамды тауарларды сатып алуға арналған несие жанама ... ... ... оны ... ... делдалдылығы арқылы әр түрлі сауда үйымдары беріп келді.
Тұрғын үй құрылысының (жеке және кооперативтік) несиесін ... ... ... банк және ... ... тікелей берді.
Өндірістің құлдырауымен, соған орай тауар айналымының әлсіреуімен, сондай-ақ, бөліп-бөліп ... ... ... алу ... ... ... ... коммерциялық құрылымдардың бөлшек саудада белсенді түрде құрылуымен бірге шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қолға алынған осы шаралардың нақты мәні болмай қалды.
Тұрғын үй ... ... ... ... ... кейбір түрлерін беру жүзеге асырылды. Мәселен, несиелер мыналарға:
- ... және бау ... ... ... ... ... ... арналған үйлердің құрылысына, оларды сатып алу мен ... мал ... ... ... және ... ... жылы ... Қазақстан Жинақ банкісі тұрмыска аса қажетті тұтыну несиесін берді.
Тұрмысқа қажетті тұтыну несиесін ҚР Халық банкісі заңды тұлғаларды несиелеуде ... атап ... ... ... ... ... несиенің мақсатты бағыты, несиенің ақылылығы және қамтамасыз етілуі секілді принциптерді сақтай ... ... беру ... ... алынатын маңызды өлшемге қарыз алушының төлем қабілеттілігі жатады.
Бүгінгі таңда Қазақстан банктері тұтыну ссудасының екі түрін ұсынады:
- ағымдағы ... () ... ... ... ... ... ... несие.
Кезек күттірмейтін қажеттілік несиесін (орта мерзімді несие) банк дербес табыс көзі бар азаматтарға (оның ішінде, зейнеткерлерге де), олардың тұрғылықты жері ... ... ... ... айта кету ... бүгінгі таңда осы несие бойынша мерзімі өткен берешектердің мөлшері күрт артып кетті. Оған мыналар себеп болды:
- жұмыссыздықтың өсуі;
- ай ... ... ...
- ... ... ... өтеуге арналған төлемдерді аударудан бас ... Бұл өз ... ... ... ... беруін шектейді.
Кезек күттірмейтін қажеттілікке арналған несиені коммерциялық банктер де біртіндеп бере бастады. Бұл өз иесие ресурстарын қалыптастыру үшін жеке ... ... ... ... ... болып табылады. Кейбір коммерциялық банктер өз акционерлеріне банк ак-циясымен және өзге де ... ... ... ... ... ұсынатын болды. Несиенің мөлшері несие келісімшартының әрекет етуі және несиелеу мерзімі ... ... өз ... қолындағы акцияның нарықтық құнына қарай белгіленеді. Несиенің ең көп шамадағы мөлшері акцияның нарықтық құнының 85%-ін құрайды.
Тұтыну ... ... түрі - ... шығындарға арналған несие (ұзак мерзімді) - кезек күттірмейтін кажеттілікке арналған несиеден айырмашылығы - халықтан оны қалай ... ... есеп ... және банктен алынған соманың мақсатты бағыты туралы құжаттарды талап етеді.
Азаматтардың құрылыс салуына (реконструкция) және ... үй ... ... ... ... ... ... тұрғын үй несиесінің үш түрін ұсынады:
* алдағы тұрғын үй құрылысына, жерді сатып алуға және жайғастыруға арналған қысқа мерзімді және ұзақ ... ... (жер ... тұрғын үй құрылысына (реконструкция) яғни, құрылыс жұмыстарын тікелей қаржыландыруға арналған қысқа мерзімді иесие (құрылыс несиесі);
- тұрғын үй ... ... ... ұзак ... ... үй ... шешуде халыққа көрсетілетін қаржылық несиелік қолдау азаматтардың өз қаражаттарымен, ... ... ... немесе тұрғын үй сатып алуға демеу-қаржыны өтеусіз берудің негізінде ... ... ... үй құрылысын несиелеу құрылысшыға белгіленген тәртіпте жер учаскесін бөліп беру және тиісті органдардың тұрғын үй құрылысына рұқсат ету шартымен ... ... Бұл ... ... ... ... алушы банкке ссуданы беру туралы өтінішімен қоса ұсынуы керек. Оған қоса, банкке белгіленген тәртіпте келісілген және ... ... ... ... және ... ... қабілетін анықтауға қажетті құжаттар (жұмыс орнынан берілетін анықтама), сонымен бірге қамтамасыз етілген міндеттеме берілуі тиіс.
Азаматтардың қамтамасыз етілген міндеттемесі ретінде жылжымайтын ... ... ... бір ... одан да көп ... ... ... және өзге де занды тұлғалардың кепілгерлігін ұсынуға болады.
Әр түрлі ... ... ... мен ... өз ... ... үй ... жақсартуда олардың алған тұрғын үй несиесінің өтелуіне кепілдік беру арқылы жәрдемдесуіне және бұл ... ... ... мен ұйымдардың) қаражат есебінен бөлектеп немесе толық өтеуіне рұқсат етілген.
Кепілге ... ... ... ... ... ... алушының меншігіне жататын құрылыс салуға арналған жер учаскесі немесе осы учаскеге өзге де мүліктік құқықтар;
* ... ... үй ... ... ... өзге де ... ... мен кепілзат ретінде пайдалануға болатын, ҚР-ның қолданыстағы заңына сәйкес келетін мүліктік құқық.
Кепілге салынған ... ... ... одан ... қалмау үшін сақтандыра алады.
Негізгі қарыздың сомасы және ссуда бойынша ... ... ... ... ... ... ... үшінші түлғаға сатуына немесе оның мүліктік құқығын беруіне банктің жазбаша келісімінсіз ... ... Банк ... үй ... иесиелеудің, атап айтқанда, мақсатты пайдаланылуы, қамтамасыз етілуі, мерзімділігі, кайтарылуы және ақылылығы секілді негізгі принциптерін ... ... ... салу үшін ... ... үй сатып алу үшін алынган ссуданың өз максатында ... ... ... банк ... ... ... ... өндіріп алуға құқылы болады, ал қарыз алушы несиені қайтармаған жағдайда банк несиені кепілге салынған мүліктен немесе ... ... ... үй ... ... ... сәйкес банк беретін несиенің сомасы жерді сатып алудың және жайғастырудың құнына, құрылыстың (реконструкция) немесе сатып алынған тұрғын үй құнының ... ... ... ... ... ... (30%-тен төмен болмайтын мөлшерде) қарыз алушы өз қаражатымен қатысады. Осы сәт пен ... үй ... өзге де ... ... ... мөлшерлемесі және т.б.) қарыз алушы мен банк арасында бекітілетін несие келісімшартында айтылуы тиіс.
Тұрғын үй несиесінің тағы бір түрі - ... ... ... ... ... несие желісінің негізінде беріледі. Әрі-беріден соң ссуда құрылыстық-монтаждау жұмысының аяқталған кезеңінің құнына сәйкес бөлектеп (біртіндеп) беріледі.
Тауарларды ... ... ... ... формасындағы бөлшек сауда кәсіпорындары сатылу күніндегі баға бойынша жүзеге асырады (баға кейін өзгеретін болса да қайта есептелмейді).
Несиеге автокөлік, ... ... ... ... ... және т.б. секілді ұзақ уақыт пайдаланылатын тауарлар ... ... ... ... ... төленетін бастапқы жарнасы, сондай-ақ, оны бөліктеп төлеудің мерзімі (несие мерзімі) ... ... ... ... ... сатылатын тауардың бағасы ең аз шамадағы бір айлық еңбекақының 12 еселік мөлшерінен аспайтын болса, онда сатып алушы бірден осы ... ... ең аз ... 20%-ін ... және қалғанын 6 айдан үш жылға дейін бөліктеп төлейді. Егер тауардың бағасы аталған шектен асатын болса, онда тауарды ... алу ... ... оның ... 40%-ін ... ал, қалған бөлігі 5 жылға дейінгі мерзімде ... ... ... ... ... ... сатудың жаңа ережесіне сәйкес несиелеудің шегі (шекарасы) ... ... ... деңгейіне қарай анықталып белгіленетін болады.
Мәселен, алты айға дейінгі ... ... ... ... ... болса, берілетін несиенің сомасы тауарды сатып алушының екі айлық еңбекақысынан аспауы керек, ал 24 айға - 8 ... ... 36 айға - 12 ... ... 48 айға - 18 ... ... ... тиіс және 60 ай мерзімінде төленіп бітуі тиіс. Несиенің шекті сомасы сатып ... 24 ... ... ... ... үйге арналмаған жеке тұлғалар ссудасының маңызды көзіне, оны ... әрі ... ... ... ... жатады.
Банк карточкалары үш тараптың қатысуын ұйғарады:
- несие карточкасының эмитент-банкісі;
- несие карточкасының иесі;
- несие карточкасын ... мен ... ... төлем кұралы ретінде қабылдайтын сауда ұйымдары.
Клиент ... ... алу үшін банк ... ... ... ... ... аударуы қажет. Тауарлар мен көрсетілген қызметтердің ақысын несие карточкасымен ... ... ... болмаған жағдайда да, яғни, банк несиесінің есебінен төлеуге болады.
Банк өз қызметі үшін әрбір операцияның ... ... бір ... ... ... ... пайдаланушылар, сонымен бірге, жыл сайын белгілі бір соманы карточкаға ... ... үшін және оны жыл ... жаңартуға аударып отыруға міндетті.
Тұтыну несиесін тұрақты түрде ... бұл ... ... де кеңінен тарап отыр. , , секілді халықаралық қаржы ассоциациялары осы пластикалык карточканың иелеріне қызметтің кез ... ... ... ... ... ... ... де әр түрлі несие карточкаларын шығара бастады.
Тұтыну несиесіне, сондай-ақ, ломбард та ... ... ... жеке ... және үйде тұтынылатын заттың кепілдігімен береді.
Ссуданың мөлшері кепілге салынған заттың түріне, оның нарықтық құнына және ломбард белгілеген кепілдікті ... ... ... ... ... мәні ... экономикалық категориялар сияқты оның қызметтерінен көрінеді. Тұтыну несиесінің немесе несиенің басқа да бір нысанының жеке атқаратын ... ... ... мәні ... ... болуының негізі болып табылады. Қызмет (функция) - несиенің қозғалысы процессінде де өзгермелі категория, оның мәні бірнеше қазметтерінен көрінеді. ... ... - ... бөлу. Несиенің бұл қызметі жалпы құнның қайта бөлінуін ... ол ... ... ... ... ... ... бөлінуін білдіреді. Осы қызметтің тағы бір ерекшелігі несиенің көмегімен құнның қолдануы банктердің, ... ... ... ... ... ... қызметі - ынталандырушы. Менің ойымша, бұл тұтыну несиесіне неғұрлым тән ... ... ... ... ... өздерінің тауар және қызметтерге деген тұтынушылық сұранысын қанағаттандырады (өмір сүру деңгейін арттырады), коммерциялық банктер мен несие-қаржылық мекемелер активті операциялар саласын ... ... ... молайтады, кәсіпорындар тауар және қызмет көлемін ұлғайтып, жалпы ... ... ... ... ... ... ... және елдің экономикалық сауығуын ынталандырады.
Үшінші қызметі - айналым шығындарын үнемдеу. Бұл қызметі, қарыз алушымен алынған қосылған құн ... тән ... ... ... ... бөлу ... ұқсас, ал тұтыну несиесінде тауарлы-материалдық құндылықтар сатып алуға қолданылады. Бұл қызметі қолма қолсыз есеп айырысуларды жетілдіру, ақша айналысын ... және ... қол ақша ... несиелік операцияларға ауысуынан көрінеді.
Төртінші қызметі - жинақтау қызметі. Ол қайта бөлушілікпен тығыз байланысты және ақшалай кірістер мен ... ... ... отырып қор жинауды білдіреді.
Тұтыну несиесін сипаттайтын белгілерін қарастыратын болсақ, ол:
Біріншіден, тұтыну ... ... яғни жеке ... ... ... ... тұтынушылық несие ұсыну аса көп көлемде жүргізілмеген, біздің республика мен ТМД-ң басқа елдерінде де осы жағдай сақталған. ... ... ... ... ... мен ... ... банктік капиталға табыстың орташа нормасының сәйкес келуін қамтамасыз ете отырып, капиталды қайта бөледі;
Үшіншіден, ... ... ... ... жылдамдатады, оларды өндіру нарығын кеңейтеді;
Төртіншіден, капиталдың жинақталуы мен араласу процесін арттырады;
Бесіншіден, тауар айналысымен байланысты, ақша айналысымен байланысты айналыс шығындарының ... ... ... ... несиесінің маңыздылығы мен сыныпталу ерекшеліктері
Жалпы тұтыну несиесін ... ... ... бар: бұл қарыз сомасының аса үлкен емес көлемі, рәсімдеудің қарапайымдығы мен ыңғайлылығы, орташа табыстылық жағдайында ... алу ... ... ... ... ... ... сыныптама тұтыну несиелерінің көп түрлілігін сипаттайды.
Несиені ұсыну нысанына қарай, ұсыну мерзімдеріне қарай, ... ... ... ... айналымына қарай, пайыз белгілеу әдістері бойынша, несиелік қатынас субъектілеріне қарай, мақсатты қолданылуы бойынша, өтеу тәсіліне ... ... ... ... ... қарай жіктеуге болады.
Қамсыздандырылуына қарай:
* қамсыздандырылма
ған (бланктік);
* қамсыздандырылған (кепілзат, кепілхат, кепілдемемен)
Ұсыну
тәсіліне ... ... ... нысанына қарай:
- тауарлы несие;
- ақшалай несие.
Ұсыну мерзімдеріне қарай::
- қысқа мерзімді;
- ұзақ мерзімді.
Ұйымдастыру тәсілі қарай:
- ... ... ... ... ... бір реттік;
- қалпына келтірілетін (револьверлік)
Өтеу тәсіліне қарай:
-біртіндеп өтеу;
- ... ... ... ... ... ... бойынша:
- тауарлар сатыт алу, қызметтерді төлеу;
-тұрғын үй ... алу, ... және ... құрылымдау;
- несиелік карталар.
Несиелік қатынас субъектілеріне қарай:
- банктік несиелер;
- тауарлы несиелер;
-банктік емес ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға берілетін несиелер.
% белгілеу әдістері бойынша:
* несиені ... ... % ... ... % ... ... ... төлеммен қарыздар.
Сурет 1. Тұтыну несиесінің жіктемесі
Дерек көзі: ... ... дело ... ... ... әр ... ... бойынша жүргізіледі, соның ішінде несиелік мәміле субъектілері бойынша, мақсатты бағыты бойынша, қамту нысандарына байланысты, ұсыну шарттарына қарай.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... қарыздары;
* тұрғындарға сауда ұйымдарымен берілетін қарыздар;
* банктік емес типтегі несиелік ұйымдардың тұтынушылық қарыздары (ломардтар, ... беру ... ... ... ... несиелік кооперативтер, зейнетақы қорлары және т.б.);
* дербес немесе жеке тұтынушылық қарыздары (жеке тұлғалармен ... ... ... ... ... мен ұйымдардан берілетін тұтынушылық қарыздар.
Қарыз алушы түріне қарай:
* тұрғындардың барлығына;
* әр түрлі әлеуметтік топтарға;
* ... ... мен ... ... қарай бөлінетін қарыз алушылардың топтарына;
* студенттерге және т.с.с.
Мақсатты бағыты бойынша ... ... ... ... ... ... ... есебінен, ипотекалық) және мақсатсыз (кезек күттірмейтін шығындарға, овердрафт).
Қамту нысанына байланысты қамтамасыз ... ... және ... ... деп ... ... ету ... ретінде кепілзат, кепілдеме, кепілдік хат және сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... мен кепілдемеге көңіл бөледі. Кепілзаты болып әр ... ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтар, бағалы қағаздар, жылжымайтын мүліктер табылады.
Банктердің қамту нысанын талап ... ... ... - бұл ... ... ... ... және толық өтеу туралы қалауының немесе қабілетінің болмауына ... ... зиян ... ... ... қарыздың толық өтелуіне кепіл бола алмайды, тек қарыз өтелмеген ... банк ... ... ... ... қарызды қамтамасыз етуге қабылданған активтің кез келген түріне байланысты басымдық көрсете алады.
Банктердің қаржылық ... ... ... ету - жалпы экономика дамуының ... ... ... ... ... ... түрлеріне қарағанда жоғары тәуекелділікпен ерекшеленеді. Ал банктердің ең негізгі қызметтерінің бірі - ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелге ұшырайды.
Несиелік тәуекел - қарызгердің несиелік келісімдегі ... мен ... ... ... өз ... ... ... яғни қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша қарызын ... оған ... ... өз ... ... ... ... банктің зиян шегуіне сипаттайды.
Қарызды ұсыну тәсіліне қарай бір реттік және қалпына келтірілетін болып бөлінеді. Қалпына келтірілетін (револьверлік) несиелерге клиенттерге ... ... ... ... ... ... ... шоттар бойынша берілетін несиелер жатады.
Несиелеу мерзіміне қарай тұтынушылық несиелер келесі ретпен бөлінеді:
* қысқа мерзімді (1 күннен 1 ... ... орта ... (1 ... 3-5 ... дейін),
* ұзақ мерзімді (3-5 жылдан жоғары мерзімге).
Бүгінгі күні ... ... ... ... тұтынушылық несиелерді мерзіміне қарай жіктеу шартты сипатта. Банктер қарыз ұсына отырып, оларды әдетте қысқа мерзімді (1 ... ... және ұзақ ... (1 жылдан жоғары мерзімге) деп ажыратады.
Қысқа мерзімді қарызды анықталмаған мерзімге рәсімдеуге болады (1 жыл ішінде) немесе талап ету бойынша.
Өтеу әдісі ... ... ... ... ұзартпай өтейтін және төлемдер мерзімін ұзартып өтелетін қарыздарға бөледі. Төлем мерзімін ұзартпай өтеудің маңызы зор, мұнда ... ... және ... ... ... ... мерзімін ұзартып өтелетін қарыздар белгілі бір кезеңдермен (ай сайын, тоқсан сайын және т.б.) өтеледі, ... емес ... өтеу ... ... өтеу сомасы өзгертіп отырады. Төлемдер мерзімін ұзартып өтелетін қарыздар кезінде қарыздар бөлшектеліп, несие келісімінің әрекет ету мерзімінің барлық кезеңіне бірдей ... Бұл ... ... ... үшін ... ... Банк үшін де ... Қарыздың кезеңдермен өтелуі несиенің айналымдылығын арттырып, несиелік ресурстарды жаңа салымдарға жұмсауға мүмкіндік береді, өтімділікті ... ... ... ... ... ... ... және жанама банктік несиелеу болады. Банктік тікелей несиелеу кезінде банк пен ... ... ... ... ... шарт ... Банктік жанама несиелеу банк пен клиенттің арасында делдалдың болуын қамтамасыз етеді. Мұндай делдал ролінде көбіне бөлшек сауда ... ... ... Бұл жағдайда несиелік келісім шарт клиент пен дүкен арасында жасалады, ол несиені банктен алған болып саналады.
Банктік тікелей ... ... ... несиелеу үрдісінің қарапайымдылығымен ерекшеленеді, ол қарыз ұсынудың экономикалық маңыздылығын және қарыздың қолданылуы мен өтелуін анықтауға ... ... ... ... несиелеудегі жағымсыз фактор, жанама несиелеумен салыстырғанда тәуекелділіктің жоғары деңгейде болуы болып отыр. Мұндай қорытынды келесілермен байланысты:
Біріншіден, жеке тұлғаларды несиелеудің ... ... ... ... ... жеке ... ... қабілеттілігін талдау жетілдірілу сатысында, талдауды көптеген банктер жүргізбейді;
* жеке тұлғалардың несие қабілеттілігін талдау әдістемесі барлық уақытта ... сай ... ... ... ... көбіне қағаз жүзінде ғана.
Екіншіден, банктің жеке клиенттерін ... ... ... ... ... әсер ... ... бағытта банктік жанама несиелеу банктік тәуекелдерді төмендетуге мүмкіндік береді, заңды тұлғалардың (сауда ұйымдары, қарыз алушы жұмыс істейтін кәсіпорындар) ... ... ... және ... ... бен ... ... өтеу мүмкіндіктері айтарлықтай жеңілдіктер береді.
Банкке несие алу туралы өтінішпен бармастан, қаржыға мұқтаждық пайда болған кезде несие алу ... ... ... өте маңызды.
Жеке тұлғаларға несие ұсыну және өтеу тәртібі. Несие алу үшін банкке ұсынылатын құжаттар:
* несие алу туралы өтініш;
* төлқұжат немесе оны ... ... ... ... мен кепілдеме берушілердің жұмыс орындарынан барлық шегерімдерден кейінгі табыстары туралы анықтама;
* кәсіпкерлік қызметпен шұғылданатындар үшін салық инспекциясында бекітілген табыстары ... ... ... және ... ... ... (немесе олардың орнын ауыстыратын басқа да құжаттар);
* қажет болған жағдайда басқа да құжаттар.
Несиенің қайтарымдылығын ... ету ... ... ... ... ... ... алушы келесі құжаттарды ұсынуы қажет:
* жылжымайтын мүлік объектісіне меншік құқығы туралы құжаттар: үй, пәтерге қатысты меншік құқығы туралы куәлік, ... ... ... ... сатып-өткізу, айырбас туралы келісім шарты және т.б. Сонымен қатар жер теліміне меншік құқығы туралы куәлік, жерге меншік құқығы туралы ... ... ... ... ... ... ... банк болып табылады, ол әр жыл сайын (басқа да кезеңдермен) кепілмен қамтылған сомаға немесе жылжымайтын мүлік объектісінің ... ... ... ... жүргізіп отырады;
* жер телімі ауқымының шектесуі туралы құжат;
* үйдің қабат (этаж) аралық жоспары (тұрғын үй, саяжайлар үшін);
* ... үйді ... ... ... ... ... мекемелердің құрылыс жүргізуге берген рұқсаты мен бекітілген тәртіппен келісілген жобаның-сметалық құжаты;
* жылжымайтын мүлік объектісінің тіркелуін және ... ... ... ... ... қаржылық-дербес бет көшірмесі (пәтерлер үшін);
* үй кітапшасының көшірмесі;
* міндетті төлемдер бойынша берешектің ... ... ... ... ... ... ... туралы анықтама;
* пәтерді кепілдікке ұсыну туралы пәтердің меншік иелерінің нотариалды куәландырылған келісімі, жанұяда жасы ... ... ... ... алу және ... алу ... ... болуы тиіс.
Сатып алынатын жылжымайтын объект кепілдігі кезінде тиісті құжаттар несие алғаннан кейінгі үш ай ... ... ... ... ... ... ... техникалық паспорты;
+ сақтандыру полисі, банк табыс алушы болып табылатын;
Транспорт зиян мен ұрлықтан сақтандырылуы ... ... ... ... ... бағалы қағаздар;
* банк акционерлерінің реестрінен көшірме.
Банк қосымша қамсыздандыру құралы ретінде бекітілмеген бағалы қағаздарды кепілдікке қабылдай алмайды. Қарыз алушыға ... ... ... ... қол хат беріледі, ол бойынша алдын ала қайта қаралуы тиіс.
Әрі ... банк ... ... ... және ... мен ... ... мәліметтердің шынайылығын, рәсімделуінің дұрыстығын және қолданбалы заңнамаға сәйкестілігін тексеріп, ... ... ... және ... ... ең жоғары көлемін анықтайды.
Банк келесі жағдайларда клиентке ... ... бас ... ... тексеру барысында жалған құжаттар немесе шындыққа келмейтін мәліметтер анықталса;
* егер қарыз алушының төлемқабілеттілігі немесе кепілге ... ... ... ... сай келмесе.
Тұтыну есиесін ұсыну және өтеу тәртібі. Несие ұсыну туралы жағымды шешім қабылданған соң несиелік келісім шарты және жедел ... ... ... кезіндегі міндетті шарт қарыз алушының несиені уақытында және толықтай өтеу туралы міндеттемесін қамсыздандыру ... ... ... ... ... туралы ережеге сәйкес қамсыздандыру нысанына байланысты келісім шарттар, кепілдемелер, кепілзаты туралы шарт және басқа да ... ... ... несиесін ұсыну бойынша барлық шарттар екі жақпен - кредитор және қарыз алушымен келісіледі және келісім ... ... ... келісім шартын құру барысында банктер, алдын-ала стандарттық талаптармен дайындалған, берілетін тұтыну несиесі түрі ... ... ... ... Әдетте келісілетін шарттар болып: несиенің сомасы, ол үшін алынатын ақы, несиені пайдалану мерзімі, айыппұл санкцияларының көлемі (өте сирек ... ... күні ... ... ... ретінде:
* тұрақты табыс көзі бар азаматтардың кепілдемесін;
* банк клиенттері болып саналатын төлем ... ... мен ... ... жеке ... ... өтімді бағалы қағаздар кепілдігін;
* заңды тұлғалармен ұсынылған өтімді бағалы қағаздар кепілдігін;
* кепілге ұсынылатын жылжымайтын мүлік, транспорт құралдарымен басқа да ... ... ... ... және ... қолданылған жағдайда бекітілген тәрітіппен кепілдеме және кепілзаты туралы келісім және банкпен ұсынылған сақтандыру компаниясымен банктің пайдасына сақтандыру жасалған соң ... ... ... ... ... ... ... пен құрылыс объектісі қаралған жағдайда, қарыз алушы банкке ... ... және ... ... ... туралы міндеттемесі қаралады:
* сатып алынатын мүлік кепілзатқа қабылданған жағдайда несие ... ... екі ай ... аяқталмаған құрылыс объекітісі кепілзатқа қабылданған жағдайда, екі жақпен келісілген ... ... ... бір ... ... емес ...
Сатып алынатын мүлік немесе салынып жатқан құрылыс объектісін бір ғана кепілзаты ретінде қабылдауға болмайды.
Қарыз алушылар мен кепілдеме берушілерге байланысты жас ... ... ... Ұсынылған несиенің есебі үшін банк қарыз шотын ашады. Қарыз шоты ол қарыз алушының шоты ... ... ... тыс шоты ... ... Бұл ... қарыз алушыға берілген несиенің сомасы көрсетіледі. Банк қарыз алушыға несиені банк кассасынан қолма - қол немесе қолма - қолсыз оның ... ... ... ... ету ... ... ... қарыз алушының пластикалық карточкасы арқылы, сауда және басқа да ұйымдардың шоттарын төлеу, ... ... ... ... ... бере ... ... кейін банк клиентпен несиені қайтару бойынша жұмыстарын жалғастырады. Несиелік келісім шарттың әрекет ету мерзімінде банк:
1) қарыз алушымен келісімнің шарттарының орындалуын ... ... ... ... есеп беруді тексереді. Қарыз алушы жылжымайтын мүлік объектісін сатып алу туралы несие алғаннан ... екі ай ... ... ... мүлікке меншік құқығын растайтын құжаттарды ұсынуы тиіс.
3) жұмыс орнына тексеру жасайды. Тексеру салынып жатқан объекттің жобаға сәйкестілігін, жұмсалған құрылыс ... ... ... ... ... ... нақты орындалған жұмыс көлемінің сәкестілігін анықтайды;
4) мерзімі ұзартылған ... өтеу ... ... ... және басқа да келісімдердің шарттарына өзгерістер жасайды, қарыз алушы несиелік келісімнің шарттарын бұзған ... ... бір ... ... ... ... қабылдайды;
6) жеке қарыз алушының деректер базасына қажетті ақпараттарды енгізеді;
7) қарыз бойынша мүмкін болатын шығындарды жабу үшін ... ... ... ... алушы несиені рәсімдегеннен кейін бір ай мерзімі ішінде несие алу құқығын қолданбаса, банк келісімді бір жақты тоқтату туралы шешім ... ... өтеу ... ... ... ... көрсетіледі немесе келісімнің ажырамас бөлігі болып табылатын несиені өтеу кестесінде және жедел міндеттемеде көрсетіледі.
Несиелік келісімінің шарттарына ... ... ... несиені өтеуге қабылданған сомалар төлемнің мақсатына қарамастан келесі кезекпен орналастырылады:
* ... ... ... мерзімі ұзартылған пайыздарды төлеуге;
* мерзімді пайыздарды төлеуге;
* қарыз ... ... ... ... өтеуге.
Несиені өтеу, пайыздарды және тұрақсыздық сомасын төлеуді:
* қолма қол ақшамен банк кассасы арқылы,
* салым шоттарынан аудару арқылы;
* жалақы, зейнетақыдан ... ... ... ... ... ... жолымен және т.б.
Сонымен қатар банк несиені жедел іздестіру құқығын белгілейді. Несие бойынша берешекті өтеуге төлемдер түспесе, банк ... ... ... ... ... ету ... ... бастайды. Банкпен іздестіру мүмкін болмаған қарыздар, қарыздар бойынша күтілетін ... ... ... шотынан өтеледі.
Тұтыну несиесінің дамуы ел экономикасында үлкен роль ... ... ... ... елді тек ... қана емес, инфляциялық дағдарыстан да шығара алады. Тұтыну несиесінің көмегімен қаржылар ағымды айналымнан ішкі ... ... ... ... ... ... үшін ... несиесінің одан әрі дамуы перспективалы бағыт болып саналады.
1.3 Халықты тұтыну ... ... ... ... ... несиесi мәселелерiн ашып көрсету үшiн, отандық екiншi деңгейлi банктер әлемдiк тәжiрибеге үлкен көңiл аударып, соның көмегi арқылы Қазақстан Республикасында қолдануға ... де ... ... ... оған ... үшiн қажеттi әдiстемелердi саралап отырмыз.
Европалық қаржы нарығында тұтыну нарығы ең тез дамитын әрі пайдалы секторлардың ... ... бес ... ... өсуі жылына 7% -ды құраса, несиелердың жиынтығы 900 ... ... ... ... ... ... ... түсетін пайда 2011 жылдың басында 19 млрд. ... ... ... ... ... ... бар. ... бес жылда әр жыл сайынғы пайда 26 млрд. евродан асып ... деп ... ... (ЕО) ... ... нарығы айырмашылықты сипаттамаларына ие. Мәселен, Ұлыбританияның, Норвегияның және Швецияның нарықтары қарыздың жоғары ... жан ... ... ... және қарызға алудың жоғары орналастырылуымен сипатталса, ал Шығыс Европа елдерінде - Польшада, ... ... және ... табыстар мен нарықтың дамуы мұншалықты жоғары емес, яғни кері бағыт байқалады.
Қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Нарықтар арасындағы кейбір айырмашылықтардың болуы анық. Ж1Ө-ге қатысты ... ... ... ... 10 және одан жоғары пайыз (Германия, Норвегия, Швеция және Ұлыбритания) болып өзгереді. Европаның басқа ... ... ... жоғары деңгейлі берешегі бар ең бір дамыған нарық ретінде ерекшеленеді. Көрсетілген айырмашылықтар елдің болашағын бағалауда қателіктерге бой ... ... ... салыстырулар болып табылады.
Нарықтық өсудің жалғыз факторы немесе ең қажетті көрсеткіші болып табылмайды. Егер күшті бәсекелестік, либералдық реттеу мен Еуро Одақ ... ... ... ... алатын болсақ, онда Ұлыбритания Германияға қарағанда өсудің үлкен мүмкіндіктеріне ие ел болып табылады.
Еуро Одақ елдері нарықтың болашақ өсу ... ... ... ... 5 типі арқылы бағалауға болады: серпінділік, еркіндік, шектілік, толықтыру, әрекетсіздік (1-кесте).
Кесте 1. Еуро Одақ ... ... ... өсу ... ... ... ... жаңа енгізілімнің жоғары деңгейі, бәсекелестік, либеральдық реттеу ... ... ... реттеу мен өсуге қолайлы келешек.
Шекті
Қатаң (әрі жақсы қорғалған) реттеу.
Толықтырылған
Парызды қабылдаудағы мәдени қарсылық тарапынан болған дамудың аз ғана мүмкіндіктері, әлсіз ... өсу, ... ... ... мен ... ... төмен деңгейі, нарықтық дамуды тежеу.
Дерек көзі: О.И.Лаврушин > Москва, 2008 ... ... ... ... ... елдер үшін әр жыл сайынғы өсу мөлшерлемесі 6-27% аралығында ауытқиды, толықтырылған типке ... ... үшін тек 2-4 % ... Одақ ... ... тағы бір ... атап өткен жөн. Мәселен, Ұлыбритания, Нидерланды, Франция, Италия, Швейцария сияқты елдерде тұтыну несиесі нарығының 50% ... емес ... ... ... ... ... Түркияда негізгі үлесті банкілер алады. Осыған сәйкес нарықтық шоғырландыру да өзгереді. Австрия мен ... үш ірі ... осы ... ... ... нарығының жартысын басқарады, ал Германияның тұтыну несиелер нарығы жергілікті және аймақтық банкілер арасында өте ... ... ... ... ... деңгейі бәсекелестік деңгейіне және жаңа ойыншының нарыққа еркін кіруіне әсер ... Бұл ... ... ... ... ... деп ... өйткені, барған сайын көптеген қаржы институттары тұтыну несиесіне мән беріп, бәсекелесуде және осы ... ... өз ... ... тырысуда, ал бұл өз кезегінде әр түрлі бизнес ... ... ... алып ... ... нарығының жоғары серпінділікпен дамудан Түркия банктері алда келеді. ... ... ... ... ... жоғары екенін есте сақтауымыз қажет. Ұлыбритания, Германия және Франция Европалық тұтыну нарығын несиелеуде көшбасшылар болып табылады. Бұл елдер ... ... ... ... ... 2/3 ... құрайды.
Төмендегі 2 - кестеден тұтыну несиесінің нарығы банктер мен банктік емес ... ... ... ... және т.б. ... бөліп көрсетілген.
Кесте 2. Тұтыну нарығындағы банктер мен банктік емес ұйымдардың позициялары
Үстемдік позицияларды банктер алады (нарық үлесі >80%)
Күшті позицияларды ... ... ... ... 50-80%)
Күшті позицияларды мамандырылған банктік емес мекемелер (нарық үлесі >50%)
Германия
Австрия
Франция
Греция
Бельгия
Италия
Венгрия
Чехия
Нидерланды
Ирландия
Дания
Ұлыбритания
Испания
Финляндия
Швейцария
Түркия
Люксембург
Норвегия
Польша
Швеция
Дерек көзі: О.И.Лаврушин > Москва, 2008 [4]
Кесте 3. Еуро Одақ ... ... ... ... орын алатын негізгі банктер
1
2
3
4
5
6
Германия
Франция
Нидерланды
Ұлыбритания
Түркия
Швеция
HVB
Credіt
Agricote
ABN Amro
Barclays
IS Bankasi
Forenings
Sparbanker
Presdner
BND
Paribas
ING
Lloids TSB
Yapi Kredi
Svenska
Hahdels
Banken
Citibank
Societe
Generate
Fortis
Nat West
Garanty Bankasi
Nordea
Deutsche Bank
Caisse d'Epargne
Rabobank
HSBC
Akbank
SEB
DZ Bank
SNS Reaal
RBS
Vakiflar
Дерек көзі: Интернет көзі ... [28] ... Bank Polski ... несиесінің нарығында көшбасшы болып табылады. Сонымен қатар, Польша нарығындағы тұтыну несиесінің үштен бірі Bank Polski үлесінде.
Тұтыну несиесі бойынша әр Еуро Одақ ... ... ... ... емес ... ... берілген.
Кесте 4. ЕО елдеріндегі тұтыну несиесі нарығына қызмет етуші басты мамандырылған ... емес ... ... ... Bank (Santander CF)
Cetelem
Cetelem (BNP Paribas)
GE Consumer Finance
Citibank
OTP
Sufonco (Credit Agricole)
HFC Bank
Barlaycard
Budapest Bank(GECF)
Cofinogo (BNP Paribas)
Barclaycard
ING-DIBa
Credigen (Sufinco)
Cofidis
MBNA
SWK Bank
Capital ... ... ... ... ... ... Одақ ... ол елдің дамығандығына, экономикалық кезеңіне және елдің экономикалық тұрақтылығына байланысты дефолт деңгейі өзгереді. Венгрия, Чехия, Польша сияқты елдерде ... ... 7 % ... ... ... Бұл ... ... қатысты төмендейді, өйткені кредиторлар тұтынушылар жайлы көп ақпарат жинап, осыған қатысты дефолт тәуекелін үлкен дәлдікпен бағалай алады. ... ... ... ... сияқты экономикасы тұрақты елдерде дефолт деңгейі шамамен 1%, берілген көрсеткіш ... ... ... ... тұрғындар сегментін несиелендіре бастауына байланысты өзгерді.
Тәуекел деңгейі ... ... ... ... ... да ... ... Автокредиттер төмен тәуекел деңгейіне ие, өйткені төлемеген жағдайда автокөліктен айырудың потенциалды ... ... ... ... ... ... ынтасын туғызады.
Fitch Ratings' European Delinquency Index (несие төлеу бойынша "мерзімді өткізіп алу" ... ... ... ... карточкалар, тұтыну мен автокредиттер үшін 2011 жылдың 31 желтоқсанына 2,6 %, 18% және 1,1 % тең болуы. ... ... ... үшін ... және ... ссудалардың пайызы Еуро Одақ елдеріне байланысты өзгеруде. Басты түрде бұл бәсекелестіктің ... ... ... ... ерекше түрде монетарлық саясатқа байланысты болады. Мысалы, Италияда жыл сайын пайыз мөлшерлемесі (Annual Percent Sate) жыл ... ... 10% ... ал ... жыл ... ... мөлшерлемесі әр ай сайын 2,3% төмендеді. Мұндай төмендеулер тұтыну несиесінің нарығында өз қызметтерін ұсынушы ұйымдар үшін өз ... ... ... төмендеуінен өтелінеді.
Ұлыбританияда пайыз мөлшерлемесі 4-8% аралығында несиелендіру ... және банк ... ... ... Францияда пайыз мөлшерлемесі 3-8% көлемінде өзгереді. Орта есеппен Европа елдерінде пайыз ... ... 4,5-8% ... ... ... ... ... кезде, тұтыну несиесі Европадағы ең тез дамушы әрі қаржылық қызмет ... ... ... бірі ... ... тәжірбиесінен біз өзімізге мыналарды алуымызға болады, яғни оларда банктегі заң кеңесшісі мен адвокаттық конторамен ... ... ... және ... ... шешу ... бір- бірімен өте тығыз карым-қатынаста болады екен.
Сонымен қатар, АҚШ тәжирбиесінен мыналарды алуға болады :
Несиенің ұзақ және ағымдағы қажеттіліктерге ... ... ... барынша толық түрде толтырылады. Егер несиені біз 30 күнге алатын болсақ, онда ол сәл қарапайым түрде толтырылуы тиіс екен.
Ал ... ... ... ... ... Олар ... ... макеті түрінде ұсынылады және қатар жайғасымы қысқартылған түрде болады. Клиенттен кейін бірнеше сұрақтары туып жатса, сол ... ... өте ... ... тұтыну несиесін қолма - қол ақша түрінде беру кең етек жаюда. Себебі, бұл ... ... ... Егер, тауарлар үшін төлемдер қолма-қол ақша түрінде ... ... ... ... ... алынатын тауарға 5% жеңілдік береді. Бұл несие түрін қолданғаны үшін банк несиелік келісім шартта көрсетілген несиенің мерзіміне тұрақты пайыз мөлшерін ... ... ... кез - ... ... тауарын сатып алуға немесе қызметтер үшін төлемдерге беріле береді. Несие беруді рәсімдеу үшін несие алушы апликациялық форманы (application - ... ... ... ... ... ... ... жасалғаннан кейін, банк несие беру немесе бермеу жағдайларын түсіндіре отырып , шешім қабылдайды.
АҚШ - та коммерциялық банктермен берілетін ... ... 20 ... ... ... Сонымен бірге, жалпы АҚШ экономикасында берілетін тұтыну ... ... ... ... ... мөлшері тек 44 пайызды құрайды. Тұтыну несиелерін беретін американдық қаржылық институттардың үлесі: қаржылық компаниялар - 25%, ... ... - 14%, ... ... - 10%, бөлшек сауда ұйымдары - 7%т құрайды.
Ресей Федерациясының тұтыну несиесінің нарығында тұтыну және ипотекалық несие қызметтері ... ... ... ... федерациясының субъект территориясында тіркелген несие ұйымдарымен;
- Ресей Федерациясының басқа да субъектілер территориясында тіркелген несие ұйымдарының филиалдарымен және қосымша ... ... ... ... ... ... жағдайы, тұрғындардың төмен төлемқабілеттілігі РФ-ның тұтыну және ипотекалық несие нарығы қызметтерінің дамуындағы нақты экономикалық шектеулер ... ... ... ... ... ипотекалық несиелендіруде ұзақ мерзімді ресустар базасының жеткіліксіздігі негізгі тежеу факторы болып отыр.
Басқа да ... ... ... ... жалақысының төмен траспаренттігі, несие тәуекелдерінің бағасын қиындататын несие тарихының жоқтығы жатады.
Кесте 5. Ресейдегі тұтынушылық ... орын ... ... ... ... ... ... несие көлемі млрд.р.
2011 жылға несие үлесі %
2012 жылға таза активтері млрд.р.
2012 жылға ... ... ... ... ... жалғасы
1
2
3
4
5
Росбанк
33,6
6,5
85,2
79
ХКФ Банк
3,1
3,4
176,4
20
Уралсиб
19
2,3
36,4
66
Райффайзенбан
8
2,1
202,3
10
Австрия
10
1,7
118,7
15
Импэксбанк
3,1
1,3
47,8
28
БанкМосквы
7
1,3
115
11
МДМ-Банк
4,5
1
531
2
Внешторгсбанк
2,5
0,9
83
11
Ситибанк
4,9
0,8
400,2
2
Газпромбанк
2,5
0,7
21,1
34
Инвестсбербанк
4,5
0,7
14,7
49
Дерек көзі: интернет көзінен www.banks.ru [28]
Ең дамыған мемлекеттерде ссудалық берешектердің ... жан ... ... 25-30 мың ... ... ... жан басына шаққандағы несиелердің көлемі Түркиямен салыстырғанда 25%-ға төмен және Польшадағы, Венгриядағы және Чехиядағы ұқсас көрсеткіштерге 5-7 еседей жол ... ал ... жан ... ... ЖІӨ ... ... болсақ, Шығыс Европа елдеріне қарағанда не бары 1,1-1,7 есеге төмен.
Ресей Федерациясындағы тұтыну ... ... өсу 2011 ... ... ... ... өсу ... және бірнеше факторлардың жиынтық әсерінен туындады.
Біріншіден, 2011 жылдың басында көптен бері жоғары деңгейде болған (жылына 30% және одан жоғары) ... ... ... ... жылына 18-25%-ға дейін төмендеді.
Екіншіден, экономикалық өсудің жоғары қарқынымен инфляцияның ұдайы төмендеуі және ақшалай табыстардың ұлғаюы тұрғындардың барынша кең жіктерінде ... ... ... ... ... сеніммен қарауды қалыптастыру-банктен тұтыну несиесін алудың маңызды шарты.
Үшіншіден, нарыққа көп көлемде банктік ... ... және ... несиелендірудегі потенциалдық тиімділіктерді сезінген банктердің активті жайғасымы. 2011 жылы негізінен барлық бөлшек сауда желілерінде ұзақ мерзімдегі қолданыс ... ... ... ... ... ... сатып алуда жедел несие қызметтері пайда болды.
Барлық банктік несиелер түрлерінің ішінде ... ... тез ... ең ... ... ... қызмет саласына айналды. Егер 2011 жылдың қаңтарында жеке тұлғаларға берілген ... ... ... де, ... ... де) 140 млрд рубльден сәл ғана жоғары болса, бір жылдың ішінде бұл көрсеткіш 350 млрд. рубльге дейін ... ... ... банктері өздерінің даму стратегиясына тұтыну несиесінің бағытын қосуда. Дамуға қосымша мүмкіндік туғызатын осы бағыттағы бәсекелестіктің күшеюінің белсенді процестері байқалуда. ... ... ... ... дамуына банк жүйесіне тұрғындар сенімінің толық артуы және азаматтардың қатыстырылуы дәрежесі, осыдан ... ... ... табыстарының өсу факторлары әсер етеді.
Қорыта айтқанда Ресейдегі халыққа несиелеу әлемдік қаржы дағдарысына қарамастан, берілген ... ... өте ... ... отыр ... несиелері көлемінің несиелердің жиынтық көлеміне және активтерге қатынасы шетелдермен салыстырғанда төмен деңгейде қалып отыр). Осыған байланысты, ... ... ... банктік тұтынушылық несилеу қызметінің орташа даму қарқынының сақталу ықтималдылығы жоғары[16].
АҚШ банкирлерінің көзқарасы бойынша, несиенің ... ... ... ... өте ... Банк ... несие алушының несиені өтеуге байланысты тілегі мен ... ... ... ал ол үшін ... ... тек ... беру туралы арыздағы, несие алушы арасындағы қатынастар тарихын қарастыруға болады.
Сонымен бірінші тарауды қорытындылай ... ... ... ... экономикалық мәні, түрлері, аспектілері, құрылымы және пайдалану мен берудің шетелдік тәжірибесі және қажеттілігі ғылыми тұрғыдан қарастырылды.
2 ... ... ... НЕГІЗІНДЕ ТҰТЫНУ НЕСИЕCІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ТАЛДАУ
2.1 АҚ-ның қаржылық жағдайын талдау
АҚ ... ... келе ... ... институты, қызметі клиенттердің қажеттіліктері мен нарықтағы ұсыныстарды ескере отырып банктік өнімдердің және қызмет көрсетулердің кең ауқымын беруге бағытталған.
1993 жылдың 1 ... ... ... ... ... ірі ... компанияларының бастамасымен негізі қаланған банк өзінің 20-жылдық тарихында елдің қаржы нарығындағы өз ұстанымын елеулі нығайтты.
Осы ... ... ... ... өткен жылдарда жеткен жетістіктері мен табыстары банкке стратегиялық басымдылықтарды ... ... ... бет бұру арқылы бизнес жүргізудің жаңа деңгейіне көшуге мүмкіндік берді.
Банктің бүгінгі күнгі негізгі мақсаттары - жаңа ... жаңа ... мен ... ... жаңа стандарттарын жасау және енгізу арқылы жаңа деңгейге шығу.
Банк командасы жылдан жылға заманауи банктік технологиялар мен алдыңғы тәжірибелерді ... ... ... ... көрсетудің мүмкіндігін елеулі кеңейту ескертілген қаржылық қызмет көрсетудің толық спектрімен бірге әмбебап банк құру жолында.
АҚ:
1. мүшесі
2. АҚ-ң ... ... ... ... ...
3. VISA International Халықаралық төлем ассоциациясының мүшесі
4. мүшесі
5. SWIFT SCRL Әлемдік Банкаралық қаржылық телекоммуникация ... ... ... ... ... ... мүшесі
6. ЖШС-ң мүшесі болып табылады.
Банктің мақсаттары:
* Нарық конъюнктурасына және клиенттердің қажеттіліктеріне сәйкес өнімдер мен ... ... және ... ... ... ... ... Аймақтық қатысуды кеңейту.
Банк үшін әр клиент банктік қызмет көрсетудің кең ауқымымен және жоғарғы сапалы қызмет көрсетумен ... ... ... ... қаржы институтына айналған ребрендинг тұжырымдамасының мәнін түсінгені ... ... ... ... ... ... ... және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы ресурстармен қамтамасыз етілуімен және оларды ... сай, ... ... және ... ... ... ... субъектілерімен қаржылық қарым-қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі және ... ... ... ... орай ... ... жағдайын сипаттайтын көрсеткіштерді келесі кестеде көрсетейік.
Кесте 6. АҚ-ның қаржылық көрсеткіштері
2010 жыл, млн теңге
2011 жыл, млн теңге
2012 жыл, млн ... ... ... 273 ... ... ... Қазақстан Қор биржасының сайты: www.kase.kz[13]
Орташа активтеріне қайтарым (ROА) қаражаттардың тартылу көздеріне байланыссыз актив құнының бірлігінен банктің 2010 жылы 0,7%, 2011 жылы 1,6% , 2012 жылы 1,7% ... ... ... ... ... . Ал банк ... ... әрбір бірлігі таза пайданың 2010 жылы 5,6%, 2011 жылы 11,4%, 2011 жылы 12,7% ... ... ... ... 2011 ... ... ... капиталға қайтарымының (ROE) көрсеткіші өткен жылмен салыстырғанда - ... ... ... ал ... ... қайтарым (ROА) 1,6%-дан 1,7%-ға дейін өсті. Бұл өз ... таза ... 36,216 млн ... 39,508 млн ... ... болып отыр. Және де активтердің өткен жылмен салыстырғандағы 8% артуы өз ықпалын тигізді.
Осы көрсетілген қаржылық көрсеткіштердің әрқайсысын ... ... 7. АҚ -ның ... ... атауы
2010 жыл, млн теңге
2011 жыл, млн теңге
2012 жыл, млн ... ... және оның ... ... жалғасы
1
2
3
4
Міндетті резервтер
25,949
27,284
52,533
Нақты табыс немесе шығыс көлемімен бағаланатын қаржылық активтер
8,528
6,051
3,752
Қаржы мекемелеріндегі қаражаттар
56,101
20,123
21,096
Сатуға арналған инвестициялық бағалы қағаздар
200,221
281,284
305,890
Өтелуіне дейінгі ұсталатын ... ... ... ... ... активтер
8,447
9,770
9,500
Іскерлік бедел
3,190
3,085
3,085
Материалдық емес активтер
7,475
5,834
5,914
Сақтандыру активтері
4,945
9,274
13,550
Өзге де активтер
12,507
12,977
10,030
Жиынтық ... 273 ,930 ... ... АҚ 2010, 2011, 2012 ... ... ... еcептілігі[15]
Баланс активтерінін құрамы мен құрылымының динамикасын талдау - ... ... ... және оның жекелеген түрлерінін абсолютті және салыстырмалы арту немесе кему ... ... ... ... ... келтірілген мәліметтерге сүйенсек 2011 жылы Банктің активтері 2010 жылмен салыстырғанда 3,7% ... 2012 жылы 2011 ... ... 8,3% өскен. Активтердің өсуі (артуы) банктің болашақтағы ... ... ... ол осы банк ... оң ... ... 2012 жылдың аяғындағы жағдаймен активтер бойынша Банктің нарықтық ... ... ... ...
Активтердің өсіміне бірнеше факторлар әсер етті. Біріншіден, активтер құрылымындағы ең көп мөлшерін клиенттерге берілген қарыздар алып ... ... ... ... ... ... ... 2010 жылы 56%, 2011 жылы 51%, 2012 жылы 52% құрады. Бұндай кемуге өз кезегінде жыл ... 80% ... ... ... резервтердің құрылуы әсер етті.
Негізінен келесі секторларға қатысты төмендеу кең көлемде ... ... ... - 5,5%, ... ... - 20,9%, және де ... көрсету - 29,7%. Алайда келесі секторлар ең ... өсу ... ... ауыл ... 42,8%, ... және ... ... 4,0%, тамақ өнеркәсібі 24,3%, қонақ үйлер секторы 54,6%, машинажинау 66,2%.
Біріншіден, осы факторлар мен ... ... ... ... (шетел валютасымен несиелердің берілуіне) байланысты 2012 жылы 1%-ға өсім ... ... ... ... ақша ... 2010 жылы ... ... теңге, 2011 жылы 25,408133 миллион теңге болып, 2012 жылы ... ... ... ... ... әсер ...
Үшіншіден, активтердің өсімі ішінара кредит мекемелеріндегі қаржының - 69,1%, шетелдік мемлекеттер мен ... ... ... ... бағалы қағаздарының - 55,5% және клиенттерге берілетін қарыздардың - 3,7% ... ... ... ... ... ... ... номинациясындағы өтімді активтердің үлесі 2012 жылғы 30 қыркүйектегі ... ... ... ... (2011 жылдың аяғындағы жағдай бойынша - 39,8% болған), бұл шетелдік валюта номинациясындағы клиенттер қаржысының 11,8% -ға ұлғаюы есебінен ... ... ... ... ұзақ ... ... 2010 жылы 8,131645 ... теңге, 2011 жылы 9,493575 миллион теңге, 2012 жылы 9,350776 миллион теңгеге дейін өсуі ... ... әсер ... ... инвестициялар көлемінің 10,1 % артуы. Бұл Ұлттық Банктің ноталарын, Қаржы Министрлігінің ... ... және Даму ... ... ... ... ...
Шоттар ашу арқылы халықтың, ұйымдардың, мекемелердің, кәсіпорындардың бос ақша қаражаттарын ... ... бар. ... ... ... ... әр түрлі. Олардың негізгілері, банктің клиенттерден ақша-қаражаттарды тарту қызметінен (депозиттер) қаражаттар, банкпен ... ... ... ... тартылатын қаражаттары.
Банктің жалпы міндеттемелерінің сомасы жылдан жылға өсіп келуде.2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 2,1 % ... ... 2011 ... ... бұл өсім 10,3 % ... ... Банк міндеттемелері клиенттер қаржысының артуы мен ұзақ мерзімді бағалы қағаздардың, өзге де міндеттемеледің артуынан көбейді. Ұзақ ... ... ... өсімі субординирленбеген облигациялардың шетел валютасындағы 2011 жылы 218,190 миллион теңгені құраса, 2012 жылы 286,068 ... ... ... ... кестеден Банктің міндеттемелерін талдау үшін құрылымын қарастырайық.
Кесте 8. АҚ-ның міндеттемелерінің құрылымы
Бап атауы
2010 жыл
2011 жыл
2012 ... ... ... қаржысы
172,706
71,413
41,634
Пайда немесе залал бойынша бағаланатын қаржылық міндеттемелер
3,201
2,910
2,547
Ұзақ мерзімді бағалы қағаздар
263,893
252,167
311,068
Резервтер
4,433
3,861
3,388
Кейінге қалдырылған салықтық міндеттемелер
6,194
8,242
8,593
Сақтандыру міндеттемелері
9,586
15,664
23,028
Өзге де ... ... ... АҚ - ның 2010, 2011, 2012 ... ... ... еcептілігі[15]
2012 жылдың аяғындағы жағдайға сәйкес клиенттердің қаржысы міндеттемелердің жалпы сомасының 79,3% пайыз құрайды және Банк үшін бұрынғыдай ... ... көзі ... табылады. Клиенттердің қаржысы (19,5%), жеке тұлғалардың қаржысы (20,2%), ... ... ... (36,7%) және ... ... ... (19,1%), заңды тұлғалардың ағымдағы шоттары (24,8%) бойынша 2012 жылдың аяғындағы жағдайға сәйкес Қазақстан банктерінің арасындағы ең үлкен нарықтық үлес Банкке ... ... ... 9 . АҚ клиенттер қаржысының ... ... ... ... ... ... салымдар
Оның ішінде:
873,814
918,692
846,867
Заңды тұлғалар
556,287
531,182
420,648
Жеке тұлғалар
317,572
387,510
426,219
Ағымдағы шоттардағы қаражаттар
Оның ішінде:
400,255
497,063
710.609
Заңды тұлғалар
317,702
393,696
570,595
Жеке тұлғалар
82,553
103.367
140,014
Барлығы
1274,069
1415,755
1557,476
Дерек ... АҚ 2010, 2011, 2012 ... ... ... ... тұлғалардың ағымдық шоттардағы қаражаттары 2011 жылы 2010 жылға қарағанда 23,9% өсті. Бұл ... ... ... ... өсуі мен жедел депозиттердің бөліп ағымдағы шоттарға ... ... ... ... ... ... жартыжылдығында заңды тұлғалардың мерзімдік депозиттері мен ағымдағы шоттары - 19,6 ... ал жеке ... ... ... мен ағымдағы шоттары 7,5 пайызға өсті. Клиенттер қаражаты Банктің қор құру көзінің ... ... ... және 2011 ... 30 ... жағдай бойынша міндеттемелердің 78,2 пайызын құрады. Яғни ... ... ... ... 924,9 ... ... 874.0 млрд. тенгеге 5,8 % көлемінде өсті. Алайда заңды тұлғалардың жедел депозиттері 2011 жылы 2010 жылдың соңымен ... 4,5% ... ... 2011 ... 18 маусымында Банк Ұлттық әл-ауқат қорының 60 млрд сомасындағы 3 жыл мерзімдік арнаулы үкіметтік депозитінің қайтарып берілуін қамтамасыз ... Ал 2011 ... ... Банк Даму ... 11,7 миллиард теңге сомасындағы депозитін мерзімінен бұрын өтеді. Бірақ бұл ... жаңа ірі ... ... ... ... ... Және де 2012 ... 28 қаңтарында Банк жалпы сомасы 500 миллион АҚШ доллары және 7,25% купон мен 2013 ... ... ... тиіс ... ... Бұл ... ... корпоративтік мақсаттарға, соның ішінде Банктің бизнесін ... ... ... арттыруға және де күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізіп, жаңа ғимараттарды салуға, банкоматтарды орнатуға бағытталған еді. ... ... ... - ... ... тұрақтылығын, коммерциялық және шаруашылық қызметін қамтамасыз ету үшін құрылған банктің әр түрлі қорлары мен сол сияқты ағымдағы қызметінің нәтижесіне байланысты және ... ... ... ... ... капитал - банктің несиелік ресурстарының ... және ... ... АҚ ... ... ... ... эмиссиялық кіріс, бөлінбеген пайда және басқарылмайтын үлесінен құралады. Меншікті капиталдың басқарылмайтын үлесі деп еншілес компанияларының активтері және де ... мен ... ... тікелей немесе жанама тиесілі емес бөлігі танылады.
АҚ меншікті капиталын ... ... үшін ... ... құрамы мен құрылымының сызбасын келесі суретте көрсетейік.
Сурет 2 . АҚ меншікті капиталы
Дерек көзі: АҚ - ның 2010, 2011, 2012 ... ... ... ... ... автормен құрастырылған
Банктің жарғылық капиталы банктің заңды тұлға ретінде міндетті ... ... және өмір ... экономикалық негізін құрайды.
Жарғылық капиталдың төменгі мөлшері Қазақстан Ұлттық банкінің пруденциялық нормативтерімен реттеліп отырады. Банктің жарғылық капиталы, оның ... ... ... ... ... сомасынан тұрады. АҚ 2010-2012 жылдар аралығында жарғылық капиталдың көлемін 143,695 миллион ... ... ... ... Бұл ... ... ... саясатымен басқарып жатқанын көрсетеді. Меншікті капиталдың құрылымын талдау үшін келесі кестені көрейік.
Кесте 10 . АҚ - ның ... ... ... ... жыл, млн теңге
2011 жыл, млн теңге
2012 жыл, млн теңге
Жарғылық капитал
143,695
143,695
143,695
Эмиссиялық кіріс
1,317
1,352
1,156
Бөлінбеген пайда және басқа да ... ... ... көзі: АҚ 2010, 2011, 2012 жылдарына арналған қаржылық еcептілігі[15]
Банктің меншікті капиталы 2010 жылы 2011 жылға ... 13,1% ... 2012 жылы ... ... ... 2,4% кеміген. Меншікті капиталдың 2011 жылы 13,1% ... 2010 жылы ҰӘҚ>> АҚ 27 ... ... ... ... жай ... және 33,1 миллиард теңгеге артықшылықты акцияларын сатып алғаны және таза пайда көлемінің 36,216 миллион теңгеге өсуі ... ... 2012 жылы 2,4 % ... ҰӘҚ>> 39,9 ... тенге көлеміндегі жай акцияларды сатып алу салдарынан туындады. 2012 жылдың ... Банк ... жай ... 6,904,953 данасын 93 ... ... (2011 ... ... - ... данасын 103 миллион теңгеге, 2010 жылдың басында - 4,585,603 ... 69 ... ... ... ... болатын. [14]
Банктің сапалы қызметінің қорытындысының негізгі көрсеткіші банктің пайдасы. Банк пайдасын басқару - тәуекел тұсында және банк балансының ... ... ете ... банк ... ... білдіреді. Таза пайданың тұрақсыздығы банк капиталын көбейтуге мүмкіндік бермейді және активтер ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Осы себептердің салдарынан банктердің төлем қабілетсіздікке ұшырауы мүмкіндігі туындайды.
АҚ - ның таза ... ... 2010 жылы 15,876 ... ... 2011 жылы 36,216 миллион теңге, ... 39,508 ... ... ... 2010 жылға қарағанда 2011 жылы Банктің таза пайда мөлшері 15,9 миллион тенгемен салыстырғанда 128,1 % ға ... 36,2 ... ... ... Бұл өсім ... ... ... 16,4 % -ға және құнсыздану бойынша резервтердің 42,0% төмендеуінен және де ... ... ... мен ... ... ... ( яғни зейнетақы қорынан түскен табыс пен активтерді басқарудан ... ... ... 6,4 % ... ... ... 2012 жылы 2011 ... қарағанда таза пайда мөлшерінің 9 % өсуі пайыздық шығыстардың 8,7 % төмендеп, пайыздық емес ... 11,4% арту ... ...
Банктің табысы мен шығыстарының өзгерісін келесі кестеде бейнелейік.
Кесте 11. АҚ -ның ... мен ... жыл, млн ... жыл, млн ... жыл, млн ... ... ... пайыздық табыс
7,215
43,608
48,117
Өзге пайыздық емес табыстар
24,168
23,372
26,057
Пайыздық емес шығыстар
47,031
52,048
61,409
Салық салуға дейінгі ... ... ... ... көзі: АҚ 2010, 2011, 2012 жылдарына арналған қаржылық еcептілігі[15]
2011 жылы пайыздық шығыстар 2010 ... ... 16,4 % ... 103,3 ... ... 86,4 миллион теңгеге дейін азайды. Бұл негізінен 2010 жылы пайыздық міндеттемелер бойынша ... ... ... 6,1% ... 2011 жылы 4,9 % ... ... болды. Пайыздық міндеттемелер бойынша пайыздық мөлшерлемелердің азаюына шартты түрде 2011 жылы клиенттер ... ... ... ... 4,4 % 2010 ... 5,7 % ... төмендеуі әсер етті. Сонымен қатар әсер ... ... ... 2011 жылы 2010 ... ... ... ... қаржылары бойынша пайыздық мөлшерлеменің 4,2 % мөлшерінен 3,1% төмендеуі және де 2011 ... ... ұзақ ... ... қағаздар бойынша жылдық пайыздық мөлшерлеменің 2010 ... 9,3 % ... 8,5% ... ... әсер етті. 2012 жылы пайыздық шығыстар мөлшері 2011 жылмен салыстырғанда 8,6% ... 86,4 ... ... 78,9 миллион теңгеге азайды. Бұл төмендеуге бірінші тоқсандағы пайыздық міндеттемелер бойынша орташа қалдық мөлшерлемесінің кемуі әсер етті ... ... 2010 ... 194,0 ... ... ... 8,0 % төмендеп, 2011 жылы 178,4 ... ... ... ... ... ... берілген қарыз бойынша пайыздық мөлшерлеменің 0,5 пайыздық пункттерге және де олардың активтер құрамындағы үлесінің 4,1 пайыздық пункттерге төмендеуінен болды. ... ... 2012 жылы ... табыстар 2011 жылмен салыстырғанда 7,3% төмендеді. Бұған 2011 жылы ... ... 2011 ... ... 32,3% ... әсер ... Және де ... берілген қарыз бойынша пайыздық мөлшерлеменің 0,4 пайыздық пункттерге және де ... ... ... 0,2% ... ... ... ... Шартты түрде пайыздық табыстың төмендеуіне өтелуге дейін ұсталып тұратын инвестициялардың ... ... ... де өз ықпалын тигізді.
2011 жылы өзге пайыздық емес табыстар 2010 ... ... 3,3% ... ... 24,2 миллион теңгеден 23,4 миллион теңгеге азайды. Бұл 2010 жылы шетел ... ... ... таза ... ... ... ... 35,4 % төмендеуінен болды.
Өзге пайыздық емес табыс көлемі 2011 жылдың бірінші жартысында 6,9% немесе 2010 жылдың ... ... 11,9 ... ... 11,1 ... ... ... азайды, бұл жағдай пайда мен шығын арқылы әділ құнмен бағаланатын қаржылық активтер мен міндеттемелер бойынша таза пайда ... 32,7% ... ... ... өз ... бұл жергілікті және жаһандық қаржылық нарықтағы жалпылама дағдарыстық үдеріс салдарынан орын ... ... ... ... емес ... ... ... сатуға арналған, қолдағы бар инвестициялық бағалы қағаздар бойынша таза шығынды, сондай-ақ шетел валютасымен ... ... таза ... көлемін азайту арқылы өтелді. Шетел валютасымен жүргізілетін операциялар бойынша таза пайда 50,0% төмендеді және 2010 ... ... ... 6,6 ... теңгеден 3,3 миллиард теңгеге дейін азайды, бұл 2011 ... ... ... орын алған теңгенің айтарлықтай девальвацияға ұшырауы салдарынан клиенттердің шетел валютасымен операциялары көлемінің бір жолғы ұлғайтылуымен тікелей байланысты болды. Шетел валютасымен ... ... таза ... 2011 ... 1-ші ... 2010 жылдың бірінші жартыжылдығындағы көрсеткішпен салыстырғанда - 2,9%, 2011 ... 1-ші ... ... ... тоқсанда 7,6% артты және бұл клиенттердің шетел валютасымен жүргізетін операциялары ... ... ... осы ... ... ... ... спрэдтер нәтижесінде мүмкін болды.
2012 жылы өзге пайыздық емес табыстар 2011 жылмен ... 11,4% ... Бұл өсім ... ... оң ... ... шетел валютасымен операциялар бойынша таза пайданың 34,4% артуынан туындады. Іске ... ... ... саны 1,9 ... ... 2,3 ... ... дейін өсуін, және клиенттердің операцияларының кейбір түрлері ... ... ... қоса ... ... ... ... қызметтердің көлемі өсуіне байланысты қызметтер бойынша табыстар мен транзакциялық банкингтен түсетін комиссиялар 2011 жылғы 25,1 миллион теңгеден 2012 жылы 19,7% ... 30,1 ... ... ... ... 2013 ... 01 ... жағдаймен АҚ-ның іске қосылған төлем ... ... 50% ... үлес ... ... осы ... ... отыр.
2011 жылы пайыздық емес шығыстар 2010 жылмен салыстырғанда 9,5% ... 47,031 ... ... 52,048 ... ... ... ... Бұл өсімнің туындауына 2011 жылы Банктің қызметкерлеріне деген жалақы мен сыйақылардың 21,2% өсуі және де ... емес ... 1,1 ... ... ... ... ... әсер етті.
Операциялық шығыстар 12,8% немесе 2010 жылдың ... алты ... 17,9 ... теңгеден 20,2 миллиард теңгеге дейін ұлғайтылды, бұл негізінен, материалдық емес активтердің 2011 жылдың бірінші тоқсанында біржолғы тәртіппен есептен шығарылуымен ... ... Өзге ... ... ... ... ... бойынша көрсеткіштердің 6,7% өсуімен, оның ішінде жаңа филиалдардың ашылуымен және ... ... ... ... ... 2011 ... ... Банк өзінің өңірлердегі филиалдар желісін одан әрі дамытуға және материалдық-техникалық базасын нығайтуға барынша назар аударып отырды. Жыл басынан бері ... және ... ... ... ... жаңа ... бой көтерді, сондай-ақ 30 өңірлік объектінің құрылысы қайта жаңғыртылды, Алматы мен Астана қалаларындағы және Шығыс ... ... ... ... бойынша 2 бөлімше, сондай-ақ Жезқазған, Талдықорған қалаларындағы, Қызылорда, Солтүстік ... ... ... ... және ... Қазақстан облыстарындағы 2 аудандық басқармасында күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Сонымен ... ... мен ... ... ... филиалдардың жаңа ғимараттарының құрылысы қолға алынды.
Операциялық шығыстар 2012 жылы 2011 ... ... 15% ... бұл Банк ... ... мен өзге де төлемдерінің 19,4% артуы есебінен, ... ... ... 2012 ... 3-ші ... ... индексация жүргізумен, сондай-ақ Банктің бірқатар еншілес ұйымдарында қызметкерлер штатын ұлғайтумен ... ... ... ... АҚ ... саны мен ... ... кеңейтілген филиалдар желісі жағынан еліміздің қаржы нарығындағы қызмет түрлерін ... банк ... ... ... несиелік қоржыны сапасын кешенді талдау
АҚ-ның несиелік портфеліне талдау жиі жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... ... және банктің несиелік портфелінің тәуекелін басқаруда басты орын ... ... ... ... ... саясаты, өз кезегінде банктік тәуекелдерді несиелік салымдардың диверсификациясы есесінен төмендету мен несиелік нарықтың тәуекел деңгейі жоғары секторларын айқындауға бағытталған. ... ... ... ... кезіндеріне төмендегілер жатады:
* несиелік портфельдің құрамына кіретін ссудаларды бағалау критерийлерін таңдау;
* таңдаған критерийлер негізінде ссудаларды бағалау ... ... ... ... негізінде ссудаларды классификациялау;
* несиелік портфельдің құрамын анықтау;
* классификацияланған ссудалар топтарының әрқайсысыбойынша ... ... ... ... банк ... және ... тобының әрқайсысыбойынша несиелік тәуекел деңгейінің абсолютті мөлшерінесептеу;
* ссудалар бойынша мүмкін болатын шығындарды жабатынарнайы жеткілікті резерв мөлшерін анықтау;
* ... ... ... ... ... несиелік портфельдің сапасын көтеруге арналған шараларжасау мен жеткілікті ... ... ... 12. ... үш ... берген несиелерінің көлемі.млрд. теңге
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
ХБЕС 39 стандартына сәйкес клиенттерге берілген
несиелер көлемі
1,298,985
1,339,191
1,341,140
Овердраф несиелері
4,347
1,145
1,370
Барлығы
1,303,332
1,340,336
1,342,510
Алынған ... ... ... ... ... таза ... көлемі
1,188,280
1,133,235
1,089,273
Дерек көзі: АҚ-ның 2010, 2011 және 2012 жылдық ... ... ... 39 ... ... АҚ-ның үш жылдағы берген несиелерін жоғарыда берілген кестеден анық көруге болады. Үш жылдың көрсеткіштері бойынша банктің жалпы ... ... ... ... көп ... да ... көріп отырмыз. 2010 клиенттерге берілген несиелер 1,298,985 млрд. теңгені құраған 2011 жылы 1,339,191 млрд. ... ... яғни 3%-ға ... 2012 жылы ... ... теңгеге өсіп, 2010 жылмен салыстырғанда 3,1%-ға өскен. Ал ... ... 2010 жылы 4,347 ... ... құрағандығын және 2011 жылы 1,145 млрд. теңгеге төмендеген, яғни 3,2 млрд. ... ... ... 2012 жылы 1,370 ... тенгеге төмендеген. Cалыстырғанда төрт есеге көп десек ... бұл ... ... ... 2007 жылғы қаржылық дағдарыстан кейін жалпы банктердің өтімділігі төмен ... ... сол ... ... ... ... ... несиелерге сұраныстың жоғарылауы есебінен түсіндіруге болады. 2010 жылмен салыстырғанда банктің несиелер бойынша құнсыздану резервінің де ... ... ... яғни ... ... ... несиелер бойынша тәуекелдерінің жоғарылағандығын көреміз. Оған себеп алдыңғы жылдарда берілген несиелерінің қайтпау ықтималдылығы ... және ... ... ... ... де ... АҚ-ның жалпылама несиелік портфелінің сапасы.млрд. теңге
2010 ж
2011 ж
2012 ж
Стандартты млрд. ... ... ... 167
Күмәнді млрд.т
864, 645
949, 645
815, 826
1 санаттағы күмәнділер
535, 703
409, 606
200, 729
2 санаттағы ... ... ... ... ... ... күмәнділер
105, 693
175, 264
210, 312
4 санаттағы күмәнділер
19,234
100, 341
9, 949
5 санаттағы күмәнділер
8, 360
111, ... ... ... ... ... ... ... АҚ-на Deloitte аудиторлық компаниясының
жасаған аудитерлік есебі [12]
Банктің несиелік портфелінің құрылымы 2010 жылы стандартты несиелері 269,2 ... ... 2011 жылы 181,517 ... 2012 жылы 243,17 ... ... ... ... отырғанымыздай 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 88 млрд. теңгеге қысқарғандығын және 2012 жылы 2011 жылдағы көрсеткіштен 62 млрд ... ... және де 2010 ... деңгейден 26 млрд. теңге төмен екендігін көруге болады. Стандартты несиелердің төмендеуі 2011 жылы ... ... ... 2011 ... ... ... несие портфеліндегі үлесінің төмендеуіне тұлғалардың несиені төлеу қабілетінің ... және ... ... ... ... ... ... төмендеуі әсер етті.
Күмәнді несиелер бойынша банктің көрсеткіштері мынадай: 2010 жылы 864,6 млрд. теңгені, 2011 жылы 949,6 ... ... ... яғни ... жылмен салыстырғанда 85 млрд. теңгеге көбейген, бұл банктің қайтпауы мүмкін ... ... ... ... ... 2012 жылы ... күмәнді несиелері 815,8 млрд. теңгені құрап отыр, алдынғы жылдармен салыстырғанда, яғни 2010 жылмен салыстырғанда 49 ... ... ал 2011 ... ... 133,8 ... ... қысқарған. Бұл банктің 2012 жылдағы күмәнді несиелер бойынша ... ... және ... ... ... ... ... отыр. Бірақ банктің үмітсіз несиелері осы жылы 2010 жылмен салыстырғанда 3 есеге өскен. 2010 жылы үмітсіз несиелер ... ... 51,2 ... ... ... ... және 2011 жылы олардың көлемі 2 есеге ... 102,7 ... ... ... ... 2012 жылы 158 ... теңге көлемінде болып, 2010 жылдағы көрсеткіштен 35% артқан.
Жалпылама алғанда банктің 2010 жылдағы несиелік портфелінің сапасы 2011-2012 жылдармен ... ... ... ... ... ... ... ең нашар кезеңі деп 2011 жылды айтуға болады, себебі стандартты несиелер үлесі төмен қарай кеткен, ал күмәнді несиелерінің ... мен ... ... ... ... анық ... ... 5 санаттағы күмәнді несиелері 14 есеге жуық өскен және де үмітсіз несиелерінің ... 2 ... өсіп ...
... ... ... өзгерісін байқасақ 2010 жылы 269 млрд.теңгеден 2011 жылы 182 млрд.теңгеге дейін азайғанын, яғни 47% ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның жалпы экономикасына едәуір байқалды соның салдарынан берілген несиелердің қайтпау ықтималдығы көбейді. Ал 2012 жылы 243 млрд.теңгеге көтеріліп, 2010 ... ... ... 10%-ға ... 2011 жылымен салыстырғанда 25%-ға артқан, бірақ бұрынғы деңгейіне емес. Стандартты несиелердің өсуіне мемлекеттің ... ... мен ... ... ... ... болып отыр.
Сурет 3. АҚ-ның стандартты несиелерінің өзгерісі
Дерек көзі: АҚ-ның несиелік ... ... ... ... ... ... қалыптастырған саясатының негізінде берілетін несиелерге шектер орнатылды және өз кезегінде несие пайыздары да жоңарылатылды. Тәуекелдерді басқаруындағы тактикалық әдістердің өзгеруі жалпы ... ... ... ... ... ... ... Стандартты несиелердің өзгеруін жоғарыдағы графиктен көрсек болады.
Төмендегі берілген графиктен АҚ-ның күмәнді несиелерінің өзгерісі көрсетілген. Күмәнді несиелер 2010 жылы 864 ... т ... 2011 жылы бұл ... 950 ... ... ... яғни 86 ... теңгеге өскен осыған сәйкес банктің несиелік тәуекелі де осынша сомаға өсіп отыр дегенді білдіреді. 2011 жылы ... ... ... сапасы жағымсыз жаққа өзгерген, бұл банктің несиелерді басқару ... ... және ... ... берілген несиелердің қайту ықтималдығының азаюымен, яғни экономикалық секторлардағы төлемқабілеттіліктің нашарылауымен түсіндіріледі. Тағы бір айта ... ... ... активтердің өсуіне теңгенің құнсыздану əсерінің ауқымын əділ түрде қайта бағалауға болмайды, себебі халық, сол сияқты кəсіпорындар салаға қарамастан ... ... ішкі жəне ... сұраныс жəне экономиканы несиелеудің баяулауы нəтижесінде кірістердің жəне ақша қаражаты түсімдерінің, сондай-ақ банктерден түскен қаржы ... ... ... кешірді. Ал 2012 жылы банкте күмәнді несиелердің көлемі 816 млрд. ... ... 2010 ... салыстырғанда 5%-ға төмендеген, ал 2011 жылы салыстыратын ... 16%-ға ... ... ... тұр. ... ... банкте күмәнді несиелерді басқару бойынша біршама шаралар ... ... және ... ... жйесіндегі құрылымдық өзгерістер себепші болды.
Сурет 4. АҚ-ның күмәнді несиелерінің өзгеріс
Дерек көзі: АҚ-ның несиелік портфелі туралы есебінің ... ... ... несиелері көбінесе ұзақ мерзімді несиелерге байланысты туындаған, әсіресе, ипотека ... ... ... 2010 жылы 51 млрд. теңгеден 2011 жылы 103 млрд ... ... ал 2012 жылы 158 ... теңгені құрады. Бұдан байқағанымыз үш жылдың ішінде банкте үмітсіз несиелер көлемі де үш есге ... ... ... ... 2012 ... ... несиелердің жоғарылауы, соның салдарынан 2012 жылы банкте үмітсіз несиелердің ... күрт ... Бұл ... жүйе ... жалпы көрініске айтарлықтай ықпал еткен қайта құрылымдау барысындағы ... ... ... ... ... бағалау көп жағдайда, тəуекел-менеджменттің төменгі сапасын жəне заемшыларды ... ... ... ... ... 5. ... үмітсіз несиелерінің өзгеріс
Дерек көзі: АҚ-ның несиелік портфелі туралы есебінің негізінде құрастырылды.
Қорыта айтқанда ... ... ... несиелік портфелінің сапасы мен несие бойынша тәуекелдеріне айтарлықтай әсер еткендігін бірден байқауға болады. ... ... ... ... портфелінің сапасының нашарылауына портфелді басқару комитетті мен тәуекел менеджментінің ... және ... ... ... ... жүргізілмеуі, елдегі инфляция деңгейі мен теңгенің шетел валютасына қатысты құнсыздануы, жалпы мемлекеттегі төлемқабілеттілігінің төмендегені ... ... ... ... ... банк ... күмәнді және үмітсіз санаттағы несиелеріне егер олар қайтарылмайтындай жағдай туындаса, шығындардың орнын жабу үшін ... ... ... ... өзінің несиелік портфелінің құрылымы мен сапасына байланысты төмендегі ... ... және ... несиелер бойынша провизиялар көлемі берілген.
Кесте 14. АҚ-ның несиелер бойынша қалыптастырылған провизиялары.млрд. теңге
Күмәнді несиелер
бойынша провизиялар
Үмітсіз несиелер ... ... ... ... ... ж
123
158
Дерек көзі: Қаржы Қадағалау комитетінің ЕДБ туралы көрсеткіштері[18]
Кестеге сәйкес үш жыл ... ... ... ... ... айырмашылықпен байқалып тұр. 2010 жылы банктің үмітсіз несиелер бойынша 51 ... ... ал ... ... ... 64 ... ... провизиялық қор қалыптастырылған, яғни банктің несие бойынша шығындары да ... тең ... 2011 жылы ... ... несиелерге 103 млрд. теңге, ал күмәнді несиелер бойынша 134 млрд.теңге болған, алдынғы жылмен салыстырғанда екі есе ... ... ... ... 2011 жылы ... ... ... көлемі күрт көтерілген және соған байланысты пропорционалды түрде үмітсіз несиелердің де көлемі ... ... 2012 жылы 2010 ... салыстырғанда қалыптастырылған провизиялық қорлар көлемі жоғары, бірақ 2011 жылмен салыстырғанда ... ... ... ... яғни ... ... ... 158 млрд. теңге, ал күмәнді несиелер бойынша 123 млрд. теңге қалыптастырылған. Бұның басты себебі банктегі күмәнді ... ... ... аз да ... артты және несие берудегі банктің шаралары мен шарттары әсер етті, несие саясаты қатаңдатылды.
Кесте 15. АҚ-ның үш ... ... ... бойынша несие портфелінің құрылымы (пайызбен)
Көрсеткіштер
2010 ж.
2011ж.
2012ж.
1
2
3
4
Көтерме сауда
18%
18%
21%
Құрылыс
13%
14%
13%
Қызметтер
10%
7%
8%
Жылжымайтын мүлік
5%
7%
7%
Бөлшек сауда
8%
8%
8%
15 кестенің жалғасы
1
2
3
4
Ауыл ... үй ... ... байланыс
2%
2%
2%
Энергетика
1%
1%
2%
Мұнай газ
2%
2%
1%
Химия өнеркәсібі
1%
1%
1%
Жеңіл өнеркәсіп
0%
0%
1%
Машина жасау
0%
1%
1%
Тұтыну несиелері
14%
11%
10%
Тұрғын үй ... ... ... АҚ-ның Delloite аудиторлық компаниясымен жасалған
есебі [12]
Осы кестеден көріп отырғанымыздай 2010 жылы ... ... ... ... сауда саласы бойынша несиелер көп берілген, яғни бұл көрсеткіш 18% ... және 2011 жылы да осы сала ... ... сақталған. Ал 2012 жылы бұл көрсеткіш 21% құрап, 3%-ға артып отыр. Ал тұтыну ... ... ... кему ... бұл ... 10% ... ... қатар осы қарастырылып отырған үш жыл аралығында экономиканың жекелеген секторлары бойынша банктен берілген несиелердің үлесі құрылыс, тұтыну несиесі, тұрғын үй ... ... ... ... ... Ал ең аз несиелендірілген немесе тіпті несие берілмеген салаларға машина жасау, жеңіл өнеркәсіп, ... ... ... және ... ... салаларды жатқызуға болады.
Жоғарыда берілген кесте бойынша ... ... ... ... ... несиелердің пайыздық үлестері көрсетілген және де осының негізінде АҚ-ның үш жылдағы экономика секторы бойынша несие портфелінің құрылымы төмендегі ... ... ... Банк 2010 жылы 1,303 млрд. теңге, 2011 жылы 1,340 млрд. теңге, 2012 жылы 1,342 ... ... ... ... ... несиелер берген. Бұл жіктеме бойынша және төмендегі суреттер негізінде ... ... ... ... ... ... болады.
Сурет 6. АҚ-ның 2010 жылғы экономика секторы бойынша несие портфелінің диверсификациялануы
Дерек көзі: ... ... ... өтетіндігін жариялап, қаңтардың 26 күні голланд саудасын өткізді. Голланд саудасы негізінде ... 3 000 000 ... ... сатылды. Сату - сатып алу келісімі өткеннен кейін келесі әрекеттер жүргізілді:
* Пеняның 100 % көлеміндегі сомасы толығымен ... 3 000 000 ... ... ақша ... ... ... мерзіміне дейін өтелді;
* №100011162106 Банктік заем ... ... шарт ... қарызды өтеу шотына сатып алушының шотынан теңге соммасындағы ақша қаражаттарының аударылуынан кейін кепіл ... ... ... алу: яғни ... ... Медеу ауданы, Калинин көшесі №58 үйдің ... ... ... 45,7 ... метр екі пәтерлі №35-ші пәтерінен.
Жүргізілген талдаудың нәтижесінде ... ... мен ... несиелер қатарына жатқызылуының келесі себептері анықталды:
* Банк тарапынан кеткен қателіктер : несие бергенде қарыз ... ... ... ... ... ... толық деңгейде анализдің жүргізілмеуі.
* Қарыз алушының тарапынан: қарыз алушының жауапкершіліксіздігі, несиені өтеу кестесі мен ... ... ақша ... әр ... болуы, дер кезінде банктің талаптарын орындамауы, уақытылы банкке хабарласпауы, сот шешімін банкке ұсынбауы.
Аталған мәселелерді шешу ... банк ... ... ... ... ... ... азайтып, сапасын жақсартуға мүмкіндік алатын еді. Кез-келген ... ... ... ... ... көзінің бірі болып несиелік қоржыны табылады. Сондықтан несиелік қоржынды құру барысында, несиелік операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... қажет. Себебі, банктің несиелік портфелінің сапасының тұрақтылығы: банктің қаржылық жағдайынының тұрақтылығы мен пайда алу мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТҰТЫНУ ... ... МЕН ДАМУ ... ... жеке ... ... берудің негізгі проблемасы болып оның ең басты мәселесінен туындайды, яғни аз ... жеке ... ... және ... ... ... беру шарттарын қатаңдатуынан. Несиелік портфельді алу үшін корпоративтік несиелермен салыстырғанда жеке тұлғаларға несие беру көлемін арттыру керек. Ал бұл ... ... ... ... ... пен ... дамуын талап етеді.
Соңғы зерттеулерге байланысты жеке тұлғаларды несиелеу банк секторындағы ең ... әрі көп ... банк ... бірі ... ... ... банк секторындағы жеке тұлғаларды несиелеуге байланысты берілген несиелер тұтынушылар үшін қымбат әрі тәуекелді банктік қызметтердің бірі ... ... ... жеке ... ... ... тез ... өзгеріп кетуі мүмкін, яғни адамның ауырып қалуы немесе ... ... ... ... ... ... беру ұсыныстары ерекше. Бір-екі жылдан сон қазақстандықтарда соншалықты несие алу түрлілігі ... ... ... білу де қиын. Жағдай екі түрлі нарсені көрсетіп тұр. Біріншіден, несиелік жарылыс- экономиканың жандануы және мемлекетте өте көп ақшаның пайда ... ... ... бұл статистикалық көрсеткіштер арқылы экономикалық-қаржылық тұрақтылығын анықтауға болады.
Несие алудағы негізгі проблемалардың бірі болып - ... ... ... ... ... бір үлкен көлемдегі несиені алуда, сіз әрдайымда кепілдендірумен кездесесіз. Оған кепіл ... ... ... ... ... заттарыңыз немесе қымбат техникаларыңыз болуы мүмкін. Негізгі проблема бұл бағалы заттарыныздың болмауы емес, белгілі бір жағдайларға байланысты ... өтей алму ... сіз ... қойған затыңыздан да айырылуыңыз, яғни бәрінен деген сөзді білдіреді. Бұл үлкен тәекелді білдіреді.
Банктердің тәуекелдері - клиенттердің несиені ... ... ... ... ... ... сомасына сәйкес келмеуі немесе республикадағы тұрғындардың табыстарының төмен тұрақтылығы. Көптеген банктердің айтуынша жеке тұлғаларға несие берер алдында, олардың несиелік трихының ... ... егер ... ... алынған несиелерінің қалай өтелгенін немесе қанша көлемде алынғанын біліп отырса, банктердің осы клиентке сенімділігі артар еді.
Қазақстандағы жеке ... ... ... ... ... ... Жаңа ... көрсеткендей жеке тұлғаларды несиелеуде келесідей проблемалары бар:
- ... ... ... ... ... және өтеу кезінде қолма-қол ақша құралдарының қолданылуы;
- экономикалық ... ... ... ... ... ... ... проблемалар;
- тұтыну несиелердің түрлерінің аздығы.
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... деп ... ...
Қазақстан Республикасында халықты несиелендіру жолдары экономикалық және саяси факторларға тәуелді ... ... ... жеке ... ... дамып тарауы, басқа елдердегі сияқты экономикалық және саяси жүйенің тұрақтануына байланысты.
Экономикалық тұрақтылық несие ... мен ... ... ... ... ... Жеке тұлғаларды несиелендіру шартында несие беруші үшін де, ... ... үшін де ... бір ... ... болжамы керек. Басқаша айтқанда, автомобиль алу үшін несие бергенде ... ... ... ... ... несие беруші банк тұтынушының жұмыс жалақысына көп көңіл бөледі, ол үшін ... жабу көзі ... ... кіріс сатысы өте маңызды болады, сондықтан да кіріс мөлшері несие уақыты ... ... ... жөн. ... ... ... да өз кірісінің тұрақтылығына сенімді болуы керек, мысалы үй сатып алуға несие алған ... ... бір ... ... де тұрақты болуы керек. Нормативті базаның егжей-тегжейін ашу несие берушіні де, ... ... да ... ... ... ... болған қолайсыз жағдайлардан сақтандырады.
Жеке тұлғаларды несиелендіру сатылап, халықты несиелендіру де ... ... ... ... банк арқылы қолма-қол ақшасыз есеп көлемін ұлғайту тұрады, оған қоса жалақы төлеу тәжірибесін де ұлғайтқан жөн. ... ... ... өз қаржысы жетпеген жағдайда, өндіріс және басқа да тауарларды алған кезде банк несиесін ... ... беру ... ... ... ... ... енгізу уақыт үнемдеуге, несие процесінің есебінің арзандауына, карточкалардың қолданыс ... ... банк ... ... ... себебін тигізер еді. Біз, халықты несиелендіру үшін шет елдер тәжірибесіне көп ... ... ... ... ... жөн. ... тұлғаларды несиелендіру кезінде, коммерциялық банктер, басқа елдердің несиелендіру тәжірибесіне көп көңіл ... ол ... ... нығайтуға көмегін тигізеді.
Қамтамассыздандыру үшін мынандай бағыттар қолданады:
* Қолданылып жүрген және жаңа қарыз түрлерін еңгізу;
* Халыққа банк қызметін көрсету сапасын ... ... ... ... ... мерзіміне байланысты, қарыз алушының кіріс деңгейіне байланысты шарттар;
* ... ... және оны ... ... ... ... несиесі халықтың тұтыну қажеттіліктерін қанағаттандыру құралы болып саналады. Бірақ, жеке тұлғаларға кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... деп ... Нарық жағдайындағы бәсекелестік күресте клиенттерге көрсетілетін қызметтер аясын кеңейтетін, ... ... ... сапасын үнемі жақсартып отыратын, комисиялық-делдалдық қызметтердің ... ... ... банк ғана жеңіске жете алады. Тұтыну несиесі көптеген елдер экономикасында үлкен роль ... Әр ... ... ... реттейтін заңдар әртүрлі. Бірақ, олардың мақсаты бір: тұтынушылардың тұрмысын жақсарту үшін ... ... ... ... ... бақылау.
Макроэкономикалық тұрақтылық және инфляцияны бастан өткеруі халыққа өмірлік маңызы бар мәселелерді шешу үшін банктік ссудаларды кеңінен қолдануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... отандық және шетелдік тәжірибеде дамыту керектігіне әкеледі. Біздің көзқарасымыз бойынша банктік тауарларды және қызметтерді ұсынып, ... ... ... ... базасын, халықпен несиелік қарым қатынасты кеңейту үшін кешенді банктік халыққа қызмет көрсетуді дамыту керек.
Жоғарыдан айтылғандардың барлығы ... ... ... ... ... көрсетеді.
Клиенттерге білім алуға, бизнесті ұымдастыруға арналған ссудалардың және де өзге қызмет түрлерін ұсынуды кеңейту қолға алынып отыр.
Бұған қоса, жеке ... ... оң ... Тұрғын үй-құрылыс салымдарын енгізу және осыған байланысты барлық шарттар ... ... ... кредиттің берілуі; сақталу мерзімі және салымдағы соманың жеткілікті болуы;
* Халықтың қаншалықты осы ссуданы тұтыну қажеттілігіне ... ... ... ... жүргізу;
* Жеке клиенттердің банктің жаңа несиелері және жаңа ... ... ... ... ... ... ... мән беру, несиелендіру кезінде клиенттерге жекеше қарау.
Нарықтағы жеке ... ... ... ... пайда әкеліп, табысты болуы үшін жақсы қауіп-қатер бағам жүйесі болуы керек. Тұтыну несиесінде алғашқы төлемді анықтай алатын жүйе немесе несие ... ... ... алу ... ... банкке қосымша тұрақтылық үстейді. Бұл тұрақтылық нарықта қарыз алушы үшін тартымды өнімдер шығарады, мысалы: құн мөлшерін төмендету, лимитті жоғарылату. Көбінесе бұл жүйе ... ... ... ... жүреді. Несиелік скоринг жүйесі әр қарыз алушыға белгілі бір рейтинг ұсынады. Жиналған балға байланысты несиені беру туралы шешім қабылданады да, ... ... ... бұл ... жүйелерді бұрыннан бері қолданып жүр және оларсыз ешқандай шешім қабылдамайды. Скоринг жүйесі ауданындағы жетекші мекемлердің бірі америкалық Fair Isaas ... (FICO ... ... болып табылады. Бұл компания әлемдегі 10 ірі банктердің ішінде 7-не, Америкадағы ең ірі 100 банктің ішінде 97-не және 50 ең ірі ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде ірі қиыншылықтар тууда. Батыс әдісін тікелей қолдануға болмайды, себебі олар батыс ... ... ... арналған, ал ол Қазақстандықтардан белгілі бір дәрежеде айырмашылығы болады. Мысалы, оларда рейтингті жас мөлшеріне қарай өседі, ал бізде солай болатын ... онда ... ... алу ... жас ... жоғары болады деген сөз. Сондықтан скоринг жүйесін жүргізу ... әр ... әр ... ... қарап, оны біздің өмір деңгейімізбен және менталитетімізбен байланыстыра ... ... да ... ... ... ... несиенің сараптама негізінде жасалуы керек. Екі жақты және нақты жүйені құруға ыңғайлысы сараптама технологиясы. Банктер қауіп - қатер ... ... ... ... қызығушылық танытып отыр және де сарапшылардың қатысуын, адамзат факторының шешім қабылдауға кедергі ... ... ... ... ... ... және несиелік операцияларды үлкен көлемдегілерді нақты болу үшін жаһанды компьютерлік жүйеде жасайды. Ал ұйымдастырушы жақ, халыққа банктік қызмет ... ... ... ... ... ... ... Макроэкономикалық деңгейде ұлттық төлем жүйесін құру жайында сөз ... ... ... ... ... ... банктерінің электронды қызмет көрсету үшін жұмысы, техниканы жаңартуға ... ат ... ... ... қатар халықаралық байланысты нығайту үшін де керек дейді. Несиелік және пластикалық карточкаларды шет елдердің карточканы пайдалану тәжірибесіне қарап, соған ... ... ... ... таңда банк клиентерінде карточка жинағы бар, олар оны өз салалары бойынша қолданады. Қазіргі кездегі қолданылып ... ... ... көп ... бір ғана ... ... ал ... қатар банкомат арқылы өз-өздеріне қызмет көрсетеді.
Клиентке, банктік қызметті үйде көрсету, жеке ... ... бір ... ... Ол банк ... ... қызмет көрсету үшін, бір электронды комплектсті жүйені құрайды.
Батыс экономистерінің ойынша банк мекемелерінде үлкен өзгерістер болады. Телекоммуникацияның және арнайы компьютердің ... ... ... үйде ... ету ... ... Ал бұл офистарда төрт миллиондай орындарын босап, әкімшілік және қызмет ғимараттарының босатуына мүмкіндік береді. Қызметкерлер үшін үй, жұмыс орны болады да, сол ... ... ... ... ... болады. Осындай жаңартулар нәтижесінде еңбек өнімділігі төрт есеге ... да, ... ... ... ... ... мөлшері шұғыл өседі.
Осы сияқты жүйені енгізу көп мәселелерді шешуге көмек болады. Ол мәселелер: ғылыми зерттеулер, техникалық мәселелер, жобаны ... - ... ... ... банктер жеке тұлғаларды несиелеуде біраз жетістіктерге жетті, дегенмен әлі де болса көптеген мәселелер ескерілмей қалып отыр. Мысалы, айтар болсақ ... ... ... жеке ... ... бар ... мал бағумен айналысатын жеке тұлғалардың банк несиесіне қолы ... ... ... ... коммерциялық банктер жеке шаруа қожалықтарының жерлерін немесе мал бағумен айналысатын шаруашылықтардың малдарын кепілге алып несие бермейді. ... ... ... ... Жер ... жол ... заң ... жер шаруалардың жеке мүлкі емес арендаға берілген мемлекет құндылығы болып есептеледі.
Сондықтан осы ... ... жер ... қайта қарастырып, жеке шаруа қожалықтардың иелерінің несие алуына жағдай жасауымыз керек. Жер ... ... алып жеке ... ... ... ... Жер банкін құрсақ та артық болмайды, себебі еліміз Бүкіләлемдік сауда ұйымына мүше ... ... бұл ауыл ... көрсеткен зор көмек болар еді және де дамыған елу елдің қатарынан көрінуімізді тездетеді.
Одан ... ... ... банк секторы дамуындағы сапалық және сандық көрсеткіштері халықаралық стандарт талабына сәйкес келе ... ... ... ... ... агенттігі тарапынан әлі де сын көтере алмайтындай осал ... бар ... ... ... ...
Себебі, біріншіден еліміздегі коммерциялық банктердің акционерлері жеткілікті мөлшердегі банк капиталына инвестиция жасай алмай отыр. Бұған себеп еліміздегі өндірістердің күш алып дами ... ... ... сан ... ... ... экономика шеңберінде олардың клиенттер нарығында тарығуына әкеп соқты. Бұған итермелеген бір жағынан банктердің пайдаға деген жалаң ұмтылысы ... ... ... жағынан тек қаржылық топтардың мүдделерінен туындаған корпоративтік жанталас болса керек. Себебі банк ... үшін ... жылы ... ... ... арзанға түсіп, ол банктердің пайыздық жарнасын көбейтетіндей жағдай туғыза алды.
Үшіншіден, банктердің активтер портфелінің өсуі олардың меншікті ... өсу ... ... едәуір көп мөлшерде болды. Халықаралық ережеге сәйкес банктің меншікті капиталы бүгінгі кезекте еселеніп отыруы керек. Өйткені меншікті капитал - ... зиян ... ... ... ... оқиғалардың салдарынан орын алатын шығындарды қаржыландырып өтеп отыратын ағымдағы ақша көзі.
Төртіншіден, несиелік портфельдің белгі бір бағытта жоғарылап, ипотекалық және ... ... ... банк ... ... ... шамадан тыс көбеюі, жалпы активтер портфелінің сапасына қатысты проблема туғызуда.
Сонымен қатар соңғы кездері ипотекалық несиелеуде, де ... ... ... бар. Қазақстанда жұмыс жасайтын қос жүйе: ипотекалық несиелеу жүйесі мен тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі бір бірімен бескеге түспейді керісінше ... бірі ... ... ... үйді ... несиелеу жүйесі орташадан жоғары табысы бар халықтың тобына арналса, ал екінішісі орташадан төменгі табысы бар ... ... ... ... бұл екі жүйе ... ... жасауда.
Жалпы диплом жұмысын зерттеудiң нәтижесiнде келесi ұсыныстар жасауға болады:
* тұтыну несиесіне қойылған ставканы ... ... ... керек;
* қазіргі кезде кешіктіріп төлеу негізінде дүкендерде банктердің қатысуымен тұтыну тауарларын сату процесі жүруде, осы жүйені ары ... ... ... АҚ ... саясатын әліде жетілдіру қажет, соның ішінде жеке тұлғаның несиеге қабілеттілігін анықтауды ... ... ... ... тұтыну несиесін беруге байланысты жеке тұлғаларға қойылатын талаптардың көлемін азайту ... ... ... ... ... ... ... қызметін әліде дамыту қажет;
* АҚ электронды карточкалармен тұтыну несиесін беру жүйесін дамытуымыз керек;
* АҚ ... ... ... ... ... ... жұмысшыларымен тұтыну несиелерінің берілу шарттарымен таныстырса, мәліметтер берсе.
Жалпы банктің несиелік саясатын несиелік қатынастарының субьектілеріне байланысты заңды тұлғаларға қатысты және ... ... ... несиелік саясаты деп қарауға болады. Біздің елімізде несиелік ... ... ... ие бола ... тұрақты даму үстінде жаңа экономикалық қатынастарды, оның ішінде банк пен жеке ... ... ... ... ...
Бір банктің несиелік саясаты басқа банктерге қарағанда, сатып алуды кейінге қалдыруды несиелендіру, несиелік карталар, ипотекалық ссудалары және басқалары арқылы жеке ... ... үшін ... ... мүмкін. Кейбір банктер клиенттермен бағаланатын белгілі бір ... ... ... мүмкін. Тұрақты клиенттерге, тіпті экономикалық қиындықтар кезінде де ссудалар беретін банктер ... ... ... ... ... ... ... мақсаты тартылған қаражаттарды тиімді орналастыруға жағдай жасау, банк ... ... ... ... ... банкпен несиелік қарым қатынасын дамыту экономикалық сұрақ қана емес, ол ... және ... ... ... ... ... және ... тұрақтылықтың болуынан басқа ол формалардың және несиелендірудің бағыттарын жаңартуды, пайыздық саясатты дамыту және ... жабу ... ... ... ... ... ... етеді.
Осыған байланысты жеке тұтынушылармен жұмыс істеу барысында төлемқабілеттілігін олардың ресми ағымдағы табыстарына байланысты анықтау керек. Және де ... ... ... және ... болашақта өзгеруіне мән беру керек. Соңғысы төлемқабілеттілік пен ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Банкте банк қызметкерінің ұстанатын нақты қойылған критериилерінің болуы керек. Және бұл критериилер ... ... және оңай ... ... бизнес процесс кезінде персоналдың әр қызметін, бүкіл құжаттар тізімін, ... ... және өзге де ... ... ... ... ... кешегі күнге дейін отандық банктер үшін халыққа тұтыну несиесін беру саласындағы басты проблема заң базасын нығайту болып саналып келеді. ... ... ... ... бұл ... ... ... басқа проблемаға береді - ол ел экономикасына және халықтың әлеуметтік жағдайына несиелерінің әсері, қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... жетілдірудің негізгі бағыттарының проблемалары. Сонымен қатар, елімізде отандық жүйенің ... яғни ... ... жай ... егжей-тегжейлі саралап қарастырып, жағдайы бойынша несиелік пайыздық ... ... ... ... ... ... кепілдік қоятын құнды заты болмайтындардың жағдайын жеңілдетіп қарастыру қажет, осыған орай ... ... ... ... ... ... қыр сырына дейін ашып хабардар етуі қажет.
Тұтыну несиесін жетілдіру мақсатында келесідей іс-шараларды атқаруға ұсыныс жасамақпын:
* отандық және ... ... ... өзіндік маңызы зор, яғни оны дәл сол күйін көшіре салмай біздің экономикалық жағдайымызды ескеріп және ой елегінен өткізіп тиімді ... үлгі ... ... ... ... ... таңда мұндай іс-шаралар жүргізіліп жатыр, бірақ өз нәтижесін бермей жатыр. Осыған байланысты қарапайым халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру мақсатында ... ... ... ... ... ... халық түсінетін сөздермен түсіндіру; банктерде семинарлар, жиындар өткізу;
* жоғарғы оқу орындарында теориялық алған білімдерін ... ... ... үшін өте жиі өткізіп тұрса жақсы болар еді. Өйткені оқып үйренгенін қолымен ұстап, көзімен көрсеме алған білімін шынайы түсіну ... ... ... банктің басты пайда көзі болғандықтан оның өте тиімді жақтарын қарастыру керек, яғни алдымен банк ақша қаражаттарын тиімді жолдармен тарту арқылы ... де, ... да ... жолдармен несие беру, ынталандыру шараларын жүргізу;
* жеке тұлғаларға несие беру процесін жеңілдету мақсатында скорингтік жүйеге тұрғындарға әсер етуі ... ... ... ... сапалық жағынан жетілдіру;
* Ипотекалық несиелендіру жүйесінде коммерциялық банктердің белсенділігін арттыру үшін Ұлттық банк ... ... бас ... ... үлгіні әзірлеу және онда елдің әлеуметтік параметрлерін нақты анықтауға мүмкіндік беретін бағдарламалық ақпараттармен қамтамасыз ету;
* Ипотекалық ... ... тек ... компаниялары ғана емес банктердің ролі және қаражаттарды жинақтауда секілді салымдар қабылдай алуы;
* Жеке тұлғалардың ... ... және ... ... үй ... ... деген арнайы зерттеу орталығын ашу қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, коммерциялық банктер операцияларының ішіндегі ең ауқымды және ... мол ... жеке ... ... ... ... Қазіргі күнге АҚ тұтыну мақсатында жеке тұлғаларды несиелеу операциясын жүзеге асырады.
Отандық банктердің ... ... ... жүйелерінің жетілмеуінде және қазіргі заманғы үрдістерге және қабылданатын тәуекелдер деңгейіне (дәрежесі бойынша, сол сияқты және ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің төмен болуында, айқындылықтың жеткіліксіздігінде және осының салдарынан теріс үрдістерге сезімтал болып отырған ... ... ... ... ... шешуде мемлекет маңызды роль атқарды және елдің қаржы жүйесін үлкен апаттан сақтап қана қоймай, осы сәтті пайдаланып ... шет ... ... ... ... әрі ... қаржы жүйесін құруға кірісті. Баршамызға белгілі, еліміздің банктері қиын-қыстау кезеңін басынан өткеріп жатқанда еліміздің басшылары көмек қолын арзанға сатқан Еуропа ... ... ... ... Н.А. ... ... атты жолдауында былай деді:
Қаржы секторын дамытуға арналған мақсаттары мен ... жеке ... ... ... ... реттеудің заңнамалық жəне нормативтік базасын одан əрі жетілдіру. Ұйымдардың ... ... ... ету жəне ... ... ... оларды Базель комитетінің банктік қадағалау жөніндегі ұсынымдары мен Еуродирективаларға сəйкес пруденциалдық реттеу көзделген. Перспективада жеке тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... тиімді қалыптасуы мен жұмыс істеуі үшін жағдайлар жасау ... ... ... пен бəсекелестіктегі кедергілерді болдырмауға ... ... ... ... ... ... жəне ... базасын жетілдіру ұйғарылады.
Негізінен жеке тұлғаларды несиелеудің ең ... және ... ... ипотекалық несиелеу болып табылады. Өйткені үлкен сомада және ұзақ мерзімді несие. Сондықтан тұрғын үйге ... пен ... ... тепе-теңдіктің болмауы, тұрғын үйді сатып алу-сатумен айналысатын делдал ұйымдардың көптігі, делдал жəне ... ... ... ... ... ... ... жəне т.б. сияқты факторлармен қатар тұрғын үй ... ... жəне ... үйге ... ... ... ол ипотекалық кредиттер бойынша кепіл құнын төмендету мағынасында қаржы ... үшін ... ... ... ... ... шаралардың бәрі де еліміздің экономикасының ... ... ... ... ... ... ... оның дамуы тоқтайды деп ойламаймыз, керісінше болашақта екінші деңгейлі банктердің қарамағына ипотекалық несиелеудің пайыздық мөлшерлемесін төмендетіп, мерзімін ұзарту қарасытырылуда. Сол ... де ... ... де ... ... ... ... несиелеуді жетілдіру банк жүргізетін саясатына тікелей байланысты. Банкте жүргізілетін операциялар, атқаратын істер қаражат тартуы, тартылған қаражаттарды ... ... ... ... өте тығыз байланысты. Несие банктің басты табыс көздерінің бірі ... оны ... ... ... ... Оны біз ... ... дамыған елдердің оның ішінде банк саласына қатысты тарихи кезеңдерден сұрыпталып өткен саясаттарын ... ... банк ... өте ... ... қол ... ...
Банктер қазіргі жағдайда арзан ресурс іздеп сырттан тартатын ресурстарға көп көңіл бөледі. Қазіргі қызмет етіп отырған тұтынушылық несиелеу ... ... де ... атап ... ... ... табыстарының расталуынсыз несие беруі, несие берудегі сыбайлас жемқорлық, несие алу құжаттарының көптігі, несие бағасының қымбаттығы мен бастапқы ... ... ... ... қабілетсіздік танытуы және т.б
Осындай мәселелерді шешудің теориялық және практикалық жолдарын зерттеуде бұл жұмыс өз ... ... ... ... өту ... сай ... ... несиелеу процессінің ұйымдастырылуының және оның жетілдіру жолдарының тиімділігіне объективті баға береді.
Ол үшін елімізде ... ... ... ... шараларды жүзеге асыру қажет:
* Тұтынушылық несилеуді ұйымдастыруға қатысты құқықтық базаны жетілдіру, оның ішінде "Несие берушінің құқығы мен мүддесін қорғау ... ... заң ... ... ... ... ... және ержелерге сай болуы тиіс. Банктеріміздің тұтынушылық несилеуге қатысты арнайы ережесі болуыға тиіс.
* Шетел тәжірибесіндегі несиелік қабілетті ... ... ... ... оны ... ... ... арқылы қазіргі несиенің бағасын төмендету әдістемесін жасау.
* Несиелік портфелдің сапасын ... ... ... ... несиелерді беруді тоқтату.
* Несиелеуге қажетті құжаттар тізімін мүмкіндігінше ықшамдау және несиеге қызмет ету шығындарын азайту қажет.
* Несие банктің ... ... көзі ... оның өте ... ... қарастыру керек, яғни алдымен банк ақша қаражаттарын тиімді жолдармен тарту арқылы банкке де, ... да ... ... ... ... ... ... жүргізу;
* Жоғарғы оқу орындарында теориялық алған білімдерін тәжірибе жүзінде ... үшін өте жиі ... ... ... ... еді. Өйткені оқып үйренгенін қолымен ұстап, көзімен көрсеме алған ... ... ... ... ... Жеке ... ... нарығын және олардың мүмкіншіліктерін үй шаруашылықтары қаржылары деген арнайы зерттеу орталығын ашу қажет.
Қорыта айтқанда, осы ... ... ... ... банктердің несиелік қызмет көстеуді ұйымдастыруды жетілдірумен қатар, еліміздің экономикалық жағынан дамуына, банктік жүйенің нығаюына, халықтың әлеуметтік жағдайының жақсаруына және ... ... ... ... жақсы даму үстіндеміз осы қарқынымыздан таймасақ болашақта дамыған елдердің өзі бізден үлгі алады деген ... ... ... ... ... нақты ұсыныстарды пайдалану, біздің көзқарасымыз бойынша банктің негізгі анықталуына әкеледі. Өйткені, ол барлық экономикалық жүйенің сенім негізін көрсететін, қоғамдағы сенімді ... бірі ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 2012 жылғы 27 қаңтардағы атты Қазақстан ... ... ... ... ... және банк қызметі туралы Қазақстан Республикасының 1995 ж. 31 тамыздағы № 2444 ... ... С.Б. Банк ісі : ... - Алматы: Жеті жарғы, 2011ж
* О.И.Лаврушин > Москва, 2008
* Искаков.У.М.Банковское дело-2011г под редакции ... ... Т.М. ... политика и кредитные риски .Московская финансово - промышленная академия: МФПА - 2007.- 104 ... ... Н.Н. ... кезеңдегі кредиттік іс: Оқу құралы - Алматы. Экономика ,2009 -320 б.
* Абулгазина А.А. > // Банки ... - 2011. - №5. 47 ... АҚ ... ... ... ... > 2011 жыл.
* Шелекбай Ә.Д., Әлмереков Н.А. Банк ісіндегі тәуекел - ... ... ... ... ... ... құралы - Алматы: Экономика,2007 - 208 б.
* Смағұлова Р.О., Мәдіханова Қ.Ә., Тусаева Ә.Қ., ... Ж.Ш. ... ақша ... және ... оқу ... - Алматы. Экономика,2008 - 462 б.
* АҚ-на Deloitte ... ... ... ... ... Қазақстан Қор биржасының сайты: www.kase.kz
* АҚ ресми сайты www.deltabank.kz
* АҚ 2010, 2011, 2012 ... ... ... еcептілігі
* Студия аналитические реcурсы. Доходы идут в кредиты // Бизнес и Власть. 16.03.2012. - 6 ... ... Ш.Д. > // ... ... - 2011.- № 12. 28 ... ... ... ... ... Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитетінің сайты : www.afn.kz
* Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің 2010, 2011, 2012 ... ... ... бюллетені
* Қаржы порталы : finance.nur.kz
* 2011 жылдың 14 маусымындағы № 365 АҚ жеке ... ... беру ... АҚ ... ... ... комитеті туралы ережесі.29 сәуір 2009 жыл. № 83
* АҚ филлиалдарға арналған күмәнді несиелермен жұмыс ережесі.11ақпан 2010 жыл. №96
* № 365 АҚ жеке ... ... беру ... ... Н.С. > // ... Казахстана - 2011 - №4. 23 б.
* Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің 2011 жылғы атты Қазақстан ... ... КН МОН ҚР ... институтының ұжымдық монографиясы. Сабден О. редакциясының қол астында. - Алматы: , 2011 - 344 ... ... көзі ... ... ... Ұлттық Банкінің ресми сайты www.nationalbank.kz
* Нургалиев К.Р. // Бизнес и Власть. 26.08.2011 - 5 бет.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Qbasic тілінде бағдарламалау және MS Office бағдарламалары мен жұмыс істеу3 бет
«Delta Bank» АҚ27 бет
Банктің депозиттік қызметі70 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операциялары мен олардың дамуы55 бет
Салмақты функция3 бет
Электрондық оқулық құру туралы49 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
"шжбм жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері"5 бет
"Қазақстан Халық Банкі" Ашық Акционерлік Қоғамының несие қоржынының жағдайын талдау53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь