Қазақстанның топырақ жамылғысы

1 Қазақстанның топырақ жамылғысы
1.1 Топырақ жамылғысын құрайтын факторлар
1.1.1 Абиогендік фактор
1.1.2 Жануарлар дүниесі
1.1.3 Климат
1.1.4 Жер бедері
1.1.5 Антропогендік фактор
1.2 Топырақ жамылғысын механикалық құнарлылығына қарай ажырату
2 Қазақстандағы топырақ жамылғысының типтері
2.1 Топырақ жамылғысының түрлері
2.1.1 Қара топырақты зона
2.1.2 Қара қоңыр топырақ зонасы
2.1.3 Қара қоңыр топырақты зона
2.2 Жазық алқап топырағы
2.3 Биік таулы аймақтың топырағы
3 Топырақ эрозиясы және топырақ жамылғысын қорғау
3.1 Жел эрозиясы
3.2 Су эрозиясы
4 Пайдаланған әдебиеттер
Топырақ — табиғат компоненттерінің бірі. Жердің геологиялық тарихында алдымен пайда болған топырақ. Палеогеографиялық зерттеулердің деректері бойынша алғашқы жұқа топырақ қабаты 500 млн жыл бұрын кембрий дәуірінде пайда болыпты. Бұл кезде әлі өсімдік жамылғысы қалыптаспаған. Топырақ жамылғысын зерттейтін топырақтану ғылымы - жас ғылым. Оның негізін салған XIX ғасырдың 80-жылдары орыс ғалымы В. В. Докучаев - топырақтың табиғи және тарихи дене екенін анықтады.
"Қазақ энциклопедиясы",5 том
Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008
        
        Мазмұны  
1 Қазақстанның топырақ жамылғысы
1.1 Топырақ жамылғысын құрайтын факторлар
1.1.1 ... ... ... ... Климат
1.1.4 Жер бедері
1.1.5 Антропогендік фактор
1.2 Топырақ жамылғысын ... ... ... ... ... топырақ жамылғысының типтері
2.1 Топырақ жамылғысының түрлері
2.1.1 Қара топырақты зона
2.1.2 Қара ... ... ... Қара ... топырақты зона
2.2 Жазық алқап топырағы
2.3 Биік таулы аймақтың топырағы
3 Топырақ эрозиясы және топырақ жамылғысын қорғау
3.1 Жел эрозиясы
3.2 Су ... ... ... ... ... ... -- табиғат компоненттерінің бірі. Жердің геологиялық тарихында алдымен пайда болған топырақ. Палеогеографиялық зерттеулердің деректері бойынша алғашқы жұқа ... ... 500 млн жыл ... ... дәуірінде пайда болыпты. Бұл кезде әлі өсімдік жамылғысы қалыптаспаған. Топырақ жамылғысын зерттейтін топырақтану ғылымы - жас ... Оның ... ... XIX ... ... орыс ... В. В. ... - топырақтың табиғи және тарихи дене екенін анықтады.
Топырақ жамылғысын құрайтын факторлар
Топырақтың пайда болуының, дамуының өзінше заңдылықтары бар. Топырақ - су, ауа, ... ... және тірі ... ... тау ... ... нәтижесінде жер қыртысының беткі қабатында пайда болған ерекше табиғи құрылым. Міне, осы ... көп ... ... әсерінің нәтижесінде құнарлы топырақ қабаты пайда болады.
Абиогендік фактор
Табиғатта топырақ жамылғысының түзілуі - өте ұзаққа созылатын құбылыс. Ұзақ геологиялық мерзімде ... ... ... ... ... Құм мен саздар суға шайылып, желдің күшімен ауаға ұшады, шаңданады. Бұл процестер ғасырлар бойы ... ... жел ... ... жер беті өзгеріп тұрады. Топырақтың ең негізгі қасиеті табиғи құнарлылығы, яғни құрамында өсімдіктің тез әрі ... ... ... ... қоректік заттардың мол болуы. Сөйтіп, аналық тау ... ... ... ... ... ... ... тіршілік әрекеті. Олар тасты бұзатын қышқылдар шығарады. Қышқылдар тау жыныстарын ерітуінен, одан шірінді (гуммус) пайда болған. ... ... ... ... араласып кіріккен. Осылайша топырақ қалыптаса бастаған.
Жануарлар дүниесі
Жануарлар дүниесі өздерінің тіршілік әрекетінің нәтижесінде топырақты байытады, өлгендері шірінді ... ... ... Шұбалшындар топырақ пен органикалық қалдықтарды асқазан шырынымен шылап ... ... ... жамылғысын түзуде климаттың да зор маңызы бар. Бұл процеске қатысатын өсімдіктердің, жануарлардың және ... ... ... байланысты. Аязды кезеңде топырақтың түзілуі тоқтайды, ал қуаңшылық кезеңде баяулайды. Климат табиғаттың басқа компоненттері сияқты, топырақтың ендік зоналық, ... ... ... бойынша таралуына әсерін тигізеді.
Жер бедері
Жер бедерінің топырақ түзудегі рөлі жергілікті ... жер ... ... ... аналық жыныстарда әр түрлі, ылғалдың топыраққа сіңуі де әр түрлі. ... ... ... ... ... жылу мен ... да әр ... болады.
Антропогендік фактор
Адам баласының топырақтың түзілуіне тигізетін әсері әр түрлі. Бір жағынан топырақты тыңайтқыштар пайдаланып ... ... ... ... ... ... жатса, екінші жағынан тыңайтылған жерлерді үсті-үстіне пайдаланып, жел эрозиясына ұшыратуда. Адамдардың қызмет әрекеті әрдайым топырақтың ... ... ... жамылғысын механикалық құнарлылығына қарай ажырату
Топырақтың механикалық құрамы ірілі және ұсақ минерал бөлшектерінің жиынтығы. Топырақтың механикалық құрамы әр түрлі болады. Оны ... қиын ... ... ... ... ... ... саз бен шірінді бар топырақтар біріккіш келеді. Ал құрамы құмды, құмдауытты, саздауыт болса, онда ... ... ... болады. Топырақтың қасиетіне қарай оның құрылымы да әр ... ... ... ... ... үшін ғана ... ... Ол топырақ құрылымының түзілуіне белсенді түрде катысады. Топырақтың құнарлылығы оның құрылымына байланысты. ... мен ... бай қара ... ... ең ... топырақ болып саналады. Топырақ түйіршіктерінің көлемі 10 мм-ге дейін болса, кеуек топыраққа ауа, су оңай ... ... ... қолайлы жағдай туады. Құрылымы кесек топырақтарды құрылымды топырақ деп атайды. Құрылымды топырақ құнарлы келеді. Түйіршіктері ұсақ ... ... жоқ ... деп ... Ол онша ... болмайды. Топырақ құрылымы нашар жерлерде қар суы сіңбей, сай-салаға ағып кетеді. Құрылымды топырақтар тыныс алады. Күндіз топырақ ... ... ... ұлғайып, тысқа шығады, түнде керісінше ауа топыраққа өтеді.
Қазақстандағы топырақ жамылғысының типтері
Қазақстанда өзге елдерде кездесетiн топырақ түрлерiнiң ... ... ... ... тайга, тундра топырағына дейiн бар, тек ылғалды субтропик белдемiне тән ... қана ... ... ... ... ... ... және әр түрлі. Топырақ жамылғысының зоналар бойынша таралғаны ... ... ... жазық бөлігі аумағының 86%-ын алып жатыр. Негізінен үш топырақ ... ... қара ... зона (52° с.е. ... қара қоңыр топырақты зона (52°-48° с.е. аралығында); ... сұр ... ... зона (48° с.е. ... ... ... ... зона республиканың солтүстігінде тараған. Бұл зона Солтүстік Қазақстан облысын түгелімен, Қостанай облысының көп жерін, Ақмола, Павлодар, ... ... ... ... ... бөліктерін камтиды. Республика аумағының 25,5 млн гектар жерін (9,5%-ын) алып жатыр. Қара топырақты зона үш зона аралығына ... ... қара ... - ... дала ... зонасының оңтүстігінде аз ғана бөлігін алып жатыр; кәдімгі қара топырақ және ... қуаң ... қара ... - дала ... тән. ... ... алдыңғы екі өңірдің топырақ құрамында гумусы (қара шіріндісі) мол (6-8%) қара ... орын ... ... қара ... қара ... ... (4-6%) келеді. Қара топырақты зона ылғалмен қамтамасыз етілген жазық ... ... ... ... астық өндіретін алқабы саналады.
Қара қоңыр топырақ зонасы
Қара қоңыр топырақ ... қара ... ... орналасқан. Бұл Орталық Қазақстанның көп жерін, Каспий маңы ойпатының солтүстігін, Шығыс Қазақстан облысының жазықтарын алып ... Бұл - ... ... дала (тым ... далалы) және шөлейтті алқаптарын 90,6 млн гектар немесе республика ... 34%-ын алып ... ... Қара ... топырақ зонасы да үш зона аралығына бөлінеді: қуаң даланың ... қара ... ... ... қуаң ... жай қара ... ... өңірі; шөлейт жердің ашық қара қоңыр топырақты өңірі. Топырақтың құнарлылығы оңтүстікке ... ... кеми ... ... қара ... ... пен кәдімгі қызыл қоңыр топырақтың гумусы (қара шіріндісі) 4,5-3,0%, ал шөлейт ашық қызыл топырағының ... ... 3,0- 2,0%. Бұл ... ... ... астық өндіру мен мал шаруашылығымен айналысады. Өйткені мұнда ылғал аз түседі.
Қара қоңыр топырақты зона
Қара қоңыр ... ... ... шөлді аймақ топырақтары алып жатыр. Мұнда негізінен қоңыр және сұр ... ... ... ... ... ... Бұл типі 120 млн ... жерді, республика жерінің 44%-ын алып жатыр. Қазақстанның оңтүстік бөлігін түгел камтыған. Бұл топырақтың гумусы аз (2,0-1,0%), ... онда ... мал ... ... Бұл өңірде суармалы егіс қана тиімді.
Солтүстік Қазақстандағы Батыс Сiбiр ойпатынан оңтүстіктегi Алатау ... ... ... 1500 -- 1600 км, ... ... ... Алтай тауларына дейiнгi 3000 км-ге жуық өңiрлердi әр түрлi топырақтар жамылғысы басқан. Бұл топырақ жамылғысының әр аймақтарда түзiлiп, орналасуы ... ... ... ... ... Қазақстанның 86% жерiн алып жатқан жазық алқаптарында климаттың, ... ... ... ... ... ... ... заңына сәйкес өзгерсе, Қазақстанның 14% жерiн алып жатқан оңтүстік, оңтүстік-шығыс таулы алқаптарында -- тiк белдемдiк (биiктiк ... ... ... ... ... ... 235 млн. га. Қазақстанның жазық аймақтарында солтүстіктен оңтүстікке қарай мынадай топырақ белдемдерi кездеседi:
Республиканың қиыр солтүстігін ... дала ... алып ... ... бұл ... ... Сiбiр ойпатында орналасқандықтан жер бетi жазық, ойпатты, сондықтан орманның шайылған сұр топырағы мен шайылған сiлтiсiзденген қара ... тән. Бұл ... ... ... негiзiнен жаздық бидай егiледi. Қалған жерлерiн орман, шабындық пен жайылымдар алып жатыр. Ауданы 400 мың ... ... ... ... ... ... қара ... белдемi (Жалпы Сырттан Ертiс өңiрi жазықтығына дейiн 2000 км-ге созылған) жалғасып жатыр. Аумағы 25,7 млн. га, оның 15 млн. га-сы ... ... ... астық дақылдары егiледi. Қара топырақты белдем солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 белдем аралығына бөлiнедi: ... қара ... ... ... ... Сiбiр ... ... Сарыарқа өңiрiнiң және Жайық биiк шығыс жазығының солтүстік ... ... (енi 100 -- 140 ... ... ... созылып жатыр. Аумағы 11,8 млн. га. Жер бетi ... ... ... негiзiнен астық дақылдары егiлiп, еттi-сүттi мал өсiрiледi; оңтүстiктiк қара топырақты белдем аралығы -- кәдiмгi қара топырақты белдем аралығының ... ... ... ... ... ... енi 50 -- 125 км-дей, аумағы 13,9 млн. га. Жер бетi ... ... ... Бұл негiзiнен ылғалы жеткiлiктi, дәндi дақылдар егуге қолайлы жерлер. ... ... 7 -- 9 ... ... рет ... оңтүстік бөлiгiндегi шөлдi белдемге дейiнгi орталық аймақты құрғақ-далалы және шөлдi-далалы қара-қоңыр топырақты белдем алып жатыр. Аумағы 90,5 млн. га, яғни ... ... ... Мұнда солтүстіктен оңтүсттікке қарай 3 белдем аралығына ... ... ... ... белдем аралығы -- қоңыржай қуаң дала, мұнда жыл сайын егiннен ... өнiм ... ... қара шiрiк ... 3 -- ... Аумағы 27,7 млн. га. Топырақ құнары жап-жақсы болғанымен құрғақшылық әрбiр 3 -- 4 жылда бiр ... ... ... ... 10 ... бұл ... ... жыртылған жер көлемi оларды пайдаланудың тиiмсiздiгiнен, бұрынғы 10 млн. ... 3 -- 4 млн. ... ... жай ... ... орын ... алқаптың аумағы 24,4 млн. га. Топырақтың беткi қабатындағы қарашiрiк мөлш. 2 -- 3%. ... ... жыл ... ... 2 жылда бiр рет қайталанады, сондықтан суарылмайтын егiншiлiкпен айналысу тиiмсiз, ал суару үшiн ... су ... жоқ. Тың ... ... ... сiлтеушiлiкпен бұл белдем аралығында астық үшiн игерiлген 4 -- 5 млн. га ... ... 10 -- 12 ... егiс ... ... тек аз ғана ... жем-шөп егiлетiн жерлер қалдырылды. Мұнда соңғы жылдары тек мал өсiрiледi; ашық қара-қоңыр топырақты белдем аралығы -- өте қуаң шөл ... ... ... мал ... ... Аумағы 38,4 млн. га.
"Әр түрлі топырақтардың классификациясы"
Шөл дала белдемiнiң аумағы 119,4 млн. га, немесе республика аумағының 44%-ы. Мұнда 2 белдем ... бар. ... ... ... ... -- ... ... оның жусаны мол, жайылымы жұтаң жерлер. Аумағы 57,4 млн. га. Жылдық жауын-шашын ... 120 -- 150 мм. ... ... қабатындағы қарашiрiк мөлшері 1 -- 1,5%.Сұр қоңыр топырақты белдем аралығы шөлді аймақ, жусан мен эфемерлі өсімдіктер ... ... 61,8 млн. га. ... ... ... ... 80 - 130 мм. Топырақта қарашірік мөлшері 1%-дай. Алқапта құмды, ... сор ... жиі ... Бұл ... мал ... ... ... суармалы жерлерде ғана шоғырланған.
Биік таулы аймақтың топырағы
Биік таулы ... ... ... ... алып ... ... 37 млн. га, ... жерінің 14%-ын құрайды.
Қазақстанда топырағы мен климаты жағынан ерекшеленетін 4 биіктік белдеу бар:
Тау етегіндегі шөлді-далалы белдеу теңіз деңгейінен 450 - 750 м ... ... 300 - 1000 м) ... ... ... тау ... негізінен сұр, Батыс Тянь-Шань тау етегінде сұр-қоңыр, ... ... мен ... таулары етектерінде ашық қара-қоңыр топырақ таралған. Бұл жерлерде суармалы және ... ... және мал ... дамыған.
Аласа таулы дала белдеуі - әр түрлі ... ... 600 - 2200 м ... ... ... Алтай мен Солтүстік Тянь-Шаньда таудың күңгірт қара-қоңыр және қара топырағы таралған. Ал ... ... ... ... сұр ... және ... қоңыр топырағы басым. Қарашірік мөлшері 10 - 15%-дай. Жайылымы - шүйгін, ағашы ... ... мал ... ... ... таулы орманды-далалы және шалғынды-орманды белдеулері әр түрлі таулы аймақтарды 1000 - 2500 м-ге ... ... ... ... таудың шайылған, сілтісіз қара топырақтары мен орманның сұр ... және ... ... тараған. Батыс Тянь-Шаньда таудың қоңыр, Алтайда күлгін топырақтар ... ... - ... ... ... жақсы дамыған.
Биік таулы альпілік, субальпілік шалғынды және қарлы-мұзды белдеулері Батыс Тянь-Шань мен ... ... биік ... ... 1800 - 3800 м кейде одан да биік деңгейлерді алып жатыр. Топырағы альпілік, субальпілік, шалғынды-шымды. Көпшілік жері ... ... ... мен мәңгі мұз, қар басқан шыңдардың үлесіне тиеді. Шалғынды жерлері - жазғы ... ... ... ... және топырақ жамылғысын қорғау
Топырақтың құнарлылығын кемітетін табиғаттың бір апаты - топырақ эрозиясы. Топырақтың құрылу процесінің ұзақ ... ... ... тау ... құнарлы 18 см топырақ қабаты пайда болу үшін өте қолайлы табиғи жағдайдың өзінде 1400 ... 7000 ... ... ... ... екенін айтса жеткілікті. Ал бұл қабатты желдің ұшырып әкетуі оп-оңай. Топырақ эрозиясының екі түрі бар: жел ... және су ... ... ... ... ... ... институтының зерттеулері нәтижесінде республикада эрозияға бейім жер 70 млн ... ... ... ... аумағының 26%-ы. Оның 52 млн гектары жел эрозиясына бейім, 17 млн-нан астамы су эрозиясына бейім.
Жел эрозиясы
Жел ... ... ... ... ... жерінің көп бөлігінің жазық және ашық болуы; екіншіден, күшті желдің жиі ... ... ... құрылымы бос немесе механикалық құрамы жеңіл (құмды, құмдауытты) топырақтардың молдығы. ... ... ... ... өте ... ... етеді. Қазақстанда тың және тыңайған жерлерді игерген кезде эрозияға бейім жерлер жыртылып, бекерге эрозияға ұшырады. Мысалы, Павлодар облысында ... ж.) ... қара ... қоңыр топырақты аймақ жыртылып, 805 мың гектар жер ... ... ... жарамай істен шығып қалды. Қостанай облысының Әулиекөл ауданының көп жері осындай жағдайға ... ... ... топырақтың беткі қабатын шайып кетуін, жыра мен сай-саланың, жар мен орлардың пайда болуын топырақтың су эрозиясы деп атайды. Нөсер ... ... ... ... ... ... ... қабаты шайылады. Басында ұсақ жыралар пайда болып, олар суарған сайын ойылып, тереңдеп, сайға айналады. Жалпы топырақтың су, жел ... - ... жер ... тиімсіз пайдаланудың салдары деп ұғамыз. Топырақтану институтында топырақ эрозиясы бөлімі ашылып, солтүстік, оңтүстік аймақтардың су ... ... ... ... ... ұсынды.
1) агротехникалық шаралар: еңісі үлкен беткейлерде жерді су ... ... ... ... ... қар тоқтату, топырақты қайырмасыз соқамен жырту, т.б.;
2) мелиоракия шаралары: жыра мен сай, өзен жағаларына, суару түрлері ... ағаш және бұта ... ... ... ... бекітетін инженерлік құрылыстар салу, арықтар мен каналдардың түбін су өткізбейтін бетондалған тақта, пленкалармен қаптау, т.б. Бұл шаралар топырақтың су ... ... ... әдебиет
"Қазақ энциклопедиясы",5 том
Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы, топырағы, өсімдіктері, жануарлары9 бет
Жер ресурстары мен топырақ жамылғысы8 бет
Топырақ жамылғысының физикалық қасиетін трансекта бойынша зерттеу22 бет
Топырақ және топырақ жамылғысы21 бет
Өскемен қаласы топырақ жамылғысының экологиялық жағдайы.50 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле Алатауының физикалық – географиялық жағдайы46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь