Араб тіліндегі есімді сөйлемдер

1 АРАБ ТІЛІНДЕГІ ЕСІМДІ СӨЙЛЕМДЕР
1.1 Есімді сөйлем туралы түсінік
1.2 Абсалютті есімді сөйлем және оның сөйлем мүшелері
1.2.1Бастауыштың анықтамасы
1.2.2 Баяндауыштың анықтамасы
2 ЕСІМДІ СӨЙЛЕМНІҢ БАСТАУЫШЫ МЕН БАЯНДАУЫШЫНА ӘСЕР ЕТУШІ ЕТІСТІКТЕР (كان و اخواتها) (كاد و اخواتها),МЕН ШЫЛАУЛАРإنّ و اخواتها) ) ӘЛ.ЖУМЛЯТУЛ.ИСМИЯТУ ӘЛ.МУҚАЙЯДӘ
2.1(كان) Етістігі және оның сыңарлары
2.2 Кәда және оның сыңарлары
2.3 (Инна) және оның сыңарлары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
«Әл-жумлятул-исмия» الجملة الاسمية атауы араб тілінде, араб тілі грамматикасының мамандарының ортақ пікірі бойынша бірнеше түрлі сөйлемдерді білдіреді. Бұл сөйлемдердің ортақ ерекшелігі есімді сөздің ол сөйлемде маңызды қызмет атқаруы және сөйлемнің негізгі мүшесі болуы болып табылады. Мұнда тіл білімі ғалымдарының айтуынша сөйлемнің негізгі құрамдас бөлігі, әрі тірегі болып табылмайтын өзге сөздер, мейлі олар есімді сөз болсын, мейлі етістік болсын, мейлі көмекші сөздер болсын есепке алынбайды.
Бұл сөзге дәлел ретінде Алла Тағаланың мына аяттарын келтіруге болады:
{النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْوَأُوْلُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ}
(Пайғамбар мүміндерге өздерінен де құқылы, оның әйелдері болса, олардың-аналары. Аллаһтың кітабында ағайын-туғандар бір-бірлеріне мүміндерден және муһажирлардан көрі лайық). [Аль-Ахзаб сүресі, 6- аят]
Сондай-ақ мына аяттарды да келтіруге болады:
{اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}
(Аллаһ әуел баста Өзі жаратып,сосын,Өзі қайта жаратады. Сосын Оған қайтарыласыңдар). [Ар-Рум сүресі, 11- аят]
{سَلَامٌعَلَىإِبْرَاهِيمَ}
(Ибрахимге сәлем болғай,). [Ас-Саффат сүресі, 109- аят]
{مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاء كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ
كَانُوا يَعْلَمُونَ}
(Аллаһтан басқа «достары» ұстағандардың мысалы дәл үй құрып алып, өрмекшіге ұқсайды. Әлбетте, үйлердің ең осалы өрмекші ұясы. Егер білсе еді). [Аль-Анкабут сүресі, 41- аят]
Бұл аяттардың барлығында да есім сөздер келеді әрі сөйлемнің негізгі тірегі (مسند إليه) есімді сөздер болып табылады. Әрі мұнда соңғы аяттағыдай «Иннә» انَّ және (كان) «Кана» секілді көмекші сөздердің кездесуі де ешқандай кедергі болмайды, бұл сөйлемдерді араб тілі грамматикасында есімді сөйлем болып аталады.
Осылайша бұл сөйлемдердің барлығын тіл білімі ғалымдары есімді сөйлемдердің қатарына жатқызады.
Сонымен қатар кей жағдайда сөйлем ішінде есім сөз келгенімен ол есімді сөйлемі болып аталмауы мүмкін дейді тіл мамандары. Бұл есім сөздің сөйлемде негізгі құрамдас бөлігі болмаған кездерінде болады.
Мысалыға Алла Тағаланың :
{خُشَّعاًأَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَ اثِكَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُّنتَشِرٌ}
(олар көздері төменге қарап күйлеріне дәл жайылған шегірткелер сиақты, қабырларынан шығып келеді). [Аль-Қамар сүресі, 7- аят]
1. Al-Qur’an Al-Karim with English and Kazak translation. Malaysia, 2010.
2. Халифа Алтай. Құран Кәрим қазақша мағына және түсінігі. 1991.
3. Б.Тасымов. Араб тілі. Алматы,2001.
4. С.М.Исаев.Қазақ тілі. Алматы,2007.
5. А.Жүнісов.Сарф негіздері. Шымкент, 2005.
6. Юшманов Н.В. Работы по общей фонетике, семитологии и арабской классической морфологии. М., 1998.
7. Гранде Б.М. Введение в сравнительное изучение семитских языков. М., 1998.
8. Гранде Б.М. Курс арабской грамматики. М. 2001.
9. Языки Азии и Африки. ІV т. М., 1991.
10. Дьяконов И.М. Семито-хамитские языки. М., 1965.
11. Арабско – Русский словарь. М., 2011.
12. К.Х. Баранов. Арабско - Русский словарь.
13. Семитские языки. І, ІІ т. М., 1965.
Дьяконов И.М. Языки древней Передней Азии. М., 1967
        
        1 АРАБ ТІЛІНДЕГІ ЕСІМДІ СӨЙЛЕМДЕР
+ Есімді сөйлем туралы түсінік
... ... ... араб тілінде, араб тілі грамматикасының мамандарының ортақ пікірі ... ... ... ... ... Бұл ... ортақ ерекшелігі есімді сөздің ол сөйлемде маңызды қызмет атқаруы және сөйлемнің негізгі ... ... ... табылады. Мұнда тіл білімі ғалымдарының айтуынша сөйлемнің негізгі құрамдас бөлігі, әрі ... ... ... өзге ... мейлі олар есімді сөз болсын, мейлі етістік болсын, мейлі көмекші сөздер ... ... ... ... ... ... Алла Тағаланың мына аяттарын келтіруге болады:
{النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْوَأُوْلُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ}
(Пайғамбар мүміндерге өздерінен де ... оның ... ... ... ... ... ағайын-туғандар бір-бірлеріне мүміндерден және муһажирлардан көрі лайық). [Аль-Ахзаб сүресі, 6- аят]
Сондай-ақ мына аяттарды да келтіруге болады:
{اللَّهُ ... ... ... ... ... إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}
(Аллаһ әуел баста Өзі жаратып,сосын,Өзі қайта жаратады. Сосын Оған қайтарыласыңдар). [Ар-Рум сүресі, 11- аят]
{سَلَامٌعَلَىإِبْرَاهِيمَ}
(Ибрахимге ... ... ... ... 109- аят]
{مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاء كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ
كَانُوا يَعْلَمُونَ} ... ... ... ... дәл үй ... ... өрмекшіге ұқсайды. Әлбетте, үйлердің ең осалы өрмекші ұясы. Егер білсе еді). [Аль-Анкабут сүресі, 41- аят]
Бұл аяттардың барлығында да есім ... ... әрі ... негізгі тірегі (مسند إليه) есімді сөздер болып табылады. Әрі мұнда соңғы ... انَّ және (كان) ... ... ... кездесуі де ешқандай кедергі болмайды, бұл сөйлемдерді араб тілі грамматикасында ... ... ... аталады.
Осылайша бұл сөйлемдердің барлығын тіл білімі ... ... ... қатарына жатқызады.
Сонымен қатар кей жағдайда сөйлем ішінде есім сөз келгенімен ол есімді сөйлемі болып ... ... ... тіл ... Бұл есім ... ... ... құрамдас бөлігі болмаған кездерінде болады.
Мысалыға Алла Тағаланың :
{خُشَّعاًأَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَ اثِكَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُّنتَشِرٌ}
(олар ... ... ... ... дәл жайылған шегірткелер сиақты, қабырларынан шығып келеді). [Аль-Қамар сүресі, 7- ... ... ... ... اللَّهِ تُنكِرُونَ}
(Сендерге Өз аят-белгілерін көрсетеді. Сонда сендер Аллаһтың қайсы аяттарын мойындамайсыңдар?). ... ... 81- ... كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقاً تَقْتُلُونَ}
(Біреулерің өтірікші санап,біреулерің өлтіре бермексіңдер ме?) ... ... 78- ... ... ... келе ... ... серт!). [Аль-Ләйл сүресі, 1- аят]
Аяттарында есім сөздер кездескенімен бұлар есімді сөйлем болып саналмайды. Себебі бұл жерде ... есім ... ... ... олар сөйлемнің негізгі тірегі емес.
Араб грамматикасында есімді сөйлем: Мубтәдә (مبتدأ) мен баяндауыштан (خبر) (бастауыш пен баяндауыш) ... ... және ... ... ... ... (سد مسد) тұрады. Осылайша араб тілі грамматикасы ғалымдарының ... ... - ... пен ... ... ... бастауыш+ жекеше түрдегі баяндауыш (مفرد), негізгі ... ... ... түрдегі баяндауыш (مفرد), туынды (مشتق)
* бастауыш+баяндауыш (сөйлем немесе сөз ... ... ... (جملة شبه) немесе мекен-мезгіл үстеуі немесе ілік ... ... ...
* ... түрдегі баяндауыш (مفرد), негізгі (جامد) + бастауыш
* жекеше түрдегі ... ... ... ... ... баяндауыш (сөйлем) + бастауыш
* баяндауыш (شبه جملة) + бастауыш
Екінші: ... пен ... ... ... атау ... күйіндегі тұратын сөздер (مسد سد ).
1 - Нәфи (болымсыздық) шылаулар немесе соған ұқсас көмекші сөздер + туынды وصف مفرد + ... ... ... ... ... - Нәфи (болымсыздық) шылаулар немесе соған ұқсас көмекші сөздер + туындыға ұқсас (мунад) وصف مفرد+ ... ... ... ... ... - Нәфи ... шылаулар немесе соған ұқсас көмекші сөздер + туынды وصف مفرد+ екілік немесе көпше түрдегі فاعل نائب .
Үшінші: негізі бастауыш пен ... ... ... ... ... - Насх шылаулары (أداة نسخ) + негізі бастауыш болған сөз + ... ... ... ... - Насх ... + ... ... болған сөз+ негізі бастауыш болған сөз.
3 - Негізі ... ... сөз + Насх ... + ... ... ... ... - Негізі бастауыш болған сөз + Насх шылаулары + негізі баяндауыш болған сөз ... ... ... ... келетін сөйлемдер
Мұндай сөйлемдер бастауыш пен баяндауыштан тұрады деп ... ... ... пен баяндауыштың орнындағы атау септігіндегі сөздерден (مسد سد) тұрады деп атауға болады.
1) Нәфи ... ... ... ... ... ... ... сөздер + туынды жекеше түрдегі وصف + жекеше түрдегі есімше (немесе бастауыш)
2) Нәфи (болымсыздық білдіретін) шылаулар немесе соған ұқсас көмекші ... + ... ... ... ... وصف + ... ... есімше (немесе бастауыш)
3) Нәфи (болымсыздық білдіретін) шылаулар немесе соған ұқсас көмекші сөздер + ... ... ... وصف + ... ... فاعل نائب (немесе бастауыш)
Бұл есімді сөйлемдердің алуан түрлі болып келуі және сөздердің ... ... ... мен байланыстары тұрғысынан түрлі болуы грамматика ғалымдарын оның ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерге қарай қайта топтастырып, ортақ бір түрлерге бөліп, олардың арасындағы байланыстарды анықтады. Осылайша оны ... ... ... бар ... және баяндауышы жоқ бастауыш және болмауы да болмауы да мүмкін болатын бастауышты деп үшке ... ... ... оны ... ... ... және екеуінің біріне қосылатын деп бөлді. Баяндауыштың مسد йасуд қылатын атау септігіндегі сөз ... ... ... ... және فاعل نائب ... есім) болып келетін болып екіге бөлінеді. Себеп-салдар қатынасы тұрғысынан ... ... яғни ... ... құбылуға ұшырамаған сөйлем және өзгеріске ұшыраған, шартталған немесе насх (кем мағыналы) етілген болып ... ... ... тәртібі мен реті тұрғысынан міндетті түрде ретті болатын және ретті болуы рұхсат етілген сөйлем болып бөлінеді.
Ғылыми зерттеулер араб ... ... ... шын ... деп ... ... термин түрі бар екендігін дәлелдейді. Алайда басқа тұрғыдан ... бұл ... ... ... кең ... ... өзгеше мағына беру немесе оның мағынасын толық анықтау қажеттігі туындайды. Әрине мұны істеу барысында топтастыру негіздері мен бөлу ... ... алу ... Жоғарыда оны осылай етіп топтастырып шыққан болатынбыз.
Бұл есімді сөйлем түрлерінің қажетті ... ... үшін ... ... ... ...
- бөлу ... белгілі бір критерийлерге қарай бөлу;
- бөлген кезде пайда болған түрлер арасында ортақ ... пен ... ... ... ... болуы және олардың арасындағы түрлерге кіріп кетпеуі;
- тілдік ерекшеліктерді көрсету ... ... ... ... орай ... пен баяндауыштан тұратын сөйлем мен бастауыш пен атау септігі халінде тұрып баяндауыш ... ... ... ... ... үлкен айырмашылық бар екендігінің астын сызып айтып кету қажет. Сондай-ақ жекеше түрдегі (немесе жумля түріндегі) баяндауыш пен جملة شبه ... ... ... айырмашылықты да атап көрсетуіміз қажет. Олардың біріншісінде сан мен түрдің сәйкестілігі бар болса, ... бұл ... жоқ. ... да ... ... яғни ... пен атау септігі халінде тұрып баяндауыш қызметін атқаратын ... (مسد) ... ... араб ... ... ерекше бір санатқа немесе түрге жатқызуға болады. Оның атауы ... тың ... ... ... ... ... сөйлем деп атау беруге болады. Сондай-ақ екінші сөйлемді, яғни баяндауышы зарф (мекен- мезгіл үстеуі) немесе жәрр немесе мажрур болатын сөйлемді араб ... ... ... ... жаңа бір ... ... болады. Оны الجملة الظرفية пысықтауышты сөйлем деп атауға болады. Осылайша терминінің ... ... ... ... төмендегіше болады:
1) Негізгі есім (ғайру муштақ);
2) Туынды есім;
3) Субъективті-предикативті қатынасты сөйлем немесе араб тілі білімінде деп ... ... ... араб ... өзге ... ... ... айтып өткеніміздей екі негізгі мүшеден тұрады. Олар: Баяндауыш (مسند إليه) және ... ( ... ... тілі ... ғалымдарының жасаған анықтамасы бойынша араб тіліндегі есім сөйлемдердің ең маңызды ерекшеліктерінің оның насх (кем ... ... ... Насх - есімді сөйлемге кіріп, сөйлемдегі бастауыш пен баяндауыштың ... ... және ... өзгеріске ұшырататын көмекші етістіктер мен шылау сөздер. Осы тұрғыдан оны екі түрге ... насх ... ... және насх ... ... болатын сөйлемдер. Бұлардың алғашқысын الجملة المطلقة .
1.2 Абсалютті есімді сөйлем және оның ... ... ... المطلقة
Араб тілі ғылымының ғұламалары ерте ғасырлардан бері المطلقة абсалютті есімді сөйлемінің қос ... ... пен ... ... ғана ... ... ... "المبتدأ Бастауыш атауын сөйлемдегі "المسند إليه" берсе, "الخبر" баяндауышқа"المسند" ... ... Біз ... ... әрқайсысының жеке анықтамасын беруге тырысамыз. Және де көптеген араб тілі ғалымдарының бастауыш пен баяндауышқа берген анықтамаларын ... ... ... ... ... ... ережелерді атап айтқаннан соң тілдегі екеуіне де ортақ ережелерге тоқталатын боламыз. Қасиетті Құраннан келтірілген аяттар мен араб ... өлең ... ... ... келтіреміз.
1.2.1Бастауыштың анықтамасы
تعريف المبتدأ
"المبتدأ"Бастауыш термині әуел бастан бері тек қана есімді сөйлемдеріне қатысты қолданылмағандығын көруге ... Ол ... ... екі сөйлем түрінде "الظرفية" пысықтауышты және "الواصفية" толықтауышты сөйлемдерінде де қолданылады. ... ол ... де ... негізгі екі тірегінің бірі қызметін атқарады. Алайда бір айта ... ... ... және ... ... бастауыш مسند إليه қызметін атқарса, толықтауышты сөйлемдерде баяндауыш ретінде қолданылады. Осылайша араб тілі ... ... ... ... ... ... мен қызметтері оған берілген анықтамаларға әсер ететіні белгілі болды. Сол себепті синтаксис ғалымдары оның ... ... ... ... бір ... ... ...
Ал кейбір ғалымдар оның барлық ерекшеліктерін қамтитын ... ... ... ... оның ең ... ерекшелігін негізге ала отырып, екі түрлі анықтама келтіруге тырысады. Бұл екі ұстанымдағы көзқарас бастауыштың анықтамасы тұрғысында, араб тілі ... өз ізін ... нақ. ... қолымызда бар анықтамалар ішінен бастауышқа берілген ең көне анықтама 316 жылы дүниеден озған Әбу ... бин ... атты ... ... ... болса керек.
Бұлай дейтін себебіміз одан ертерек өмір сүрген Сибәуәйһи бастауыш терминін мағынасында қолданғанымен, оның анықтамасын ... тек қана ... ... ... ғана ... Дәл сол ... Әл-Мубридте өзінің атты еңбегінде бастауышқа анықтама бермейді. Ал Ибн Сираж болса, алғаш рет бастауыштың ... ... ... ... есімдердің, етістіктердің және шылаулардың меңгеруші сөзінен әсерленбейтін, сөйлемді бастау үшін пайдаланылатын, өзінен кейін ... ... ... ... ... де атау ... ... сөздердің алғашқысы. Мысалыға: (Аллаһ біздің Раббымыз) және (Мұхаммад елшіміз) деген сөйлем. Бастауыш баяндауышсыз ешқашан да ... ... бола ... ... ... бастауыш есімді сөз - себебі есімдердің меңгеруші сөздерінен тек қана есімдер әсерленеді - ... ... сөз ... ... ... ... ол ... мейлі етістік мейлі шылау болсын, толықтай тәуелсіз болады. Жазылмайтын меңгеруші сөздің, яғни сөйлемді бастауының себебінен атау ... ... ... бірге ғана толық мағыналы тіркес болып, екеуінің бірі болмаса сөйлем толық болмайды.
Осыған жақын бір анықтаманы Әз-Зубәйди келтіреді: Әбу ... ... бин ... 379 жылы ... ... Ол ... атты еңбегінде былай дейді:
.
Ибн Бурхан Әбу Қасым Абдулуахид бин Алибин Умар, ( қайтыс болған жылы 456) Ибн ... ... көп ... ... Тек ... ... бір анықтама келтіре отырып, кейбір элементтеріне түсініктеме берумен шектеледі. Оның берген анықтамасы бойынша:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Етістікті болымсыз сөйлемдер41 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Ар жақта дүмбірлеген арынғазы11 бет
Бейбарыс Сұлтан6 бет
Есімдіктер25 бет
"Араб халифаты."36 бет
«Арабтардың философы» - әл – Кинди9 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Аббасидтер кезиндегі араб мәдениеті13 бет
Аймақтық дағдарыс синдромы немесе араб дауылы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь