Қаздауысты Қазыбек

Тұңғыш рет Қазыбек би 13—14 жасқа толған шағында Жоңғар хандығына Тайкелтір бастаған елшіліктің қосшысы болып барады. Осы сапар барысын-да болған бізге белгісіз мынандай бір оқиға бар. «Ұзак жол қысқарсын» деп, жас Қазыбек Тайкелтірге жақындай келе, атын теңестіріп: «Алдияр, жоңғар ханының алдына барғанда сөзімізді неден бастағанымыз дұрыс, соны ойлансақ қалай болады», — дейді. Сонда Тайкелтір бұғанасы әлі қатпаған баланың бұлай сөйлеуіне разы болмай: «Оған ойланудың қажеті не, аузымызға қандай сөз түссе, содан бастаймыз да», — деп атына қамшы басып, желе жөнелген екен.

Бала... бала болса да—дана...
Жоңғар ханының ордасына келген соң Тайкелтірдің аузына сез түспей, тұтығып: «Өгізімді өлеңді жерге қойыппын, өз алдыңа келіппін» деп міңгірлеп, тоқтап калган көрінеді. Тақ үстінде отырған жоңғар ханы сөздің мәнін түсінбей, «өгізі кім» дегендей жан-жағына қарап, ешкім үн қатпаған соң, бес тал мұртын тікірейтіп, ашу шакыра бастайды.
Дәл сол сәтте қазақ елшілігінің арасынан ең төмен отырған жас Қазыбек орнынан атып тұрып, төсін оң колымен басып, бір иіле:
Ордың жалгыз ағашына таңба салғыздың,
Ол да сенің өнерің
Мұғалжардан тас алғыздың,
Ол да сенің өнерің.
Ертістен арық тартып ат суғарттың,
Ол да сенің өнерің.
Айналада алты хан бар еді,
Өзіңнен артық кім бар еді.
Қатты қарғысың болса,
Қайырлы жарылғасының бар еді,
Сол жарылғасыннан үміт қылып келдік, — деген екен.
Сол сәтте хан күлімсіреп «олай болса, шаруаларыңды айтыңдар», —дейді. Тоқтап қалған Тайкелтірге Қазыбек бір қарап, сөзін одан әрі батылырақ өрбіте келе ханнан шапқыншылықта қолға түскен тоқсан жесірді қайтаруға келгенін баяндайды. Жоңғарлықтардың ханы алғыр
        
        Қаздауысты Қазыбек
Тұңғыш рет Қазыбек би 13—14 ... ... ... ... Тайкелтір бастаған елшіліктің қосшысы болып барады. Осы ... ... ... ... мынандай бір оқиға бар. «Ұзак жол
қысқарсын» деп, жас Қазыбек ... ... ... атын ... ... ханының алдына барғанда сөзімізді неден бастағанымыз дұрыс,
соны ойлансақ қалай болады», — ... ... ... бұғанасы әлі қатпаған
баланың бұлай сөйлеуіне разы болмай: ... ... ... не, ... сөз ... ... бастаймыз да», — деп атына қамшы басып, желе
жөнелген ... бала ... ... ... ... ... соң Тайкелтірдің аузына сез түспей,
тұтығып: «Өгізімді ... ... ... өз ... ... деп
міңгірлеп, тоқтап калган көрінеді. Тақ үстінде отырған жоңғар ханы сөздің
мәнін түсінбей, «өгізі кім» дегендей жан-жағына ... ... үн ... бес тал ... ... ашу ... ... сол сәтте қазақ елшілігінің арасынан ең төмен отырған жас Қазыбек
орнынан атып тұрып, төсін оң колымен басып, бір иіле:
Ордың ... ... ... ... да ... ... тас ... да сенің өнерің.
Ертістен арық тартып ат суғарттың,
Ол да сенің өнерің.
Айналада алты хан бар ... ... кім бар ... ... болса,
Қайырлы жарылғасының бар еді,
Сол жарылғасыннан үміт қылып келдік, — деген екен.
Сол сәтте хан күлімсіреп «олай болса, шаруаларыңды айтыңдар», —дейді.
Тоқтап қалған ... ... бір ... сөзін одан әрі батылырақ
өрбіте келе ханнан шапқыншылықта қолға түскен тоқсан ... ... ... Жоңғарлықтардың ханы алғыр жігіттің иығынан кағып:
«Елің үшін ... ұл ... дана ... ... сен ... ... бар
елді тәуелді ету маған оңайға соқпас»,—деп күң болып ... ... ... ... екі жан ... ... ... би тұтқынға түскен Абылайды босатып алады.
Бірақ жоңғарлар Абылаймен бірге тұтқынға түскен Жәпек ... ... ... бас ... Қазыбек би бастаған қазақ елшілері ... бар ... ... ... ... ... түседі.
Қазыбек бидің сол сәтте айтқан сөздері барлық басылымдарда ... ... ... жетпеген, беймәлім қырлары да бар екен. Оның мазмүны:
Ежелден ерке ... ... ... өлім ... ... ... ... отырмын.
Өршелеген өр болса,
Келдескелі отырмын.
Жазылмайтын жара жоқ,
Жаласқалы отырмын.
Жолсыз айтқан жобаңа,
Таласқалы отырмын.
Жага болса жыртылған,
Жамасқалы отырмын.
Қала болса бұзылған,
Қаласқалы отырмын.
Құлдыққа көнген ел ... ... ... екі жан жоқ,
Сұрағалы отырмын.
Екеуін бірдей бермесең,
Қағысқалы отырмын.
Әлемге бірдей жора ... ... бар төрт ... де ... ... сен тайсаң,
Қасірет келер жеріңе.
Осы шумақтардан кейін сөзден ұтылған қоңтайшы Жәпек батырды ... ... ... ... Қаздауысты Қазыбек би жол жүріп келе жатып, шаршаған соң жақын
ауылға атының басын бұрады. Үйде ... жоқ ... ... үй ... ... жақсы инабаттылықпен карсы алады, алдына бар асын тартады. Әйелдің
осындай кішіпейіл, ... ... би өте риза ... ... уақыт
өткен соң үйге әйелдің күйеуі келеді. Ол бет-әлпеті өңсіз, қаба сақалды,
егде тартқан, бойы тым ... адам ... ... ... ... би ... әйелді мынаған қимаймын дегендей біршама сезімін білдіріп, қасындағы
бірге келген кісілерге былай депті:
Жігіттер ... ... ... ... ... не ісі ... құдіретіне қарап тұрсам
Жапалақ үйрек ілген бір ісі бар...
Бүл сөзді естіген әйел ... ... соң өз ... ... ... ... ... сөздің мәнісі бар,
Мәндінің мәнсізбенен не ісі бар?
Ақ сұңар алган ... тоят ... да ... ... үміті бар...
Осы сөздерден кейін ... ... бұл ... ... әйелден кешірім сұраған көрінеді.
«Би—ханға да, елге де би...»
Қартайған шағында Қаздауысты Қазыбек пен Жәнібек би екеуінің арасында
жерге, қонысқа талас ... ... ... татуласу мақсатында бір-бірімен
келісімге жету үшін Абылай ханның ... ... ... ... толығынан баяндайды. Жәнібек би Абылай хан дау пайдасын Қаздауысты
Қазыбек биге ... ... ... ... ... ... ... былай
дейді:
Ырайымнан қайтарма,
Хан өмірін айтар ма ?
Келіп турмын алдыңа,
Меселімді қайтарма.
Сонда Қаздауысты Қазыбек би:
Шешен сөйлер әр ... бір ... пен қара ... ... тар ... — деп ... ... екен.
Абылай хан екеуінің де сөздерін тыңдаган соң олардың есімдерінің елге
жайылғанын, аса құрметті ... ... атап ... ... ... деп
қорытындылайды: «Мен ханмын, бірақ дау ... ... мен ... ... ... ... менің билерге төрелік ... ... әз ... ... ... ... жарғы» «Би ханға да — би, елге де ... ... еді ғой. ... ... ... ... ... Екеуі де Абылай ханның бұл сөзіне құлап, төс ... ... ... ]
Маржан сөз, орман ой...
Қаздауысты Қазыбек би — шешендік өнер мен нақыл сөздердің мазмұнын
терең ... ... ... ... ұйқасы үйлескен терең мағыналы
сөздері ... ... ... ... ... ... сіңеді.
Сондай нақыл сөздерінің бір қатары темендегідей:
Бала жақсы болса, екі ... ... атың ... ... бұл жалғанның пырагы.
Әйелің жақсы болса, мейманыңның тұрағы,
Балаң жаман болса, көрінгеннің мазағы,
Атың жаман болса, шыбын жанның ... ... ... бұл жалғанныц тұзағы.
* * *
Көлде жүрген қоңыр қаз,
Шөл қадірін білмейді.
Шөлде жүрген дуадақ,
Көл қадірін білмейді.
Көшсе қоныс ... ... ... ... түсі ... қадірін білмейді.
Таңдайы шөлдеп қатпаған,
Ақ қадірін білмейді.
Жоқшылық дәмін татпаған,
Бар қадірін білмейді.
Ғашықтың дәмін татпаған,
Жар қадірін білмейді.
Жаттың ... ... ... ... ... тартпаған,
Ер қадірін білмейді.
* * *
Мал жақсысы ешкі болар,
Екі ешкі бір ... ... ... жас ... білетін есті болар...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазыбек би туралы6 бет
Ұлы даланың астаналары8 бет
Қаз дауысты Қазыбек4 бет
Қазыбек би22 бет
Қазыбек би және оның дәуірі45 бет
Қазыбек би Келдібекұлы14 бет
«Билер мектебі – билік үлгісі» (қазақ халқының сот тарихынан)10 бет
«Дала уалаяты», «Түркістан уалаяты» газеттеріндегі қоғамдық-саяси және ағарту мәселелері30 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Алаштың алдаспаны11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь