Агроөнеркәсіптік кешеніндегі бәсеке

1. Агроөнеркәсіптік кешенінің бәсекеге қабілеттілігінің теоретикалық аспектілері
1.1 Агроөнеркәсіптік кешеніндегі бәсеке
1.2АӨК бәсекеге қабілеттілігі және оның қазіргі аграрлық саясатта жүзеге асуы
1.3Кластерлік тәсіл . ауыл шаруашылығы өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың негізі
2 Заманауи жағдайда Қазақстанның мал шаруашылығы салаларын дамыту деңгейі
2.1 ҚР мал шаруашылығының ағымдағы жағдайы мен мәселелеріне талдау жасау
3. Қaнaғaттaндырaрлықсыз жaғдaйлaр
3.1 Жем.шөп бaзaсы
2.2 Әлемдегі және Қазақстандағы мал шаруашылығы өнімдерінің нарығы
2.3 Қазақстандағы қаракөл саласының дамуы мен жаңғыртылуы
Пайданылған әдебиеттер тізімі
Қазіргі уақытта бәсекеге қабілеттілік термині тек ғылыми әдебиеттер де емес,сондай-ақ саясаткерлердің, экономистердің,бизнесмендердің және журналистердің күнделікті өмірінде де кеңінен қолдануда.
Бәcекеге қабілеттілік қоғaмның дaму деңгейін aнықтaйды:елдің бәсекеге қaбілеттілігі неғұрлым жоғaры болған сaйын,соғұрлым осы елдің тұрмыс жaғдaйы жоғaры болaды.
Бәсeке- шaруaшылық жүргізудің ең қoлaйлы жaғдaйлaры мен жоғары пайда алудың ең жақсы мүмкіншіліктері үшін тaуaр өндірушілердің aрaсындағы экономикaлық күрес. Сoнымен қатар,бәсeке тaуaр өндіру мен өткізуде,сондай ақ кaпитaл сaлу шеңберіндегі рынoктық субъектілeрдің әрекет ету бағыттaрын aнықтaйтын рынoктық меxaнизмнің элементі бoлып табылады[1].
1. Жатқанбаев Е.Б :экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы,Алматы 2006
2. О.Сәбден Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі: Бағалау критерийлері мен арртыру жолдары ,Алматы 2008
3. Рубин Ю.,Шустов В.Конкуренция:реалии и перспективы.-М.,1990.-С.6.
4. Токсейтова Рабига Альбековна // Проблемы Конкурентоспособности животноводческой отрасли Казахстана,Алматы 2010
5. ОРейли Дирах, Гибас Джулиан Джи. //Деловые отношения с покупателями: успешная торговля и маркетинг в бизнесе / пер. с англ. – Минск: Амалфея, 1978. – 272 с
6. Соловьев Б.А. Управление маркетингом. – М., 1999
7. Sheth J., Gardner D., Garret D. Marketing Theory: Evolution and Evaluation. John Wiley S. Sons, Inc., 1988. - P. 138-144
8. Блауг М. Экономическая мысль в ретроспективе. Москва, 1994
9. Аубакиров Я.А. Конкуренция- закономерность рыночных отношений //«Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі, болашағы». ҚР-ның 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары, 1-бөлім. Алматы, 2006
10. Сағадиев К. Бәсекеге қабілеттілікті өзіміз жасауымыз керек //Егемен Қазақстан, 2008 жыл 16 мамыр
        
        * Агроөнеркәсіптік кешенінің бәсекеге қабілеттілігінің теоретикалық аспектілері
1.1 Агроөнеркәсіптік ... ... ... ... қабілеттілік термині тек ғылыми әдебиеттер де емес,сондай-ақ саясаткерлердің, экономистердің,бизнесмендердің және журналистердің күнделікті өмірінде де кеңінен қолдануда.
Бәcекеге қабілеттілік қоғaмның дaму ... ... ... ... ... жоғaры болған сaйын,соғұрлым осы елдің тұрмыс жaғдaйы ... ... ... ... ең ... жaғдaйлaры мен жоғары пайда алудың ең жақсы мүмкіншіліктері үшін тaуaр өндірушілердің aрaсындағы ... ... ... ... тaуaр ... мен ... ақ кaпитaл сaлу шеңберіндегі рынoктық субъектілeрдің әрекет ету ... ... ... ... ... ... табылады[1].
Бәсекелестік - екі немесе көп агенттердің олардың тарапынан қандай да бір күш жұмсау арқылы қолжетімді болатын бір ғана шектеулі ... ... ... [2,9 ... қабілеттілік санаты жан-жақтылық қасиетіне ие және нарықтық қатынастардың объектісімен ... ... ... ... де ... ... ... қабілеттілік көп деңгейлі (микро,мезо,макро және әр деңгейде бәсекеге қабілеттілікті анықтауда өзінің анықтамасы бар) ... ... - әр ... ... ... күрделі экономикалық категория [4 ](1- кесте)
Кесте 1- Бәсекеге қабілеттілік деңгейі
Бәсекеге ... ... ... объектісі мен субъектісі
Бәсекеге қабілеттіліктің кейбір факторлары
Тауарлы
Тауарлар(жұмыс,қызмет)
Өнімнің сапасы,стандарттар мен ... сай ... ... сай келуі
Микродеңгей
Тауар өндіруші
(ұйым,кәсіпорын)
Өнімнің салыстырмалы бәсекеге қабілеттілігі
Өндірістік қызметтің ... ... ... ... мен ... ... өтуі мен оның ... сбыта продукции на рынке и его доля
Мезодеңгей
Өнеркәсіп,саланың бірігуі объединение предприятий
Саланың ішкі құрылысы
Сыртқы ортаның ықпалы
Жеке ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
Макродеңгей
Халық шаруашылығы,
елдің бәсекеге қабілеттілігі,
аймақтардың бәсекеге қабілеттілігі
Инвестициялық климат
Ғылыми-техникалық деңгей
Конкурентоспособность промышленности и отраслей народнохозяйственного комплекса в целом
Жалпы халық шаруашылық ... ... мен ... бәсекеге қабілеттілігі
- Сондай-ақ экономист ғалымдардың көптеген еңбектерінде бәсекеге қабілеттілік ... ... ... ... ... бар. ... ... Т.Г. пікірінше, [5, 272 б].
Профессор Томилов В. В. бәсекеге қабілеттілікті бәсекелес компанияға ... ең ... ... ... ету ... ... ... [6, 13 б].
, - деген анықтаманы профессор Селезнёв А. Я. көрсетті .
... ... ... ... ... яғни бәсекеге қабілеттілік өнім тұрғысынан қарастырылады. Алайда мұндай түсініктеме, Яновский А.И. пікірінше, біржақты ғана, өйткені өнім өндірушінің бәселестік позициясын және ... ... ... ... ... Бұл ... батыс авторларымен барынша жоғары деңгейде қарастырған, олар ... ... ... жеке ... ... ... фермалар экономикасымен байланыстырады [4].
Американдық экономистер М.Эрлих пен Дж.Хайн халықаралық бәсекеге қабілеттілікті ретінде анықтайды [7, 138-144б].
Америка авторларының ... ... ... қабілеттілік тұжырымдамасы .
Елдің бәсекеге қабілеттілігі - ел экономикасының халықаралық саудаға қатынасу,әлемдік нарықта белгілі сегменттерін ... және ... ... ... сай өнім ... қабілеттілігі [8,117 б].
Ұлттық бәсекеге қабілеттілік ұғымы туралы қазақстандық ғалымдардың көзқарастарына тоқталар болсақ, ҚР ҰҒА академигі ... ... ... ... ... теориясында жаһандану аясының кеңеюіне байланысты жаңа аспектілер пайда болды. Егер бұрын экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... қарастырылса, қазір бәсеке заңдылықтары қоғамдық қатынастар аясын кеңінен қамтып, елдің, ұлттың, мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігін кеңінен қамтуда [9,39б].
ҚР-ның ... ... ... ... ... ... тұрақты өсуінің салдары деп қарастырады. Тұрлаулы даму - бұл келешек ұрпақтың қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіндіктеріне кедергі ... ... ... ... ... алу. Бұл ... ... экономикалық, саяси мәселелерді де тұтастай қамтитын ұғым [10,5 б].
XX ғасырдың екінші жартысында бәсекелестік жаңа белгілерге толығады. ... ... ашық ... жеке ... ... ... ... әртүрлі формада біршама жабық нарықтардағы монополистік және олигополистік құрылымдардың бәсекелестігімен үйлеседі.
Екіншіден, бәсекелестіктің бағалық әдістерінен бірте-бірте бейбағалық ... ... ... ... ... де ... экономикаларда әрдайым бұлардың үйлесіп отыруы байқалады.
Үшіншіден, сұраныс құрылымының жаппай біркелкілендірілген өнімді тұтынудың жеке тұтынушылық және инвестициялық ... ... ... өзгеруі бәсекелестік қарқынының дамуымен байланысты әртүрлі бөліктерге ыдыраған нарықтардың ... алып ... ... экономикалық әдебиетте бәсекеге қабілеттілік тақырыбы соңғы жиырма бес жылдың ішінде өзектілердің біріне айналып отыр.
Бұл мәселе ... ... ... ... ... ... кең көлемде алғанда АҚШ-та XX ғасырдың 80-жылдардың басында жапон экономикасы табыстылығының себептеріне, америка экономикасын ... ... алу ... жауап іздеудің нәтижесінде пайда болып, ұлттық бәсекеге қабілеттілік бойынша Кеңестің сараптамалық басылымдарында ... ... ... ... қатысты ғылыми зерттеулер ішінде жылдық баяндамаларында жарияланып тұратын Бүкіләлемдік экономикалық форумның әзірлемелері ( Word Economic Forum- WEF) ерекше орын ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйенің жаһандануының қарыштап өскен 20 ғасырдың 90-жылдары ерекше танымалдылыққа ие болды.
Бәсекеге ... ... ... ... ... ... еңбектерінің санатында Гарвард университетінің профессоры М.Портердің 1993 жылы ... орыс ... ... ... атты ... ... ... Мұнда автор жаһандық көлемдегі елдердің бәсекелік басымдығының эволюциясын, халықаралық қарсыластықтағы елдердің бәсекелік ... ... мен ... ... ... ... басымдығының жаңа теориясын (кеңейтілген тұжырымдамасын) жасайды [2, 11б,13б].
М.Портердің пікірінше жаңа өнімі жүзеге асты. Ұсақ шаруа ... ... ... аталған бағдарламаның шеңберінде ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілер арзан бағадағы лизингтік ауыл шаруашылық ... ... АҚ ... қарапайым схемамен сатып алуға мүмкіндікке болды. Бағдарламаның жүзеге асуы барысында ауыл ... ... ... 442 ... ... жинаушы комбайндар сатып алды.
Aуыл шаруашылық өнімдерін өндірушілер үшін ауыл шаруашылық техникаларын жаңарту жағынан ... ... ... бағдарламаларының қолжетімсіздігі, ауыл шаруашылық техникаларын іште өндірмеу (қолданыстағы жинаушы ... ауыл ... ... ... ... ... ... тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін техникалық жабдықтау арқылы арттыру үшін ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілердің ауыл шаруашылық ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыру қажет. Ағымдағы жылдан бастап, министрлік ауыл шаруашылығын лизинг бойынша ... ... ... ... ... бағдарлама енгізуде. Бағдарламада ауыл шаруашылық техникасы лизингін субсидиялау жылына 14,0%-дан аспайтын мөлшерлемеде болады, оның 7%-ы республикалық бюджет ... ... ... бірі отандық жинақтағы ауыл шаруашылық техникасын лизингін алу болып табылады. Ауыл шаруашылық техникаларын несиелеу ... ... ... ... ... ... сәйкес жобасы қазіргі уақытта тиісті мемлекеттік органдарда талқылануда. Ережелер ... ... жем ... қопсыту жұмыстарын жүргізуге, тамшылатып суару жүйесінде және басқа да ауыл шаруашылығында пайдаланылатын ауыл шаруашылық техникалары лизингі субсидиялауға жатады. ... ... ... ... ... және ... жүзеге асырылу барысында 2013 жылдан 2017 жылға дейін ауыл шаруашылық техникасы паркін толықтай жаңарту көзделуде, ал 2018 жылдан бастап, ауыл ... ... ... ... ... ... ... бұл елдің АӨК-інің бәсекеге қабілеттілігі мен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге әсер етеді.
Отандық ауыл ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
* Жабдықтардық тозу деңгейінің жоғарылығы;
* Өндірістік күштердің ... ... ... инжинирнгтік компаниялардың аздығы;
* Білікті кадрлардың тапшылығы.
Нәтижесінде, біздің машина өнімдеріміз сапасыз болып шығады. Сонымен қатар, саланың бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ерекшеліктері де кедергі келтіреді. Мысалы, тракторды шетелден сатып алу ... оған ҚҚС ... егер ... ... ... ... ҚҚС ... нәтижесінде, отандық шетелдік өнімнен қымбатырақ болып шығады [35].
АӨК институционалды қолдауды Ұлттық басқару холдингі>> АҚ Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін ... ... ... ... ... құрамына кіретін компаниялардың инвестициялық активтерін тиімді басқаруды қамтамасыз ету жолымен жүргізуде. ... ... ... ... ... компаниясы>> АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, АҚ және ... ... ... ... ... ұзақ ... тек ... өндіріс технологиясынан интенсивтіге, механикаландырудан автоматтандыруға ауысу ғана емес, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... тиіс.
Осыған байланысты өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, логистикалық инфрақұрылымды ... ... ... ... ... ... аймақтық саясат жүргізілуі тиіс [36].
Аграрлық саясаттың басты бағыттарына мыналар жатады:
- ауыл шаруашылық өнімдеріне баға мен ауыл шаруашылық ... ... ... қалыптастыру;
- жер және су ресурстарын қорғау және тиімді пайдалану;
- ауыл шаруашылық ... ... және асыл ... мал шаруашылығын дамыту;
- ауыл шаруашылық өнімдерін шығарушыларды несиелеу;
- АӨК-нің ақпараттық-маркетингтік жүйесін ... ауыл ... ... ... ... мен ... ... реформалау мен аграрлық саясатты жүзеге асырудың қазіргі кезеңінде ауыл шаруашылықты дамыту агроөнеркәсіптік кешеннің басқа ... ... ... ... ал ... ... өзі ауыл шаруашылығымен байланысты экономиканың барлық салаларын толықтай ... ... ... ... ... саясаттың екі аспектісі бар: импортты алмастыру және экспортқа бағытталу. Қазақстанның 2010 жылға дейінгі дамуының ... ... осы ... ... былай көрсетіледі: .
Аграрлық саясатты жүргізу белгілі бір қағидаларға сүйенуі ... Оның ең ... ... болып табылады. Аграрлық саясат АӨК-нің барлық салаларын қамтуымен қатар, өндірістік, әлеуметтік, экологиялық мәселелерді де қамтуы тиіс. Келесі қағида жалғаспалылық болып ... ... ... жедел жұмысында аграрлық саланың стратегиялық мақсаттары жеке міндеттермен ... ... ... Сонымен қатар, нақтылық қағидасын да есепке алу қажет. қойылған мақсаттар экономиканың мүмкіндіктері мен өсу ... ... алуы ... бұл олардың орындалуының жоғары дәржесін қамтамасыз етеді[18].
1.3Кластерлік тәсіл - ауыл ... ... ... қабілеттілігін арттырудың негізі
Экономика мен бәсекеге қабілеттіліктің күрделенуіне алып келетін ғаламдану жағдайында өндірісті шоғырландыру мен ұйымдық құрылымдардың интеграциясының маңызы тек ... ... ... ғана ... ... ... ... бойынша да артуда, ал аумақ пен өндірістік кешендердің экономикалық дамуы мен бәсекеге қабілеттілігінің артуы, ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету кластерлік бағытталған аймақтық саясаттың негізінде мүмкін болып отыр.
Технологиялық және экономикалық байланысқан ... ... ... ... ... ... ... және аймақтың корпоративтік стратегиясы мен осы аймақта орналасқан ұйымның бәсекелік басымдықтарын үйлестіру арқылы ... ... ... ... береді.
Қазақстан Республикасы Президентінің атты халыққа Жолдауында: [37] деп көрсетілгендей, экономиканың кластерлік бағытталған дамуы тұрақты экономикалық ... ... ... ... бірі болып табылады.
Қазақстанның алдағы болашақта ДСҰ-на енуі, сөзсіз, тауарлардың сапасын арттыруды, қазақстандық ... ... ... оның тез ... ... ... ... интеграциялануын қажет етеді, бұл, өз кезегінде, республика экономикасына кластерлерді енгізуді қажет етеді.
Кластер - бұл ... ... ... инжинирингтік және басқару технологияларын қатысушыларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында инновациялық бағдарламалармен біріктірілген тұрақты аумақтық-салалық әріптестік.
Барынша тар ... ... деп ... ... бір-біріне жақын орналасқан өзара байланысты компаниялардың, жабдықтарды, толықтырушылар мен ... ... ... ... оқу ... мен ... да ... толықтыратын және бәсекелік басымдықтарын күшейтетін ұйымдардың тобы түсініледі.
Кластердің біршама толық анықтамасы Т.И.Есполовтың, У.К.Керимовтың және Б.Н.Нигайдың жұмысында ... , ... ... күштерді ұйымдастыру ретіндегі өндірістік жүйелердің кластерлік моделі түрлі елдер мен экономикалық субъектілерді өзара әріптестікке тартатын ... ... ... байланысты жоғары бағалау мен дамуға ие болып ... ... ... ... ғылыми негізделген кластерлік моделі аграрлық сектордың алдағы кезеңдердегі басымдықты ... ... [39, ... тәжірибеде экономикалық кластер ретінде құн жасаудың бірыңғай тізбегі шеңберінде бір-бірімен ... ... ... ... ... ... фирмалардың (жеткізушілерді қоса алғанда), технология мен ноу-хау жасаушылардың (университтер, ғылыми-зерттеу институттары, инжинирингтік компаниялар), ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың желісі [38].
Кластерлер бір аймақта орналасқан технологиялық өзара байланысты өндірістердің ұйымдық бірлігін білдіреді. Олардың құрамына жоғары технологиялардың негізінде шикізат өңдеу мен ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, сонымен қатар, қаржылық сектор құрылымдары, үкіметтік агенттіктер, білім беру және ғылыми ұйымдар кіреді.
Бірнеше кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... бағытталған кластерлерді қалыптастыру мемлекеттің экономикасын дамытуға мүмкіндік береді. Бұл өндіруші және ... ... бір ... дамытуға мүмкіндік береді
AӨК-де кластерлерді қалыптастыру және дамыту мәселелері Қазақстан Республикасының 2006-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... [40].
Кластерлерді қалыптастырудың мақсаты ел ішінде өндірісті кеңейтуге жағдай жасау, сондай-ақ, сыртқы нарықта өндірістік тауарлардың ... ... ... болып табылады. Ресурстарды салынатын қаражаттың жылдам әрі ... ... ... ... қажетті шарттар бар бағыттар мен аудандарға салу ... ... ... ... ... ауыл ... ... өндірушілерден ұйымдастырылмаған делдалдар арқылы сатып алу үрдісін тоқтатуға ... ... Ауыл ... өнімдерін сақтау бойынша өндірістік базалар пайда болады. ... ... ауыл ... ... ... мен ... шығындарын төмендету мүмкіндіктері пайда болады. Қалалық сауда орындары мен мамандандырылған дүкендер тікелей арадағы сатып алушылардың қатысуынсыз өндірушілерге ... шыға ... ... ауыл ... ... ... баға жартылай төмендейтін болады [39].
Өзара байланысқан ұйымдардың тұрақты әріптестігі ретіндегі кластер оның ... ... ... асып ... ... ие ... ... Мұндай өсім ұзақ мерзім бойында әріптестердің мүмкіндіктерін тиімді пайдалану мен бірлесіп қызмет жасаудың, ұжым мен ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелерін бөлісе отырып, жеткізушілердің бір түрлі қызметін бірлесіп пайдалану арқылы, өндіру мен айналым ... ... ... ... ... кеңестік ғылымда аумақтық-кеңістіктік кешендер деп аталатын жекелеген аспектілері ХХ ғасырда өсу полюстері мен тік және кері ... бар ... ... ... ... ... ... қалалық мекендер мен аймақтар экономикасында, аймақтық экономикада және ... ... да ... ... Бұл ... көбі ... жекелеген элементтерін немесе белгілі бір типтегі кластерлерді зерттеуге ... ... ... ... ... ... дамуының кешенді мәселелерін теориялық-әдіснамалық зерттеудің қажеттілігі бар. ... ... ... ... ... тұрғысында қарастыру салалардың өзара байланыстылығы мен өзара толықтыруын, технологияны, инвестицияны, ақпаратты, кәсіби қабілеттерді тарату жолдарын, сондай-ақ, мемлекеттік қолдауды қажет ететін ... ... ... мүмкіндік береді. Осылайша, кластер отандық тауар өндірісінде бәсекелік басымдықтарды корпоративтік және аймақтық стратегиялармен байланыстырудың экономикалық тетігі ... ... ... [41, 495 б] ... ... 100 ... бәсекелік басымдықтарын зерттей отырып, халықaралық деңгейде барынша бәсекеге қабілетті фирмалар дамыған елдерде жүйесіз шашырап орналаспаған, керісінше, олар бір ... ... ... бір ... ... қабілеті бар екендігін анықтады.
Бір немесе бірнеше фирма әлемдік нарықта бәсекеге қабілеттілікке қол жеткізе отырып, өзінің ықпалын жеткізушілер, ... және ... ... ... ... ... Өз кезегінде, айналасындағылардың жетістіктері аталған компанияның бәсекеге қабілеттілігін одан әрі артуына жағымды әсер етеді. Нәтижесінде, өзара байланысқан салалардағы, бір-бірінің бәсекеге ... ... ... жасайтын фирмалардың қауымдастығы - кластер пайда болады.
Кластердің құрамдас ... ... тік және ... ... ... бар ... салалар мен компаниялар кіреді. Кластерлер түрлі көлемдегі, яғни ірі, орта және ... ... ... құралуы мүмкін. Салаішілік және салааралық байланыстардың дамуы дәрежесіне қарай олар қамту көлемі мен даму ... ... ... ... ... кез ... деңгейінде, яғни мемлекет, аймақ, қала, ауыл деңгейінде бөлуге болады. Олар дамыған және дамушы елдердің экономикасында болады.
Трансұлттық ... мен ... ... ... ... ... ... деңгейде дамытуға ұмтылады. Осы мақсатпен олар қаржылық, материалдық және интеллектуалдық ресурстардың иелері ретіндегі жағдайларын нығайта түседі, сондай-ақ, аз дамыған ... ... ... ... тасымалдаушы, арзан жұмыс күшінің көзі ретіндегі рөлдерді таңуға тырысады [4].
Елдің барлық экономикасы үшін ... ішкі ... және ... ... ... ... алғанда жекелеген салалар мен ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың негізі ретінде рөл ойнайды.
Кластерлер ... ... әсер ... ... а) ... мен салалардың өнімділігін арттырады; ә) инновациялық және өндірістік өсуге мүмкіндік жасайды; б) инновацияларды қолдау мен ... ... жаңа ... қалыптасуын жеңілдетеді.
Кластерлерді сауатты түрде зерттеу іс жүзінде ауыл шаруашылығы өндірушілерінің ... ... ... ... ... ... ... береді. Кластеризация бірнеше компанияға ортақ ресурстарды қолдау мен дамыту шығындарын дамытудан табыс алуға мүмкіндік береді.
Арзан баға мен ... ... ... немесе қызметті жылдам жеткізуді қамтамасыз ететін географиялық жақындық ... да аса ... ... даму ... ... объектісі екендігі күмәнсіз, себебі, кластерлер негізінен өнімділікті дамытуға, инновация енгізуге, бәсекеге қабілеттілікті арттыруға, табыстылықты арттыруға және тұрғындардың жұмыспен қамтылу деңгейін ... ... ... жүргізу инновацияларды енгізу кедергілерін жоюға тиіс және адам капиталы мен әлеуметтік инфрақұрылымға ... ... ... ... ... ... нақты бір кәсіпорынға қолдау көрсетілетін бәсекеге кедергі келтіретін ... ... ... балама ретінде қарастырылады[25,85 б].
Т.И.Исахметовтің пікірінше, кластерлік даму - бұл ел ... ... ... ... ... негізгі бөлігі. Кластер - бұл салалар мен ... ... ... ... бәсекеге қабілетті өндіріс жасау және олардың қызметін үйлестіру тәсілі. Ол орасан экономикалық әлеуетті белсендіреді, жеке және ... ... ... ... ... ... [42,4-6 ... ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын көпөлшемді талдаудың негізінде топтастыруды білдіреді. Кластерлік талдау белгілі бір бағытта даму мен мақсатқа жету үшін ... ... ... ... мүмкіндік береді[39, 85 б].
Посткеңестік кеңістікте кластерлік жүйелерді қалыптастыру мен дамытуды мемлекеттік реттеу мәселелері экономикалық әдебиеттерде жеткілікті түрде ... ... ... ... И.Ю.Швецтің мақаласы ғылыми қызығушылық тудырады, мұнда кластерлерді қалыптастыру мен дамыту бойынша мемлекеттік саясаттың негізіне келесідей қағидалар енуі тиіс [4]:
- озық ... ... ... Кластердің мақсаты мен міндеттерін қалыптастыру барысында сыртқы ортаның өзгеріс ... ... алу ... ... ... барысында қазіргі уақытта қолда бар және қойылған мақсаттарға қол жеткізу ... ... ... ... ... ... ... мен шарттарды есепке алу қажет;
- кластерді көпдеңгейлі мемлекеттік реттеу ... ... ... ... де, ... деңгейінде де салалар мен өндірістерді дамытудың концепциялары мен мақсатты бағдарламаларын даярлауы қажет. Мемлекеттік деңгейде жалпы экономикалық жағдайлар тұрғысында күш салу ... ... ... ... ... ... келесідей міндеттерді шешуге арналған минималды стандарттар бекітілуі тиіс: а) ... ... ... ә) ... шешім қабылдауды ынталандыру; б) инновацияларды ынталандыру. Мұнымен қоса, аймақтардың, салалар мен ... ... ... ... мен ... арылу қажет;
- бәсекелік артықшылықтар негізінде кластерлер қалыптастыру. Көптеген ... ... ... кейде оның әрекеттеріне қарама-қайшы қалыптасады. Кластерлер олардың қалыптасуына қажетті жергілікті басымдықтар бар жерде ... ... ... ... күш ... ... бағалау үшін аталған кластердің бастамалары нарықтық тексерістен өтуі қажет. Үкімет іске ... және ... ... ... дамуына мүмкіндік жасауы тиіс, мүлде басқа бағыттағы кластерлерді құру әзірге қажет ... ... ... көрсеткендей, жаңа салалар мен жаңа кластерлер бұрыннан жұмыс істеп жатқандарының негізінде қалыптасады. Жаңа ... ... ... ... ... дамымайды. Олар тек осы облыстағы біршама күрделі қызметтер үшін база болғанда ғана дамиды;
- маманданудың ... ... ... ... ... бойынша күш салу басқа аймақтардағы барларын қайталамастан бәсекелік басымдықтар мен мамандану арқылы дамытылуы ... Бұл ... ... ... мен өзгеше басымдықтардың көздерін есепке ала отырып, оларды мүмкін болған жерлерінде кластердің ... ... ... ... ... қалыптастыруды талап етеді. Мамандану облыстарын іздеу, әдетте, басқа аймақтармен ... ... ... ... ... жаңа ... қанағаттандыру мен нарықтың кеңею мүмкіндіктерін де береді;
- тікелей инвестициялар тарту. ... ... ... ... ... ... ... тарту бойынша тиімді жұмсалатын күш-жігер бір салада жұмыс жасайтын, мамандандырылған оқытуға, инфрақұрылымға және басқа да салаларға ... ... ие ... ... ... тартуға шоғырланады. Капиталдың тапшылығы еңбек өнімділігінің төмен ... ... ... белгілі, бұл өз кезегінде, кәсіпорындар мен тұрғындардың табысының төмен болуының алғышарты болып табылады. Нәтижесінде, нашар сатып алу ... ... ... ... ... ... ... Ірі капиталдың кластерге салынуы оның өздігінен өсуіне алып келеді. Мұндай салым жан басына шаққандағы орташа табыстың артуына алып келеді (яғни, ... ... ... және жан басына шаққандағы орташа табысты одан әрі арттыратын, тұрғындардың ... алу ... ... және сұранысты кеңейтетін шаруашылық жүргізуші субъектілердің санын ұлғайтады. Сұраныстың артуы ... ... ... ... бұл ... мультипликативті әсерді кеңейтіп, тереңдетуге жағдай жасайды. Бір салаға бір немесе бірнеше көпұлттық ... ... ... да компаниялардың қызығушылығын туындатуы мүмкін, өз кезегінде, бұл ... ... ... ықпал етеді. Мұнымен қоса, жалғыз инвестициялар ғана кластерлерді қалыптастыру үшін жеткіліксіз. Сонымен қатар, жергілікті жағдайды ... үшін ... күш ... ... ... ... алғаш бастамаларын инвестициялар көмегімен құру үшін бұрыннан бар жергілікті ... ... ... мемлекеттік қолдаудың құрауыштарын нақты анықтау қажет, дәлірек айтсақ, ресурстардың шектеулігі ... ... ... ... мен ... (ғимаратты жалға немесе меншікке беру; қайта жабдықтау мен өндірісті қосымша жарықтандыруды жеңілдікті қаржыландыру; лизинг-фрачайзинг бойынша жабдықтарды жеткізу; инновациялық қызмет пен ... ... ... ... ... кадрларды даярлау және қайта даярлау) қаражат бөле алады [43].
- мамандандырылған ... ... ... ... ... ... тиімділіктіөндірістік және қаржылық инфрақұрылымды дамытуға мақсатты салымдардың негізінде арттыруға бағытталуы тиіс;
- прогрессивті факторларды дамыту факторлары. Уақыттың өтуіне ... ... ... ... жетіледі. Бәсекелік басымдықтардың ауысуына қарай, үкіметтің сәйкес басым даму бағыттары да өзгереді. Бастапқы кезеңдерде басымдықты ... ... ... мен жағымсыз жағдайларды жою табылады. Ары қарай үкіметтің рөлі жаңалықтарға шектеулер мен кедергілерді азайту болады. Зерттеулердің нәтижесі ... ... ... ... қалуы институционалдық шарттармен, соның ішінде, жұмыс күшінің төмен біліктілігімен және ... беру мен ... ... жүйелерінің нашар дамуымен байланысты. Осыған орай, үкіметтің қызметі білім беру мен кадрларды ... ... ... ... жасауға, кластерлердің қызметімен байланысты технологиялар даярлау бойынша жергілікті университеттердің негізінде ғылыми зерттеулер ұйымдастыруға, кластерлердің қызмет етуімен байланысты ақпаратты ... мен ... ... ... ... өзара әрекеттестік. Өнімділікке әсері - осы арқылы кластерлер ұлттық шеңберден шығады. ... ... ... ... ... ... ... қатар, көршілес елдердің басқа салалардағы қызметін үйлестіру өнімділікке кедендік одақтар мен еркін сауда ... тыс ... ... жағымды әсер ете алады. Осылайша, көршілес орналасқан елдер тобы кластерлік бағытталған экономикалық саясаттың қалыптасуында үлкен рөл ойнауы тиіс;
- жекелеген ... және ... ... ... қылмыстық, қаржылық, ақпараттық қысымды болдырмау қағидасы;
Көртсетілген қағидаларды жобасын іске асыруда қолдану қажет.
Үкіметтің бастамасымен 2004 жылдан бері жүзеге асырылып ... осы ... ... ... ... ... салалардан өндіруші емес салаларға ауыстыру, олардың өнімділігін арттыру, қосылған құны жоғары ... ... мен ... ... ... болып табылады.
Нарықтың тартымдылығы, сұраныс, ұсыныс және даму болжамдары тұрғысынан экономиканың түрлі секторларын талдау нәтижесінде, басымдықты жеті бағыт таңдалып ... ... ... ... ... мақта-мата және тамақ өнеркәсібі, транспорт логистикасы, металлургия, құрылыс материалдарының өндірісі және туризм.
Біздің ойымызша, ... ... ... ауыл ... мен ... ... салаларын дамытуда, ұлттық азық-түлік қауіпсіздігі мәселесін шешуде сәтті қолдануға болады деп есептейміз.
Азық-түлік өнімдерін өндірісінде кластерлер ... мен АӨК ... ... қабілеттілігін арттырумен қатар өзара байланысты салалардағы ортақ бизнесті дамытудың мақсаттарының бірі - түпкі өнімнің тұтынушылардың ... үшін ... ... ету ... ... Бұл ... ауыл ... - жеткізілетін щикізаттың қауіпсіздігін, азық-түлік өнімдері даярланатын тамақ өнеркәсібі саласындағы машина ... - ... ... ал орау-қаптаау өнеркәсібі - азық-түлік өнімдеріне жанасатын қаптаманың қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс.
Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі мәселесі ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... сатысына дейін технологияларды сақтаудан тәуелді, бұған кластеризация әсер етеді. Тек кластеризация ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... қауіпсіздігінің сапасын бақылау мен тәуекелдерді төмендетуге мүмкіндік береді[39, 84 ... ... ... ... салалар, ішкі салалар мен жекелеген өндірістер кіретін тамақ өнеркәсібі Қазақстанның АӨК-нің кластер қалыптастырушы саласы болып табылады. Оның тиімді қызмет етуі ... ... және ... ... қамтамасыз ету үшін және тұрғындардың өмір сүру деңгейін арттыру үшін аса маңызды болып табылады.
Қазіргі уақытта Қазақстанның тамақ өнеркәсібінде 5 ... жуық ... ... мен өндірістер қызмет етеді, оларда 65,5 мыңға жуық адамдар қызмет ... бұл ... ... ... ... ... 20%-н құрайды.
Тамақ өнеркәсібінің негізгі сегменттеріне мыналар жатады: ет және ет өнімдері, сүт өнімдері, ұн-жарма өнеркәсібі өнімдері, өсімдік пен жануар майлары, ... ... ... ... ... мен ... өңдеу.
Қазіргі уақытта тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарының 10%-ы ірі, қалған 90%-ы орта және ... ... ... табылады. Мұнымен қоса, тамақ өнеркәсібі өндіріс көлемін үнемдеу әсерімен, яғни шығарылатын өнім тиімділігін оның көлемін арттыру арқылы ... ... ... ... ... АӨК және ауыл аумақтарын дамыту ҒЗИ қызметкерлерінің ... ... ... бұл ... ... ... ... өңдеумен айналысатын ірі мамандандырылған кәсіпорын АҚ-ның тиімділігі мен шағын май сығу орындарының тиімділігіне салыстырмалы талдау жасалынды.
Шағын май сығу орындарының ... ... ... ... олардың еңбек өнімділігінің төмен екендігін көрсетеді. 213 шағын май сығу орындарында 13,6 мың ... ... ... 3,4 мың ... май ... (майдың шығуы 25%), арнайы мамандандырылған кәсіпорындарда бұл ... 43 мың ... ... ... қоса, май жоғалту шығындары кәсіпорындарда - 1%, ал шағын май сығу ... - 16%-ды ... ... ... ... ету ... арттыру мақсатында салада көлденең және тік интеграция ... ... ... құн ... қандай да бір саланың барлық қатысушыларын (шикізаттан бастап, түпкілікті өнімге дейінгі), туыстас және бірін-бірі қолдаушы салаларды, сонымен қатар, осы ... ... бар ... да ... біріктіреді.
Өнеркәсіптің сүт өнімдері саласы қашанда ірі салалардың бірі болатын, оның үлесіне жалпы ұлттық табыстың 20%-ы ... Бұл сала да ... ... ... үшін болашағы бар деп есептеледі, себебі:
1) сүт өнімдері өндірісі тұтынудың ұлттық нормасынан асып түседі (2004 жылы 285 кг/жыл өндірілді, ... ... ... жан ... ... - 260 ... саланың қарқынды өсуі (2004 жылы 21,0 млрд. теңге сомасына сүт өнімдері өндірілді, бұл 2003 жылмен салыстырғанда, 11,5%-ға жоғары);
3) сүт өңдеуші ... ... ... ... ... ... ресурстарды орналастыруға сәйкес келеді;
4) бірқатар кәсіпорындардың өндірістік қызметін қалыптастыру мен жаңа күштерді енгізу жүргізілуде;
5) сүт ... ... ... ... ... әлеуетті нарықтармен көршілес орналасуы.
Көріп отырғанымыздай, аталған саланың қарқынды өсімі байқалады. Тек сүт пен ... ... ғана ... ... ... ... ферменттелген немесе ашытылған ірімшік пен сүзбе, балмұздақ пен ... сүт ... ... де ... ... Сүт ... ... орналастыру шикізат ресурстарын орналастыруға сай келеді. Экспорт үлесін арттыру үшін әлеуетті жақын жатқан тұтынушылар да бар. ... ... ... ... ... ... келесідей сатылары орындалды: бағдарлама мақсатын анықтау, мақсатқа жету үшін ... ... және ... ... бағдарламаны ресурстық негіздеу, бағдарламаның орындалу мерзімін анықтау және ... ... ... ... кластерлерді дамыту үшін келесідей жағдайлар қажет: қаражатты сүт ... мал ... ... ... үшін бағыттау; қоспа жем зауыттарының құрылысына қаражат аудару; себебі ... ... ... шикі сүттің негізгі үлесі жеке шаруашылықтарға келеді; жануарлардың ауруларының алдын алу үшін жеке ... ... ... ... ... ... ... жұқпалы ауруы бар сүт иелерінің жауапкершіліктерін арттыру; табындық жануарларды сатып алуға қаражат бағыттау; шикізат ... мен ... өнім ... ... ... ... ... б].
Сүт кластерін Қостанай облысында қалыптастыру көзделуде. Қостанай облысындағы сүт ... ... ... ... 14 сүт өңдеу кәсіпорындары, 42 сүт-тауар фермалары, ... беру ... мен ... зертханалар, өткізу орталықтары, АҚ, даму институттары, несие ... мен ... ... ... бері ... мен ... орау мен ... бойынша компаниялары кіреді .
Зауыттардың жалпы өнімділігінің қуаттылығы тәулігіне шамамен 450 тоннаға дейін шикі сүт қабылдауды құрайды. 2004 ... ... ... ... сүт өңдеу кәсіпорындары былтырғы жылмен салыстырғанда 158,7%-ға ... сүт ... ... алғанда, йогурт, сүт және ферменттелген немесе ашытылған қаймақ, ірімшік және сүзбе, балмұздақ және құрғақ сүт өндірісі ... ... ... ... ... сүттің шамамен 50%-на жуығын шығарады, бұл қазіргі ... сүт ... ... ... ... ... болып табылады.
Мәселелері:
- шикі сүттің негізгі бөлігі жеке үй шаруашылықтарында ... ... ... жеңу және жеке үй ... ... ... ... тиімсіз нысандарын жою мәселелерімен байланысты ветеринарлық іс-шаралар жүргізудің қиындықтары.
Шаралар:
- мал шаруашылығы бойынша орта және ірі субъектілер құру және осы ... үшін ауыл ... ... мен ... ... ... ... пайдалану;
- облыстың әрбір 267 ауыл аймақтарында мал шаруашылығының бір түрі бойынша кем дегенде бір базалық ... ... ... бюджет қарадатынан асыл тұқымды мал бастарын сатып алуды субсидиялау;
- заңнамалық деңгейде жұқпалы ауруы бар мал ... ... ... ... сауу мен алғашқы салқындату арқылы сүтті жинауды ұйымдастыру;
- шикізат пен дайын өнім сапасын бақылау бойынша ... ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялы құрама жем зауытының құрылысына инвестициялар тарту;
- жем шығару бойынша аймақтық базаны дамыту;
- саны аз, ... ... ... ... нәтижелер:
- асыл тұқымды мал санын арттыру және интенсивті, өндірістік технологиялармен жұмыс жасайтын шаруашылықтар санын арттыру;
- эпизоотиялық ... ... ... ... ... шығу;
- жеке сектордағы тұқымдар мен өнімділікті арттыру;
- асыл ... мал ... ... ... ... кластерінің өзегі болып азық-түлік өнімдерін шығарушылар табылады. Қазақстандағы сүт өнімдерін ... ... ... , , , ... и ; ет ... ... компанияларға Өскемен құс фабрикасы, , , , , , , , ; сусындар шығаруда , , RG Brands; ... мен ... ... ... - , , , , ... және Түлкібас зауыттары.
Аталған компаниялардағы негізгі өндіріс факторына ауыл шаруашылығының өнімдері (сүт, ет, көкөніс және жемістер) жатады. ... ауыл ... ... ... мен ... ... арасындағы арақатынас кластерді дамытуда негізгі анықтаушы фактор болып табылады және мықты өзара байланыстарымен сипатталады.
АӨК-дегі ... ... ... ... ... ... оның дамуы Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму Стратегиясының ұзақ мерзімді басымдықтарының бірі болып табылады.
Республикада ... ... ... ... ... ... және ... инфрақұрылым бар. Нарықтық инфрақұрылым даму үстінде. Басты міндет - ... бар ... ... ... оны ... ... ... тиімді бейімдеу, инфрақұрылымның жетіспейтін, жаңа бөліктерін қалыптастыру.
В.Ф. Стукач нарықтық ... ... ... ... а) ... өндірістік және ғылыми-техникалық қызмет көрсетумен айналысатын кәсіпорындар; ә) сауда-сатып алу және өткізу ұйымдары; б) қаржы-несие ұйымдары; в) кадрларды ... мен ... ... жұмыспен қамтуды және залықты әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ететін ұйымдар; г) АӨК ... ... ... ... ... ететін ұйымдар; ғ) АӨК кәсіпорындарына заңдық қызмет көрсететін ұйымдар.
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мен жеткізушелер
Өңдеуші кәсіпорындар
Өнім тұтынушылары
Үйлестіру кеңесі
Даму стратегиясын даярлау
Сыртқы және ішкі ... ... ... іріктеу
Қаржы ағындарын басқару
Ақпаратты жинау және өңдеу
Атқарушы дирекция
Ақпараттық-маркетингтік ... ... ... 22 - ... ... ... құрылымы
С.Б. Ахметжанованың аталған жіктемені ұйымдармен толықтыру туралы пікірімен толықтай ... ... ... ... ... құрамына АӨК кәсіпорындарының қызметін ғылыми қамтамасыз ететін ұйымдар да (ҒЗИ, агротехнопарктер, инновациялық орталықтар, консалтингтік ... ... ... тәсіл материалдық, еңбек және қаржылық ресурстарды, сонымен қатар, ауыл шаруашылығындағы басты еңбек құралы - жер ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы дақылдары мен мал басының өнімділігін арттыруға ықпал етеді, сондай-ақ, ауыл шаруашылығы ... ... ... өңдеуге, өнімді тұтынушыға дейін жеткізу мен сақтаудың қажетті ... ... ... ... мал ... ... өңдеу саласының дамуы келесідей табыстарға мүмкіндік береді: а) жаңа жұмыс орындарын жасау; ә) терең өңдеудегі тамақ өнімдерін экспорттау (мысалы, ұн, ... ауыл ... ... ... бидай) экспорттаумен салыстырғанда, көбірек валюталық түсімдер алуға жағдай жасайды; б) ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу қалдықсыз ... ... ... ... ... ұн ... өндірісінің жанама өнімдерін пайдалану); в) дайын өнімді тасымалдау, шикізат тасымалынан үнемдірек [44, 104-111 ... ... ... ... ... ... ... мен нан қабылдау кәсіпорындары (элеваторлар) да табылады, олар ауыл шаруашылығы шикізатын жеткізулер мен оларды өңдеушілердің арасындағы ... ... бола ... ... дайындау нүктелері мен элеваторлар ауыл шаруашылығы өндірушілерін, екінші жағынан, оларды өткізу нүктелерін, соның ішінде, қайта өңдеу ... ... ... олар ауыл ... шикізатының сапасын қалыптастыру процесінің қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Мәселен, бидай өңдеу бойынша (тазалау, кептіру) жоғары өнімділікті ... ие ... ... оның ... ... мен ... ... кәсіпорындарының технологиялық талаптарына сай келуін қамтамасыз етеді.
Кластерлік тәсіл фермерлік шаруашылықтар мен тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарының ауыл ... ... мен ... ... кәсіпорындарының жабдықтарын жасайтын кәсіпорындармен үйлесімді байланысын қарастырады. Отандық жабдықтардың, арнайы құралдардың болмауынан ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... мәжбүр, бұл елеулі капитал салымдарын талап етеді және Қазақстанда өндірілген ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу үшін ... ... ... ... ... импорттық жабдықтарға қосымша бөлшектердің болмауы оларды пайдаланудың тиімділігіне кері әсерін тигізеді.
Кластердің келесі құрауышына қаржылық құрылымдар, яғни ірі банктердің, ... ... және ... компанияларының және т.б. аймақтық бөлімдері жатады. Бұл құрылымдар қаржылық ... ... ... уақытша бос қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануға, кластер ... ... ... ... бағытталған.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші кластердегі тағы бір ... ... ... ... және ... ... ... жатады, бұл саладағы түпкі өнім сапасының талап етілетін стандарттарға сай келуін және ... және ... ... ... ... ... ... жасау арқылы отандық тауар өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін бақылауды ... ... ауыл ... ... ... елден демпингтік бағалар бойынша шығарылады. Бұл негізінен экспортталатын тауарлардың нашар тұтынушылық қасиеттерімен ... ... ... ... ... ИСО 9000, ИСО 14000 сапа менеджменті жүйелерінің болмауымен, сондай-ақ, шетелдерде мойындалатын өнімдерге сай келу сертификаттарының жоқтығымен түсіндіріледі.
Қазіргі уақытта АӨК саласында ... жуық ... мен ... шарттар қызмет етеді. Олардың көпшілігі ДСҰ талаптарына сәйкес қайта қарау мен ... ... ... себебі жеңіл және тамақ өнеркәсібінің халықаралық стандарттарға сай келетін ... ... ... ... ... ... дайындығы шетелге шығарылатын отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін сертификаттауға ықпал етуі тиіс, себебі мұны аталған халықаралық ұйымның ережелері талап етеді. Осыған ... ... ... ... және ... өнеркәсіп кәсіпорындарының сапалық өсімінің оң қарқыны байқалуда, олар халықаралық ИСО 9000 сериясындағы және ХАССП стандарттарының талаптарына сай менеджмент сапасы ... ... ... ... 2003 ... 1 ... ... бойынша мұндай кәсіпорындар саны тек 5 болса, қазіргі уақытта олардың саны 27 болды. Енгізу сатысында АӨК өңдеу секторындағы 100 ... бар, бұл ... ауыл ... ... ... және сусындарды қосқанда, тамақ өнімдерін шығару бойынша басқару сапасын жетілдіруге қызығушылығы бар екендігін көрсетеді.
Нарықтық экономикадағы азық-түлік кластері ... ... ... ... ... мұнда бидай және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортымен байланысты мәмілелер жасалады.
Азық-түлік кластерінде маңызды рөлді, сондай-ақ, Мемлекеттік азық-түлік келісім-шарт корпорациясы да ... бұл ... ... баға ... ... ... алуға өкілетті, өз кезегінде, бұл ауыл шаруашылығы шикізаты мен азық-түлікті сатып алушылар мен өндірушілердің мүдделеріне сәйкес келеді.
Тамақ кластерінде ... ... ... ... 2003 жылы ... ... орын алған жағдаймен түсіндіріледі, мұнда бидайға жоғары әлемдік баға нан өнімдеріне бағаның өсуін ... ... және ... ... ... үдете отырып, бидайдың ұлттық нарықтан сыртқа ағылуына алып ... [44, 111 ... ... кластердің, сонымен қатар, азық-түлік кластерінің дамуы сәйкес ғылыми қамтамасыз етусіз мүмкін емес. республикалық мақсатты ғылыми-техникалық бағдарламасын қалыптастыру мен ... ... ... бас ... ... ... Ұлттық агроөнеркәсіптік зерттеулердің академиялық орталығы табылады, ол теория мен практика арасындағы байланыстырушы түйін, жаңа ... мен ... ... ... ... ... кластердің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудің ғылыми базасы болып табылады.
Ұлттық экономиканың аграрлық азық-түлік саласында кластерлерді қалыптастыру АӨК үшін де, аймақтар үшін де ... ... ... 1).
Кластерлердің тиімді қызмет етуі мен дамуы үшін мыналар қажет: а) жүйелік және кластерлік құрылымдар мен технологиялардың негізінде қазақстандық бизнестің ... ... ... стратегиясын іске асыру; ә) кластерлік құрылымдарды қалыптастыру мен дамыту үшін нормативтік-құқықтық базаны қалыптастыру; б) биліктің республикалық және жергілікті ... ... ... ... үшін ... емес ұйымдар мен іскерлік қауымдастықтарды қызықтыра және тарта отырып, қажетті жағдайлар жасау.
Республикада тамақ кластерін қалыптастыру мәселелері бойынша бас ұйымның, яғни ... ... ... мұндай салалардың тасымалдау және сақтау, көтерме және бөлшек сауда сияқты жағдайлары ... ... ... 1 - АӨК мен ... үшін ... ... ... жағымды сәттері
Табыстар
АӨК үшін
Аймақ үшін
АӨК мен аймақтар үшін
Бәсекені ... ... ... ... жекелеген кәсіпорындар емес, аймақтық АӨК жатады
Инфрақұрылымды дамыту (өндірістік, инновациялық, әлеуметтік)
Жаңа өткізу ... ... ... және ... ... ... ... және логистиканы дамытудың нәтижесінде төмендету
Аймақтағы экономикалық белсенділікті арттыру
АӨК өнімдерінің қосылған құнының ... ... ... мен ... ... ... қамту деңгейін арттыру, аймақтың әлеуметтік мәселелерін шешу
Инвестициялық ресурстарды басымдықты даму салаларында шоғырландыру
Көлденең және тік интеграцияны дамыту
Аймақтың ... ... ... Рабига
Біздің ойымызша, республиканың тамақ өнеркәсібінде салаға логистикалық қызмет көрсетумен байланысты күрделі мәселелер бар, оның нәтижесінде, азық-түлік бағалары өндірушіден түпкі ... ... ... бірнеше есе артады. Мұны жекелеген ауыл шаруашылығы өнімдеріне көтерме және бөлшек баға қою тетігін ... ... ... ол бойынша делдалдық құрылымдарда айналудың нәтижесінде ауыл шаруашылығы шикізатының көтерме бағаларынан 40-90%-ға артады. Мәселен, бір ... ... ... үшін ... ... 60-80 АҚШ ... ... [4].
Азық-түлік тауарларын сатудан түскен қосымша табыс азық-түлікті алып-сатумен айналысатын делдалдық ... ... ... сауда кәсіпорындарында жинақталады. Нәтижесінде, елдегі тұрғындарының көп бөлігі үшін азық-тұліктің ... қол ... ... бұл ұлттық азық-түлік қауіпсіздігінің маңызды бөлігі болып табылады.
Қазақстан экономикасының тұрақты ... ... ету үшін ... инфрақұрылымдарға қызмет көрсететін өнеркәсіптік, сауда кәсіпорындары мен компанияларының интеграцияланған жүйелерге бірігуіне мүмкіндік жасау керек. Мұндай жүйенің ... ... ... жүйе ... ол ... фирмааралық және ғаламдық деңгейлерде, салалық және аумақтық белгілеріне ... ... ... ... ол ... ... ... артық шығындарсыз жеткізуге қабілетті.
Қазақстанның өнеркәсіп салаларындағы барынша тығыз интеграциялық қарым-қатынас түпкі өнім шығару өндірісі технологияларымен біріктірілген кәсіпорындар арасында жүзеге ... ... ... процестері мұнай, табиғи газ және көмір өндіру, металлургия және тамақ өнеркәсібі салаларында жылдам іске асырылуда.
Бұл аталған салалардың ... ... ... ... ... ... екендігін көрсетеді, осы арқылы мынадай мәселелерді шешуге болады: а) жергілікті өнімдерді тұтынушыларға дейін жеткізу үшін нарық инфрақұрылымын жетілдіру; ә) ... ... және ... ... мен ... минималды шығындармен өткізуді қамтамасыз ететін заманауи делдалдық ұйымдар мен ... ... ... желісін қалыптастыру; б) жаңа технологияларды пайдалану және заманауи қаптама жасау арқылы өнімнің бәсекеге ... ... в) ... және ... ... саласында тауар айналымын қамтамасыз ететін объектілер мен шарттар желісін қалыптастыру; г) жергілікті нарық және оның инфрақұрылымының қызмет етуінің ... ... ... д) ... ... қызмет етуін қамтамасыз ететін тиімді ақпараттық қамсыздандыруды қалыптастыру [46, 78-83 б]
Тамақ кластері күрделі әлеуметтік-экономикалық жүйе болып табылады, оның қызмет ету ... ... ... ... ... оның ... кіретіндер: а) нарықтар: 1) азық-түлік өнімдері нарығы; 2) материалдық-техникалық ресурстар нарығы; 3) өндірістік-техникалық және консалтингтік қызметтер нарығы; 4) ... ... 5) ... ... 6) ... ... 7) еңбек нарығы; ә) инвесторлар; б) мемлекеттік мекемелер.
Кластер қалыптастыру бір жетекші сценарийлердің негізінде мүмкін: а) , яғни бірінші кезекте, кеңесу ... және ... ... ... ... кластердің стратегиясы мен оның ресурстық қамсыздануын анықтау; ә) , яғни кластердің әлеуетті қатысушыларын интеграциялайтын жекелеген жобалар мен ... ... б) ... ... ... ... ... бір мезетте екі тәсіл де үйлестіріледі.
Қазақстандық АӨК-нің қазіргі даму ... ... ... ең ... ... ...
Тамақ кластерінің ұйымдық-экономикалық сипаттамасы 2-кестеде келтірілген [4] .
Кесте -2 . ... ... ... ... тетігі
Тетіктер
Тетіктердің сипаттамасы
Нарықтық тетік
1 Сұраныс
2 Ұсыныс
3 Баға
АӨК-ін мемлекеттік ... ... база ... ... ... және табиғатты қорғау заңнамасы)
2 Экономикалық әдістер:
- ... ...
- ... ... ... реттеу;
- бөлу қатынастарын реттеу (еңбекақы төлеу, тұрғындарды ... ... ... ... ... және ... кедендік реттеу;
- аграрлық саясат;
- баға саясаты;
- инвестициялық саясат;
- инновациялық саясат;
- экспорт-импорт ... ... ... ... ішінде, субсидяилау, тауар интервенциялары).
4 Әкімшілік әдістер (квоталар, шектеулер, тыйымдар, мәжбүрлеулер т.б.).
Кластерді басқару жүйесі (үйлестірім кеңесі, ... ... ... ... ... ... ... басқару жүйесін тиімді ұйымдастыру;
- кластерішілік өндірістік қатынастарды ұйымдастыру;
2 Экономикалық тетіктер:
- ... ... ... мен ... ... ... ... инновацияларды басқару;
- еңбек ресурстарын басқару.
Токсеитова Р.А ... ... ... және ... ... кластерлерден тұратын тамақ кластерінің күрделі құрылымын ескере ... ... ... ... Ауыл ... ... ... басқарылатын және барлық кластер құраушы кәсіпорындардың басшыларын біріктіретін үйлестіру кеңесін құру қажет. Тамақ кластерінің ... ... ... қызметтер атқаруы тиіс: 1) кластер дамуының стратегиясын жасау; 2) инвестициялық, инновациялық және баға саясатын ... мен ... ... 3) ... ... реттеу органдарымен қарым-қатынасты оңтайландыру; 4) кластер қатысушыларының бірігіп қызмет жасау жобалары мен ... ... ... ету, ... ... және ... 5) ... инвестицияларды тарту; 6) қаржылық инфрақұрылымды қалыптастыру және дамыту; 7) кластер дамуының басымдықты бағыттарын қолдау (жоғары технологиялы және ғылыми сыйымдылығы ... ... 8) ... ... ... ... және ... қызмет үшін кластерішілік есептеулерді ұйымдастыру; 9) маркетинг (нарықты ... ... ... ... ... қатысушыларына қатысты әкімшілік құрылым болып табылмайды. Кластер қатысушылары мен ... ... ... ... ... бірінші кезекте, әкімшілік емес, экономикалыұ басқару әдістері жатады. Сондықтан, үйлестіру кеңесінің қызметі кластер қатысушылары және мемлекеттік басқару органдарымен жасалған келісім-шарттық ... ... ал ... даму ... мен ... индикативтік жоспардау әдістерін пайдалану арқылы жасалады.
Тамақ кластерінің қызмет етуі мен дамуының ұйымдық-экономикалық тетіктерінің маңызды элементтерінің бірі оны ... ... ... ... ... ... ... ең маңыздысына жататындар: 1) кластерді қалыптастыруға кеткен шығындар; 2) инфрақұрылымды ... ... 3) ... жекелеген жобалары мен бағдарламаларын жүзеге асыруға жұмсалған шығындар.
Кластерді қалыптастыру шығындарын ... ... және ... ... ... немесе интегратор-кәсіпорын арқылы жүзеге асырылады.
Инфрақұрылымды дамыту және кластердің қызмет етуіндегі жекелеген жобаларды іске асыру аралас ... ... ... яғни ... ... ... ... және бюджеттік қаржы есебінен, екінші деңгейлік банктердің несиелерінен, сонымен ... ... ... қорлардың мақсатты қаржыландыру есебінен. Жоғарыда аталғандардың негізінде келесідей қорытынды жасауға ... ... ... ... стратегиялық міндеттерін (соның ішінде, аграрлық азық-түлік саласында) шешудің және осының негізінде республиканың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің болашағы бар бағыттарының бірі ... ... ... ... ... құру ... табылады, ол азық-түлік өнімдерін шығарумен айналысатын салалардың өндірістік әлеуетін барынша пайдалануға, АӨК кәсіпорындарын модернизациялау мен тиімді орналастыруға, сонымен ... ... ... ... жол ашады. Бұдан бөлек, азық-түлік қауіпсіздігі жүйесінің ұйымдық-экономикалық тетіктеріне жүйеше ретінде кіретін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, экологиялық және аймақтық мәселелерін оңтайлы шешудің негізі болып табылады.
2 Заманауи жағдайда Қазақстанның мал шаруашылығы салаларын ... ... ҚР мал ... ... ... мен ... ... жасау
Қазақстанда мал шаруашылығы агроөнеркәсіптік сектордың негізгі бағыттарының бірі ретінде саналып келеді. Сонымен қатар, ... үшін ... ... ... ... ауыл халқы үшін мал шаруашылығы жұмысбастылық пен табыстың генераторы болып ... ... ... ... ... ... ауыл ... экономикалық жағдайларын жақсартуына себін тигізді. Қазақстанның бұл салада үлкен мүмкіндіктері бар, өйткені осы ... ... шін ... ... ... ... ... қол дәуірінде пайда болды. 50 - жылдарда ауыл ... ... ... үшін ... ... ... ... тұрғындарды игеруге итермелеген аштық пен азық-түлік дағдарысы болды. Сол кезден бастап мал ... мен ... ... ... өмір сүруінің басты қозғаушы факторы болды. Қазіргі таңда бұл сала ... ... және ... ... өзінің өнімдерінің көлемін кеңейтуде. Ауыл аудандары өздерінің әлеуетті ... ... ... ... ... ... осы ... қызмет ету үшін барлық жағдай бар, және мемлекеттен тек жеке қадағалау мен техникалық жабдықтандыру талап етіледі. ... мал ... ... аймақтардың әртүрлілімен жағдай туындаған көп салалы сипатқа ие. ірі қара мал шаруашылығы, қой шаруашылығы, жылқы шаруашылығы, түйе шаруашылығы, ... ... мен құс ... дамыған. Бұл сала еліміз үшін дәстүрлі болып табылады, ол ауыл халқының көп бөлігін ... ... ... ... мал ... дамытудың үш аймағы қалыптасты.
Орталық аймақ: Атырау, Қарағанды, Маңғыстау ... ... ... ... ... ... Қазақтан облыстарының оңтүстік бөлігі кіреді. Бұл аймақта басым түрде етті ірі қара мал шаруашылығы, ет-май бағытындағы қой шаруашылығы және ... ... ... ... аймақ: Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстары жатады. Сүтті ірі қара мал шаруашылығы, ... ... ... жүнді қой шаруашылығы басым түрде дамыған.
Солтүстік аймақ: Солтүстік Қазақстан, ... ... ... ... ... ... облыстарының солтүстік өңірлері кіреді. Бұл жерде мал шаруашылығының негізгі ... ... ірі қара мал ... және ... жүнді қой шаруашылығы болып табылады. [18,13-14 б].
Қазақстанда орталықтандырылған экономика жылдары мал шаруашылығының даму деңгейі жоғары болған, және біздің мемлекет мал ... ... ... одақтық қорға басты жеткізушілердің бірі ретінде болғанын айта кеткен жөн.
Қазіргі таңда Қазақстанда мал шаруашылығын дамыту ... ... ... ... ... 6 жылға дейінгі кезеңге арналған, мұнда нақты мeрзім облыстар мен ... ... ... ... ... мүмкін. Аталған бағдарламаның басты мақсаты - ... мал ... ... ішкі ... ... және ауыл ... экспорттық әлеуетін 1,5 есеге арттыру. Бағдарлама Қазақстанның көптеген аймақтарын қамтиды, атап айтсақ, Алматы, Жамбыл, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан және ... да ... 5 ... ішінде Қазақстанға 72 мың бас асыл тұқымды ірі қара әкелінеді деп жоспарлануда. Бұл Қазақстанның ауыл шаруашылығының экспорттық әлеуетін ... ... ... ... ... 2016 жылға қарай ет экспорты 60 мың тоннаны құрайтын болады. Аталған ... ... ... ... 130 млрд деп ... ... бұл көрсеткіш әлі өзгеруі мүмкін. Үкімет бұл бағдарламаның нәтижелі боларына сенім білдіріп отыр. бағдарламаның бір артықшылығы - ... ... ... 6% ... ... 2 жыл ... 7 жылға несие беріледі. Бөлінген қаражат тек ірі қара сатып алуға ғана ... оған ... ... ... да ... Жоспар бойынша, 300 мың бас ірі қара асырайтын 2,5 мың фермерлік шаруашылықтар мен жем-шөп базалары ашылады.
Бағдарламаның тағы бір жаңалығы - ... ... ниет ... кез ... ... өз малын тіркеуі тиіс. Бүгінгі таңда базада 2505 мың ірі қара бар. Сонымен қатар, сұрыптау-асылдандыру жұмыстарының фермерлер ... ... ... ... ала ... Бұл жүйе асыл тұқымды ірі қараның сапасын елеулі түрде ... ... ... 2020 жылы бұл ... арқылы асыл тұқымды мал басын 60%-ға жеткізу көзделіп отыр.
Жалпы, бағдарламаны толықтай рентабельді деп айта аламыз, себебі сырттан әкелінген асыл ... ірі қара ... ... ... ... бейімделіп жатыр. Қызылжар ауданында арнайы мал шаруашылығы кешенінің құрылысы аяқталып жатыр, кешен 600 басқа арналған, биылғы жылы 120 бас ... ... ... ... 4 ... ... Бұл ... экспорттық әлеуетті барынша интенсивті дамыту жоспарлануда. Аймақтың басты артықшылықтарына жағымды географиялық орналасуы, аумағы 3308,6 гектарды құрайтын жайылымдарының болуы және өндірістік ... ... ... 2010 жылы ... іске ... 8,3 млрд ... бөлінді. Аймақтағы мал басын 364,3 мыға жеткізу болжануда. Бұл аймақтағы ет ... ... әсер етуі ... 2015 жылы сиыр ... ... ... 25489 тоннаға жетуі тиіс. Бағдарламаға негізінен шағын ауыл ... ... ... және ... қожалықтары тартылады.
Аталмыш бағдарламаға Қызылорда облысы да кірді. Жобаның мақсаты 660 ірі қара ... ... ... бағыттағы фермерлік шаруашылық болып отыр. бұл сүт өндірісін 2,5 есеге арттыруға мүмкіндік береді. Облыста 23 фермерлік ... пен ... ... бір ... ... ... ... Сонымен қатар, бағдарламаға Алматы облысындағы 30 фермерлік шаруашылық та қатысты.
Солтүстік Қазақстанда 2011-2015 жылдар аралығында етті бағыттағы мал шаруашылығын дамыту үшін 170 жоба іске ... 17 жоба ... ... жаңа ... мен ... қайта құрылымдауға арналады. Сонымен қатар, Ақмола облысында американдық кәсіпкерлер және ЖШС-мен бірлескен жоба ... ... асыл ... ... және ... ... әкелінді. Бұл түрлер Қазақстан жағдайына жылдам бейімделеді.
Жалпы алғанда, Қазақстандағы мал шаруашылығы біртіндеп жақсарып келеді. Барлық жобалар отандық асыл тұқымдарды ... мен ... ... ... ... ет және сүт ... арттыруға, сондай-ақ мал шаруашылығын индустрияландыруға бағытталған. Сонымен қатар, ... ... ... бойынша қажетті жағдайлар жасау, фермалар мен шаруашылықтарды жабдықтау, тиісті жайылымдық жерлерді қолданысқа енгізу, жем-шөп ... ... ... мал ... ... ... ... да кіреді .
Қазақстан мал шаруашылығын дамытуда өсу деңгейін ... ... ... ... өндіріс көлемін ұлғайтуға ғана емес, оның тиімділік мен пайдалалық деңгейін арттыруға үлкен ... ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша, 2000 жылдан 2012 жылға дейін ауыл шаруашылығының жалпы өнімі ... ... 1536,8 мрд. ... ... оның ... мал ... ... үлесі 2012 жылдың қорытындысы бойынша 52,4% құрады. Мал шаруашылығы секторында жалпы өнімнің көлемі 2012 жылдың соңында 1015,55 ... ... ... ... өсу үрдісін барлық кезең бойында, және қазірші кезде де байқауға ... мал ... ... 1990 ... бастап ең жоғарғы орынды ұстап келеді.
Осы уақыт кезеңі ішінде мал шаруашылығы өнімінің ... ... ... ... ... ... деңгейді үлдем көрсетпеді. Бұл бағыт мал шаруашылығы Қазақстанның экономикалық ортасының оң өсуін ынталандырады, сонымен қатар ... ... ... көрсетеді
2012 жылдың соңында мал шаруашылығының секторында жалпы өнімінің физикалық көлемінің индексі 96,1% құрады. 2012 жылғы ... 2011 ... ... 3,9% төмендеді, алайда бұл сала баяу дамитындығын білдірмейді. 2011 жылда мал шаруашылығында 2010 жылдың деңгейімен салыстырғанда 0,4% төмендеуі байқалды, бұл ірі қара ... ... ... ... ... ... ... - 2,7%, етті және басқа да тұқымдар - 3%). ... 10 жыл ... ... ... ... ... ... индекс 2005 жылы қол жеткізілді, оның көрсеткіші 105,6% болды. Дағдарыс уақытында (2006-2009 жылдары) көрсеткіштердің төмен ... ... ... бұл ... ... және жеке ауыл ... өндіріске демеу көрсетуде қабілетсіздігіне байланысты. Қазірге дейін өзгерістер елеусіз, ет өнімдерінің көлемі ұлғаюы, ауыл секторын ... ... ... толық жабдықтау әлі де болашақтың міндеті болып қала беруде (Сурет) [47].
Сурет.Ауыл шаруашылығының (мал шаруашылығы) ... ... ... ... ... ... бірі ... Аустриядан Солтүстік Қазақстан облысына алып келген ІҚМ санының азаюы. Бұл ірі қара мал Аустриядан 2012 жылы Солтүстік ... ... жеке қожа ... және ЖШС алып ... Ветеринарлық талаптарға сәйкес алып келінген ірі қара карантинге алынды. 722 ІҚМ ... РМК және ММ ... ... ... және ... ... салдарынан жойылды. Белгіленген диагнозға байланысты ҚР Үкімет Қаулысымен Аустриядан импортталынған барлық санын ... ... ... жою ... ... ...
АШМ деректері бойынша, 2011-2012 жылдары Қазақстанда ІҚМ 25 ... жуық саны алып ... ... қара мал 2012 жылы 5690 мың ... ... ... көрсеткіш 1990 жылдағы көрсеткішпен салыстырғанда 4067,2 мың басты ірі мүйізді малға кем.Ал 2011 жылмен ... 192,4 мың ... ... ... жоғарғы көрсеткішті 1990 жылы болғанын байқауға болады (кесте ).
Қойлар мен ... ... ең ... ... 1990 жылы 35660,5 мың ... ... жалпы 2000 жылғымен салыстырғанда 2012 ж 7652,2 мың бастыға көп.Жалпы өсу тенденциясын байқауға ... 2011 жылы 2012 ... ... 458,6 мың ... ... 1990 жылы 3223,8 1997 жылы 879,0 ... 1998 бен 2003ж аралығында 879,0-1 368,8 мың бастыға өсіп,2004-2012 ж аралығында
1 292,1-1 031,6 мың бастыға ... саны ... 1990 ... салыстырғанда 2012 жылы 59,9 мың бастыға ... ...... ... 1999 жылы 969,6 мың ... ... ... 2012 жыл аралығында қайта өсуді байқауға болады.Жылқылар саны бойынша ең жоғарғы көрсеткіш 2012 ж
1 686,2 мың ... ... ... саны бойынша 2012 жылы 164,8 мың бастыны құрап, 2011жылмен салыстырғанда 8,4 мың бастыға кем,ал 1990 жылмен 21,8 мың бастыға ... ... ... 1998 ж 95,8 мың ... ... саны ... 2012 жылы 33,5 млн бастыны құрап,2011жылмен салыстырғанда 600 мың басты ... ... ... 700 мың ... ... 2009 жылдан 800 мың бастыға көп.Ең төменгі көрсеткіш 1996 жылы 15,4 млн басты құсты құраса,ең жоғарғы көрсеткіш 1990-1991 ... 59,9 млн ... құс ... ... .Мал және құс ... соңына, мың. бас
Ірі қара мал
Қой мен ешкі
Шошқа
Жылқы
Түйе
Құс млн.бас
1990
9 757,2
35 660,5
3 223,8
1 ... ... ... ... ... ... 419,8
2 591,0
1 703,5
148,8
52,7
1993
9 346,6
34 208,1
2 445,2
1 776,6
154,8
49,8
1994
8 072,9
25 132,1
1 982,7
1 636,0
141,2
32,7
1995
6 ... ... ... ... ... ... ... 310,0
111,2
15,4
1997
4 307,1
10 384,3
879,0
1 082,7
97,1
16,0
1998
3 957,9
9 526,5
891,8
986,3
95,8
17,0
1999
3 998,2
9 656,7
984,2
969,6
96,1
18,0
2000
4 106,6
9 981,1
1 076,0
976,0
98,2
19,7
2001
4 293,5
10 478,6
1 ... ... ... ... ... ... 247,1
1 368,8
1 064,3
114,9
24,8
2004
5 203,9
13 409,1
1 292,1
1 120,4
125,7
25,6
2005
5 457,4
14 ... ... ... ... 350,3
1 304,9
1 235,6
138,6
28,2
2007
5 840,9
16 080,0
1 352,7
1 291,1
143,2
29,5
2008
5 991,6
16 ... ... ... ... ... ... ... 175,3
17 988,1
1 344,0
1 528,3
169,6
32,8
2011
5 702,4
18 091,9
1 204,2
1 607,4
173,2
32,9
2012
5 690,0
17 633,3
1 031,6
1 686,2
164,8
33,5
2012 жылы тек екі көрсеткіш - жылқы және үй ... саны ... ... 2012 жылы мал ... және ... ... ... төмендеуі орын алды.
Қазақстанда мал саны түрінде мал шаруашылығының негізі 2013 жылы біршама төмендеді. Жануарлар түрлері бойынша барынша ... ... ... ... 2012 ... 1 ... ... шаруашылығында осы жануарлардың 1275,6 мың саны, 2013 жылдың 1 наурызында 1083,1 мың саны болды. Нәтижесінде біз бір жылда осы ... 192,5 мың ... ... 15,1% ... ... ... мен ... 400,3 мыңға немесе 2,1% азайды.
Өгіздер мен сиырлардың шетелден жаппай әкелуіне қарамастан, өткен жылдың деңгейінен ІҚМ саны 7,0 мың саны ... 0,1% ... ІҚМ ... ... азаюы Қазақстанның батыс аймағында және Жамбыл облысында жануарла санының төмендеуі есебінен орын алды. Ақтөбе облысында 100 мың ... ... ... ... ... байқалды. Бұл облыста малдың азаюы құстан басқа, ірі қараның ... ... ... ... ... ... барынша абсолютті өсімі Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарында тиісінше 29,5 мың және 24,9 мың саны ... Бұл ... ... ... өзге ... түйе ... ... орын алды. Осы облыстарда олардың саны елеусіз және сол деңгейде қалды.
Кесте-2012-2013 жылдардың 1 ... ауыл ... ... ... салыстырмалы кестесі
ІҚМ
%, + -
Қой мен ешкі
%, + -
Шошқа
%, + -
2013
2012
2013
2012
2013
2012
Қазақстан
Республикасы
облыстары
6 004,8
6 ... ... ... ... ... 133,4
-
42,4
101,1
-
Алматы
883,8
877,6
+
3 287,7
3 243,8
+
132,0
141,1
-
Атырау
145,0
179,7
-
525,1
609,9
-
0,8
2,4
-
Батыс-Қазақстан
403,1
391,3
+
951,3
912,0
+
27,2
23,3
+
Жамбыл
310,0
313,6
-
2 466,1
2 430,0
+
32,9
41,9
-
Қарағанды
440,2
426,9
+
1 082,9
1 070,5
+
94,5
102,8
-
Қостанай
402,3
381,6
+
372,7
373,9
-
176,4
244,7
-
Қызылорда
245,6
243,3
+
615,4
724,9
-
3,0
3,1
-
Маңғыстау
14,4
14,7
-
440,4
601,0
-
0,3
0,3
Оңтүстік Қазақстан
904,1
884,9
+
3 971,4
4 031,0
_
42,8
44,9
-
Павлодар
393,4
388,3
+
597,7
589,1
+
74,4
76,2
-
Солтүстік Қазақстан
332,3
307,4
+
306,1
279,7
+
201,9
232,5
-
Шығыс Қазақстан
792,9
783,9
+
2 344,5
2 341,1
+
98,3
103,9
-
Астана ... ... + ... + ... + ...
1 636,8
1 561,3
104,8
160,4
169,5
94,6
33 322,0
32 709,8
101,9
Акмола
115,2
107,7
+
0,1
0,1
3 146,8
3 004,9
+
Ақтөбе
70,0
72,2
-
14,4
16,6
-
1 162,8
1 451,4
+
Алматы
241,7
236,6
+
7,5
6,3
+
9 881,3
9 611,6
+
Атырау
44,1
45,6
-
29,0
30,5
-
95,9
55,5
+
Батыс-Қазақстан
88,1
77,9
+
3,0
3,1
-
789,5
930,0
-
Жамбыл
85,3
84,0
+
5,1
5,1
1 129,1
1 241,7
-
Қарағанды
175,0
154,5
+
1,4
1,7
-
2 966,0
2 709,7
+
Қостанай
85,1
84,8
+
0,2
0,2
4 293,5
4 674,0
-
Қызылорда
73,9
68,0
+
32,3
31,5
+
117,3
192,4
-
Маңғыстау
57,5
60,4
-
47,0
54,8
-
10,9
9,6
+
Оңтүстік ... ... ... ... ... 153,3
+
Шығыс Қазақстан
213,1
204,2
+
0,5
0,5
3 237,4
2 650,5
+
Астана қ
0,2
0,2
3,3
3,6
-
Алматы қ
0,3
0,3
18,0
32,4
-
Көптеген түрлері бойынша мал санының төмендеуін жем-азықтардың тапшылығы мен қымбаттығымен және қыс ... мал ... ... үшін ... ... түсіндіруге болады. Алайда бірінші фактор шешуші рөл атқарды. Негізінен қысқы мал тұрағында тұратын жануарлардың саны, мәселен, шошқа көбірек жапа ... ... ... ... саны аз жапа ... ал ... саны артты[50].
Аймақтар бойынша 2011 жылдың соңында физикалық көлем индексі бойынша барынша ... ... мал ... ... ... облысы 105% көрсетті. 2010 жылы мал шаруашылығының өнімінің өндірісі 2009 жылмен салыстырғанда 0,6% ұлғайды. 2011 жылда Маңғыстау облысында мал ... ... ... өнім ... 5086,8 млн. ... ... ... және үшінші орында Оңтүстік Қазақстан және Ақтөбе облыстарының индексі тиісінше 104,5% және 104,2%. Көрсеткіштері 100% төмен ... ... ... - ... (82,3%), ... ... (98,5%), Қостанай (98,4%) және Солтүстік Қазақстан (96,9%) облыстары.
Алматы облысы. Бұл облыс мал шаруашылық саласын өндіру және ұстап тұру ... ... жыл ... ... ... Мал мен құстарды өсірудің жалпы көлемінде 4590 ауыл ... ... ... ... ... ... 177 орташа, ірі тауарлардың өндірісімен айналысады. Олардың өндірісінің көлемінің 43% ет өнімі, ал қалған ... ... жеке ... ... 2010 жылы пайдалануға шамамен 10 қайта өңдеуші кәсіпорындары берілді. Бұл шешім ет өндірісін ұлғайтуға мүмкіндік берді және сол ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар тұқымдық мал шаруашылығы есебінен тиімділікті арттыру жоспарлануда және 20 жуық тұқымдандыру шаруашылығын құру жоспарлануда. Осы салада ... ... ірі қара ... ... ... ұйымдастыру болып табылады, атап айтқанда, мал, сүтті және сүтті-етті бағыт. 2010 жылы осы тәсілмен барлық аналық санның 67,6% қамтылған. Бұл ... ... ... ірі қара ... ... ... облыстар бойынша 12,9% құрайды. Бұл облыс ірі қара мал саны бойынша басым бағыттың бірі болып табылады, себебі 2012 жыл мен 2011 ... 1 ... ... ... ... тиісінше 828,76 және 819,14 мың сан құрады.
Сурет. Алматы облысындағы ірі қара мал саны
Сурет. ... ж ... ... мал мен құс ... мың бас
Алматы облысында ай сайынғы өсуіне байқап отырып, мал шаруашылығын саласын дамыту бойынша жаңа бағдарламаларды ендіруге, сонымен қатар осы ... ... ... көрсетуге себін тигізетінін айта кеткен жөн. Мәселен, сәуір айының ... ... іске ... Шамамен 28 әртүрлі фермерлік шаруашылық бұл бағдарламаға қатысады. Бағдарламаның негізгі идеясы шағын және орта фермерлікті ... және ... ... ірі қара ... ... сатып алуға несиелеуде, сонымен қатар жем-азық базасын сатып алуға және дамытуға қаражаттар бөлуде. Бағдарламаның міндеттерін іске ... 121,5 млн. ... ... Бұл ... ... саласында тиімділікті арттыру мақсатында ауыл шаруашылық жануарының есебі мен сәйкестендіру жүйесін құру, мал санының деңгейін ұлғайту, ... ... ... мал ... ... мүмкіндіктерін береді.
Ақтөбе облысы. Ауыл шаруашылығының, атап айтқанда, мал ... ... ... ... ... ... ... Ақтөбе облысы тізімде жоғары орынды алады. Бұл облыс еттің қайта өңдеу және жеткізмен ... ірі ... бірі ... ... ... зауыт санын құру және жұмыс үшін үздік жағдайларды жасау кезінде Кеден Одағы шегінде еттің ірі ... ... Бұл ... ... ... ... ... біршама жетіспеуін сезінеді, алайда аймақты өніммен қамтамасыз ету үшін жеткілікті. Осы облыстың негізгі өнімі құс еті мен сүт өнімі болып ... 2011 ... ... ірі қара мал саны 471,3 мың ... бұл 2010 жылмен салыстырғанда 3,2 мың мал санына көп. Құстардың саны 1377,4 мыңды құрады. Малдың басқа түрлері басымды емес, алайда оған ... ... ... оң ... мен мал ... жыл сайын артуын ұстап тұрады.
Ал 2012 ж 2011 ж қарағанда құс саны бойынша 85,7 мыңға ... мен ешкі саны 200 ... ірі қара ... саны ... 99,5 ... 57,9 ... 3,2 мыңға,түйе 1,8 мыңға кем.Яғни, 2012 жылды 2011 жылмен салыстырғанда мал мен құс саны ... ... ... ... 4. ... ... ... облысында басымдығы төмен мал саны
Солтүстік Қазақстан облысы. Бұл облыс Қазақстанда ең өнімді облыстардың бірі болып табылады. Тұқымдық мал ... ... ... ... ҚР ... агенттігінің деректері бойынша, 2011 жылдың соңында 259,7 мың ІҚМ санды құрады, қой мен ешкі - 288 мың ... ... - 221,8 мың сан, ... - 94 мың сан. Ал 2012 жылы ... ... қарағанда ІҚМ басқасынан мал санының өсімін байқауға болады, тек түйе саны бойынша бірқалыпты. Алайда өсу қарқыны жеткілікті қарқынды емес, сондықтан әлі ... ... ... ... ... ... ... сезілуде. Қой мен ешкі 3,2%, ал құс саны 3% артты. Ірі қара ... ... ... мұнда жағдай бір пайызға да жетпеді. Өндірістің мұндай баяу өсуімен, ет және сүт өнімдеріне бағасы өсуде, ал таңдау аз бола ... ... бұл ... ... ... бар - бұл ... ... дерлік халқы ауыл тұрғындары болып келеді, сондықтан олар үшін мал ... ... ... көзі ... ... ... бұл аймақ тек осы фактордың есебінен ғана өндірістің ... ... шыға ... болжауға болады Сурет[49].
Сурет. Мал мен құс саны (мың. бас)
2011 жылдың соңына ауыл ... ... ... ... көлемінің индексі 159,7%, өсімдік шаруашылығы 199,3%, ал мал шаруашылығы 96,9м құрады. Солтүстік Қазақстан облысында мал шаруашылығы саласының дамуын тежейтін басты ... жыл ... ... үшін ... ... жерлер саны азаюда, бұл жерлер жеке коммерциялық ... ... ал ... оларды жердің басқа санатына алмастыру жүзеге асырылады. Тағы бір себеп - жайылымды егіндікке ... ... ... 2008 жылы егістікке 4 мың гектардай жайылым берілді, 2009 жылы - 30 мың ... 2010 жылы ... ... ... 102 мың гектары жыртылды. Егер бұл мәселе жақын жылдары шешілмесе, онда Солтүстік Қазақстан облысында өнім ... мен ... ... артады.
Шығыс Қазақстан облысы. Шығыс Қазақстанда мал ... ... ... бірі ... табылады. 2011 жылдың соңында облыста 124,24 млрд. теңге сомасында өнім өндірілді. Қазақстанның жалпы көлеміндегі үлесі 13% құрады. ... ... ... бұл ... сүт пен бал ... бірінші орын, ет өндіруден үшінші, жүн өндіруден төртінші, жұмыртқа бойынша жетінші орын алып келеді.
Сою үшін сатып ... ... ... ... ... мен ... артуы арқылы өндіріс едәуір артады. 2011 жылы ірі қара мал саны 733,6 мың ... ... ал ... саны 2681,9 мың ... Ал 2012 жылмен салыстырғанда құс,ірі қара мал, жылқы саны бойынша төмендегенді байқауға болады,ал ... ... мал ... ... ... ... ж ... Қазастандағы мал мен құс саны (мың бас)
Мал шаруашылығында дамыған басқа салаларға келетін болсақ, жағдай барлық аймақтарда біркелкі ... ... ... ... Қазақстан, Қостанай, Қызылорда және Павлодар облыстарында өнімнің физикалық көлемінің индексі орташа 100-101% ... тұр. ... ... қатар, өсудің елеусіз қарқыны байқалады, себебі жем-шөп ... ... және ... жабдықтау үшін негізгі қаржылық қолдау Алматы және Ақтөбе облыстарына жұмсалады. Төмен нәтиже Ақмола облысында байқалады, мұндамал шаруашылығының ... ... ... ... мал басын арттыру мәселесі мал басын импорттау арқылы ғана шешілуде. Мал басын жергілікті өндірісті сақтау үшін көп ... ... ... ... мал ... асырауға барлық шаруашылықтар қабілетті емес, мал басы көп шоғырланған жеке фермалар тиісті жем-шөппен және сырттан әкелінген төлдер үшін қажетті ... ... ете ... ... ... ірі ... ... ірі зауыттарға жөнелтіледі, мұнда оларды асыраудың мүмкіндігі біршама жоғары болып табылады. Негізінен асыл тұқымды ірі қара әкелінеді, және ... ... ... ... және АҚШ ... отыр.
Экспорттың көлеміне келер болсақ, ол өте аз. Елде асыл тұқымды ірі қараның тапшылығы байқалуда, ал асыл ... емес ірі ... ... ... ... Асыл ... ірі қара тірі ... 500 кг. тартады, ал асыл тұқымды емес - 300 кг, ... ... - 150 кг. ... ... ... мал ... үшін ... тежегіш болады. Бұдан бөлек, бағаларға әсер етеді, себебі ішкі сұраныс қанағаттандырылмаған ... ... ... ... кезекте, ірі бағасы жоғарылайды.
.
Сурет. 2008-2010 жылдардағы ірі қара экспорты мен импорты
Қазақстан 2011-2012 жылдары 22 мыңға жуық асыл тұқымды ірі ... ... ... Ірі қара етін ... ... ... ... бағдарлама арқылы 2015 жылы экспорттық әлеует жылына 60 мың тонна мал өніміне жетеді.
жобасын ... ... ... АҚ елге 16 087 бас ірі қара сатып алуды қамтамасыз етті. 2010 жыл ... ... ... 2,5 мың бас ірі ... 2011 жылы 5321 бас ірі ... 2012 жылы тағы 10 766 бас асыл тұқымды ангус, герефорд, широле және басқа тұқымдасындағы ірі қара импорттады.
2013 жылы ... елге ... 14 мың ... ... асыл ... ірі қара ... деп ... жеткізуші негізгі елдерге Украина, Ресей және Польша жатады. 2010 жылдың аяғына ... ... ... саны 230 басты құрады. 2011 жылдың қорытындысы бойынша жылқы саны 1,6 ... ... 2009 ... ... ... ... 79,1 мың басқа артты. Жылқы саны бойынша көшбасшы облыстар: Алматы облысы (239 мың бас), Шығыс Қазақстан облысы (206,8 мың бас), ... ... ... (182,8 мың бас). Экспорттың жайы да мәз емес - 2010 жыл ... ... ... ... мен Ауғанстанға небәрі 29 бас жылқы экспорттаған.
Сурет. 2008-2010 жылдардағы жылқы экспорты мен импорты.
Қой мен ешкі саны 2011 жылы 18091,9 мың ... ... бұл ... ... ... 103,8 мыңға артқан. Барлық мал басының экспортының ішінде қой экспорты елеулі орын алады, 2010 жылдың ... бұл ... 5 мың ... ... ... жылдардағы қой импорты.
Бүгіндері шошқа саны 1204,2 мыңды құрайды. Қазіргі уақытта оның тек үштен бірі ғана ... ... ... ... ... ең ... өсім ... жылдарда байқалды және жуықтап 1,35 млн басты құрады. 2010 жылы 127 бас Канададан импортталды. Соңғы ... ... ... ... жасалмауда.
Сурет. 2008-2010 жылдардағы шошқа импорты.
Біздің еліміз үшін мал шаруашылығының жағдайы азық-түлік ... ... мен ... ... ... ... ... қоса, саланың Қазақстандағы қазіргі жағдайы мал шаруашылығының барлық түріне тән мәселелермен сипатталады, олар: ұсақ шаруашылықтардың төмен тиімділігі, саладағы ірі ... ... ішкі және ... ... өнімнің төмен бәсекеге қабілеттілігі. Басқа елдердің жетекші өндірушілерімен салыстырғанда, мал шаруашылығы кәсіпорындарының төмен бәсекеге қабілеттілігі экспорттық белсенділіктің ... мен тек ішкі ... ... ... Ұсақ ... ... төмен өтімділігінің, жалақы төлеу мен инвестициялық шығындардың болмауының себебінен аймақтық нарыққа бағытталады, сонымен ... ... ... қорларға сүйенеді. Мал шаруашылығының дамуына төрт фактор әсер етеді [47].
1. Өндірістің ұсақ тауарлығы. Мал басының 80%-ға жуығы жеке үй-жайлар мен үй ... ... ... ... ... өз ... ірі ... қажетті жағдайлармен қамтамасыз ете алмайды. Олардың көпшілігінде өз шаруашылықтарын сәйкес техникалық жабдықтармен жабдықтау мүмкіндігі жоқ, бұл ... ... ... ... ... әсер ... Бұл ... мемлекет толыққанды бақылау жүргізе алмағандықтан, ұсақ тауарлық шығады. Қазіргі уақытта мал ... асыл ... ... ... ... шегуде. Себебі жеке шаруашылықтар асыл тұқымды шаруашылықтың дамуына қарқынды әсер ете алмайды, мемлекет дамудағы мемлекеттің рөлін реттейтін институт құру туралы ... ... ... өзінде өндірістің тиімділігін барынша арттыру және процестің сапасын бақылау мақсатында ҚР заңдарына түзетулер енгізу жұмыстары басталды.
Етті бағыттағы 72 мың асыл ... ірі қара ... ... ... мал ... қандай шаруашылықтарға баратыны туралы шешім қабылданбады. Себебі, қазір жағдай мал басын сапалы қамтамасыз ету бойынша даулы деңгейде болып отыр, заңдарға ... ... ... ... ... деп күтілуде. Аталған әрекеттерге қомақты қаржы көлемі бөлінеді, ... ... оның ... да бір ... ... ... Асыл ... ірі қараны ірі жем-шөптен бөлек, құрамында шикі протеин бар 40% ... ... ... кем емес азықтандыру керек, ал мұндай жем-шөп базасы барлық үй ... бола ... ... жеке ... мал басы ... ... деңгейімен тағы бір мәселе шығады, ол - мал басын ... ... ... ... ... назар аударылуда, жақын 5 жылда олардың санын 500 мыңға жеткізу көзделуде. Қазірдің ... ... ... ... ... алу және ... бойынша мемлекеттік субсидия алу мүмкіндіктері бар, алайда, тағы олардың саны ... ... ... Үш ... төрт сиыры бар фермер аталған субсидияны ала алмайды, себебі бұл ақша ресурстарын тиімсіз бөлінуіне алып келеді. ... ... ... алу үшін ... топтасу қажет болады, бұдан бөлек, сандық және сапалық даму бойынша арнайы жоспарлық бағдарлама жасау қажет. бұл бағдарламаларға міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Яғни, мал шаруашылығын мұндай бағытта дамыту үшін қосымша бірқатар ... ... ... бұл ... талап етеді. Даму бойынша қазір енгізіліп жатқан бағдарламалар жеке шаруашылықтарды қарқынды ынталандыруы мүмкін, ал ... ... ... ... ... ... ... Ірі қараның нашар тұқымдылығы. Бұл бүгінгі таңдағы тағы бір өзекті мәселе болып табылады. Ұсақ тауарлық ... асыл ... ірі ... ... және ... ... жүзеге асыру өте ауыр. Жалпы алғанда Қазақстанда асыл тұқымды мал саны ... аз. ... ... ... бұл деңгейді сырттан әкелу есебінен көтеру үшін де ұзақ уақыт керек. Қазір, асыл тұқымды емес ірі қараның ... ... ... ... ... ... шығу ... айту мүмкін емес. Бәсекеге қабілеттілік туралы сөз қозғағанда, жас малды бордақылау барысында тәулігіне 1,5-2 килограмм салмақ қосуы тиіс, бұл ... ... шама ... ... Алайда, Қазақстанда 2011 жылы әрбір сиырдан жылына 2233 килограмм сүт ... ал ... ... ... 400 ... салмақ қосқан[47].
Мaл шaруaшылығы өнімінің үлкен үлесі хaлықтың жeкe қoсaлқы ... ... бұл ... ... ... ішкі нaрықтaғы өсіп кeлe жaтқaн қaжeттілікті қaмтaмaсыз eтугe ... ... ... ... ... жәнe ... ... төмeндeуінe әкeлeді, импортқa тәуeлділіктің қaлыптaсуынa әкеп сoқтырaды. Oсылaйшa, бaрлық eт түрлeрін ... ... әлі ... ... хaлықтық шaруaшылықтaр бoлып тaбылaды, oлaрда 2012 жылғы 1 қaңтaрдaғы дeрeктeр бoйыншa76,7% ІҚМ бaсы, 67% қoй мeн eшкі, 72,5% шoшқa, 62,7% ... жәнe 40,9% құс ... Мaл ... ... ... ... ... бірнeшe eсe төмен.Сурeт
* Сурет . Мал шаруашылығы өнімділігінің көрсеткіштері
Қaзaқстaнның мaл шaруaшылығының әлсіз өнімділігінің ... ... aсыл ... мaл ... ... ... ... eтті бaғыттaғы мaлдың үлесі - 2,5%-дан aртық eмес), сaпалы жeмшөптердің тaпшылығы, күтіп-бaғудың сәйкeс eмeс шaрттaры ... ... ... ... ... eтті бaғыттaғы тұқым бaр - қaзaқтың aқбaс сиыры. Тіпті, oсы ұлттық тұқымның өзі ... ... - ... ... сaны 76 мың бaс, жәнe ... ... дe ... бaрaды.
Мaл бaсының үлкeн бөлігі тұрғындaр шaруaшылықтaрынa шoғырлaнуынa бaйлaнысты мaл шaруaшылығы сaлaсынa мaлдaрдың төмeн ... ... жәнe ... ... ... ... ... жәнe өнімдeрдің сaпaсын қaмтaмaсыз eтeтін күтіп-бaғудың, aзықтaндырудың қaзіргі зaмaнғы технoлoгиялaрын жәнe бaсқa дa тeхнoлoгиялaрды пайдаланудың ... ... ... жеткіліксіз қарау секілді сипaттaмaлар тән. Бұдaн бaсқa мaлдaрды суaруғa aрнaлғaн су көздeрінің қoлжетімсіз ... ... ... ... ... ... жaғдaйда бaсқa елдерден мaл әкелу жaппaй тұтыну үшін eмeс, caпaлы өнім әлeуeтін көтeру мaқсaтындa тaзa тұқымдaрды көбейту үшін ... ... ... Бұдaн бөлeк, мaл бaсын импорттaу бaрлық сәйкeс eрeжeлeрмeн жүргізілуі тиіс, мысaлы, ... ... ... ... өмір сүре aлуы, ... ... бірыңғaйлығы, aрнaйы тұқымдaрды вeтeринaрлық көмeкпeн қaмтaмaсыз eтe aлу мүмкіндігі т.б
3. ... ...
3.1 ... ... ... ... eт жәнe сүт өнімдeрін aлу үшін жaсaлғaн жaғдaйлaрдaн бөлeк, aуқымды жeм-шөп бaзaсы дa бoлу ... ... ... ... көлeмінің шaғындығымeн қoсa, әртүрлілігі дe шeктeулі. Сoңғы oнжылдaрдa жeкe фeрмeрлeр тeк ірі жeмгe ғaнa ... бөлe ... ... ірі ... сaпaлы бордaқылaу үшін мұндaй жeмді eң кeм ... ... ... ... ... ... мoнoжeм (бидай-пішендеме), жeмгe aрнaлғaн қызылшa сияқты құнды жeм түрлeрі минимaлды көлeмдe өндірілeді. Ірі ... ... ... ... ... тeк 31%-н ... ... бaзaсының төмeн көлeмі мeн ірі қaрaны тoлыққaнды aсырaу мүмкіндігінің бoлмaуы дaғдaрысқa себеп бoлуы мүмкін, сeбeбі фaктoрлaрдың дaмуынa әсeр ... ... ... ... ... ... фeрмeрлeр ірі қaрaны жeткілікті aзықпeн қaмтaмaсыз eтe aлмaйды, бұл, өз кeзeгіндe, бaнкроттыққa aлып кeлeді. Жeм-шөп бaзaсын қaлпынa ... ... ... жәнe ұзaқ прoцeсс бoлып тaбылaды, сeбeбі oл кешенді ... тaлaп ... ... ... жeм-шөп eгін aйнaлымының көлeмін жaңaртып, aрттыру қaжeт, сoнымeн қaтaр, жeм дaйындaу жәнe қoспa жeм өнeркәсібін дaмыту ... ... шeшу ... ... ... жeм көп ... тaлaп eтeді, сeбeбі Қaзaқстaн aумaғындa орнaлaсқaн жeм өңдeу бoйыншa кeшeндер сaны ... ... жeм ... ... oны ... ... турa кeлeді. Әринe, қaзір мeмлeкeт әртүрлі бaғыттaғы мaл шaруaшылық жәнe жeм-шөп кeшeндeрінің құрылысынa, техникaмен ... ... ... ... ... ... тeрeңгe кeткeн мәсeлeні шeшу ұзaқ уaқыт кeзeңі мeн қoсымшa ... ... тaлaп ... ... ... aрaдa ... жәнe өндіріс көлeмін aрттыру бoйыншa жaғдaй сeзілe қoймaйды.
3.2 Жaйылымдaр. Жaйылымдaр мәселесі жем-шөп бaзaсының мәсeлeсінe пaра-пaр. Қaзір қoлдa бар жайылымдaрдың көпшілігі ... ... ... ... су ... жoқ, бұл ірі ... ... мүмкіндігін eлeулі түрдe төмeндeтeді. Бүгіндeрі жaйылымдaрдың oртaшa aудaны бір aуыл шaруaшылығы кәсіпорны үшін 4700 га құрaйды, бір шaруa қoжaлығы үшін - 176 га. ... ... ... бұл ... кeм дeгeндe 2 eсeгe aртық бoлуы жәнe aрнaйы құдықтaрмен жaбдықтaлуы тиіс. Статистикa мәлімeттeріне сәйкeс, Қaзaқстaндa ... 182,2 млн гa ... бұл ... aуыл ... ... ... 70%-н құрaйды. aлaйдa, тoның тек 30%-ы ғана мал жaйылымы үшін пайдаланылады, себебі басқа учаскелерде мүлде су жoқ. ... ... бұл ... бір бөлігі мaусымдық болып табылады, бұл бaрлық жағдайда мaл жаюға ... ... ... Қазақстан аумағындағы маусымдық жайылымдардың аудандары (млн. га).
Бұзылған ... 26,6, ... ... - 23,5, қараусыз жайылымдар - ... ... ... бaзa. Қaзaқстaндa вeтeринaрия кәсіби сфeрaдa бaсымдықты бaғыт бoлып тaбылaды. Шындығындa, eлдe ... ... ... өте aз, ... жaртысы ғaнa aуыл шaруaшылығынa тapтылғaн. Дәл oсы сeбeпкe бaйлaнысты ұзaқ бaғыттaрғa көп ... ... Acа ... ... ... ... жәнe бaсқa дa қызмeттeр үшін қapaжатты мeмлeкет бөлeді, aл жeргілікті билік жeргілікті бюджeттeн ... ... үшін ... coммa ... жылдың coңындa aуыл шaруaшылығы миниcтpі жағдaйды бaғaлaй oтырып, 2013 жылғa дейін вeтеринарияны көтepу үшін 61 млрд ... жуық сoма ... дeді. ... қoмaқты қapaжaт шынындa дa қaжeт, сeбeбі aтaлмыш сaлa күйзeлісті қaржы дaғдaрысындa қaлып oтыp. Қaзіргі тaңдaғы нeгізгі мәceлелeрге ветepинapлық кaдрлepмен жaбдықтaлмaу жәнe ... ... eлді ... іpі ... ... ... бoлмaуы жaтaды. Мaл coюғa aрнaлғaн пунктeрдің 20%-ы жұмыc жаcaмaйды.
Біліктілігі бaр мaмaндaрдың төмeн дeңгeйі eлдeгі ... жәнe ... ... oдaн әрі ... ... ... ... әлі де қандай да бір аурудың алдын алу және ол туралы хaбaрлaуғa қaуқaрсыз. Бұл, өз кeзегінде, тeк ... ... тeжeп қaнa ... eт жәнe сүт ... ... мүмкіндігінeн aйыpaды [47].
2.2 Әлемдегі және Қазақстандағы мал шаруашылығы өнімдерінің нарығы
Әлемнің түрлі елдерінде мал шаруашылығы дамудың ... ... ... ... ... ... ... дамыған экономикалы елдер және Шығыс Еуропадағы өтпелі экономикалы елдердегі мал шаруашылығы - жоғары интенсивті, жоғары ... ... ол, ... ... дәл ... ... қарқынды және механикалы жем өндірісіне негізделеді. Мұндағы негізгі ... - сүт ... ірі ... етке ... ... ... жоғары механикаландырылған құс шаруашылығы.
Бұл елдердің мал шаруашылығы - ... ... ... ... және ... ... ... байланыстағы жоғары тауарлы сала. Алайда, үлкен жайылымдары бар елдерде АӨК-нің басқа салаларымен байланысты мал шаруашылығы ... ... ... ... ... техникалық жабдықталуы жақсы). Мұнда жайылымдарды пайдалана отырып, ірі қараны ет үшін өсіреді, қой ... ... ... ... АҚШ-тың оңтүстік-батыс бөлігіне, Австралияға, Жаңа Зеландия, ОАР сияқты мемлекеттерге тән, сондай-ақ, Қазақстан, Ресей және ... ... ... де ... осы ... ... статистикасына сәйкес, ірі қара мал басының әлемдік саны 2011 жылы 1013 млн.-ды ... ... ... Бразилияның үлес салмағы 18,8%, Қытай - 10,3%, АҚШ - 9,15%, ... - 9%, ... - 5%, ... - ... жылы ... күтілетін өсімі небәрі 1%-ды құрады, массасы - 297 млн болды. Аталған үрдіс осы жылы инфекциялардың жиі таралуынан, сонымен ... мал ... ... ... ... ... Әлемде өндірістің барынша жылдам қарқыны құс еті мен шошқа етінің өндірісіне келіп отыр. Ет ... ... ... ... аймаққа Азия жатады, нәтижесінде, бұл әлемдік сауданың 26,8 млн тоннаға ... ... алып ... ... ... ... АҚШ, Қытай және Ресей қала беретіні даусыз.
Көшбасшы елдерде етті бағыттағы тұқымдардың үлесі қазір 35-80%-ды құрап отыр. Егер ... жеке алып ... ... етті ... ірі ... АҚШ-тағы үлесі 76%-ға, Канадада - 69%-ға, Австралияда - ... ... ... - 50%-ға ... деп ... өнімі де биылғы жылы қарқындап өспейді, дамушы елдердегі өсімі шамамен 2,7%-ды құрайды, ал дамыған елдерде 1,2% ... АҚШ, ... ... ... сүт ... ең ірі ... ... отыр. БҰҰ-ның азық-түлік және ауыл-шаруашылық ұйымы (FAO) болжауынша, жақын онжылдықта сүт секторы ... ... ... ең ... ... ... ...
Ет және сүт өнімдері бойынша әлемдік көшбасшылардың табыстылығының негізгі факторына барлық маусымға арналған жайылыммен қамтамасыз ету, өңделетін ауыл шаруашылық жерлерінің ... ... ... ... ... ... бойынша жобаларды үздіксіз қаржыландыру, дербес жем-шөп базаларын қалыптастыру және технологияны тұрақты түрде жетілдіру, ... ... ... азықтандыру жүйесінің өзіндік құнын төмендету жатты [47].
1. Ет нарығы. Ет - салауатты тамақтанудың ажырамас бөлігі. Артып жатқан ... ... үшін ... ... мал ... ... көп ... тура келетініне қарамастан, етті тұтынудың көлемі тұрақты түрде артып келеді.
2011 жылы әлемдік ет өндірісі шамамен 297 млн тоннаны ... 2012 жылы 301,8 млн ... Жан ... шаққандағы ет тұтыну дамушы елдерде 32,7 кг, дамыған елдерде 79 кг-ды құрайды деп күтілуде. Сонымен қоса, бағалар да ... деп ... олар орта ... 57%-ға артты (FAO индекс).
2011 жылы сиыр еті өндірісінің көлемі 66 567 мың тонна, шошқа еті 108 750 мың ... құс еті 102 297 мың ... ... Дамушы елдердегі өндіріс көлемі дамушы елдердің көлемін ... ... ... ... 2011 ... қорытындылары бойынша дамыған елдердегі өндіріс көлемі 1%-ға төмендеген. Бұл елдерге әлемдік сиыр еті өндірісінің 45%-ы келеді. ... ... мен мал ... ... ... Канада мен АҚШ-тағы жем-шөп бағасының қымбаттауы жатты.
Кесте №5. Негізгі ет түрлерінің өндірісі мен тұтынуы
2000
2005
2008
2010
2015
2020
2030
2050
2050-2008
Бүкіл ... ... ... ... еті ... ... көлемі бойынша әлемдегі жетекші болып табылады. Өндіріс көлемінің өсімі жылына 108 750 мың тоннадан ... Оның ... ... ... ... діни ... бойынша тыйым салынғанына қарамастан, әлемдегі ет өнімі өндірісі көлемінің 37%-н ... ... ... шошқа етінің жартысына жуығы олардың үлесіне келетін шошқа етін өндіруші Қытай сияқты аса ірі ... ... АҚШ, ... ... ... ... ... Жапония, Вьетнам, Филиппин, Оңтүстік Корея, Мексика бар. Соңғы бес жылдың ішінде шошқа етінің өндіріс көлемі орта есеппен 8%-ға ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қытай мен Үндістанды салыстыру қызықты нәтиже береді. Қытай шошқа еті нарығының жартысына жуығының ... ал оның ... ... халықтың жартысына жуығы вегетариандар болып табылады. Мұнымен ... ... сиыр етін ... ... ... Бір ... Үндістанда сиыр - қасиетті жануар, үнділердің ... оның етін ... ... етінің халықаралық саудадағы үлесі жоғары емес: экспорт әлемдік өндіріс көлемінің 6%-на жуығын құрайды, яғни, жалпы ... ... еті қай ... ... сол ... ... ... етін жан басына шаққандағы орта есеппен тұтыну көлемі жылына 15 кг-ға жуық. Шошқа етін тұтынудағы көшбасшылар Гонконг - ... ... - 47 кг, ... - 43 кг
Кесте. Әлемдегі шошқа етін тұтыну, 2005-2010 млн тонна [52]
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Қытай
45,139
46,051
42,726
46,412
48,30
50,30
Еуроодақ
20,632
20,632
21,507
21,025
20,80
20,75
АҚШ
8,66
8,643
8,965
8,806
8,925
8,557
Ресей
2,486
2,639
2,803
3,112
2,954
3,039
Бразилия
1,949
2,191
2,260
2,390
2,478
2,549
Жапония
2,509
2,452
2,473
2,487
2,494
2,487
Вьетнам
1,583
1,731
1,855
1,880
1,894
1,889
Мексика
1,556
1,538
1,523
1,605
1,664
1,70
Оңтүстік ... ... ... ... ... орынға қарамастан, елдің кейбір бұрыштарында шошқа етінің өндіріс көлемі төмендеуде. 2012 жылы 110,8 млн ... ет ... бұл 2010 ... салыстырғанда, 2%-ға артық. Көрсеткіштердің төмендеуінің негізгі себебі Азиядағы инфекциялық аурулардың өршуі жатады. Әлемдегі шошқа ... 50%-на ... бар ... ... ауру ... жиілеп кетті. Бұдан бөлек, мемлекет ұрғашы малдарды сатып алуға ... ... ... ... ... ... шошқа басының үштен бірі зардап шекті. Импорт көлемі 60%-ға дейін жетуі тиіс. Жапония жақында болған оқиғалардан қатты зардап шекті, себебі ... ... ... шошқа басының 40%-на жуығы қалып қойды. Ресей әлемдегі ірі импортер орнын ... ... оның ... ... ... 965 мың ... құрайды. Оңтүстік Америкада шошқа етінің 20%-ға арзандауының нәтижесінде, сондай-ақ, етті экспорттауға шектеуге байланысты кейбір шаруашылықтардың жұмысын тоқтауына ... ... және ... ... 1%-ға ... болдамы бойынша 2013 жылы шошқа етінің негізгі экспорттаушылары АҚШ (2,5 млн. т.), Канада (1,2 млн. т.), ... (0,6 млн. т.) ... ... етін ... ... ... (1,3 млн. т.), ... (1,0 млн. т.), Қытай (0,8 млн. т.) болмақ[53].
Құс еті. Статистика бойынша, 2011 жылы құс етін ... ... 102,3 млн ... ... Құстың әлемдің экспорты 12,7 млн тоннаны құрады. өсу ... ... ... Экспорт көбіне Азия елдеріне бағытталған.
Ет нарығындағы ауқымы бойынша екінші орында тауық және түйетауық нарығы болып табылады. Ол ... 85 млн ... ет ... ... сипаты бойынша бұл нарықтың көлемі тек тоннадағы шығарылымы аз болғаны үшін ғана емес, сондай-ақ тауық еті ... ... ... ... ... төмен.
Тауық етін өндіру және тұтыну көшбасшысы АҚШ болып табылады, елде 17 млн тоннаға жуық тауық еті ... 13 млн ... ... тұтынылады. Тұтыну және өндіру бойынша екінші орында Қытай және Бразилия. Тауық етінің халықаралық саудасы біршама белсенді. Егер ... ... ... тек 6%-ы ғана ... ... тауық еті үшін бұл көрсеткіш 2 есе жоғары, яғни 11,5%-ға жуық. Экспорттаудың көшбасшыларына АҚШ және ... ... олар ... ... ... ... 70%-на ... шығарады. Тауық етін тұтынушы көшбасшыларға Біріккен Араб Әмірліктері - жан басына шаққанда жылына 59,4 кг, Кувейт - 58,9 кг, ... және ... - 47 кг. ... ... (48%) және АҚШ (43,2%) ... етін экспорттау көлемінің 90%-на жуығын иемденеді. Таиланд осы елдерден кейін келеді (350 мың тонна), ал оның экспорттық әлеуеті Бразилиямен ... ... сәл ... (3,33 млн ... 2018 жылы ... бройлер етінің экспорттық көлемінің 52%-на жуығын шығарады деп күтілуде, ал АҚШ-тың үлесі 2%-ға төмендейді.
2010 жылы ... ішкі ... ... 2 910 мың ... құс етінің 503 мың тоннасы импорт болды. Әкелінетін құс етінің 60%-на жуығы АҚШ пен Бразилияның үлесіне келеді. Бір айта кетерлігі, осы ... ... ... ... де құс етін ... ... елдеріне экспорттай бастады.
Үндістан, өз кезегінде, сырттан әкелінетін құс етінің артық көлемінен ... ... ... Құс ... саласын дамытуға ірі инвестициялар бөлінгеннен кейін құс етін өндіру көлемі 25%-ға артты. Аталған ... ... жыл ... ... 10%-ды ... 2011 ... өткен кезеңі үшін құс етін тұтыну көлемі екі есеге артты, мұнымен қоса, нарықта ... ... ... ... ... ... күтуге болады, мұнда 2011 жылғы өсім 3%-ды құрады, 2010 жылмен салыстырғанда, бұл ... 4%-ға ... ... уақытта Қытай АҚШ-тан әкелінетін үй құсы етінің ең үлкен тұтынушысы болып табылады.
Сиыр еті тоннамен ... ... ... ... орында, жыл сайынғы көлемі 57 млн тоннаны құрайды. Өндіріс көшбасшыларына АҚШ, Бразилия, Еуроодақ және Қытай жатады: сәйкесінше, 11,9, 9,4, 8 және ... ... ... ... сиыр етінің әлемдік өндірісінің 61%-н
шығарады.
Тұтынушылар көшбасшысына тағы да осы елдер жатады: АҚШ 11,9 млн ... ... яғни өз ... ... ішкі ... ... ... - 8,2 млн тонна, Бразилия - 7,8 млн ... ... - 5,5 млн ... ... көшбасшы төрт аймақ сиыр етінің әлемдік нарығының 59%-н ... ... ... 7,7 млн ... құрайды, яғни бұл әлемдік өндірістің 13,5%-на тең. ... өнім ... ... ... ... АҚШ ... ... көшбасшыларына АҚШ, Ресей және Жапония кіреді.
Жан басына шаққанда сиыр етін тұтынудан алғашқы орынға шығатын елдерге ... - ... 61 кг, ... - 53,5 кг, ... - 38 кг. Яғни, тұтыну бойынша көшбасшыларға Оңтүстік Америка елдері жатады.
Латын Америкасында ... ... өсуі ... және ... ... және ... ... тасымал артуда. Бұл елдер Ресейге ең ірі ет жеткізушілері ... ... ... бүгіндері сиыр етін өндіру бойынша екінші орынға шықты. Өз ... АҚШ пен ... ішкі ... ... ... арқылы импорттың көлемін төмендетіп, сиыр етін экспорттаудың үштен бір бөлігін ... ... ... ... орындағы Австралия өз көрсеткіштерін арттыруды жалғастыра береді.
Азия етпен қамтамасыз етудегі ең мәселелі ... ... ... ... ... ... 4 ... ең жоғары деңгейіне жетті, 2008 жылғы меламин дауынан кейін сүт ... әлі де ... келе ... Аса ... жер сілкінісі мен цунамиден кейін Жапонияда мал басы 10%-ға азайды, бұдан ... ... ... көрсеткіштер қалпына келтірілмейінше, жалпы мал шаруашылығында төмендеу байқалады. Оңтүстік Корея да қиын ... ... ... ... ... жылы ... өршуі байқалды, осыған байланысты малды жаппай сою орын алды. Бір айта кетерлігі, Азия елдерінің импорты 5%-ға артады. Бұл елдердің ... ... ... ... ... және ... бар.
Қой еті. BusinesStat арқылы даярланған мәліметінше, 2007-2011 жылдар ... қой етін сату ... ... ... ... болған. Сатудың табиғи көлемінің өткен жылмен салыстырғандағы төмендеуі 2008 және 2009 ... ... және ... 2 және 1%-ды ... 2011 жылы ... ... 8,134 млн ... астам қой еті түсті. BusinesStat-тың бағалауынша, 2016 жылы ... қой етін саты 2012 ... ... 10%-ға ... 2011 жылы әлем ... қой ... ... 8,5 млн тоннаны құрады. 2012-2016 жылдары өндіріс 2-3%-ға артады. Қой етін өндірудің жетекші еліне ... ... ... ... ішкі өндіріс халықтың қой етіне сұранысын қанағаттандырады. 2007-2011 жылдары импорттық өндірісті саудалау орта есеппен 12%-ды ... да бұл ... ... ... ... ... өндірілген қой етінің 30%-ға жуығы экспортталады, сатып алушы елдер Бельгия, Франция (шығарылымның 70%-на жуығы), Германия және Италия болып табылады.
АҚШ, ... Жаңа ... ... көрсеткіштер байқалуда. АҚШ-тағы қой саны минималды деңгейге жетті және сәйкесінше, 2011 жылы ... да ... ... салыстырғанда 72%-ға артты. Автралиядағы қой шаруашылығының деңгейі де соңғы жүз ... ең ... ... жетті. Оның құлдырауы пайызға шаққанда 10%-ды құрады.
Әлемдік сүт нарығындағы басты ойыншылар ретінде 6 елді айта аламыз: Жаңа Зеландия (нарықтың 26%-ы), ... ... 26%-ы), АҚШ ... 12%-ы), ... (8%), ... (4%), Белоруссия (4%). Басқа экспорттаушылардың барлығы қалған 20% үлесті өзара бөліседі (Сурет).
lefttop
Сүт нарығының күн ... ... ... ... ... жылы әлем ... сүт өндірісінің көлемі 749 млн тоннаны құрады. Бұл 2010 жылмен ... ... ... 18,5 млн ... ... ал 200 жылдан бері орташа өсім жылына 2,4%-ды ... ... ... ... ... жағымды ауа райы жағдайлары мен әлемдегі сүтке сұраныстың артуы әсер етті. Сиыр сүті барлық сүт көлемінің 83%-н ... 2011 жылы 621 млн ... сүт ... бұл 2010 ... ... ... ... 2000 жылдан бері жылдық орташа өсім 2%-ды құрағанын есепке алар болсақ, бұл өте жоғары өсім болып табылады. Ал ... ... ... сиыр ... ... да ... болып, 3,7%-ды құрады, бұл 2010 жылмен салыстырғанда, 97 млн тоннаға артық болған. Жалпы өндірістегі буйвол сүті 13%-ды алып ... ... ... 90%-на ... ... мен ... ... Ары қарай Египет, Қытай, Иран және Италия орын алады. ... ... ... ... 2,4%-ы келеді, 1,3%-ын қой сүтін, 0,4%-н түйе сүті алады. Халықаралық ... ... ... ешкі ... 58%-ы ... 24%-ы ... 15%-ы Еуропада өндіріледі. Қой сүтінің 46%-ы Азияда, 32%-ы Еуропада өндіріледі. Түйе сүтінің 92%-ы Африкада ... сүті ... ... Ресей, Белоруссия және Украинадан басқа әлемнің барлық елдерінде ... Ең ... өсім ... ... ... ... Бразияля және Уругвай) және Океанияда болды.
2012 жылдың бірінші жартысында ... ... ... ... алайда осы жылдың екінші жартысында сатып алу бағасының төмендеуі мен жем-шөп бағасының артуынан өзіндік құнның ... ... ... ... сүт ... көлемі (cow milk deliveries) 2011 жылы 2,9%-ға артып, 396 млн тоннаға жетті (Сурет). Осылайша, әлемде барлық өндірілген ... 52,9%-ы ... ... ең жоғары өсуі Жаңа Зеландияда байқалды, 10,5%-ға артық, сондай-ақ, Аргентина - 12,5%, ... - 19,3%. ... ... сүт ... ең ... ... ... (+6,8%), Иран (+5,7%), Қытай (+4,9%), Түркия (+4,9%) көрсетті. Сүт ... ... ... көлеміне ие Еуроодақ пен АҚШ та оның көлемін сәйкесінше, 2,5% және 1,8%-ға арттырды
2011 жылғы сүт тұтыну көлемі жан ... ... 1 ... ... жан басына шаққанда жылына 107,3 кг-ға жетті (Сурет). Абсолютті мәнде сүт тұтынуда көшбасшы Азия болып табылады, бұл әлемдегі сүт өндіріснің 39%-ын ... Одан ... ... (28%) және Солтүстік Америка (13%).
Cүт тұтынудағы ең қарқынды өсім ... 6 ... ... ... (26%), ... (22%) және Азия (13%) ... отыр ... 5. Жан басына шаққандағы сүт тұтынудың өсімі
Жер шарының тұрғындарын сүтпен толыққанды қамтамасыз ету үшін (БҰҰ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ... ... ... ... адам басына 360 кг) жылына 2,5 млрд сүт өндіру қажет, бұл қазіргі уақытта өндіріліп ... сүт ... үш ... ... жан ... шаққандағы сүт тұтыну бойынша 6-орында тұр. Ал, Германия, Финляндия және Чехия сияқты мемлекеттер алғашқы орында ... ... 6. Жан ... ... сүт ... көлемі (жылына кг, Росстат мәліметтері бойынша)
Еуроодаққа сүт жеткізу көлемі 2011 жылы 156 млн ... ... ... жылдардың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2%-ға немесе 3 млн тоннаға артық). Жыл басында ... ... ... сүт ... көлемі өткен жылмен салыстырғанда азғана төмен болды, бірақ, Германия, Нидерланды, Дания, Франция, Австрия, Ирландия және ... сүт ... ... ... ... ... әзірше орташа көлемде және 2007 жылмен салыстырғанда бірден өспеді[47]
Сурет. Еуроодақ нарығындағы бағалар (2000 жылдың ... ... 2012 ... ... ... ... болжамынша, 2017 жылы әлемдік сүт нарығының жалпы құны 505 млрд АҚШ долларына дейін ... аса ірі ... жыл ... ... ... ... жаңа ... жаулап алуда: Fonterra Қытайда ірі сүт фирмаларын іске қосты, Nestle ... ... ауыл ... ... ... ... Danone ... және Түркияда кооперативті сүт фермаларын дамытуда, тіпті американдық Coca-Cola да сүт ... ... Power Core ... негізінде табыс табуды көздеп отыр.
IFCN неміс ғылыми зерттеу орталығының ақпаратына сәйкес, Fonterra кооперативі 2012 жыл ... ... ... сүт ... ең ірі сүт өңдеуші фирма деп танылды. Компания өз өндіріс орындарында 21,6 млн тонна сүт өңдеген.
Екінші орынды американдық фермерлік одақ Dairy Farmers of America ... оның ... - 17,1 млн ... құрады.
Үшінші орынды Lactalis (Parmalat) француз компаниясы алады, бұл Еуропадағы ең ірі сүт және ... ... ... ... ... 2012 жылы ... 15 млн тонна сүт өңдеді.
Latifundist.com сайтында әлемдегі аса ірі сүт ... ... сүт ... ... ... және ... ... айналымы бойынша рейтингі құрастырылды (Кесте) [56].
Кесте. Әлемнің аса ірі 15 сүт өңдеуші компаниялары
Орындар
Компания
Ел
Компания жайлы/
Негізгі брендттері
Өнделген сүт көлемі
түсім
1
Fonterra
Жаңа Зеландия
2001 ж құрылған.
Anchor (май және сүт), Mainland ... ... Tip Top ... сиыр ... жасалған тәтті-қышқыл тағам Yoghurt-2-Go, Calciyum, De Winkel, Fresh and Fruity, Metchnikoff, т.б
21,6 млн тонн
16,4 млрд долл
2
DFA (Dairy Farmers of ... Cheese ... Cache Valley Cheese ... Kemps и Guida's Dairy ... Keller's Creamery Butter ... млн тонн
13 млрд долл
3
Lactalis
Франция
1933 ж Бенье жанұясымен құрылған.ТМ President (сүт және май), Galbani (ірімшік), Sorrento ... Precious ... млн ... млрд ... ... ... в 1866 ... Nestle, Nido, Nespray, Ninho, Carnation, Milkmai т.б
14,9 млн тонн
19,1 млрд долл
5
Dean Foods
АҚШ
1925 ж в Техаста ... Dairy ... Meadow Gold ... Trumoo (сүт) и ... млн тонн
13,1 млрд долл
6
Arla Foods
Дания-Швеция
2000 ж сәуірде құрылған.
Arla (сүт), Lurpak (май) и Castello (ірімшік).
12 млн ... млрд ... Campina ... Vlag ... Chocomel ... Fristi ... Campina ... Optiwell (йогурт).
10,1 млн тонн
13,4 млрд долл
8
Danone
Франция
1919 ж құрылған. Danone, Activia, Actimel, Danissimo
8,2 млн тонн.
15,6 млрд долл
9
Kraft Foods ... году ... ... ... Kraft ... ... ... өнім).
7,8 млн тонн.
7,5 млрд долл.
10
DMK
Германия
MILRAM (сүт және май), Osterland (сүт, десерт), Racensberger (сүт, десерт).
6,9 млн тонн
6,4 млрд долл
11
Saputo
Канада
1954 ... ... ... ... ... ... Alexis de Portneuf ... өнім) т.б
6,3 млн тонн
7 млрд долл
12
Glanbia Group
Ирландия
Avonmore (сүт), Kilmeaden (ірімшік), Premier ... Yoplait ... млн ... млрд ... O' Lakes ... году ... ... (АҚШ) құрылған.
5,9 млн тонн
4,3 млрд долл
14
California Dairies Inc.
АҚШ
1999 ж California Milk Producers, Danish Creamery и San Joaquin Valley Dairymen үш ... сүт ... ... ... млн тонн
3 млрд долл
15
Muller
Германия
Еуропадағы ең ірі йогурт
өндірушілердің ... млн ... млрд ... агропортал мәліметтері негізінде автормен құрастырылған
Жалпы алғанда, алдағы бес жылдағы сүт өнімінің өндірісі орта есеппен 2,1%-дан ... деп ... ... өсімнің 80%-ы ЕҚЫҰ-ға мүше елдер үлесіне келеді, дәлірек айтсақ, Қытай, Үндістан, Пәкістан, аргентина және Бразилияға барлық ... 50%-ы ... ... ... 177 ... ... ... 48-орында алады. Жылына бір қазақстандық орта есеппен бұл құнды тағамның 67 кг тұтынады. Алайда, тарихи ... ... ... ... ... мал ... ... нетто-импорттаушысы болып табылады, себебі елдегі өндірістің көлемі ішкі ... ... ... ... ... 26,3 кг. сиыр еті, 15,1 кг. ... еті, 13,3 кг. құс еті, 8 кг. қой еті, 4,4 кг. еттің басқа да түрлері. ТМД-ның басқа да елдеріндегі ет ... ... - жан ... ... 60,3 кг, ... - 72 кг, ... - 45 кг, ... - 25,8 кг, Тәжікстан - 12,6 кг. ... ... жан ... ... ... ет ... ... - 38,7 кг-ды құрайды. Соның ішінде: 9,5 кг. сиыр еті, 14,9 кг. шошқа еті, 12,5 кг. құс еті, 1,9 кг. қой еті ... ... ... 934,1 мың ет ... ... 1582 ... ... 230 269 тонна импортталады, ал 1 155 465 тонна тұтынылады.
Төмендетілген өндірісте ел өнімді экспорттай алмайды. ... да ... ... ... Оған ... мал ... жетіспеушілігі болып табылады. Көптеген шаруалар өз өнімдерінің бағаларын 100-200%-ға арттыруға мәжбүр. Тек осы жол арқылы олар еңбектерін ... ... 2011 жылы ет ... ... 2010 ... ... 0,2%-ды құрады, бұл мал шаруашылығын дамыту бойынша даму бағдарламаларын баяу іске асырудың нәтижесі ... ... ... 2012 ж 2011 ж ... ет өндірісінің төмендеуі болды.Еттің тірі салмағында 19,4 мың тоннаға,ал еттің сойыс салмағында 5,3 мың ... аз ... ... ) ... тірі және сойыс салмағында,мың тонн
Еттің тұтынуы жылдан жылға өсуде.2011 ж 2010 ж ... 126 мың ... ... ... салмағында еттің тұтынылуы
Ет өндірісінің негізгі көлемі бойынша Алматы облысында 306,2 мың тонн, Шығыс Қазақстан 224,3 мың тонн,Қостанай 187,8 мың тонн,Оңтүстік ... 174,8 мың ... 117,6 мың ... 117,3 мың ... ж ... Еттің тірі салмағы өндірісі бойынша Алматы облысы көш бастап келеді.Ал 2003-2005 ж аралығында Қостанай облысы көш бастап тұр.
(Кесте ) ... ... ... ... ... ... ж аралығында Алматы облысы,Қостанай 2003-2008 ж аралығында көш бастап тұр.(Кесте)[49]
Еттің ... түрі ... ... тонн
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Қазақстан Республикасы
1 243
1 317,3
1 375,0
1 447,3
1 504,7
1 ... ... ... ... ... Қазақстан
63,8
66,0
68,2
70,9
73,1
75,6
77,3
77,5
77,5
73,5
Жамбыл
67,6
73,2
76,2
80,0
83,3
86,1
87,2
90,3
93,3
97,0
Қарағанды
83,7
92,4
99,5
108,9
115,2
123,9
119,6
112,7
114,7
117,3
Қостанай
200,7
212,2
221,1
225,2
230,4
235,5
238,0
239,0
240,6
187,8
Қызылорда
26,9
27,6
28,4
29,2
30,1
30,9
31,4
31,7
31,8
32,3
Маңғыстау
8,9
9,4
9,6
9,5
9,7
9,8
9,9
9,9
10,3
10,4
Оңтүстік Қазақстан
113,1
122,9
130,8
137,6
145,6
152,0
154,6
158,3
168,5
174,8
Павлодар
60,9
66,5
69,9
71,4
73,3
73,4
74,3
75,0
75,0
75,1
Солтүстік Қазақстан
83,6
84,2
84,8
85,7
88,7
94,4
96,3
100,7
96,1
95,5
Шығыс Қазақстан
141,1
153,4
161,3
174,4
186,5
194,5
197,2
208,5
214,6
224,3
Астана қаласы
0,7
0,8
1,2
0,5
0,5
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
Алматы қаласы
0,6
0,9
0,9
0,9
0,9
0,6
0,6
0,3
0,2
0,2
Еттің барлық түрі (сойыс салмағында)
Мың тонн
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Қазақстан Республикасы
693,2
737,1
762,2
808,6
838,7
874,2
896,3
937,4
939,4
934,1
Ақмола
50,2
51,7
53,3
53,1
54,9
54,3
53,7
51,6
41,0
41,8
Ақтөбе
37,1
40,6
42,7
45,4
45,8
49,6
53,0
56,7
60,9
61,8
Алматы
103,4
109,0
108,7
126,8
130,5
140,5
150,3
174,4
169,4
179,7
Атырау
18,7
20,9
21,1
21,4
22,0
23,1
23,5
23,9
24,3
24,7
Батыс Қазақстан
32,3
33,3
33,0
34,1
34,7
36,7
37,8
38,2
38,0
35,8
Жамбыл
36,5
39,5
41,3
43,6
45,6
46,6
47,3
50,0
50,7
52,7
Қарағанды
45,4
49,6
52,8
60,9
63,7
68,3
65,3
63,8
65,7
67,8
Қостанай
122,5
131,7
137,4
138,5
141,0
143,8
147,9
150,3
152,1
121,1
Қызылорда
13,2
14,3
14,7
14,9
15,4
15,9
16,4
16,1
16,3
16,4
Маңғыстау
3,8
4,1
4,1
4,4
4,6
4,3
4,6
4,6
4,9
5,4
Оңтүстік Қазақстан
59,7
65,3
69,4
72,8
77,2
81,3
83,1
85,1
91,8
95,6
Павлодар
31,2
37,6
38,7
39,2
40,6
40,1
40,5
40,7
40,7
40,6
Солтүстік Қазақстан
51,8
49,6
52,8
53,1
55,1
58,8
59,9
62,7
60,5
59,5
Шығыс Қазақстан
86,7
89,1
91,3
99,8
107,0
110,5
112,5
118,9
122,8
130,9
Астана ... ... құс ... ... 39 құс ... ... жасайды, олардың 27-сі жұмыртқа бағытында, 12-сі бройлер етін шығарумен айналысады. Жұмыртқа және ет бағытындағы құс ... ... 11 ... ... ... 5-і саланың көшбасшылары болып отыр, олар: Алматы, Оңтүстік Қазақстан, Ақмола, Қарағанды және Шығыс Қазақстан ... [49]. ... 1. ... ... облыстар бойынша шоғырландыру
Нарықта құс еті өндірісінің деңгейі көтерілуде, себебі дәл осы өнім тұрғындар үшін бағасы қол жетімді ... ... 2000 ... ... өндіріс көлемі 3 есеге артып, 112 мың тоннаны құрады.
Салыстырар болсақ, 2000 жылы құс етін өндіру ... ... сәл ... ал 2010 жылы оның паййыздық қатынасы 10%-ды құрады. 2010 жылы жан басына шаққанда 2010 жылы құс етін ... 13,6 кг ... ал 2000 жылы бұл ... 3,6 кг ... (Кесте)
Кесте №1. 2000 -2010 жылдар аралығында Қазақстандағы құс ... ... ... ... және ... ... [59]
Жылдар
2000
2005
2008
2009
2010
Құс және ірі қара етін өндіру, мың тонна
622,6
762,2
874,2
896,3
930
соның ішінде, құс еті, мың ... ... үлес ... % ... етін ... мың ... құс етінің экспорттық үлесі, %
0,2
0,5
3,8
-
1,4
Құс еті импорты, мың тонна
19,9
110,4
132,6
109,4
127,4
Барлық құс етін тұтыну, мың тонна
53,2
156,1
195,4
188,9
224
соның ... ... ... ... отандық өнім үлесі %:
62,6
29
32,1
42,1
44
импортталатын өнім
37,4
71
67,9
57,9
56
Жан басына шаққанда тұтыну, кг
3,6
10,3
12,5
12
13,6
Ішкі нарықтағы ең арзан ет өнімі - ... еті ... ... Сәйкесінше, оны тұтыну көлемі де артуда. Соңғы он жылда оның көлемі 54-тен 270 мың ... ... ... өсім құс етін ... ... ... ... Кеден одағы елдерінен импорттау есебінен артты. 2012 жылы Қазақстанға 180 мың ... құс еті ... ... ... 80%-ы ... 145 мың тонна американдық тауық сандары құрады. Отандық өнімдер АҚШ және ТМД ... ... ... арқылы нарықтан ысырылуда, көбіне, төмен сападағы ет өнімдері шетелдерден кедергісіз кіргізілуде, бұл отандық өндірушілердің құс етін өткізуіне ... ... ... ... ... ... ... етілуі себебінен 2013 жылдың басынан бері қазақстандық құс ... ет ... ... ... 50%-ға ... ... кәсіпорындар өнімді қоймада ұстауға, құсты сойысқа жіберуді кешіктіруге, түпкі өнімді сақтаумен байланысты ... ... ... ... ... ... ... өндірушілерге қысым тек американдық тауық еті тарапынан ғана емес, сонымен қатар, ... ... мен ... ... ... ... ... да туындап отыр.
Сиыр еті импорт бойынша бірінші орын ... - оның ... ... көлемі 9411,17 тоннаны құрайды. Бұл өнімді экспорттайтын негізгі елдер - ... ... және ... ... ... ... 74%-ды ... Көптеген сарапшылардың болжамынша, 2020 жылға қарай елде сиыр етінің тапшылығы ... ... ал оған ... ... ... ... ... алдын алу үшін өндіріс жүйесін реформалау мен мал басын толықтыру қажет. аталған реформалар үлкен көлемдегі бастапқы инвестиция талап етеді, ... осы ... ... ... е,лдердің тәжірибесі көрсеткендей, бұл жобаның қайтарымдылығы жоғары және оның орта есептегі табысы 40%-ды құрайды.
Ең ... ... ... еті өндірісі көрсетті, алайда өндіріс көлемі сақталса да, елде бұл өнімге тапшылық байқалуда. Ауыл ... ... ... бұл ... 2,5 млн бас деп есептеледі, 65% өнім Қытайдан әкелінеді. Қазір даму бағдарламаларының шеңберінде ... ет ... ... мен ... іске қослыған. Оңтүстік Қазақстандағы Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы асыл тұқымды кешені>> ЖШС кешенін іске асыруда. Бастапқыда 552 бас ... ... Бұл ... етін ... ... ... ... жоба емес.
Қой еті қымбатшылығы бойынша екінші орында болып табылады. Оның себебі басымдылықтың жоғары деңгейде еместігі болып отыр. Оның ... ... ет ... 14%-н ғана алып ... 2012 жылы 138 786 ... қой еті өндіріліп, экпортталмады, 634 тонна импортталды. Қой еті өндірісін арттыру үшін қой шаруашылығы кешенін іске асыру үшін ... бөлу ... ... уақытта қаражат негізінен сиыр етін өндіруді қолдауға жұмсалып отыр. қой шаруашылығына дәл осы көлемде қаражат бөлу ... ... ... ... сонымен қатар, өнімнің құны да төмендейді. Мал басының өсімін сақтау үшін мемлекет лизинг шартында 10 мың қой сатып ... 200 млн. ... ... Қолданыстағы шаруашылықтарды қайта құрылымдау бойынша және жаңаларын соғу бойынша шаралар кешені іске ... ... баға ... дамуымен қоса артуда. Аталған құбылыс тек тауарды өткізумен ғана емес, сонымен қатар, елдегі өмір сүру ... ... де ... болып отыр. Ауыл шаруашылық жұмыстарының өзін ақтауы үшін кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... отыр. Дегенмен, жағдай соңғы он жылда аса төмен емес, бағалардың өсімі 2000-2001 және 2007-2008 жылдарында байқалды.
Сурет 2. ... 11 ... ет ... баға ... ... ... ... салыстырғанда %-бен)[49]
Ет өнімдеріне бағаның бірден өзгерісі байқалмады. Соңғы үш жылда ет ... орта ... 200-300 ... ... 2013 ... басында Қазақстан бойынша сиыр етіне орташа баға - 1093 тг/кг, қой еті - 1055 ... ... еті - 883 ... жылқы еті - 1288 тг/кг, тауық еті - 507 тг/кг, тауық саны - 448 ... ... ... ... - 879 ... қайнатылған шұжық - 726 тг/кг болды. Бұл жылы ДСҰ-ға кіруге байланысты бағаның тағы бір өсуі болуы мүмкін. ... ет ... ... ... да ... бұл, өз кезегінде, бағаның өсуіне алып келуі мүмкін. Осыған ... ... да ... ... ... ... ... мүмкін.
Шұжық өнімдерінің нарығы
Қазақстанның шұжық нарығында бүгіндері 609 компания жұмыс жасайды. Компаниялардың осынша саны аталған саланың қолжетімді екендігін, салаға кіру кедергілерінің ... ... ... ... ... ... ... және тауарлардың жаңа ассортименттерінің пайда болуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... еттен жасалады, бұл ресурстардың қолжетімділігін көрсетеді.
Шұжық өнімдерінің көлемі 46 000 тоннаны құрайды, 2004 жылы 23 000 ... ... Жыл ... бұл ... ... байқауға болады, сәйкесінше, өндіріс көлемінің артуын да көреміз. ... ... 70%-ы ... ... ... 30% өнім ... үлесіне тиесілі.
Сурет 14. Қазақстандағы шұжық өнімдерінің өндірісі, мың тонна
2010-2011 жылдарда өндірістің ... орын ... ... 2012 жылы ... ... ... Бұл импорттық еттің көлемі азаюмен және отандық ет өнімінің жетіспеушілігімен түсіндірілді. Алайда, 2010 жылы қажетті ресурстармен жабдықтау бойынша, атап ... мал ... ... ... елеулі шаралар қабылданды. Сондай-ақ, мемлекет тарапынан саланы дамыту бойынша жаңа бағдарламалардың қабылдануы мен қаржы ... ... де әсер ... және сүт өнімдері нарығы
Қазіргі таңда Қазақстанда қуаттылығы күніне 5-тен 50 тоннаға дейін сүт өңдейтін 250 шағын зауыттар қызмет ... 2010 ... ... сүт ... 2003 жылдан бері ең жоғары көрстекіш көрсетіп, 5 381,2 мың тоннаға жетті. ... ... ... жеке ... болып табылады, бұл ұсынылатын өнімнен көрінеді. Мысалы, Ресейде тауардың 50%-ы фермерлермен жеткізіледі, бұ ... ... ... ... ... ... Ал жеке ... өнімдері күдікпен қаралады, себебі олар қандай жағдайда өндірілгені белгісіз. Бұдан бөлек, ауыл шаруашылық кәсіпорындарын қолдауға арналған мемлекет субсидиялары негізінен ірі ... ... ал ... ... үлесі өте төмен. Осыған байланысты, сүттің жоғары тапшылығынан құтылу үшін өндірушілер құрғақ сүт арқылы мұны толықтыруға тырысады, құрғақ сүт, өз ... ... мен ... жеткізіледі. Сапалы сүт өндірісін көтеру үшін тағы бір кедергі жем-шөп ... ... ... ... елдерден әкелінген сиырларды олар отанында үйренген жеммен қамтамасыз ету керек. Еліміздегі ... ... ... ... ... ... бірі бұл міндетті іске асыра алмайды. Бұл кемшілік тұрғындардың сүтті тұтынуында көрінбеуі де мүмкін, себебі адамдар күнделікті тұтынып ... ... ... ... ал ... ... экспорттау кезінде Қазақстан айтарлықтай төмен дәрежеге ие болады.
Сурет . ... сүт ... жыл ... ... (мың ... Статистика агенттігінің мәліметтері бойынша 2012 жылы сүт өндірісінен алғашқы орынға Шығыс Қазақстан облысы шығады, жалпы өнім ... - 740,1 мың ... одан ... ... және ... ... облысы, сәйкесінше 672,2 және 660,7 мың тонна. Рентабельділігі ең төмен облыстарға Атырау (57,3 мың ... ... (78,3 мың ... және ... (9,1 мың ... ... жатады. Басқа ірі қалаларға келетін болсақ, Астана және Алматы ... ... ... өте ... ... себеп - өндіріске қажет жағдайлардың болмауы. Тек 2010 ж ... ... ... ... ... 641,8 мың ... ... қатарды иеленді.
Сурет . Облыстар бойынша сүт өндірісі және оның 2010-2012 жылдың шілдесіндегі көлемі [49]
Өнімнің сапасынан кейін келетін мәселе - ... ... ... қазақстандықтар 10-20 жыл бұрынғымен салыстырғанда сүт өнімін көбірек тұтынады. ... ... ... жүргізілгендердің 70%-ы екі себепті көрсетеді: бағаның жоғарылығ және нашар сапа. Нарықта үлес салмағы басым жеке ... ... ... ... 30%-ға ... ... ал ... сүтті сатып алушы ірі шаруашылықтар 40-50% қосымша шығындар жұмсайды ... ... ... энергиясы, су, тасымал). Осыдан қымбат баға келіп шығады. Ірі өндірушілердің тек кейбірі ғана өндіріс үшін асыл тұқымды ірі қара ... ... ... ... ... ... шығыдары мен асыл тұқымды ірі қараның қымбат тұруы тиімсіз болып келеді. ... ... ... ... ... 2-2,2 тоннаны құрайды, мысалы, Голландияда, егер сиыр жылына 10 ... кем сүт ... ... ... Әрине, Қазақстанға мұндай деңгейге жету үшін мал шаруашылығы саласын түпкілікті реформалау қажет, ал бағалардың төмендеуі де күдікті, себебі ... мен ... ... ... ... ... ... құрамында Қазақстанға бағаны төмендету бәсекелік жағынан тиімсіз болып табылады.
Кесте 2. Сүт өнімдерінің ... ... ... ... тенге
Жаңа сауылған сүт 1 литр
128-137 тенге
Творог
900-906 тенге
Қаймақ
475-579 тенге
Статистка агенттігі ... ... ... сәйкес,, қазақстандықтар сүт өнімдерінің бағасына қарамастан, тұтынуды арттырып келе жатыр. Әрбір адам бір ... 55 кг сүт ... ... ... таза сүт ... Бұл ең жоғары тұтынылатын өнімге айналып, көлемі бойынша нан, ... ет және ... де ... озды. Бір қызығы, сүт өнімдері ауылдық және қалалық жерлерде біркелкі тұтынылады. Бірақ, қалада бір адам ... 15 ... ... ... ал нан өнімдері ауылдық жерлерде қаламен салыстырғанда 8 кг-ға артық.
Облыстар бойынша сүт өнімдерін тұтынуға келетін болсақ, өнімді тұтынудың ең ... ... ... ... - ... 70,5 кг/адам, ең аз - Оңтүстік Қазақстан облысы, мұнда тоқсанына 36,6 кг/адам.
Жалпы алғанда, сүт өндірісі мен ... ... ... ... емес ... байқауға болады. импорт нарықтың 70-80% бөлігінен аса алмайды. ... ... ... ... ... ... сома бөлінуде.
Ет, сүт өнімдерін өңдеу бойынша импортқа тәуелділік артуда [47].
* Кесте . 2011 ж Қазақстандағы Ет және сүт ... ... ... орташа 2007-2011ж., мың. АҚШ. долл
Импорт, орташа 2007-2011 ж., мың. АҚШ. долл
Жүн
2 339
136
Сүт
1 595
132 126
ҰҚМ еті
797
306
Құс етi
368
108 009
ІҚМ еті
192
22 734
Шошқа еті
135
11 ... ... ... ... таможенного контроля Министерства финансов Республики Казахстан (включая взаимную торговлю), Программа по развитию агропромышленного комплекса в РК на 2013-2020 годы
Азық-түлік ... ... ... көлемі бойынша сүт өнімдері мен жұмыртқа 97 млрд теңгені ... ... Оның ... 355 млн доллар, яғни үштен бірі (жалпы азық-түлік тауарларының 15%-ы) импортталады. ... ... ... ... ... ... және Қырғызстан кіреді.
2009 жылы сүт өнімдерінің үлесі 15%-ға артты, 2008 жылы бұл ... 10%-ды ... Егер ... ... жеке алып қарар болсақ, ең үлкен бөлікті ... май және ... ... сүт ... көбіне Ресей, Тәжікстан және Өзбекстан сияқты елдерге экспорттайды. 2009 жылмен салыстырғанда, 2010 жылы қышқыл сүт өнімдерінің ... 29%-ға ... Ет ... ... ... соңғы жарты жылда Қазақстан ет импортын 2,1 ... ... Бұл ... ішкі ... ... Ірі қара мал, қой, ... және түйе етін импорттау орта есеппен 2009-2010 жылдарда 70-80 мың тоннаны ... ... ... елдері арасында келіспеушіліктер болды. Ішкі алымдардың алынып тасталғанына қарамастан, көршілес елдерге кейбір өнім түрлерін шығаруды тежеудің түрлі тәсілдері бар. Бұл ... ... ... ... ... ... ете отырып, жиі пайдаланады. Әзірге қазақстандық сүт өнімдерінің техникалық ережелері ... ... сай ... ... ... бұл өнімдерді ресейлік нарыққа шығару мүмкін болмай отыр.
Қазақстандық өндірушілер Кеден одағының техникалық ережесінің жобасындағы сүт және сүт ... ... ... ... қарсы. Мұндағы барлық келіспеушіліктер сатып алушыларды өзінің ... ... ... ... ... бұрыс түсінуден басталады. Осыған сәйкес сүттің контцентратталған түрінен жасалған сұйық сүт өнімі сүт деп атала алмайды. Мұның орнына ... ... ... ... ... бірыңғай анықтамасы жоқ. Алайда, қалпына келтірілген сүттен деген сөзсіз дайын сүт өнімін (ірімшік, ... ... ... ... ... тұтынушыларға күмән тудыруы мүмкін, себебі ол сүтпен емес, десерт өнімімен байланысты қабылдануы мүмкін. Алайда, ... ... ... ... ... болса да, мұның толық емес әрі қауіпті екенін дәлелдеуге тырысады.
Мұндай техникалық ережені қабылдау Қазақстанның тек сүт ... ... ... ғана ... мал шаруашылығына да, сондай-ақ ұлттық экономика мен азық-түлік қаупісіздігіне де қатер тудыруы ... ... таза ... сүт ... ... ... яғни 50%-ды ... Белгілі мерзімдер арасында сүт өнімінің тапшылығы сезіледі, ... ... ... қалпына келтірілген сүтті қолданбаса, кәсіпорындарға өз жұмысын тоқтатуға тура келеді. Мұнымен қоса, Қазақстанның ішкі нарығы ... ... ... ... ... ... ... ие болмайды. Осылайша, Кеден одағы ұсынған , , , деген терминдер және олардың анықтамасы ғылыми негізге ие емес және ... ... ... Бұл талаптар сүт өндірушілердің мүддесін емес, шетелдік қатысуы бар ресейлік ірі компаниялардың мүддесін сүт ... ... ... ... ... ... алу мақсатында қорғап отырғаны анық.
Тағы бір мысал, қазақстандық ет өнімдерінің Ресейге өткізілуіндегі кедергілермен байланысты. Ресейлік бақылау ... ... ... сай ... өнім ... тек Павлодар облысының ет өнімдерін таныса да, РФ-на ет өнімдерін импорттауға 11 облыстың кәсіпорындарына тыйым салды. Яғни, еліміз бәсекеге қабілетті осы аз ғана ... ... ... ... ... ... өз ... өткізбеудің түрлі шараларын ойлап табуда [60].
Мемлекетке екі үлкен мәселені шешу ... етті ... мал ... ... және оны ... ... ... сонымен қатар, шашыраған ұсақ шаруашылықтарды біріктіретін және оларға осы салада табысты қызмет етуге көмектесетін кооперациялардың ... ... ... ... одаға нарығында қазақстандық ет өнімдері экологиялық таза өнім ... ... ... ... бұл ... жету үшін ... ... іске қосу керек. Әзірге, Қазақстанда жеткілікті ет өнімін шығаратын және оны ... ... ... ... ... ... шаруашылықтар жеткіліксіз. Сонымен қатар, ветеринарлық қызмет те бір жолға қойылуы тиіс. ... ... асыл ... мал өсіру қолға алынуы тиіс, ол үшін сапалы жем-шөп базасы, генетикалық әлеует және алдңғы ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде тиісті шаралар қолданбаса, отандық кәсіпорындар нарықтағы орнын жоғалтып, Еуроодақ пен Кеден одағы елдеріне тәуелді болып қалу қаупі бар. ... ... ... ... ... ету жүйесінде мемлекет аграрлық саясатты жүзеге асыратын мақсатты мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруы тиіс. Біздің ойымызша, тек мемлекеттің қолдауы АӨК ... ... ... пен ... ... сұранысты сапалы азық-түлікпен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді [60].
2.3 Қазақстандағы қаракөл саласының дамуы мен жаңғыртылуы
Қаракөл - ... ... ... мен ... Қаракөл қойларының шығуының тамыры көне заманға өтеді. Бұл тұқым орта Азия халықтарымен Бұқар көгалының шөлінің қатаң жағдайында жануарларды іріктеу мен ... ... ... ... [61]. ... қойы - оның ... ... басқа түрмен, тіпті елтірімен салыстыруға келмейтін қаракөл терісі түрде өзіндік терісін беретін әлемдегі жалғыз ... ... ... генетикалық құрылымы көпқырлы, сондықтан өнімінің сипаттамасы мен типі әртүрлі.Терілер шиыршықтың (бешпент, ойлы-қырлы, тегіс, ... ... ... ... түстік гамманың аралық нұсқалары бар абсолютті ақ түске дейін түсінің әрқилы типімен ерекшеленеді [62].
Терісінің жылтырлығы, бұйралығының ... ... ... ... танымалдылық берді>>.
Қаракөл құндылығының үлкен болғандығы соншалық, ол ... ... ... ... бұл саланың мемлекеттік маңызы зор болған. Ежелден біздің далада тек ет пен май ... ... ... ... ... 1943 және 1949 жылдары Оңтүстік Қазақстаннан аймаққа қаракөл тұқымды қойларының үлкен партиясы жөнелтілді. Оңтүстік Қазақстан, Гурьев және ... ... ... ... ... ... айқындаған жеке мемлекеттік бағдарламасы болды.
Қазақы қойларды қаракөл тұқымды қойлармен сіңіре будандастыру ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті қаракөл қой тұқымдары пайда болды [61].
Қазіргі ... ... ... ... ... ... жоғары көрсеткіштерге жете қоймаспыз.
Қазіргі таңда қаракөл қойлары жеке шаруалық қожалықтарында 12 мың ... ... ... ... ... 6 млн 200 мың ... ... қазір Қазақстан Афганистан, Узбекистан және Туркменстан елдерінен кейінгі 4 орындa иеленуде [63].
Қаракөл ... ... үшін ... ... терісін, жоғары құнарлы сүтті, деликатестік қозы етін, жоғары калорийлі қой етін және ... және ... ... құнды ұлтабар шикізатын береді.
Өзінің өткен танымалдылығымен елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қабілетті оны жоғары деңгейге көтеру және валюталық түсімнің ... көзі болу ... ... ... үшін ... ... ауыл ... қаракөл қойларын асыл тұқымының санын сапалы көтеруде жәрдемдесуі қажет. ... ... ... ... Қазақстан,Қызылорда,Жамбыл,Оңтүстік Қазақстан және жарым- жартылай Алматы облысының 37,1 млн.га шөлді жайылымдарды игеруге себебін тигізді. ... ... ... ... көптеген онжылдықтар бойы жануарлардың селекциясы төр елтірі типі бойынша жүргізілді, оның ішінде кавказдық қажетсіз деп саналатын. ... үш ... ... ... ... ... ... қазіргі таңда жоғары өнімді топтардың жеткілікті саны құрылды. Сонымен қатар, ғылыми зерттеулер мен ... ... ... ... қойларының бұйрасының әртүрлілігі едәуір кең және төр елтірі типі шеңберінде жатпайды. Мәселен, Оңтүстік Африкада осы тұқымды қой жұмырдан ... ... және ... ... ... бар теріге дейін болатын 9 тип пен қосалқы типке бөлінеді. Тері бағасы олардың жүндерінің ... ... ... ... ... ... байлансты жаңа құнды типті жануарлардың тобын құру өте маңызды болып табылады. Мұндай типтер қатарына қаракөл елтірісі жатады. ... ... жүні ... әрі ... ... да ... жібектей құлпырып тұрады, терісі жұқа, жұмсак, жеңіл келеді. Қаракөлше немесе муар қаракөл үш түрде алынуы мүмкін іш ... ... ... жатырынан жарып алынған қозының терісі болып табылады: тықыр - буаздығының 115-125 күні ұзақтылығымен, ... - ... 125 -- 145 күні және ... - ... - ... туылғанға дейін бірнеше күн қалғанда алынады.
М.Н.Кешаварц бірқатар елдерде қаракөлшені әртүрлі атайтындығын айтты.Мысалы,Француздар - Astrakan moire; немістер - ... ... - ... ... - meker; ... - ... деп атайды.
Негізі қаракөлшенің болуы қолайсыз қыстың, тамақтанудың жеткіліксіздігі және қойларды нашар күту көрсеткіштері болып табылады.
Қаракөлше екі жолмен ...
* , ... ... ... ... ауқымы кішігірім, көптеген ақаулары бар, тықыр төмен сапалы терілердің шығуымен және төмен сұрыпты ... ... ... ... барлығы жалпы өндірістің тиімділігін төмендетеді.
* жатырдан өндірілетін .
Алайда ғалымдар М.А.Ескараев, К.Е. Елемесов селекция жолымен муар өрнегі бар ... ... ... ... дайындады. Ғалымдардың негізгі мақсаты қаракөл қойларының селекция және оларды типінде елтірісі бар тірі қозыларды алу үшін ... ... ... ... ...
Зерттеу нәтижелері сұрпы типінде елтірінің 1-2 ... ... ... ... ... құру үшін ... ... қызметін атқарды.
Зерттеу негізінде типінде жұқа шелді елтірісі бар ... ... ... үшін қаракөл қойларын-қаракөлше популяциясында жаңа елтірі типінің жануарларды өсіру және селекцияға дейін өндіруге нақты ... ... ... рет ... ... ... ... өсетін және жануарлардың ұқсас басқа типтерімен бірдей дамитын типінде елтірісі бар өмір сүруге қабілетті қозыларды алудың селекция әдістері ... ... ... ... сенімді генетикалық параметрлермен негізделген қаракөл қойларымен селекциялық-тұқымдық жұмыстардың тиімді тәсілі мен әдістері анықталынды. елтірісін беретін қаракөл қойларының жаңа типі - ... ... ... ... ... ... ... жасалынған қойлар өнімділігінің параметрлерін дайындау бесінші елтірі типі ретінде ендіруге мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізу бойынша нұсқаулыққа сәйкес қаракөл қойлары бес елтірі типіне жіктеледі:
* ... ... ... бұйрасымен);
* қабырғалы (қабырғалы бұйрасымен);
* жазық (жазық бұйрасымен);
* қаракөлше (муар өрнегіімен);
* кавказдық (өсіп кеткен бұйрасымен).
Жакеттік тип ... ... ... ... типі ... ... себебі осы тип бүгінгі таңда тұқымда жетекші, оның ең үздік сұрпы - ... І ... ... ... ... ие.
Жаңа жіктемені ендіру қысқартылған жүн, өрнегінің нақтылығы, сонымен қатар қабырғалы және жазық елтірі ... ... тән ... және тері ... жылтыры секілді белгілі ерекшеліктерін қолдануға мүмкіндік берді. Әлемдік нарыққа Оңтүстік-Батыс Африканың жазық бұйрасы бар қаракөлдің ... ... жұқа ... ... сұраныс әлемде артты.
Дж.Нэл., Л.Мостерт, М.Г.Стейн, А.Канцепольского мәліметтері бойынша, Оңтүстік-Батыс Африкада қара қаракөл елтірісі қаракөл өндірісінде өнімнің негізгі түрі болып ... оның ... ... бар:
1. ... . Бұл ... ... ... айқын муарлы өрнегі немесе қысқа иілімді және жібектей жамылғысында жазық толқындары бар, муарлы бойынша қаракөлшеге ұқсайды.
2. Жазық типі ... ... ... 1/3 ... ... болғанға дейін болады. Жүндері қысқа, иілімді және S тәрізді бұйрасы бар жібектей.
3. Дамыған жазық тип . Жүндерінің ұзындығы ... ... Бұл тип ... ... ... қабырғалы жұқа сұрпын еске түсіреді. Қозы елтірісінде ұзын ... ... ... бар, яғни тігістері айқын көрінген толығымен қалыптаспаған сопақ бұйрасы бар (бұйрасының 1/3 - 2/3).
4. Жартылай щеңберлі ... бар тип (ҚР). ... ... толығымен бұйра, орташа ені, айқын көрінетін тігісі бар, жартылай шеңберлі қаламшасы бар. Жүндерінің ұзындығы орташа, иілімді, ... ... ... Бұл ... ... ... Одақта жетекші тұқым типі болып саналан жакетті ... ... ... [62]. ... ... аймағы елдегі қой шаруашылығының өнімін ірі жеткізушісі болып табылды, ... ... ... ... маңызы бар ерекше саласы, елтіріден басқа, ет, ұлтабар, қой терісін алады.
Нарықтық экономика жағдайында қаракөл шаруашылықтарының тиімділігі мен ... ... ... ... қойларды өсірумен қатар, селекциялық-тұқымдық жұмыстарды, тиісті және тиімді бағада оны кезекті ... ... іске ... ... мен қайта өңдеудің қажетті деңгейінде жүргізуімен қамтамасыз етіледі.
Қаракөлге сұраныс көбінесе нарық жағдаятына байланысты, сондықтан заманауи ... ... ... түс ... ... жылдам байыту және оның елтірі қасиеттерін арттыруды қамтамасыз ететін селекциялық-тұқымдық жұмыстардың ... мен ... ... ... ... ие ...
Ғылыми-зерттеу және селекциялық-тұқымдық жұмыстардың басты мақсаты қаракөлдің қажетті түстері мен ... одан ары ... ... ... ... толық теңдестірілуіне қол жеткізу, жамылғы түктің сапасын ... және оның ... ... нақты қалпын беру болып табылады.
Елтірі және түстік белгілерді сараланған түрде жартылай шеңбер бұйраларының нақтылығын жақсарту үшін селекцияға ... ... ... ... ... ... ... олардың сыртқы бүтіндігінің сақталуын ескеру қажеттігімен мәселе туындайды.
Тоқыраудың негізгі себебі бірыңғай кешенде қаракөлдің сапасын ... жеке ... ... ... ... ... ... күрделі белгілерде арақатысты өзгеру қағидатын қолдану сараланған тәсілдемені бір уақытта бірнеше белгілер бойынша іріктеуді және олардың интеграциясын жүзеге асыруға ... ... ... ... түбегейлі алмастырды. Интеграцияны талдау кезінде интеграцияның қарастырылатын деңгейі ерекшелеп көрсетіледі.
Корреляциялық көрсеткіштер жеке белгілердің интеграциясының деңгейін ... ... ... Егер ... ... белгілердің арасында оң корреляция байқалса, онда жануарларды бір белгі бойынша іріктеу автоматты түрде басқа белгінің ... алып ... ... ... бұйра көлемімен оң корреляциясы белгіленді. Биязы құрылымды қойларда ... ... ... ... - ірі және ... - орташа.
Алайда фенотипикалық корреляция ... ... ... ... ... селекция кезінде ғана нәтиже беретін. Екі-үштен аса ... ... саны ... кезде бұл тәсілді пайдалану басқа тәсілдемені қажет етті. Қаракөл ... ... ... саны өте көп және ... ... ... қуалаушылықтың төмен коэффициентіне ие.
Бір жағынан, селекциялық белгілер арасында оң байланыс әрқашан пайда болмайды, сонымен қатар теріс байланыс та ... ... ... бір ... ... ... екіншісінің нашарлауына алып келді.
Белгілер арасында өзара байланыстың болмауы кезінде ... бір ... ... ... ... ... ... дамуына тимейді және селекия әсері мүлдем пайда болмайды. Фенотипикалық коэффициентті пайдалану шектелген белгілердің селекциясы кезінде ғана нәтиже берді. ... ... ... арақатынастық өзгеруін қолдану кезінде көптеген белгілердің байланысының ... ... сол ... ... қажетті деңгейін жақсартуға бағытталуымен сәйкес келе бермейді.
Тиісінше, селекциялық үдерісті оңтайландыру қажеттілігі туындайды, ал ол бір белгілер бойынша ... ... ... ... популяция ерекшеліктерін ескеретін интеграциялық тәсілдемені іске асыру кезінде ғана жүзеге асуы мүмкін. ... және ... ... өсірілетін қаракөл тұқымының қойлары таза тұқымдық өсіру кезінде мақсатты іріктеу мен сұрыптау жолымен ғана ... ... ... ... ... ... қатарына жатады. Жануарларды таза тұқымды өсіру кезінде тұқымдық жұмыстар жүйесінде жеке отары мен тұқымының өнімділігін одан ары ... ... ... ... ... өсірумен айналысу ерекше орын алады.
Жоғары өнімді зауыт тұқымдары жабайыларға қарағанда әртүрлі және оларға ... ... ... тән. Осы ... ... ... ... айқын сапалы түрде ерекшеленетін құрылымдық бірлікке даралауға және таза тұқымдық өсіру кезінде ... ... ... ... ...
Оңтүстік-Батыс аймақта қаракөл қойларының саны шамамен 1,5 млн. құрайды. Тұқым құрылымында қара қаракөл қойларының үлестік салмағы 81,4%, сұр 9,6%, сур 8,1%, ... 0,02% және ақ 0,26% ... ... ішінде ақ түсті тұқымдық жануарлардың үлестік салмағы 62,9%, сұр 21,5%, сур 13,4% қара 9,1% ... ... ... ... меншік нысанындағы 37 қаракөл шаруашылығында ұйымдастырылған. Ғылыми-зерттеу және селекциялық-тұқымдық жұмыстар нәтижесінде ғалымдарымен ақ және қоңыр түсті ... ... ... типтері, сонымен қатар қаракөл типінің қара қаракөл қойлары алынды, өткен жылдары зауыт типтері ... қара түс ... - ... ... тасты, есбол, жомарттық, созақтық тұқымішілік типтері; сұр түсі бойынша - гурьев, талас, тимур, сырдария; сұр - ... ... ... ... ... типтері алынды.
Ғалымдар линиялық және селекцияның индекстік әдістерін қосатын кешенді ... ... ... ... ... тұқымды қойларының генефондын қалыптастыру, сақтау, даму, пайдаланудың тиімді әдістері дайындалды.
Әртүрлі селекциялық типтердің жоғары өнімді ... ... 11 ... ... ... ... тұқымдық жұмыстары қаракөл қойларының өнімдік және тұқымдық сапаларды артуына бағытталған шаралар жүйесін қарастырады.
Жүргізілген жұмыстар кешенінің нәтижесі қой ... ... ... ... ... атап ... популяцияны алынған өнімді алуда сандық және сапалық қатынастарға шоғырландыруына, селекциялық белгілер ... ... ... әсер ... ... ... ... өндірісі жайылымдардың жемшөптің төмен сыйымдылығымен және олардың толымсыз және әрқилы суландыру ерекшеліктерімен сипатталатын өте ... ... ... ... ... ... ... жойған орынды:
* мемлекетпен қаракөл шикізатын жоспарлық ... ... ... ... ... орын алуда (түсік тастау, ішін жару, жаппай қырылуы және т.б. );
* дымқыл түрде тұздалған және құрғақ ... ... ... ... бағада сатып алынады (бір данаға 100 теңгеден 600 теңгеге дейін);
* қолма-қол ақшаға қаракөл сатылымымен айналысатын делдалдар пайда болуы, өз ... ... ... ... ... алып ... бұл ... сонымен қатар Республиканың бюджетін шығынға ұшыратады;
* тауар өндірушілер тиімді бағамен қаракөлді сатуға қызығушылық ... ... егер ... жас ... ... 4,0-6,0 мың ... тұрса, оның шешесінің жасына жеткенде сатқанда қаракөл бағасымен ... ... еді, яғни ... ... өндірісін реттеуге болады, қаракөл жартылай фабрикат немесе фабрикат түрінде 30-80 америкалық долларға,ал қаракөлшені 50-80 американдық долларға сатуға мүмкін;
* ... ... ... болмауы қаракөл өндірісінің төмендеуіне немесе мүлдем жойылуына алып келеді;
* қаракөл ... ... ... ... кәсіпорындарының болмауы.
Қаракөл қойларының сирек, жойылып бара жатқан және жаңа түсі мен ... ... ... және ... аса маңызға ие бола бастауда. Табиғатта түстің ақтан қараға дейін ... ... бар ... кездеседі, алайда бұл түстерінің көбісі өте сирек кездеседі және қалдық түсті қаракөл қойларын өсіру кезінде шымшу жолымен ... ... ... бара ... соны және жаңа түсті мен түрлі қойлардың аздығына арасында ... рөл ... ... және ... ... толық дерлік өзгерген болып табылатын факторлар әсер етеді.
Қандай да бір үстің толық жойылуы тұқымның генефондын ... ... ... ... және бар ... ... және ... терілерінің түстерін құру және жетілдіру бойынша селекциялық-асыл тұқымдандыру ... ... ... ... мен табиғи-климаттық жағдайларды ескере отырып, аймақтар бойынша мамандандыру бағыттарын айқындау, сонымен ... ... ... ... тиімді жүргізудің маңызы зор. Арнайы тәжірибелермен қаракөл қойлары түстеріне байланысты табиғи ... ... ... бар және ... жағдайлардың күрт өзгеруіне әртүрлі әсер етеді.
Әрбір экологиялық аймақтар шегінде қаракөл қойларын өсірудің жайылымдық-жемшөп ... ... Бұл ... ... ... құрылымдық бірліктерді өсіруі үшін алғышарттар жасайды. Жаңа тұқымішілік және зауыттық типтер оларды табиғатта бар дербес тарамдануы ... ... ... ... ... осы ... ... сақталынған өнімділіктің белгілерінің өзгешелігімен сипатталады. Жалпы тұқыммен ... бір ... ... ... ... асыл ... ... жануарлардың негізгі өнімділігінің ерекшеліктері бойынша терең айырмашылықтар бар, ... ... ... ... осы ... ұзақ ... ... және осы жаңа топтың асыл тұқымды жануарларын қолданатын басқа отарларға таралған жануарлар жаңа ерекшеліктері бар - ... ... ... ... ... үшін ... ... табылады.
Сондықтан, қазіргі таңда және жуырдағы онжылдықта Қазақстанның және әлемнің нарықтық экономикасында қаракөл шаруашылығы саласында бәсекеге қабілеттілік ерекшеліктеріне ие ... ... ... мен жоғары сапалы өнімдері бар әртүрлі түсті қаракөл қойларының жаңа отарларын, ... және ... ... және ... ... ... ... маңызды болмақ.
Нарықтық экономика жағдайында қаракөл қойларының өнімді қасиетінің әр түрлілігі, әсіресе ... ... ... ... шаруашылығы бәсекеге қабілеттілігінің шешуші факторы болуы мүмкін [64]
Нарықтық ... ... ... ... оның ... ... ... жаңа технологияларымен жабдықталған кәсіпорындардың болмауы салдарынан барынша төмен деңгейде дамуда. Атап ... ... ... ... ... өнімі - қаракөл 6,2 млн бас қойы бар ірі мамандандырылған қаракөл шаруашылығымен ... ... 2,0-2,5 млн тері ... ... ... ... бұрынғы ірі кәсіпорындарында соңғы өнімі қайта өндірілетін. Ірі қаракөл шаруашылықтарының басқарудың жаңа ... ... ... ... және субъективтік себептер бойынша жануарлардың саны күрт қысқарды. Осы себептер бойынша, шикізаттың болмауынан банкротқа ұшырады және ... ... жеке ... өтті.
Қазіргі таңда нарықтық экономиканың менеджменті мен маркетингтің элементтерін игерумен ... ауыл ... ... дәстүрлі өсіру жерлерінде қаракөл қойлар санының артуы болды, олардың саны қазіргі күнде 1500 мың ... ... ... ... қой ... одан ары артуы жаңа технологиялармен жабдықталған қаракөл терісін қайта өңдеу бойынша ... ... ... ... ... ... аяқталған циклы бар дайын өнімге дейін қаракөл терілерін қайта өңдеу бойынша негізгі ... ... ... қажет. Ұқсас жағдай қойдың қатты терілерін және тон-ішік шикізаттарын қайта өңдеуге мамандандырылған кәсіпорындарда қалыптасты.
Жоғарыда аталғандардан ... ... ... міндеті өзіндік ресурстар есебінен мал шаруашылық өнімдерімен халықты қамтамасыз ету болып табылады.
Қаракөл шаруашылығы саласындағы мәселелерді іске асыру халықты ... ... ... ... қозы ... ... калорийлі қой етімен және медицинада және ірімшік жасауда құнды ... ... ал ... үшін ... ... қамтамасыз ету мәселесін шешуге мүмкіндік береді, қаракөл қой санын ұлғаюымен табиғатты экологиялық тепе-теңдікті сақтауға және қаракөл шаруашылығы мамандары үшін тұрмыстық ... ... жаңа ... ... болуына (фермерлік бригадалар және т.б.), ауруханалар, жолдар, мәдени-ағартушылық ... ... ... және т.б.) және т.б. ашылуына мүмкіндік беретін Қазақстанның шөл жайылымдарының 37 миллион гектарын игеруге ... ... ... ... ... ... иелері мен мамандар үшін жаңа жұмыс орындары құрылады, ал шөл және шөлейт аймақтарда тұратын халық 1,0 млн қазақ азаматтары қоғамға ... ... ... ... ... ... жануарлар өнімділігінің мақсаттық параметрлерін белгілетін болады және олардың негізінде әртүрлі түсті, ... ... ... ... жаңғыртылған жоғары өнімді генді-экологиялық-экономикалық тұрақты үлгілері әзірленеді.
Халықты жоғары ... ... таза ... қамтамасыз ететін ауыл шаруашылық өнімдері - ет, сүт, тері және ... ... ... өңдеу бойынша кішігірім зауыттар құрылады[62].
Қаракөл беріктілігі мен әдемілігі арқасында ... ... ие және ... ... пәні ... ... ... дағдарыспен (1998 жылы) байланысты бірқатар себептермен қамтамасыз етілуі қаракөлдің мемлекеттік нарықтағы жағдайында жеткіліксіз. Егер 1990-1991 жылдары, мал шаруашылығының барынша жоғары даму ... ... ... саны ... ... ... ... 2 миллионды құраса, қазіргі кезде Қазақстан Республикасы бойынша қаракөл қойының жалпы саны 1361,4 мың басты құрайды. Нарықта ... ... ... ... ... ...
Барлық әлемде және Қазақстанда етке деген сұраныс ауыл ... ... ... ... ... ... ... өседі, жылына 1,8% ауыл шаруашылық мәдениетімен салыстырғанда 3% құрайды. Халық басына шаққандағы 1995 ... 2020 жыл ... етке ... 40% ... ... ... қаракөл тұқымды қойдың қатты терісі нарығында қалыптасты. Қазақстан Республикасында өндірілетін тері қазіргі таңда теріні ... ... ... ... ... өзінің тұтынушын таппайды.
Сондықтан қаракөл шаруашылығының кластерлік өндірісін құру елдің азық-түлік және өнеркәсіптік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... қаракөл шаруашылығын тұрақты және динамикалық даму үшін барлық алғышарттар бар:
* мал шаруашылығында (қаракөл шаруашылығы) асыл тұқымдандыру ісін дамытудың заңи ... және асыл ... ... ... ...
* 127 млн га ... бар шөл және ... аумақтарында орналасқан кең табиғи жайылымдар;
* әртүрлі түсті және ... ... ... ... ...
* ... ... ресурстары.
Алайда қаракөл қойы санының артуына және өнімділігін артуына кедергі келтіретін бірқатар себептер бар:
* қаракөл және ... ... ... ... мамандандырылған Қазақстан Республикасының шаруашылық жүргізуші субъектілерінің көбісі жеке ... ...
* ... ... ... үшін өзіндік капиталдың жетіспеуі;
* ақпараттардың, сонымен қатар заманауи технологиялар мен әдістерді қолдану дағдыларының жетіспеушілігі;
* қой ... ... ... ... жоқ, ... ол ... шығындарды қажет етеді;
* жатырды жасанды (толық, бөлшектей) ұрықтандырудың болмауы;
* ғылыми және ... ... ... ... ... мүмкін еместігі;
* шаруашылық мамандары мен басшылары тарапынан әртүрлі келіспеушілігі, ғылыми жетістіктерді ... ... ... ... ... алу ... асыл ... шаруашылығының мәртбесі туралы қажет минималды санды асыруға ұмтылады;
* ... және ... ... ... ... ...
* қой еті мен ... қайта өңдеу бойынша цехтердің жеткіліксіздігі.
Мұндай ... ... ... кез ... уақытысында бұл субъектілер осы шаруашылық басшылары, құрылтайшылары мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайды табысты шешу үшін заманауи жағдайда нарықтық экономикада қаракөл шаруашылығын дамытуға мүмкіндік беретін инвестицияларды тарту қажет [65].
Қаракөл шаруашылығын дамытуда ... ... ... бірі ... іске ... ... ... береді:
1) нарық жағдайда қаракөл шаруашылығының тұрақты динамикалық дамуын қамтамасыз ету және қаракөл шаруашылығының жоғары сапалы ... таза ... ... ... ... береді;
2) қаракөл шаруашылығы экономикасын көтеру және отандық қаракөл шаруашылығының бәсекеге қабілеттілігін әлемдік ауқымда арттыруға;
3) қаракөл шаруашылығы өнімін кластерлік ... ... ... ... ... ... есебінен шөл және шөлейт аймақ халқының өмір сүру деңгейін көтеруге.
Жүргізілген талдау жобаның мықты жақтары нарықтың қазіргі ... ... ... ... ... үшін ... жағдайларын құрайды деген негіз береді.
Инвестициялық жобаның негізгі мақсаты нарықтық экономика жағдайында осы ... ... ... қамтамасыз ететін қаракөл шаруашылығында кластерлік өндірісті құру болып табылады.
Қазақстан Республикасында жайылым жердердің ... 2016 ... ... қой санын 3,5 миллионға дейін арттыруға мүмкіндік ... ... идея ... ... ... мен бағыттарын қарастырады:
* Қазақстанда қаракөл шаруашылығының заманауи жағдайының және осы салада дамудың әлемдік үрдістерінің мониторингі;
* қаракөл шаруашылығында ауыл ... ... ... ... ...
* қиыр және таяу ... ... шаруашылығының даму жағдайын талдау;
* нарық жағдайында қаракөл шаруашылығын дамытудың технологиялық картасын дайындау;
* ... ... ... және атырау тұқымды қой генетикалық ресурстарын сақтау, пайдалану және дамыту;
* ... ... ... ... жағдайын экспедициялық зерттеу;
* қаракөл шаруашылығында жаңа жоғары сапалы типтерін құру;
* ... ... ... ... СГО - да және ... ... ... әдістерін қолданумен коллекциялық отарларда сақтау;
* қиыр және таяу лдерімен қаракөл қой генетикалық ресурстарын айырбастау;
* қаракөл шаруашылығы ... ... және ... ... ... жаңа ... ... және ендіру, жабдықтарды сатып алу;
* қаракөл қойларының мал шикізаттарынан дайын өнім өндіру.
Инвестициялық жоба барысында қаракөл қой ... ... ... қой етін және ... теріні өндірісін арттыруды қарастырады.
Мал шаруашылығын дамытудың заманауи сатысында басым бағыттарының бірі ... ... ... ... ... табылады, яғни жоғары өнімді асыл тұқымды жануарлар генофондын сақтау және өсіру, бұл ҚР ... ... ... ... ... ... басты мақсаты қаракөл, қой етін және тері өндірісі болып табылады, бұл жыл бойына ауыл шаруашылық өндірушілеріне және қайта өңдеуші ... ... ... ... ... ... жоба негізінде қаракөл қойларының санын, қаракөл терісін , қой және қылшық жүн өндіруін арттыру қарастырылуда ( Кесте-1)[65].
Кесте-1. ... ... ... өндіру (2007-2016 гг.)
Жыл
Қаракөл қойы, тыс. гол.
Қаракөл терісі, мың . дана.
Қой,
тонна
(сойылған массада)
Қылшық жүн, тонна
(физ. ... ... ... асуы қаракөл шаруашылығында кластерлік әдісті дамытуға және қаракөл қойларын жылына 10% өсуге,терілерді өндіру 750 мың .данаға ... ... ... 10761,8 мың ... және ... ... 7062 тоннаға жеткізуге мүмкіндік береді.Aл 2016 ж қаракөл жобаның сәтті ... асуы 3531 мың ... қол ... ...
Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылық министрлігі
Қаракөл шаруашылығындағы кластерлік ... ... ... одақ ... мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығының ҒЗИ
АО
Өндіріске ғылыми ... ... мен ... ... т.б) ... ... өндіру және шиказат өтімі
Тауар өндірушілер (үй шаруашылығы)
Жануар ... ... ... сүті
Дайын бұйымдар
Тұтынушылар
Ішкі нарық
Сыртқы нарық
Сурет Қаракөл шаруашылығындағы кластерлік өндірісті жүзеге асыру тәсімі [65]
Қаракөл шаруашылығын дамыту үшін мемлекеттік деңгейде бекітілген ұзақ ... ... ... ... ... жерлерді көбуйтіп қоймай,саcасын арттыру тиіс.Сондай-ақ селекциямен айналысатын ғалымдарды дайындау және жайылымдық жерлердің сапасын арттыру үшін ғылыми әзірленімдерді ... ... ... ... Е.Б ... теория бойынша практикалық оқу құралы,Алматы 2006
* О.Сәбден Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі: ... ... мен ... ... ... ... ... Ю.,Шустов В.Конкуренция:реалии и перспективы.-М.,1990.-С.6.
* Токсейтова Рабига Альбековна // Проблемы Конкурентоспособности животноводческой отрасли Казахстана,Алматы 2010
* ОРейли Дирах, Гибас Джулиан Джи. ... ... с ... успешная торговля и маркетинг в бизнесе / пер. с ... - ... ... 1978. - 272 с
* ... Б.А. ... ... - М., 1999
* Sheth J., Gardner D., Garret D. ... Theory: ... and ... John Wiley S. Sons, Inc., 1988. - P. ... ... М. ... мысль в ретроспективе. Москва, 1994
* Аубакиров Я.А. Конкуренция- закономерность рыночных отношений //. ҚР-ның 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция ... ... ... ... ... К. Бәсекеге қабілеттілікті өзіміз жасауымыз керек //Егемен Қазақстан, 2008 жыл 16 мамыр
* О деятельности американских продуцентов ... ... // ... ... комерческой индормации.-1994- №48
* Комплекс мер по устойчивому ... АПК РК на ... ... ...
* ... энциклопедический словарь.-М.,1981
* Кулиев И.У Индустриялды-Инновациялық ... ... // // ... ... ... ... ... Р.Ю., Нусипов Ж.С //Развитие агропромышленного производства в условиях рыночной экономики:проблемы и ... ... ... Алма ... ... и перспективы развития рыночных отношений в аграрном секторе экономики: теория и приоритеты,Алматы 2006
* Кузнецов В.,Гарькавый ... ... ... ... АПК ... ... управления ,2002 год,№ 8,с.17-21].
* А.Б Темирбекова .Аграрная политика в Казахстане Алматы 2004
* Аубакирова Ж.Я проект
* Петухов Р.М.,Нурмаганбетов К.Р ... ... ... в АПК Республики Казахстан.-Астана, 2000.
* Калиев Г.А. Аграрные проблемы на рубеже веков.-Алматы,2003
* Кендюх Е.И.Особенности проявление конкуренции в аграрном рынке на ... ... ... Международной научно-практической конференции " Конкурентоспособный Казахстан: проблемы и решения".Кокшетау,2008.-С.65
* 2012 жылғы 14 желтоқсандағы ... ... ... жаңа ... ... атты ... халқына Жолдауы
* Б.К Султанов . ... ... в ... ... и интеграции ,Алматы 2012
* Қазақстан Республикасында агроөнеркәсіптік ... ... ... 2013 - 2020 ... ... бағдарламасы
* Ескараева С.М /ДСҰ кіру қарсаныңдағы Қазақстан Республикасы агроөнеркәсіптік кешенінің экономикалық ... ... 6 (94) ... Б.К ... ... экономическое развития Казахстана: отраслевые, региональные, внешнеэкономические приоритеты.-Алматы:КИСИ при Президенте РК.2011.-61 с
* Аюлов А. М. (г. ... ... ... комплекс Республики Казахстан в Посткризисный период Развития ... ... ... КазУЭФиМТ 2010
* ҚР Үкіметі http://ru.government.kz/resources/docs/pod1/01//Краткие итоги реализации Госпрограммы развития сельских территорий Республики ... на ... ... ... ... ... ... будет лучше, чем вчера// Известия Казахстана // http://www.izvestia.kz/node/20052 28.10.2011
* Қазақстан Республикасы Ауыл Шаруашылығы Министрлігінің Ресми Интернет Ресурсы http://mgov.kz/spravka-po-programme-agrobiznes-2020/ ... по ...
* ... тенденции развития сельского хозяйства. Перспективы Казахстана в агроконкуренции в условиях Таможенного союза и ВТО.// ... ... ... ... ... ... в ... Казахстан http://www.group-global.org/publication/view/1973 30.01.2013
* Становление сельского хозяйства за годы Независимости Республики Казахстан

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 108 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанда агробизнестің қалыптасуы мен дамуы176 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет
Қазақстан агроөнеркәсіптік кешенінің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың экономикалық-құқықтық мәселелері56 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Нарық жағдайында агроөнеркәсiп саласында майлы дақылдар iшкi кешенiн қалыптастыру және дамыту (Оңтүстік Қазақстан облысы агроөнеркісібі мысалында)23 бет
Қазіргі Қазақстандағы аграрлық қатынастар және ауылдың әлеуметтік-экономикалық дамуы (1985-2006 жж.)11 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарындағы аграрлық реформалар (1991 – 2008 жж.)37 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет
Аграрлық қатынастар олардың мазмұны мен эволюциясы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь