Нарық – қоғамның экономикалық өмірінің негізі және оның постсоциалистік экономикада қалыптасу механизмі

Кіріспе
1. Нарық . қоғамның экономикалық өмірінің негізі және оның постсоциалистік экономикада қалыптасу механизмі
1.1 Нарық ұғымы, нарықтың мәні, ерекшеліктері.
1.2 Нарықтың пайда болуының шарттары,қызметтері,түрлері.
1.3 Нарықтың құрылымы, инфрақұрылымы, коньюнктурасы.

2.Қазақстанда нарықтық қатынастардың қалыптасу ерекшеліктері.
2.1 Нарыққа өту кезеңіндегі Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік жағдайы.

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Бүкіл тарихтың өн бойында әрбір қоғам мынадай бір іргелі экономикалық проблемаға тап болып отырды: ресурстары шектеулі осынау дүниеде нені өндіру, қалай және кім үшін өндіру керек? ХХ ғасырда бір – бірімен бәсекелес екі экономикалық жүйе орталықтандырылған үкімет басқаратын әміршілдік экономика және жеке іскерлікке негізделген нарықтық экономика бұл сауалға бір – бірімен мүлдем кереғар 2 түрлі жауап берді. Бүгінде орталықтандырылған, әміршілдік экономикалық пішім, жер – жаһанның қай бөлігінде ірге тепсе де, тұрақты экономикалық өсімді баянды ете алмайтыны, гүлденудің белгілі бір деңгейіне қол жеткізе алмайтыны, тіпті өзі азаматтардың экономикалық молшылықта тұруына жағдай жасай алмайтыны айдан анық болып отыр.
Сөйтсе де нарықтық эконоиканың әртүрлі қоғамдарда айтарлықтай табысқа жеткеніне қарамастан, осынау балама экономикалық жүйенің іргелі принциптері мен механизмдері көптеген адамдарға белгісіз яки бұлыңғыр күйінде қалып отыр. Бұлай болуының бір себебі мынадан нарықтық экономика дегеніміз идеологиялық емес, адамдар мен қоғамдардың экономикалық молшылықта тұруына бағытталған әдістер мен қалыптардың уақыт сынынан өткен біртұтас жүйесі.
Еліміздегі үрдіс пен нарықтық қатынастар жүйесі жылдан жылға дамып келеді.Нарықтық экономиканы ары қарай жетілдіру мен дамыту экономикалық қатынастарға түсімі жақтарды ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету,жан – жақты талдау қызметтерін жүргізу, экономикалық талдау қызметкерлердің қызметін жүргізу, экономикалық тиімді шешім қабылдау үрдісін де.
Нарықтық экономиканың атқаратын рөлі зор. Нарықтық жұмыстың жалпы ішінде: Нарық жүйесінің мәні,элементтері,принциптері,кемшіліктері, Қазақстан Республикасындағы нарықтың қалыптасу және даму стратегиясы сипатталады.
Нарықтық экономиканың жалпы мақсаты – экономиканы тұрақтандыру мақсатында Республика Үкіметі нарыққа өтудің тұжырымдамасын жасап шығарады. Тұжырымдама мемлекеттің және экономикалық егемендіктің қағидаларына негізделген.
Нарықтық экономика әркімге ыңғайлы бола алады,бірақ ол жеке бас бостандығының іргелі принциптеріне: тұтынушының бәсекелес көптеген қызметі өнімдер мен көрсетілетін ішінен өзіне қолайлысын таңдап алу бостандығына; өндірушінің жаңа бір іс бастауына не бұрыңғы ісін ұлғайтуға, сөйтіп соған байланысты тәуекелге барып,оның зейнетін көру бостандығына, қызметкердің жұмыс немесе мансап жолын таңдап алу, кәсіподаққа кіру немесе жұмыс беруші біреуден басқасына ауысу бостандығына негізделген.Нарықтық экономика,осы заманғы жекеше іс бастау және іскерлік рухы,саяси демократиямен астасып отырып,бостандықты сақтап қалудың ең жақсы перспективасын ашып берді және барлық адамдар үшін экономикалық өсу мен молшылықтың барынша кең мүмкіндіктерін ұсынады.
1. Әубәкіров Я.Ғ., Байжұманов Б.О. «Экономикалық теория» Алматы 2007 ж.
2. Абугазин Д. «Регулирование инвестиционной деятельностив экономике Казахстана».
3. Василевский А. «Конспект лекций по экономической теорий».
4. Жүнісов Б.А. «Жалпы экономикалық теория»,Алматы 2002 ж.
5. Крымова В. «Экономикалық теория»,Алматы 2003 ж.
6. Сейтқасимова Ғ.С. «Ақша,несие,банктер»,Алматы 2001 ж.
7. Егеменді Қазақстан,2005 ж.1 ақпан,4 маусым,6 сәуір,11 мамыр.
8. Жетісу,2003 ж.25 қаңтар.
9. Атамекен,2002 ж.1 ақпан,5 маусым,17 қаңтар.
10. Атамекен,2006 ж. 1 ақпан,11 қаңтар.
11. Осипова Б. «Экономикалық теория»
12. Колесникова В. «Экономикалық теория», Москва 2008 ж.
        
        Жоспары:
Кіріспе
+ Нарық - қоғамның экономикалық өмірінің негізі және оның постсоциалистік экономикада қалыптасу механизмі
+ Нарық ұғымы, нарықтың мәні, ерекшеліктері.
+ Нарықтың ... ... ... ... құрылымы, инфрақұрылымы, коньюнктурасы.
2.Қазақстанда нарықтық қатынастардың қалыптасу ерекшеліктері.
2.1 Нарыққа өту кезеңіндегі Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік жағдайы.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Бүкіл ... өн ... ... ... ... бір ... экономикалық проблемаға тап болып отырды: ресурстары шектеулі ... ... нені ... ... және кім үшін ... керек? ХХ ғасырда бір - бірімен бәсекелес екі экономикалық жүйе орталықтандырылған үкімет басқаратын әміршілдік экономика және жеке ... ... ... ... бұл ... бір - ... мүлдем кереғар 2 түрлі жауап берді. Бүгінде орталықтандырылған, әміршілдік экономикалық пішім, жер - ... қай ... ірге ... де, ... ... өсімді баянды ете алмайтыны, гүлденудің белгілі бір деңгейіне қол жеткізе алмайтыны, тіпті өзі азаматтардың экономикалық ... ... ... жасай алмайтыны айдан анық болып отыр.
Сөйтсе де нарықтық эконоиканың әртүрлі қоғамдарда айтарлықтай ... ... ... осынау балама экономикалық жүйенің іргелі принциптері мен механизмдері көптеген адамдарға белгісіз яки бұлыңғыр күйінде қалып отыр. Бұлай ... бір ... ... нарықтық экономика дегеніміз идеологиялық емес, адамдар мен қоғамдардың экономикалық молшылықта тұруына бағытталған ... мен ... ... ... ... ... жүйесі.
Еліміздегі үрдіс пен нарықтық қатынастар жүйесі жылдан жылға дамып келеді.Нарықтық экономиканы ары қарай ... мен ... ... ... ... ... ... жүйесімен қамтамасыз ету,жан - жақты талдау қызметтерін жүргізу, экономикалық талдау қызметкерлердің қызметін жүргізу, ... ... ... қабылдау үрдісін де.
Нарықтық экономиканың атқаратын рөлі зор. Нарықтық жұмыстың жалпы ішінде: Нарық жүйесінің мәні,элементтері,принциптері,кемшіліктері, ... ... ... ... және даму ... ... экономиканың жалпы мақсаты - экономиканы тұрақтандыру мақсатында Республика Үкіметі нарыққа өтудің тұжырымдамасын жасап шығарады. Тұжырымдама мемлекеттің және ... ... ... ... ... ... ыңғайлы бола алады,бірақ ол жеке бас бостандығының іргелі принциптеріне: тұтынушының бәсекелес көптеген ... ... мен ... ... ... ... ... алу бостандығына; өндірушінің жаңа бір іс бастауына не бұрыңғы ісін ұлғайтуға, сөйтіп соған ... ... ... ... көру ... қызметкердің жұмыс немесе мансап жолын таңдап алу, кәсіподаққа кіру немесе ... ... ... ... ауысу бостандығына негізделген.Нарықтық экономика,осы заманғы жекеше іс бастау және іскерлік рухы,саяси демократиямен астасып ... ... ... ең ... ... ашып ... және ... адамдар үшін экономикалық өсу мен молшылықтың барынша кең мүмкіндіктерін ұсынады.
Нарық пен ... ... ... бет бұру - күллі адамзаттық мүдде.
Сондықтан елімізде нарыққа көшуді жөн ... ... ... ашық ... қалыптастыру - бүгінгі таңда өте актуалды мәселе.Осы тақырыпты таңдау себебім де ... ... ... рет ... ... атты ... 1776 жылы шыққан.Смиттің ойынша,ұлттың басты байлығы алтын немесе күміс қорын жинауда емес,ол еңбек түрін атқаратын және нарықта сауда ... ... ... ... ... ... экономика - көптеген адамдар өздерінің жеке мүддесін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... Фридрих Фон Хайектің еңбектерінде дамытылған.Оның ілімі бойынша ... - ішкі ... ... ... ... ... бір ... шегінде бағалылықтың белгілі бір біркелкі шкаласы жоқ,ол тек бәсекелестік мақсатты жалғастырады;солар үшін қызмет атқарады,қайсысы бірінші орындалу керектігіне кепілдік бермейді.
Смит ілімінен ... ... ... және ... бәсекелестердің өздерінің экономикалық мақсаттарына жету жолындағы мүмкіндіктерін арттыра беретіндігі.
1. Нарық - ... ... ... негізі және оның постсоциалистік экономикада қалыптасу механизмі
1.1 Нарық ... ... ... ең ... ... экономикалық негізгі мәселелерін шешу мақсатында өндірушілер мен тұтынушылардың нарық арқылы өзара әрекет ететін шаруашылықты ұйымдастыру формасы деп ... ... ... ... ... ... әр ... тауарларды сатумен байланысты жұртқа жария орын ретінде түсіндірді.Қоғам дамыған сайын,нарық ұғымы да ... ... ... ... нарық деген міндетті түрде сатышулар мен сатып алушылар кездесіп,келісім жасайтын орын емес.Қазіргі заманда саудагер теледидар арқылы жарнама бере алады,сатып ... ... ... - ... ... ... жинап,тауарларды пошта арқылы жібере алады.Нарық - ... ... ... ... оқшауланған өндірушілердің арасындағы үстемдік етуші және анықтаушы байланыс әдісі ретінде көрінеді.
Нарық бұрын-соңды біздің елде ... ... ... ... ... басқару жүйесі жағдайында нарық проблемалары тиісті ғылыми зерттеу пәні бола алмады.ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ғалым - ... ... ... нарық туралы бірыңғай пікір жоқ.Осыған байланысты нарықтың ... ... ... - бұл өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері мен шарттарын айырбастауға байланысты болатын өндірістік қатынастардың ... бір ... ... ... ... П. ... экономикадағы нарық. - ,1990 ж.№1,143 бет)
Нарық - бұл ... мен ... ... ... ... ... белгілі бір жүйесімен сипатталатын тауар айырбасының саласы (Чалбаев К.К. Өндірісті интенсификациялау және нарықтық қатынастар.М,1990 ж.204 бет)
Нарық - ... ... алу - ... ... орын ... экономикалық қатынастар жиынтығы (Саяси экономия.Алматы,Ана тілі,1991ж,169 бет)
Келтірілген анықтамалар дәлелді болғанымен,олар проблеманың бір жағын ғана ... ... ... ... - ол нарықты өндірістің емес,айырбастың категориясы,нарықтық қатынастардың субъектісі - өндірушілер мен ... деп ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың барлық жүйесін және барлық субъектілерін қамтиды.Нарық құрамына өз ... ... ... ... де,соңғы тұтынушылар да,қарыз капиталының,бағалы қағаздардың иелері де,т.б. көреді.
Нарық қоғамдық тұтынушылар мен өндірушіледі байланыстырудың тиімді механизмі ретінде әлемдік ... ұлы ... бірі деп ... ... ... кәсіпкелік пен бәсекелестікті дамытпайынша өмір сүре алмайды.Ал бұл меншіктің әр түрлі формалары және әр ... ... ... ... ғана ... өндіріс экономикалық жағынан әлсіз,өмір сүруге қабілеті жоқ шаруашылықтардан тазартады,оның есесіне олардың тиімді жұмыс жасайтын болашағынан үміт ... ... ... ... ... ... қажет шаруашылық бірліктерін іріктеудің демократиялық механизмі және ең әділетті төрешісі екенін көріп отырмыз.
Нарықтық ... мына ... ... ... ... бөлу мен пайдалануға көмектеседі;
* Өндірістің өзгеруші жағдайларына икемді жауап ... ... ... ... таңдауы мен әрекет ету бостандығын қамтамасыз етеді;
* ҒТР жетістіктерін өндірісті ұйымдастыру мен ... жаңа ... ... үшін ... көмектеседі;
* Өндірушілерді адамдар қажеттіліктерін қанағаттандыруға және тауарлар мен қызмет көрсетулер сапасын арттыруға бағыттайды.
Сонымен бірге нарықтық механизмнің елеулі қайшылықтары да ... ... ... ,әсіресе банкротқа ұшырағандарға деген мейірімсіздік,жұмыссыздықтың болуы жатады. Реттелмейтін таза нарықтық экономика адамның еңбек ету,білім алу,табыс табу сияқты әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... ... түрде араласып реттеуін қажет етеді.Мемлекет бағаны реттеу,салық жүйесі ... ... ... ... ... ... жұмысшыларды қайта мамандандыру,оларға жәрдем ақша бөлу және халықты ... амту ... ... ... экономиканың қысымын жұмсартады.
Нарық механизмі ғылым мен техника жетістіктерін,еңбек ресурстарын,еңбекті ұйымдастырудың жаңа әдістерін кеңінен пайдалануды көздейді.Бірақ көп ... ... ... ... оның жаңа ... ... ... жүзеге асыруды,өндірісте терең құрылымдық өзгерістер жасауды қамтамасыз ете алмайды.Бұл жерде мемлекеттің стратегиялық ... - ... ... мен ... ... ... мен ... қаржы қуатынсыз жақсы нәтижеге жету мүмкін емес.
Сонымен, нарықтық экономика кемшіліктеріне мыналар жатады:
* табыс алуға кепілдік бермейді;
* толық жұмыс бастылыққа кепілдік ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шараларды ендіруді әлсіз ынталадырады;
* ұжымдық пайдаланылатын тауарлар мен қызмет көрсетулерді өндіруді дамытуды қамтамасыз етпейді.
Нарықтық ... ... ету ... нарық жүйесін құрайтын оның белгілі бір элементтерінің болуын көздейді.
Нарықтық постсоциалистік экономиканың ... әрі ... ... - ... мен тұтынушылар.Олар еңбектің қоғамдық бөлінуі процесінде,біреулері тауар өндіріп,басқалары оны тұтынған кезде қалыптасады.Тұтыну жеке ... және ... ... ... ... ... тауарларды өндіріс сферасынан шығарып,олар халықтың жеке қажеттілігін қанағаттандыру үшін пайдаланылады.
Өндіруші тұтыну өндіріс процесінің жалғасы ретінде жүреді,бұл кезде тауар ... ... ары ... ... үшін ... ... ... мен тұтынушылар арасындағы өзара әрекет қызмет нәтижелерін алмасу үшін орнатылады.Нарықтық шаруашылықта ол ... ... ... ... және ... нарықтық мәселе нысанында көрінеді.
Нарықтық экономиканың екінші элементі ... ... ... ... ... ... меншіктің жеке немесе аралас нысандарымен ерекшеленетін экономикалық ерекшелік жүреді.
Үшінші маңызды элемент - баға.Ол ... ... ... ... жерде екі ескерту бар: 1)баға арақатынасы әрекет етуші коньюнктураға байланысты ауытқитын сұраныс пен ұсыныс нәтижесінде қалыптасады.2)баға осы ... ... ... осы ... деген нарықтық қатынастың әрекеті сферасын анықтайды.Осы сфераның шекарасы трансакциялық шығындармен,яғни айырбаспен байланысты айналым шығындармен анықталады.
Төртінші элемент - ... буын ... пен ... сияқты құрамдас болып табылады.Сұраныс нарықта тауарларға деген қажеттілік түрінде жүреді.Тұтынушылар осы тауарларды қалыптасқан бағалармен ақша ... ... ... ала ... өндірістің ең үнемді әдістері мен ресурстарды тиімді пайдалануға қатысты ынталандырушы ретінде жүреді. Сұраныс пен ... ... ... ... мен ... ... ... байланысты қамтамасыз ететін нарықтық механизмнің маңызды элементтері болып табылады.
Нарықтық механизмнің бесінші элементі - ... ... мол ... және ... ... ... ... кеңейтуге жол ашады.Бәсеке нарықтық субъектілер мен пропорцияны реттеу механизмінің өзара әрекетінің нысаны ретінде жүреді.Бәсекенің негізгі қызметі пайда,процент нормасы,баға т.б. ... ... ... ... ... ... постсоциалистік экономика қызмет етуінің механизмі үш басты принципке негізделеді:
* ... ... ... ... ... ... ... - құлқы құрылады,оған орташа емес,шекті шамалар шешуші әсер етеді.Нарықтық талаптарға толуы,нарықтық бағалардың өзгеруі нәтижесінде ... ... бір ... екіншісіне өтуі бірқалыпты жүреді.Бұл жаңа,шекті субъектінің сұраныс немесе ұсыныс түрінде нарықтық экономикаға әсер етпеуінен болып отыр.Жетілген нарық жағдайында,үлкен және тұрақты ... пен ... ... ... ... саны болғанда,осылардың әрқайсысы шексіз шағын үлес салмағына ие болады.Маржиналды жол нарықтық кеңістіктің үздіксіз қызмет ... ... ... болып,сұраныс пен ұсыныстың кенеттен ауытқуы пайда болу мүмкіндігін болдырмайды,тауар өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы тепе-теңдікі ұстап отырады.
* Балама ... ... ... ... ... ресурстарды пайдаланудың басқа тәсілдерінен немесе кәсіпкерлер қызметіне байланысты ... ... ... мен ... ... сомасы түрінде болады.Нарықтық экономиаканы құру жіберіп алынған мүмкіндіктер тізімі ішінен аз,бірақ кепілді табыс беретін ең ... ... ... алуына негізделеді.Балама таңдау шығындары принципі өндірушілерді қолда бар ресурстарды тиімдірек пайдаланудың жолын іздеуге итермелейді.
* ... ... ... ... ... мен ... салыстыруға негізделеді.Рационалды таңдау кепілді табысты пайданың ең төменгі бөлігі көлемінде қамтамасыз ететіні шекті болып табылатын өзгермелі варианттардың ... іске ... ... ... ... құқықпен анықталады.Капиталды шектеулі пайдалану кезінде фирмалар пайданы жоғарылатуға тырысса,тұтынушылар өз игілігін барынша жақсартуға ұмтылады.
1.2 Нарықтың пайда ... ... ... ... байланысты белгілі бірнақты әлеуметтік - экономикалық жағдайларда өмір сүреді.
Дүниежүзілік тәжірибе дәлелдеді:
* шаруашылық субъектілердің дербестігі мен ... ... ... ... ... ... қуатының белгілі бір резерві мен бос жұмыскерлердің болуы;
* нарық инфроқұрылымын жасау;
* тауар ... сан ... ... ... (бәсекелестік)
* контрагенттер өздерінің өнімдеріне баға белгілеу құқы.
Нарықтың мәні оның атқаратын қызметінен көрінеді:
* ұдайы өндіріс ... ... ... ететін реттеуші;
* ұсынымның көлемі мен құрылымының жедел өзгеруі және оның сұраным ... ... ... ... ... ... ... түрінен экономиканы сауықтыру (санациялау),тазалау;
* экономикалық оқшауланған тауар өндіруші мен тұтынушылар арасын байланыстыратын буын;
* құрылымдық тұтыну,тұтынысынан (табыстың осы кездегі деңгейіне қарай) ... ... ... тұтынушыны экономикалық мәжбүр ету.
Ақпараттық қызмет.Нарық тауарлар бағасы мен қызмет ақыларының,несие және банк депозитінің проценттік ставкасының,т.б. ... ... ... ... ... қатысушыларға олар сататын немесе сатып алатын тауарлар мен ... ... ... ... сапасы мен ассортименті туралы ақпарат беріп отырады.
Сонымен бірге нарық бәсеке күресінің жәрдемімен қоғамдық өндірісті ... ... ... ... артатындардың дамуына ыңғайлы жағдай жасайды.Біздің нарық терең монополияланған.Нарықтағы барлық тауардың ... ... ... ... кәсіпорын қызыметі монополияланған саналады.Сондықтан рыноктық ортаны қалыпта ұстау үшін бәсекелестер әлемін жасау қажет.Бұл нарықтық қатынастардың табиғи болмысы,бұндай жағдайда ... ... өнім ... мен ... байланысты кәсіпкерлікпен белсенді түрде айналысуға мүдделі болады.
Нарықтың құрылымын әртүрлі белгілеріне қарай ... ... ... түрлерге бөлуге болады.
Территориялық белгілеріне қарай нарық:дүниежүзілік,еларалық бірлестіктер,ұлттық,аймақтық,оқшауланған немесе жергілікті нарықтар деп бөлінеді.
Дүниежүзілік нарық,сатушылар мен сатып алушылар арасындағы тауарлар мен ... ... ... ... ... бүкіләлемдік шаруашылықтың құрамдас бөлігі.Ол халықаралық еңбек бөлінісінің,валюталық-несие,қаржы ... ... ... ... ... кооперация және интергация,сыртқы сауда,тауар-айырбас операциялары арқылы ішкі нарықпен байланысты болады.
Еларалық бірлестіктер нарығы деп экономикалық айырбастың ерекше формалары мен ... ... ... ... ... мемлекеттердің қатысуымен құрылған нарықты айтады.
Ұлттық нарық-бір елдің мемлекеттік шекарасының аумағымен шектелген жалпы ішкі ... ... ... бір ... экономикалық қатынастар дамиды.Бұл қатынастар,нарық қызметінің шарты - ақша және тауар айналысының болуының анықтайтын тауар ақшалы форма түрінде көрінеді.
Аймақтық ... - ... ... бөлімше нарығы (республика,облыс,аймақ,аудан).
нарық деп негізінен,халық тұтынатын тауарлар мен ақылы қызмет нарығына қатысты айтылады.
Нарықтық қатынастардың жетілу шамасына қарай ... және ... ... бәсекеге шектеу рыногы (олигополиялық,монополиялық, т.б.) деп айырады.
Олигополиялық нарық баға белгілеу саясатына тым сезімтал және бірегей немесе ... ... ... аз ғана ... ... ... ... сапасы,қасиеті,сыртқы безендірілуіне қарай ерекшеленетін тауарлардың әртүрлі вариантын ұсынатын көптеген сатушылар мен сатып алушылардан тұрады.Осыған ... ... және деп те ... ... ... сәйкес нарықты көлеңкелі (астыртын) және ресми (ашық) нарық деп те айтады.
Нарықтың дамуының ... ... ... ... (балансыланған) және теңдестірілмеген (балансыланбаған) нарық деп бөлу көзделген.Сұраным мен ... ... ... ... орныққан нарықты теңдестірілген нарық деп атайды.
Тауар ерекшеліктеріне қарай нарық - салалық және сала ... ... ... ... мүмкін.Өткізу объектісі халық шаруашылығының бір дербес саласының өнімі болып табылатын ... ... ... ... ... бір саласының өз ішіндегі өнім өткізу нарығын сала ішіндегі деп айтады.
Нарықты көлемді тауар топтары,бөлек ... ... деп те ... топтары нарығына нан-бөлке,макарон өнімдері,т.б. нарығы жатады.
Нарықтық экономикалық негізгі шаруашылық субъектілеріне үй шаруашылығын,фирма мен ... ... ... ... ... мен тұтыну нарығында өзара әрекет жасап,шығыс пен кірісті айналым жасайды.Үй шаруашылығы материалдық (жер мен ... және ... ... пен кәсіпшілдік) ресурстарды өткізе отырып,оларды фирмаларға нарық ресурстары арқылы ... ... ... қажетті сұраным ресурстарын талап етеді.Сұраным мен ұсыныстың өзара әрекеті әрбір ресурс түріне нарықтық бағаны белгілейді.Үй шаруашылығы тұтыну нарығында ... ... ... ... сатудан алынған табысты қажетті өнім мен қызмет жасауға жұмсайды.Ал фирмалар өз өнімін өткізе отырып,ақшалай табыс ... ... ... ... ... өнім ... алуға жұмсамайды,бір бөлігін жинайды (қор) және ресурстар мен салық төлеуге жұмсайды.Фирмалар өндіріс ресурстарын біріктіреді және ... ... ... ... ... арқылы табыс алады.фирмалар да табысты ресурстарды төлеуге ... ... ... ... ... пен ... ... үкіметке әсер етеді және ол елді мемлекеттің басқару қызметтік жүзеге асырып,экономиканы әр деңгейде ... ... ... ... ... ... дотация,субсидия береді,кәсіпкерлермен қажетті ресурстарды сатып алады.Үкімет жұмысымен қамтамасыз ету саясатын жүргізді және инфляция деңгейіне,ұлттық ... ... мен ... әсер ... ... түскен қаржыны шоғырландырып,жалақыны, трансферттік төлемдерді (зейнетақы,жұмыссыздарға жәрдем ақы) төлейді.Экономиканы тиімді ... үшін ... ... ... ... пен ... шеңбер айналымы үнемі қозғалыста болып,теңгеріледі.Нәтижесінде өндірістің жалпы көлемін байқатып,тұрғындардың жұмыстылығы мен табысы көрсетілді.
+ Нарықтың құрылымы,инфрақұрылымы,коньюнктурасы.
Адамдардың әрекет ету ... ... және ... алу - сату ... қарай жалпы ішкі ұлттық нарықты шартты түрде бірнеше түрлерге бөлуге болады.Олар біртұтас болып ... ... ... жеке элементтерін құрайды,бір-бірімен өзара байланысты және өзара тәуелділікте болады.Мәселен өндірістік және өндірістік емес (әлеуметтік) салалар - өндіріс ... және ... күші ... ... ... ... көрсететін терең құрылым жасау факторы - нарық қатынастары объектілерінің экономикалық бағдары болып табылады.Осы фактор бойынша олар ... ... және ... көрсету,қаржы (бағалы қағаздар,қарыз,валюта,капитал),еңбек,ғылыми-техникалық,ақпарат,астыртын экономика нарықтары болып бөлінеді.
Нарықтық экономиканың қажетті элементтерінің бірі - инфрақұрылым. Ол институттар ... ... ... мәні - ... дамуы мен қызмет жасауы үшін қалыпты жағдай қалыптастырады және қызмет көрсетеді.Нарықтың инфрақұрылымының элементіне - тауарлық,қор биржасы,еңбек биржасы,делдалдық және ... ... ... ... ... жатады.
Дамыған нарықтық инфрақұрылым кәсіпкерліктің пайдалы бағыттары мен нысандарын іздеуді жеңілдетеді.
Нарықтың инфрақұрылым ... ... пен ... ... пропорция және осы саладағы бүкіл ұдайы өндіріс прцесінің дамуының ... ... мен ... ... барлық саласында ресурстарды ұтымды пайдалануды анықтау үшін өзекті маңызы бар.
Қазақстанның нарықтық инфрақұрылымның ... мен ... және ... ... мен ... фирмалар,консультация орталықтары мен фирмалар,сауда-өнеркәсіп палаталары,көлік-экспедиция,заң консалтинг орталықтары мен фирмалары сияқты қызмет салаларын ұлғайтуға ерекше көңіл бөлінген.
Нарық инфрақұрылымның ... ... ... ... ... нарықтық белгілі мерзімдегі уақытша жағдайы.
Коньюнктура туралы мына көрсеткіштер жүйесі ... ... пен ... динамикасы,тауар запастарының мөлшері,баға,процент,бағалы қағаздар курсының қозғалысы;
* пайда,еңбек ақы,өндіріс шығындары дәрежесінің ... ... және ... саны арасындағы қарым-қатынас.
Экономикалық коньюнктураға әсер ететін факторлар:
А) циклдық факторлар әдетте негізгі капиталдың кезекті жаппай жаңаруына ... ... емес ... ... ... түрде әсер етуі (оған ҒМР жатады);
б) кездейсоқ ... ... ... ... әдісі:
А)инвестициялық ахуалды қалыптастыру;
ә)фирмаларға мемлекеттік тапсырыстардың берілуі мен көлемінің өзгеруі;
б)салық және процент ставкаларының дәрежесін ... ... ... жинақтарының мөлшерін реттеу.
Қазір кәзіпорындар,жеке нарықтар,маркетинг коньнктура өзгеруін зерттейді,болашағын болжайды.
2. Қазақстанда нарықтық қатынастардың қалыптасу ерекшеліктері
2.1 ... өту ... ... ... және ... ... көп салалы экономика,оны нарық жолына салуға бағытталған қайта құру 1990 жылдардың басында басталды.Қазақстанды нарыққа көшірерде ... ... ... ... тән бірқатар ерекшеліктер бар еді.
Олар ең алдымен Қазақстан экономикасының құрылылымындағы қайшылықтар да болды.Өнеркәсіп дәрежесі өте төмен болды.Реформаға кірісерде республиканың ... ... ... ... үлесі бүкіл КСРО бойынша орта есеппен 61%болса,Қазақстанда 46%ғана болды.Қор және капиталды көп жұмсайтын салалардың ... өте ... ... ... ... үлесіне орташа9%келсе,Қазақстанда 15% еді.Машина жасау өнеркәсібінің үлесі КСРО бойынша 27%болса,Қазақстанда17%-кеғана жетті.Республика ... ... ... және оның ... ... болғандықтан,адам басына шағатын өнім өте төмен болды.
Қазақстанның халық шаруашылығының құрылымы мен дамуының аймақтық ерекшеліктері бар.Республикамызда әртүрлі пайдалы қазбалар мол және жер ... ... ... ... емес.
Солтүстік және Батыс Қазақстан-өнеркәсіп пен ауылшаруашылық өндірісінің жылдам дамуымен сипатталатын ... ... ... ... деңгейде көмір өнеркәсібі,түсті және қара металлургия,машина құрылысы және металл өндеу,химия өнеркәсібі дамыған.Жеңіл өнеркәсіптің дамуы бүгінгі күннің ... сай ... ... ... 7%-і ғана ... ... ... Шығыс аймақтары өздерінің табиғат-ауа райы ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... ... өндіру,т.б. салалар басым.Шығыс Қазақстан облысында түсті металлургия,энергетика,ағаш,қағаз,жеңіл және тамақ өнеркәсіптерінің дамуы ерекше көзге түседі.
Оңтүстік ... ... ... ... ... аяқ ... ... өндірісінің 40%-і орналасқан.
Өркендеу бағыты болып табылатын республика экономикасын нарық жолына ... кең ... ... ... ... алғышарты-нақты тәуелсіздік.
Тәуелсіздік не үшін қажет? Бұл сұраққа жауап бермес бұрын мына деректерге көңіл аударайық.Бұл сұраққа жауап бермес ... мына ... ... ... ... орталықтандырылған одақтық басқару федостволары менминистірліктерінде басты-басты 30 өндіріс олардың ішінде көмір және металлургия өнеркәсібі,мұнай,газ,химия және мұнай айыру,жалпы машина жасау,т.б.қазақстан ... ... ... үлес ... ... ... ... салдарынан республикадп өндірілетін осы салалар өнімдерінің басым мөлшері сыртқа кетіп,сырттан еңбек құралдары мен ... ... ... ... болдық.
Халық тұтынатын тауарлар өндіретін салалардың үлесі Қазақстанда кем еді.Ол өнімдердің 60%-ке дейін республикаға сырттан әкелінді.Қазақстаннан ... ... ... ... ... ... ... мал терісінің,аң терісінің 50%-і өңделген күйінде сыртқа жіберілген өнім құны 6-7 млрд ... ... оны ... тыс ... ... соң
Қайта әкелгенде әлгілердің құны 13,8млрд болып шықты.
Республика бюджетіндегі кірісте салық айналымының үлесі небәрі 9%елі,Эстонияда 45%болатын.
Бұдан ... ... өз ... ... өзі ... ... ... пропорцияларын белгілеу және оған уақытында керекті түзетулер енгізу,күрделі қаржыларды пайдалану жағдайда ғана республика қандай өнімді қанша мөлшерде және оларды қандай ... ... ... ... реттей алады.
Қазақстанның нарыққа көшуде бастапқы капитал дәрежесі төмен болды.Республикада адам басына шаққанда кіріс төмен болды.Экономиканы ... құра ... ... дәрежесі төмен 5-6млн адам болды,бұл Қазақстан халқының 1/3-денастамы.
Республикадағы 214 селолық аудандардың 180-іжәрдем қаржымен күнелтті,70 аудан экономикалық даму ... өте ... ... аудан кедейліктің күйін кешті.
Ұзақ жылдар бойы тауар-ақша қатынасын елемеу экономиканың монополиялығы, бұйрық-әкімшілік ... ... қор және ... ... ... тапшылыққа,тауар-ақша тепе-теңінің бұзылуына,қайта-қайта бөле берудің тууына,мемлекетке арқа сүйеушілікке әкеп соқты.
Нарыққа ... ... ... ... ... да осы ... ... отыр.Сондықтан республика ерекшеліктерін ескере отырып,нарыққа кезеңдей кірісу қажет болды.
1990 жыл ... ... ... ... ... тұрақтандыру және нарыққа көшу бағдарламасы қабылданды. Бұнда нарықтық құрылымдар құруды жеделдету,экономиканы нарыққа сәйкес реттеу,республиканың әлеуметтік-экономкалық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... экономикасы үшін қоғамдық өндіріс деңгейінің төмендеуі сипатты болды. Бұл тенденция,әсіресе өнеркәсіптің негізі салаларында,күрделі құрылыста тұтыну ... ... ... ... ... ... ... бақылаудан шығып кеткені болып отыр.Мұның өзі өнім бағаларын күрт арттыруға әкелді.Азық-түлік тауарлары-23есе,басқа тауарлар-18есе қымбаттады.
1993жыл Қазақстан Республикасыны%%%жүргізіле ... ... ... ... құру және ... басқаруды жетілдіруді ілгерілету шаралары жүзеге асырылды.Үшіншіден,қаржы-несие және инвестициялық ... ... ... енгізілді.
Осы шараларға қарамастан,материалдық өндіріс салаларында өндіріс көлемінің кеміуі тоқтамады,1993жылы таза материалдық өнім ... ... ... ... бірінші жартысы өндірістің төмендеуі, инфляцияның өрістеуі,халықтың әл-ауқатының,тұрмыс жағдайының төмендеуімен сипатталады.1994жыл 1 шілдеде 730 кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ішінде55,2мың жұмыскерді қамтитын 106 кәсіпорын толық жұмыс істеген жоқ.Сөйте тұра көп қаржыны несиеге алды,бюджеттен қаржы сұрады, қарызды өтей ... ... өсе ... ... Ж/Ө осы ... ... айларында 1993жылдың осыған сәйкес кезеңінен 27%-ке,өнеркәсіп өндірісінің көлемі-29,4мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттердің курделі қаржылары-61,2%-ке кемиді.
Табыс деңгейі 1994жылы 1сәуірде ... ... ... 23,8 ... тең ... көрсеткіш Өзбекстанда-39,6 Түркменияда-57,7 Ресейде-94 доллар болды.
Экономикалық ... ... қиын ... ... ... ... асыруға бағытталған3 бағдарлама қабылданды.Біріншісі 1991-1992жылдарға арналған мемлекеттік меншікті мемлекет иелігінен алу және ... ... ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық реформаларды тереңдету бағдарламасы және мемлекеттік ... ... ... алу және ... 1993-2003жылдарға арналған ұлттық бағдарламасы.
Дағдарыстарға қарсы және әлеуметтік-экономикалық қайта құруды ... ... ... ... ... туралы екінші бағдарламада 1992-2003жылдарға алғашқы кезеңге мынандай міндеттер қойылды:
-мемлекет меншігінен алып,меншікті жекешелендіруді белсене ... ... ... ... ... әлем ... ...
Мұнда ... ... ... ұлт ... ... ... ... саясатты белсене жүргізуге,инфляцияны мүмкін болғанынша төмендету,өндірістің құлдырай беруін тоқтату,оны өркендете беруге жағдай жасау,халықтың әлеуметтік нәзік ... ... ... ... ... ... ... барысындағы екінші кезеңге көзделген міндеттер:
-республиканың шикізат өндіруге бағыт ұстауын жойып,
нарықтың толық механизмін құру транспорт тараптарын
тезірек дамыту және нарықтың ... ... ... монополизацияға соқтырмай,дұрыс бәсеке атаулыны кеңінен қолдау арқылы ... ... ... шын ... ... жасау;
-отандық және халықаралық бизнес саласын кадрлармен толықтыру,
5-7 жылға арналған кезеңде ашық экономиканы дамыту негізінде Қазақстанның әлемдік ... ... ... ... тапшылы мәселелерін шешу,ұлттық валютаға толық жол ашу,республиканың әлемдегі өнеркәсібі озық елдер қатарына қосылуы көзделген.
Еліміздің президенті Н.Назарбаев Қазақстанның ... ... ... ... мен дамуының стратегиясы деген кітапшасында экономика саласындағы стратегиялық мақсаттар деп мыналарды айтады:
-меншіктің негізігі түрлерін үйлестіре және іс-қимыл ... ... ... ... ... нарықтық және басқа жағдайлар жасалады.
-Қазақстанның табиғи ресурстарының дүниежүзілік таур нарығында өзінің ... ... ... алу ... басқа елдермен бөлісу...
-Тұтыну нарығын толықтыру
-Қазақстанды дамыту үшін шетл инвстиццияларын тарту және оны ... ... ... ... экономика саласындағы стратегиясы үш кезең ішінде нарықтық жүйеге өтуді жалғастыру болатынын атап көрсетті:
-1кезең макроэкономикалық тұрақтандырудың екі ... ... ... ... және тұтыну нарығын тауарлармен толықтыру;
-2кезең экономиканың шикізат базасын өзгертуге қадам басу үшін телекомуникация мен ... ... ... ... ... ... ... дамыған тауар және бағалы қағаздар мен интелектуалды меншік нарықтарын қалыптастыру үшін қажет;
-3кезең экономиканың ашық ... ... ... ... негізінде өтпелі кезеңде стратегиялық мақсаттарға жетумен,Қазақстанның әлемнің индустриалды елдер қатарына кіруі әлемдік саудада позициясының ... ... жылы ... ... Қазақстан халқына жолдауында өтпелі кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық дамудың қорытындысы шығарылды,тежеуші факторлары айқындалып,2030 жылға дейін,жүзеге ... ... жеті ұзақ ... ... мен олардың мерзімдері көрсетілді.
Қойылған мақсаттарды жүзеге асыру үш кезеңде болуы қажет;2006-2008жж,2001-2010жж,2011-2030жж.
Ұзақ мерзімді басымдық:Шетел инвесттициялары менішкі жинақтаулымдардың деңгейі жоғары ... ... ... экономикалық өсу.
Қорытынды.
Жалпы қорыта келгенде, Қазақстан Республикасының нарық жағдайы туралы түсінік беріп, жазылып кетті. Жалпы айтқанда нарық дегеніміз - ... ... алу ... өнім өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы жанама,тікелей екі жақты байланыс; тауар-ақша ... іске ... ... ... ... құралдардың, әдістердің, жабдықтардың, ұйымдық-құқықтық нормалардың,құрылымның және тағы басқа сондай қатынастардың орнығуларын қамтамасыз ететін барша жиынтықты айтамыз.
Біздің ойлауымызша осы Қазақстан ... ... ... ... ... ... Жалпы алғанда табыс немесе пайда алу мақсатында ақшалай қаражаттарды ... ... ... ... ... өткен жөн.
Нарықтық қатынастарға сай экономиканың тиімді дамуын қамтамасыз ететін несие түрлерінен несиелеу принциптерінен,несиелеу әдістері мен тәсілдерінен және несиелік тәуекелді басқарудан ... ... ... құрамдас бөліктерін қарастырып кеттік.
Нарықтық экономика ұтымды жұмыс істейді,егерде мына жағдайлар айқын болжанып және ... ... ... ... ... ... ... атқару керек.
* Не өндіру керек, яғни қоғамның материалдық тұтынымын толығырақ қамтамасыз ететін тауарлар мен ... ... ... ... ... тауарлар қалай өндіріліп, қандай қызмет атқаруы керек.
* Өндірілген өнім кімге арналған,оны кім алу керек, яғни ... өнім ... ... ... ... бөлінбек.
* Өзгерістер бола қалса қатысушылырдың соған бейімделе ... қол ... ... Қазақстан Республикасының нарық жағдайы және алдына қойылған мақсаттары туралы жалпы түсініктеме беріп,толық ашып кеттік.Осы курстық ... ... ... ... ашып ... деп ойлаймыз.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
1. Әубәкіров Я.Ғ., Байжұманов Б.О. ... 2007 ... ... Д. .
3. ... А. .
4. ... Б.А. ... 2002 ... Крымова В. ,Алматы 2003 ж.
6. Сейтқасимова Ғ.С. ,Алматы 2001 ж.
7. Егеменді Қазақстан,2005 ж.1 ақпан,4 маусым,6 сәуір,11 ... ... ж.25 ... Атамекен,2002 ж.1 ақпан,5 маусым,17 қаңтар.
10. Атамекен,2006 ж. 1 ... ... ... Б.
12. Колесникова В. , Москва 2008 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
«Жанұяны фаминистік бағыт бойынша зерттеу»7 бет
Адам өмірінің мәні21 бет
Адамның шығуы мен қалыптасуы16 бет
Джордж Бернард Шоу8 бет
Екі жылдық және көп жылдық өсімдіктер15 бет
Жас кезеңдері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь