Жан, тән және мән туралы психологиялық түсінік

  Психологиялық ілім-білімдер­дің ілкі бастау, түп-төркіні ерте за­мандардан бастау алатыны бел­гілі. Жан туралы ілім есте жоқ ер­те дәуірлерде, ежелгі дүние ел­де­рінде (Үндістан, Қытай, Мы­сыр, Вавилон, Грекия т.б. ) пайда болып, тіршілік, өмір, жан мен тән, оқыту, тәрбие, т.б. негізгі мәселелер ретінде күн тәртібіне қойылып келген.
Жан мәселесіне қазақ халқы да ерекше мән берген. Мәселен, жанға байланысты ой-пікірлер фольклорда, әсіресе мақал-мә­тел­дерде көптеп кездеседі. Хал­қы­мыз жанның заттық қасиеті жоқ болғандықтан, оны танып білу шектеулі екендігін де жақсы аң­ғарған. Қазіргі психология ғылы­мында жанды көбіне пси­хика ұғымының синонимі ретінде қа­рас­тыратынын да ескеруіміз қажет.
Жан дүниесінің сан қилы тео­рияларын баяндау – сөз болғалы отырған 10 томдықтың басты мәселесі.
Мәселен, мұндағы бірінші томға кеңестік психологияның іргетасын қалаушылардың бірі, маркстік психологияның Мо­царты атанған Л.С.Выготскийдің (1896-1934) жан мәселелерін баян­­­дайтын мәдени-тарихи тео­риясы беріліп отыр. Бұл ілімнің түрлі аспектілері 1982-1984 жыл­дары Мәскеудің “Педагогика” баспасынан шыққан автордың 6 томдығында жарияланған. Мұнда көтерілген негізгі мәселелер: 1.Жо­­ғары психикалық функция­лардың даму тарихы; 2. Жасөспі­рім педологиясы; 3. Жалпы пси­хо­логияның проблемалары. Жо­ға­ры психикалық функциялар­дың даму тарихында – оның проб­лемалары, талдауы, құры­лымы, генезисі, сонымен бірге тілдің қалыптасуы (ауызекі тіл және жазбаша тіл), көптілділік мәселе­лері қарастырылған.
Тәуелсіз еліміздегі тіл мәсе­лесі, оның ішінде қазақ тілінің даму проблемалары күні бүгінге дейін шешімін таппай отырғаны белгілі. Осы орайда, психология ғылымында қарастырылған тіл мәселелері, көптілділіктің, соның ішінде қостілділіктің балалық шақта қалыптасуы бүгінгі күннің аса өзекті проблемаларының бірі болғандықтан, оқырман
        
        Жан, тән  және мән  туралы психологиялық түсінік
  ... ... ілкі ... ... ... ... алатыны белгілі. Жан туралы ілім есте жоқ ... ... ... ... ... ... Мысыр, Вавилон, Грекия
т.б. ) пайда болып, тіршілік, өмір, жан мен тән, оқыту, ... ... ... ... күн тәртібіне қойылып келген.
Жан мәселесіне қазақ халқы да ... мән ... ... ... ... фольклорда, әсіресе мақал-мәтелдерде көптеп кездеседі. Халқымыз
жанның заттық ... жоқ ... оны ... білу шектеулі екендігін
де жақсы ... ... ... ... ... ... ... синонимі ретінде қарастыратынын да ескеруіміз қажет.
Жан дүниесінің сан қилы ... ... – сөз ... ... ... ... мәселесі.
Мәселен, мұндағы бірінші томға ... ... ... ... маркстік психологияның Моцарты атанған Л.С.Выготскийдің
(1896-1934) жан мәселелерін баяндайтын мәдени-тарихи теориясы беріліп ... ... ... ... 1982-1984 жылдары Мәскеудің “Педагогика”
баспасынан шыққан автордың 6 ... ... ... көтерілген
негізгі мәселелер: 1.Жоғары психикалық функциялардың даму тарихы; 2.
Жасөспірім педологиясы; 3. ... ... ... Жоғары
психикалық функциялардың даму тарихында – оның проблемалары, ... ... ... ... ... қалыптасуы (ауызекі тіл және
жазбаша тіл), көптілділік мәселелері қарастырылған.
Тәуелсіз еліміздегі тіл мәселесі, оның ... ... ... ... күні бүгінге дейін шешімін таппай отырғаны ... ... ... ... ... тіл мәселелері, көптілділіктің,
соның ішінде қостілділіктің балалық шақта қалыптасуы бүгінгі ... ... ... бірі ... оқырман қауымға пайдалы болады
деп сенеміз. ... ... ... ... мен ... ... оның дамуын, қалыптасуын, ара қатынастарын
қалыптастыратын еңбектерінің қазақ тіліне аударылуының да ... ... ... ... ... іс-әрекет теориясы, әйгілі кеңес
психологтары С.Л.Рубинштейн, ... А.Б. ... және ... ... ... психологиясының теориясы ХХ ғасырдағы кеңестік психология
ғылымында басты ... ... Ол ... ... іс-әрекеті
барысында психикалық бейнелердің пайда болуы, қызмет етуі мен құрылымы
туралы ғылым ретінде қарастырды. Осы ... ... ... ... А.Н. ... ... А.А. ... О.К.
Тихомиров шәкірттерімен, В.И. Иванников, А.Б. Брушлинский, Б.С. ... ... Г.А. ... ... әйгілі психологтардың, сондай-ақ
философтар И.Т. ... Г.С. ... В.Н. ... осы ... ... ... тапқан.
Үшінші томға З.Фрейдтің психоаналитикалық тұжырымдамасынан үзінділер енген.
Осы томға Фрейд ... ары ... ... ... ... ... т.б. еңбектері де ... ... ... ... ... “Психоанализ очерктері”, “Мен және ол”, ... т.б. ... ... ... ... әрекетін кезеңдеп қалыптастырудың теориясын жасаған
кеңестік ғалымдар П.Я. Гальперин, Н.Ф.Талызина, т.б. еңбектерінен ... ... ... ... ... ... ... көрнекті өкілдерінің бірі П.Я.Гальперин жасады. Ақыл-ой
әрекетін қалыптастыру теориясы психикалық ... ... ... ... және ... ... ... саралайды.
П.Я.Гальперин өзінің “Бағдарлаушы іс-әрекет психологиясының пәні” деген
еңбегінде психикалық бейнелеудің ... және ... ... ... ... И.П. ... ... рефлекс идеясына
сүйеніп, әр түрлі негіздегі ... ... ... ... ... ХХ ... көрнекті өкілдері
К.Роджерс, А.Маслоу, Г.Олпорт, Г.Айзенктің көзқарастары баяндалған. Бұл
томда К.Роджерстің ... беру ... мен ... ... ... жеке
тұлғаны зерттеу тәжірибесінен үзінділер келтірілген.
Алтыншы том “Дамытып оқытудың ... ... және ... деген
атаумен беріліп отыр. Бұл ... жас және ... ... ... ... бала психикасының дамуы, оқыту мен тәрбиелеудің
психологиялық байланыстары қарастырылады. Осы мәселе баланың тұлғалық және
интеллектілік қабілеті дамуының білім жүйесіндегі ... ... ... ... жатады.
Томда В.В. Давыдовтың “Оқытудағы жалпылаудың түрлері” атты еңбегі мен ... ... мен ... ... жағдай ” атты кітабынан
үзінділер алынған.
Жетінші том ... ... ... ... деп ... бұл саласында когнитивті психологияның зерттеу пәні болып
табылатын танымдық үрдістерді зерттеу ерекше орын ... ... ... тіліне аударғанда “танымдық” деген мағынаны білдіреді.
Осы томға ... ... ... ... ... өкілдері
Д.Брунер, У.Найссер, Ж.Пиаже, ... ... ... жеке ... мен фрагменттер, сонымен қатар ресейлік
авторлардың ... ... ... ... том ... ... ... теориялары” деген атпен беріліп, онда
А.Адлердің “Балаларды ... және ... ... мен ...... жеке ... оны ... мәселелері,
балалар психикасындағы невроздар, оларды емдеу мәселелеріне ... ... ... Сонымен қатар жеке тұлғаның психологиялық
ерекшеліктерін анықтауға арналған сұрақнама мен өз тәжірибесінен мысалдар
және ... ... ... ... Осы ... ... кейін
психоанализді әрмен қарай дамыта түскен, архетип, ұжымдық бейсана ұғымдарын
ғылымға енгізген ... ... ... мәселесі” деген еңбегінен
де үзінділер аударылған.
Тоғызыншы томда ХХ ... ... және шет ел ... ... А.В. ... О.К. Тихомиров, т.б.)
ойлау психологиясы саласында ... ... ... ... ... Ойлау психологиясына қатысты еңбектерде, ойлау әрі
үдеріс, әрі іс-әрекет ретінде, оның ... мен әр ... ... ... түп ... ойлау мен сөйлеудің ара қатынасы, ойлауды
экспериментті тұрғыдан зерттеу мәселелері сөз болады.
Осы томдарға енген аударма материалдардың ... ... ... ... ... қазіргі қазақ халқының тыныс-тіршілігіне бір табан
жақын тұрғаны З.Фрейдтің психоанализ ілімі мен ... ... ... өкілдерінің (К.Роджерс, Г.Олпорт, А.Маслоу т.б) түйін-
тұжырымдары. Мәселен, ... ... ... идеясын кезінде әл-
Фараби, Өтейбойдақ, Асан қайғы, Абай, т.б. айтқан – Қ.Ж.) ... ... ... ... ... ... де алдына қойған мақсатына
жетуге мүмкіндік бар, оның үнемі өзін-өзі жетілдіре ... ... ... “үмітсіз – шайтан” дегендей, онда болашақтан үміт үзбейтін, ілгері
қарай ұмтылушылықтың табиғи негізі бар ... ... ... ұсынылған.
Бұл түйіндер полиэтностық Қазақстан үшін аса ... ... ... ... ... ... ... психологиясының қалыптасу жолы
да бірдей емес. Осы ... ... ... өзі де ... ... бірі – ада қазақ (мәңгүрт), екіншісі – шала қазақ, үшіншісі – жаңа
қазақ (байлар), сондай-ақ, орта тап, ... ... кете ... өмір ... ... ... әр ... Формасы – қазақ,
ішкі жан дүниесі қазақ емес жандардың да ... ... сай ... түсуге, өзін айналасындағыларға таныта алуға ұмтылатыны сөзсіз.
Осы айтылғанға орай, бізде ... ... ... ... аса тиімді болмақ.
Ол үшін еліміздегі әр түрлі ... ... ... қазақ халқының
психологиясын зерттейтін ... ... ... ... ... ... Осы ... қазіргі қазақ қоғамында қандай
тұлғалар өсіп, жетіліп келеді, олардың рухани ... ... ... ... ... ұлт болашағына сенімділігі т.б. осы секілді
мәселелерді зерттейтін болса, көп нәрсенің ақ-қарасы ашыла түсер еді.
Бірер сөз осы басылымда кездесетін ... ... ... ... ... ой-пікірлердің даму тарихы
ұлан-ғайыр кезеңді қамтып отырғаны хақ. 40-50 мың жыл тарихы бар ... қай ... ... жан мен тән ... ... орын алған.
Бірақ тарих әлемінде бұлардан жөнді із қалмаған. Бізге жеткен екі жарым ... ... ... ... ... ... кірмей қалған.
Нақтылап айтсақ, кеңес, орыс психологиясынан 5 том аударылса (1,2,4,6,9
томдар), ... ... ... 2 том (3,8), ... 2 ... ... ... бұл теңсіздік бізді ойлантады. Өйткені
классикалық ... ... ... ... ... ... т.б.) ерекше дамыған еді және олардың еңбектері ... ... ... ... психология жинағында осы ғылымды тек орыстар
жасағандай түсінік туады. Бұл еуроцентризмнің нұсқасы болып шыққан. ... ... ... ... ... ірі ... (әл Кинди, Ибн
Сина, Ибн Рошд т.б) еңбектері де (бұлардың бәрі орыс ... ... ... ... психологияға шығыс халықтарының қосқан үлесін де
ұмытуға болмайды.
Осынау іргелі ... ... ... “ең, ең ” ... ... таңдамалы еңбектерін енгізу керек еді. Мәселен, ... ... ... құрған ... ... ... ... ғылыми әлемге онша мәлім
емес психологтардың (Ю.Д.Бабаева, Н.Б. Березанская, И.А. Васильев, ... Н.И. ... В.П. ... т.б.) орын алуы – он ... ... жүрмей ме деген ой келеді. Мәселен, Салминаның (толық аты-жөні,
ғылыми лауазымы ... ... ... ... және ... ... ... атты мақаласының ең болмаса қайда, қашан ... ... жоқ. ... ... ... ... математикалық
түсініктер қалыптасуының психологиялық негізі ” атты мақаласына да тән (ІV
т, 427-471-беттер).
Аты-жөні аталған авторлардың материалдары кеңес ... ХХ ... ... жасалған ғылыми тұжырымдамаларды насихаттайтын, түсініктеме
сипаттағы дүниелер. Бұлардан теориялық түйіндер мен ғылыми жаңалықтар ... Олай ... осы ... ... ... көрнекті өкілдерінің
қатарына жатқызудың жөні жоқ сияқты.
Психология – интернационалистік ғылым. Бұл ... ... ... қоспаған ұлт өкілдері кемде-кем. Осы ... ... ... ...... Г.Гельмгольц, француз Р.Декарт, Рибо, ағылшын
Т.Гоббс, Дж. Локк, швейцар Ж.Пиаже, т.б. орын алуы ... еді ... ... ... да ... ғылымының дамуына елеулі үлес ... ... ... ... ... жарық көріп отырған осы басылымның үлкен бір кемшілігі
– тіл жұтаңдығы. ... ана ... аса бай ... ... молынан
пайдалану мен ұлттық сөз саптау ерекшелігімізді қолдана алмаудан туындайтын
кемшілік жәйттер баршылық. Аудармашылар көбінде мәтінді сөзбе-сөз аударамын
деп, ... ... ... ... да, психология ғылымының мән-
мағынасын да бұзып алған. Бұл айтқанымызға ... ... ... бола ... ... ... және сүйікті болады, секс ... ... ... ... (?!) ... ... қалжыңдайды және басқаларға
қалжыңдауға мүмкіндік береді” (5-том, 323-бет). Келесі осындай бір дерек, 3-
томнан алынып отыр. “Ол (яғни, түс көру – Қ.Ж.) ... ... ... ... ... ... ортақ тізбек құруы ықтимал (71-бет), ол
түсті шешуді жақындатады және сондықтан (?!) қарсыласуға ұшырайды ...... ... ... ... теориялық қызығушылықты көбірек
туғызады” (190-бет). Бұл тіркестерді оқу да, түсіну де қиын.
Аударылған рухани дүниелер туралы қорыта келе ... ... ... төл ... ... рет жариялануы аса құптарлық ... ... ... осы ... жәй таныстырып қана
қоймай, бұлардың еліміздегі психология ғылымының дамуына ... ... ... өріс ... ... ... іргелі зерттеу жүргізуге ықпал
ететіндерін (мәселен, гуманистік, ... ... ... ... төл ... психологиялық ұғымдар
қорының молая түсуіне де себепкер болатыны сөзсіз. Бұл басылым әлемдік
психология мен ... ... ... ... ... тұр
дейтін проблеманың қойылуына да мұрындық болары ... ... ... ... ... қазақ психологиясының тарихына
байланысты материалдар белгілі бір жүйе ... ... ... бір ... да бұл — өте ... жәйт. Қазақ халқының сан ғасыр бойына ... ... ... ... әлемдік психологияның қатарынан
орын алуы елдігіміздің басты белгісі екендігінің айғағы.
Халқымыздың психологиялық ... ... ... даму жолын қазақ
елінің азаматтық ... ... ... бұл үрдісті негізгі үш
кезеңге бөліп қарастыруды ғылыми тұрғыдан дұрыс тұжырым деп есептейміз.
Мұның бірінші ... – VІ-XІV ғ.ғ. ... ... ... ... бәріне ортақ психологиялық ой-пікірлердің ілкі бастау, түп-
төркіні. Бұларға ежелгі түркі ескерткіштері “Күлтегін”, ... ... ... ... мен ... ата, Әбу ... әл-Фарабидің,
Ж.Баласағұни, т.б. тағылымдарын жатқызу ... ... ... қазақ
хандығының құрылу дәуірінен басталып (1456) Қазан төңкерісіне дейінгі
психологиялық ... ... ... ... ... ... кеңестік Қазақстанда маркстік идеялармен рухтанған, яғни
коммунистік идеологияның ... ... ... ... томды құрастырушылар қазақ халқының ... бойы ... әр ... ... психологиялық түйіндерін төл тілімізде
белгілі жүйемен беруді мақсат тұтқан.
Әлемнің екінші ... ... Әбу ... әл-Фараби бабамыздың қазақ
топырағында дүниеге келіп, артына ... мол ... мұра ...... ... үшін зор ... орай томға “шығыс Аристотелінің” жеке психологиялық еңбектері, оның
іргелі туындысы — ... ... ... туралы трактатынан” қазақ
психологиясына ерекше қатысты мәліметтер беріліп отыр.
Психологиялық тұрғыдан оның “Музыканың ... ... атты ... ... ... Әбу Әли Ибн ... ... “Медицина ғылымының каноны ” арқылы
бүкіл әлемге ... ... Әбу ... ... де ... ... ... жағдайында ерекшелінеді. Бұл синтетикалық (жиынтық) шығарма. ... ... ... ... ... ... ... жартысындағы психологиялық ойлар дала философы атанған
Асан Қайғы толғауларымен, қара ... ... ... ... баянынан” ерекше көрініс тапқан. Дала ғалымы аталған еңбегінде
адамның жан ... ... ... ... ... ... ... т.б.) туралы біраз мағлұматтар келтіреді. Ғұлама адам иіс түйсігін
– мүңк (қазіргі иіс), татым ... ... ... сөйлеуді
“сөйлемелік”, миды “мияқ” атауларымен өрнектейді. Ол өзінен бұрын өмір
сүрген ұлы ... ... ... ... т.б.) жан ... ... келіп, бүткіл жанды дүниедегі тіршіліктің басқарушысы,
реттеушісі жүрек десе де, ... ... ... де ... ... Оның
адам есіне, ойлауына байланысты ой түйіндері мен ... ... ... ... дәйекті де нанымды. Осындай психологиялық ой-пікірлерді
екінші дала ғалымы Мұхаммед Хайдар Дулати да айтқан. Оның ... ... ... ел ... дін мен денсаулық, ұрыс жүргізу ... ... ... ... назар аудартады.
Қазақ халқының азуы алты қарыс философ жыраулары – ... ... Шал ... ... ... ... психологиясының сан
қырларын суреттейтін толғаулары, дала дипломаттары атанған ұлы үш ... ... би, Қаз ... ... би, ... ... ... тұрғыдағы
аса құнды ойларымен тоқайласып жатады.
Жинақталушы томға аталған ерен ... ... ... де ... ұялайды.
Томға ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы қазақтық ой-пікірлердің ірі
өкілдері – Дулат Бабатайұлы, ... ... ... Өтемісұлдарының
жырларынан психологиялық сипаттағы үзінділер де енгізілгенін атап ... ... ... ... психологиялық ой-пікірлердің дамуы
қазақтың үш ой алыптары – ... ... Абай ... байланысты
екендігі белгілі. Осы айтылғанға орай, бұл ғұламалардың шығармаларынан
алынған үзінділер де ... ... ... ... ... ширегіндегі психологиялық ой-пікірлердің дамуы
Ш.Құдайбердіұлы, С.Торайғыров, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, ... ... ... ... ерекшеленсе, ХХ ғасырдың екінші
жартысы Қазақстанда психология ғылымының дамуына үлес қосқан ... пен ... ... т.б. ... ғалымдарының еңбектерін
қамтиды.
Қазақ топырағында ХХ ғасырдың басында тәлімдік ой- пікірлерімен ұлттық
колоритке (нақыш) толы ... ... ... ... ... қазақ жантану ілімінің көшбасшысы ретінде танылған Ж. ... ... ... ... ... педагогикалық психологияға ерекше
ден қойған М.Жұмабаевтың таңдаулы еңбектері де осы томға енгізілген.
“Қазақтың ... ... атты ... Х том ... еліміздің
тәуелсіздік алған кезеңіне дейінгі қазақ халқының он төрт ... ... ... ... ... бұл сонау VІ-VІІІ
ғасырлардан басталып, ХХ ғасырдың соңғы жылдарымен аяқталатын аса ... ... Ал ... ХХІ ... ... ... ... – бізден кейінгі ұрпақтың еншісі болмақ дейміз.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
Айнымалылар, файлдар атауларын таңдау және оларға берілетін түсініктеме. Программалау стилі, деректерді енгізу және шығару18 бет
Бағдарламалау аймағын таңдау және негіздеу60 бет
Елбасымыздың тәуелсіздік жолында баяндалған туындыларын тарихнамалық тұрғыда талдау және осы туындылардың Қазақстандық қоғам және ғылым үшін таңдағы қажеттілігі мен маңызы22 бет
Есінен танған адамға, жарақаттанған кездегі алғашқы жәрдем және диагностикасы.Қан кету кезіндегі алғашқы жәрдем және диагностикасы. Травмалық шок кезіндегі алғашқы жәрдем11 бет
Сұлы және қарақұмық өсіру технологиясымен танысу және зерттеу8 бет
Сұлы және қарақұмық өсіру технологиясымен танысу және зерттеу жайлы6 бет
Сұлы және қарақұмық өсіру технологиясымен танысу және зерттеу туралы ақпарат7 бет
Сұлы және қарақұмық өсіру технологиясымен танысу және зерттеуі6 бет
Таңба және оның түрлері. тілдік және тілдік емес таңбалар3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь