Шежіре. қазақ жүздері

Кіріспе. Шежіре туралы түсінік. 2
Негізгі бөлім: 3
а) Қазақ жүздерінің қалыптасуы жайында. 3
ә) Ұлы жүз ұғымы. 5
б) Орта жүздің этникалық құрамы. 6
в) Кіші жүз 7
Ұлы жүз 9
Орта жүз 14
Қорытынды 18
Қолданылған әдебиет тізімі 19
Шежіре (арабша шаджарад - бұтақ, тармақ) – халықтың шығу тегі, таралуын баяндайтын тарих ғылымының бір тармағы. Сәбит Мұқановтың анықтамасы бойынша «Шежіре» деп кімдерден кімдер туып, қалай өрбігенін баяндайтын ерте заманнан атадан балаға мирас болып келе жатқан ауызша деректерді айтады.
Шежіре шын мәнінде рудың, тайпаның, халықтың тарихының құрамды бөлігі. Тарихи ата салты бар халықтар жеке отбасының, әулеттің, атақты қолбасшы, мемлекет қайраткерлерінің шежіресін жасауды салтқа айналдырған. Шығыста бұл салт Қытай елінде өте ерте дамыған. Онда сол мемлекетте, көрші елдерде күнбе-күні басты оқиғалар «хроника» есебінде жазылып, отырған. Осылай өз тарихының деректі негізін жасаған. Көрші Ресейді патшалардың, текті сославиелердің, жеке дворян әулеттерінің шежіресін жасау салты қалыптасқан.
Қазақ халқында ата шежіресі ерте кезден бар. «Жеті атасын білмеген жетесіз», «Жеті атасын білген ер жеті рулы елдің қамын жер, жалғыз өзін білген ұл, құлағымен жағын жер» деген аталы сөздер соның айғағы. Ал жеті атада үлкен сыр бар. Әр ұрпақ 25 жастан десек, ол 175 жыл. Бұл болса, бір адамның жеке басының тағдыры арқылы оның құл емес екенін, ата тегін, өз ортасының белді мүшесі екенін, он алты жаста ордаға енер, жау ортасын бұзып-жарып кірер адамзат екендігін байқататын фактор.
Шежіре арқылы оның тегі, ата қонысы, қауымға қосқан үлесі, отан қорғаудағы орны, меншік, адами құқы, т.б. болмыс білінетін болған. Ру, бау, сан, тайпа, тұқым, тек, арыс, жүз, жұрт, ел, отан сияқты халықтың барша тарихын көрсетер категориялар - айналып келгенде, шежіренің негізгі категориялары. Бұл болса тұтас этнос, халық тарихының сырын ашуға бірден-бір қажет сюжеттер.
Қазақ үш жұртынан тұрады: өз жұрты, нағашы жұрты, қайын жұрты. Шежіре де осы үш жұрттың динамикасын көрсетіп, соның нәтижесінде барша халықтану қалыптасары даусыз.
Х. Арғынбаев, М. Мұқанов, В. Востров. «Қазақ шежіресі халқында».
М. Б. Ақынжанов «Қазақтың тегі туралы»
М. Кани «Қазақтың көне тарихы».
М. С. Мұқанов «Қазақ жерінің тарихы».
        
        ЖОСПАР
Кіріспе. Шежіре туралы түсінік. 2
Негізгі бөлім: 3
а) Қазақ жүздерінің қалыптасуы жайында. 3
ә) Ұлы жүз ұғымы. 5
б) Орта жүздің этникалық ... Кіші жүз ... ... ... әдебиет тізімі 19
Кіріспе. Шежіре туралы түсінік
Шежіре (арабша шаджарад - бұтақ, тармақ) - халықтың шығу тегі, таралуын баяндайтын тарих ғылымының бір ... ... ... ... бойынша деп кімдерден кімдер туып, қалай өрбігенін баяндайтын ерте заманнан атадан балаға мирас болып келе ... ... ... ... шын мәнінде рудың, тайпаның, халықтың тарихының құрамды бөлігі. Тарихи ата ... бар ... жеке ... ... ... ... ... қайраткерлерінің шежіресін жасауды салтқа айналдырған. Шығыста бұл салт Қытай елінде өте ерте ... Онда сол ... ... ... ... ... ... есебінде жазылып, отырған. Осылай өз тарихының деректі негізін жасаған. Көрші Ресейді патшалардың, текті сославиелердің, жеке дворян ... ... ... ... қалыптасқан.
Қазақ халқында ата шежіресі ерте кезден бар. , ... ... ... соның айғағы. Ал жеті атада үлкен сыр бар. Әр ... 25 ... ... ол 175 жыл. Бұл болса, бір адамның жеке ... ... ... оның құл емес ... ата тегін, өз ортасының белді мүшесі екенін, он алты жаста ордаға енер, жау ортасын бұзып-жарып кірер адамзат екендігін байқататын ... ... ... оның ... ата қонысы, қауымға қосқан үлесі, отан қорғаудағы орны, меншік, адами ... т.б. ... ... болған. Ру, бау, сан, тайпа, тұқым, тек, арыс, жүз, жұрт, ел, отан ... ... ... ... ... категориялар - айналып келгенде, шежіренің негізгі категориялары. Бұл болса тұтас этнос, халық ... ... ... ... қажет сюжеттер.
Қазақ үш жұртынан тұрады: өз жұрты, ... ... ... ... Шежіре де осы үш жұрттың динамикасын көрсетіп, соның нәтижесінде барша халықтану қалыптасары даусыз.
Негізгі бөлім:
а) Қазақ ... ... ... атты Рахметұлы Шынайдың еңбегінде: - деп өте орынды көрсеткен. ... ... - ХХ - ХVІ ... аралығында Қазақстанның әр өңірінде қалыптасқан тайпалар одағы. Жүздердің шығуы мен атауының тарихи мәні туралы ғылыми тұрғыда дәлелденген ортақ пікір әлі жоқ. ... ... бұл ... әлде бір бүтін нәрсенің, құбылыстың , , деп ... енді ... оны , ... ... ... ... де қазақ жүздерін ретінде қарастырған жөн болар.
Қазақ жүздерінің қашан, қандай жағдайларға байланысты шығуы туралы да ... ... ... жоқ. Н. И. Гродеков, Г. Н. Потанин және Н. А. Аристов сияқты зерттеушілер ... ... ... туралы кейбір халық арасына кеңінен тараған аңыз - әңгімелерді келтірумен ғана шектелген.
Айталық, Н. Гродеков ... - ... ... және ... атты үш ұлы ... да, олар осы ... Ұлы, Орта және Кіші ... арғы тектері болғандығы туралы аңызды келтіреді; М. Шорманов шежіресінің негізінде Г.Н. Потанин, қазақ халқының арғы тегі Қотанның - ... ... және ... атты үш ұлы ... да, олар осы ... ... үш ... негізін салғандығы туралы екінші аңызды келтіреді; Диқанбай батыр шежіресінің негізінде Н. Аристов қазақ халқының арғы тегі Әбілқайырдың - ... ... және ... атты үш ұлы, осы ... ... үш ... негізін салғандығы туралы үшінші аңызды келтіреді; біздің ел арасынан жинаған деректеріміз үш түрлі аңызға негізделген ... ... ... ... ... ... - ... (Алаштың) Ақарыс, Жанарыс және Бекарыс атты үш ұлы болған; екінші болжам бойынша - Қазақтан ... ... ... және Бекшора туады, үшінші болжам бойынша - Қарамендеден - ... ... және ... ... да, ... сол ретімен қазақтың үш жүзі бастау алады.
Әрине, мұның бәрі тек аңыз ... ... әр ... ... ... әр жүзіне жеке - дара оның түп ... яғни ... табу ... ... ... ... тарапынан әлдеқашан дәлелденген жайт.
Шығыстанушы ғалым В.В. Вельяминов - Зернов қазақ жүздерінің Хақназар ханның тұсында (XVI ғ.) ... ... ... аңыздары негізінде жүздердің XVII-XVII ғасырда Қазақстанның пайда ... ... ... бас штабының офицері М. Красовский қазақ жүздерінің ... ... ... және ... ... ... хандарының заманындағы (XVI ғ.) олардың бір - бірінен алшақ орналасқан қоныстары қазақ ... ... ... болғандығын дәлелдейді.
Х. М. Әділгереев пен С. А. Аманжолов сияқты қазақ ғалымдары қазақ жүздерінің қалыптасуын монғол шабуылына дейінгі заманға, яғни б. з. VII - XI ... ... ... ... дәуіріне апарып тірейді.
Қазақ жүздерінің қалыптасу себептері жайында тарихи ... ... ... ... ой ... академик В.В. Бартольд айта келіп, табиғи және климаттық жағдайына қарай бір - ... ... үш ... (Жетісу, Сырдарияның төменгі ағысы мен Орталық Қазақстан және Батыс ... ... ... мен ... ... қалыптасқандығын баян еткен.
Академик В. В. Бартольдтың бұл пікірін қолдай отырып, профессор М. П. Вяткин географиялық орта ... ... ол ... ... және саяси жағынан ерекшелене түсуі сол өңірлерде үш ... ... ... қалыптасуына негіз болғандығын дәлелдей түскен.
Бес томдық Қазақ ССР тарихының авторлары да ... ... және ... ... ... XV - XVI ... Қазақстан жерінде үш этноаумақтық бірлестік - Ұлы, Орта және Кіші ... ... атап ... XV ... 60 - ... ... батысында қазақ хандығы құрылды. Ол бұдан кейінгі жылдарда өз аумағын үздіксіз кеңейте ... ... ... Орталық, Оңтүстік және Оңтүстік - шығыс Қазақстанның кең - ... ... ... ... түркі, түркіленген монғол және т.б. тайпалар мен руларды бағындырып, оларға өз үкімін жүргізді. Нәтижесінде осы кең ... ... ... қалыптасты. Оның құрамына негізінен Қазақстан жеріндегі алғашқы феодалдық мемлекеттер қоластында болған жергілікті тайпалар енді. XV - XVI ... оның ... Көк және Ақ ... ... ... ... ... хандығы, Ноғай ордасы, Моғолстан және т. б. ... ... және ... ... ... ... ... ру - тайпалық жікшілдікті, феодалдық бытыраңқылықты жоя алмады. Қазақ халқының қалыптасуымен ... үш ... ... ... ... Бұл, әрине, жүздеген жылдарға созылған бұралаңы мол, өте ауыр да ұзақ даму ... ... ... ... жүздердің құрылуы ондағы бір - бірінен оқшауланған үш ... ... және ... ... (Жетісу, Орталық және Батыс Қазақстан) саяси тұтастықтың әлсіздігіне байланысты еді. Жетісудағы Моғолстан мемлекетінің атырабында ұлы Жүз бірлестігі; Орталық, Шығыс, Солтүстік және ... ... Орта жүз ... Батыс Қазақстандағы Ноғай ордасы атырабында Кіші жүз бірлестігі қалыптасты. Бұл бірлестіктердің арасында қарым - қатынас бір сәт ... ... ... ... талқыға түскен елде саяси бірлік әлсірей берді, әр жүзде феодалдық ыдырау күшейе түсті. Жеке хандықтар, сұлтандар иеліктері XVIII ғасырдың алғашқы ... ... ... ... бере ... олар тез ... ... Түркістан қалаларына дейін басып алды. Мұның өзі қазақ жүздерінің ... ... ... ... ... ... көне ... тарихы тек қазақтың ғана емес, сонымен бірге басқа да көптеген Орта Азия және Еділ бойы халықтарының шығү ... ... де ... Ұлы жүз ... ... ... ... маңайына басқа тайпалардың топтасуы қазақ халқының қалыптасуынан көп бұрын болған. Мұндай бірігудің кәсіби себептерімен бірге ... ... ... ... да ... ... ... күндердің күнінде Моғолстан құрамындағы бір топ тайпаларының тіл табысып шығысуының нәтижесінде олардың арасында пайда болған бірлік, ортақ ... ... Ұлы жүз ... ... ... халық атандырған. Бұны кейбір архив, әдеби және ел арасынан ... ... ... де ... ... Ұлы жүз ... - ... албан, суан, дулат, сарыүйсін, сіргелі, ысты, ошақты, шапырашты, шанышқылы және қаңлы тайпалары енеді.
Үш жүздің басын қосып, бүкіл қазақ еліне ... ... ... ханның заманында (1680 - 1718) Ұлы жүздің тікелей билеушісі Төле би болды. Тәуке хан, одан соң Болат хан ... ... әр ... ... пайда болған кезде Ұлы жүзге Жолбарыс хан сайланды да, ол Ресеймен жақындасу амалын іздестірді. Бірақ, Жолбарыс хан 1739 жылы ... ... қаза ... елді оның ... ... XVIII ... 40 - жылдарында Ұлы жүз тайпаларының кейбір бөлігі Ресейге бодан болды. ... бұл ... ... тым ... ... ... патша өкіметінің әмірі Ұлы жүз еліне шын мәнінде XIX ғасырдың ортасына дейін жүре қоймады.
Ұлы жүз жұртшылығы сан рет ... ... ... душар болды. XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басында Жоңғар шабуылының зардабын ... XIX ... ... Ұлы жүз ... ... ... ... хандығының өктемдігін мойындауға мәжбүр болса, осы ғасырдың ортасында Ресей патшалығына бодандыққа еріксіз мойынсұнды.
1848 жылы патша үкіметі Ұлы жүз ... ... үшін ... - ... ... - губернаторының құрамында Үлкен орда ... ... ... XIX ... 70 - жылдарында Түркістан генерал - губернаторының құрылуына байланысты, оның құрамында Жетісу және ... ... ... да, олар ... ... және ауылдарға бөлінді. Ұлы жүз қазақтарын патшалы Ресей тарапынан осылайша басқару жүйесі Қазан төңкерісінің жеңісіне дейін созылды.
XIX ғасырдың соңы мен XX ... ... Ұлы жүз ... ... ... ... ... Жаркент және Верный уездерінде, Сырдария облысының Әулиеата, Шымкент және Ташкент уездерінде мекендеген.
б) Орта жүздің этникалық құрамы.
Қазақ хандығы мен ... ... көп ... ... ... Дунайға дейінгі атырапта Қыпшақ тайпалық одағы өмір сүрді. Олар көптеген қазақ ... ... ... ... Уақыт өте келе Шығыс және Орталық Қазақстан жерінде Орта жүз бірлестігі қалыптасты. Олардың тікелей түп ... Көк орда мен ... ... мемлекетінің құрамындағы тайпалар еді. Соның ішінде әсіресе, Орта жүз бірлестігін қалыптастырудағы Арғын тайпасының ықпалы мен орны ... ... ... да ... Орта жүз ... ... Оның ... - арғын, найман, уақ, қыпшақ және қоңырат тайпалары енеді.
Орта жүз қазақтарының қысқы тұрағы - Сырдарияның орта ... ... ... ... Қаратаудың терістік беткейінде, Балқаш көлінің солтүстігінде болатын да, жазда Тобыл, Ертіс, Сарысу өзендерінің ... мен ... ... ... Орта жүз бірлестігі пайда болғаннан бастап, оның мекен - жайының аумағы біртіндеп кеңейе түсті. XVII ғасырда Орта жүз ... ... ... ... және ... ... кең атырабын мекендеген еді. XVI - XVII ғасырларда Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім және ... ... ... кең ... негізінен Орта жүз қазақтары мекендеді. XVIII ғасырдың басында Орта жүз жерінде Сәмеке және Күшік хандаодың ... ... ... және Әбілмәмбет төрелердің дербес иеліктері жеке - дара өмір сүрді. Мұндай феодалдық бытыраңқылық қазақ жерінің ... ... XVIII ... ... ... мемлекетінің жаулап алуына мүмкіндік туғызды. Айталық, наймандар мен керейлерді Алтайдан, Ертіс бойы мен Тарбағатай өңірінен; арғындарды Орталық және Оңтүстік Қазақстанның ... ... ... ... - ... мен Оңтүстік өңіріне ығысуға мәжбүр етті. Бірақ Орта жүз жұртшылығы Жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресті бір сәтке де тоқтатқан жоқ. Оның ... ... хан, ... ... ... ... ... батыр, Шақшақ ұлы Жәнібек батыр, Қаз дауысты Қазыбек би, Сүйіндік, Бұқар жырау, Олжабай батырлар тұрды. Ұлы жүз тайпаларының мекен - жайы ... ... ... ... де, Төле би ... отырып, Жоңғар хандығына бағынышты жағдайда салық төлеп тұруға мәжбүр болды. Ал, Кіші жүз елі - ... ... ... ... Еділ бойы ... ... шабуылының нәтижесінде Әбілқайыр ханның басшылығымен Ресейге арқа сүйеуге мәжбүр болды. Сөйтіп, олардың Орталық, Солтүстік және ... ... ... ... ... ... тыс қалғандары да шындық. Тіпті, Жоңғар мемлекетінің күйреуі кезінде Шығыс Түркістан шегінен өтіп ... ... ... да ... ... ... айбынды қолдары болатын.
XVIII ғасырдың екінші жартысында, Жоңғар ... ... ... Орта жүз ... ... ... оралды. XVIII ғасырдың соңына қарай олар Ырғыз, Торғай өзендеріне, Ресей шекарасынан Сырдарияның ортаңғы ағысына дейінгі аралықты алып жатты.
XVIII ... 40 - ... Орта жүз ... ... ... ... мәжбүр болады. Жоңғар хандығы мүлде күйреген соң, Абылай сұлтан Орта жүз қазақтарын жеке ... ... жылы үш ... хан ... XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында Орта жүз жұртшылығы біршама өсіп, олардың мекен - жайы да ... ... ... 1815 жылы Орта ... ... хандық қалыптасып, Бөкей хан сайланды. 1817 жылы Бөкей хан, 1819 жылы Уәли хан ... ... ... ... Орта ... ... жойып, олардың орнына 1824 - 1859 жылдар ... ... ... Аякөз, Ақмола, Аманқарағай, Баянауыл, Үшбұлақ, Көкпекті, Құсмұрын және Атбасар ... он ... ... ... оларды дуанбасы - төрелер басқаратын етті. Дуан 15 - 20 болыстан, әр болыс 10 - 12 ... ... ... ... жүйесі XIX хасырдың 60 - жылдарына дейін өмір ... ... ... тарапынан қазақ хандығын жою халықтың мемлекеттігін, өз алдына елдігін жою әрекеттері отарлау саясатының негізгі мақсаты болғандағы даусыз. Сондықтан қазақ ... үшін ... ... Абылай ханның немересі Кенесары Қасымұлы 1837 - 1847 жылдар арасында азаттық үшін ... ... ... ... ... ... ханы болды. Оны халық ақ киізге отырғызып хан көтерді. 1847 жылы патша генералдары астыртын айдап салған Алатау қырғыздарының қолынан қаза ... Осы ... ... ... туыс ... қан ... ... да айту керек.
1868 жылы саяси реформа бойынша Қазақстан жері облыстарға, ... ... және ... ... ... революциясына дейін Орта жүз жұртшылығы негізінен Торғай, Ақмола, Семей және жартылай Жетісу, Сырдария облыстарында мекендеген.
в) Кіші жүздің ру - ... ... ... ... көп ... ... Қазақстан өңірінде Маңғыт немесе Ноғайлы тайпалар одағы қалыптасқан - ды. Бұл одақтың құрылуына ішкі ... ... ... ... ... мақсаты да әсер еткен болар. XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басында, мүмкін сәл кейінректе шығар, Ноғай Ордасынан бөлінген ... ... яғни ... ... ... Кіші жүз ... ... Сондықтан да Кіші жүз қазақтарын ел арасында атандырған. Оның құрамына - 12 ата Байұлы ... ... ... алаша, байбақты, беріш, масқар, таз, есентемір, ысық, қызылқұрт, шеркеш); Жетіру (табын, тама, кердері, керейт, жағалбайлы, ... ... 6 ата ... ... қарасақал, төртқара, кете, шөмекей, шекті) енеді.
Байұлы рулары XVIII ғасырда негізінен Кіші жүз жерінің оңтүстік - батысын, яғни ... ... ... ... мен Жем бойын, Сам құмы мен Маңғыстау түбегінде мекендейтін; Жетірудың көпшілігі Қазақстанның солтүстік - батысын, яғни Жайық ... орта ... ... Елек және Ор өзендерінің бойын және Мұхалжар тауларының қойнауларын мекендейтін; Әлімұлы ұрпағы Батыс Қазақстанның кең - байтақ шығыс ... яғни ... ... ... бойында, Шалқар көлінің төңірегінде, Кіші және Үлкен ... ... мен ... ... және ... ... ағысында мекендейтін.
Әрине, жоғарыда көрсетілген Кіші жүз қазақтарының мекен - жайлары еш өзгеріссіз қала берген жоқ. Кейбір рулар немесе оның ... ... ... ... қоныс аударып та тұрған. Мұндай жағдай, әсіресе XVIII ғасырдың бірінші жартысында ... ... ... ... сол ... ... жартысында Сырым батыр көтерілісіне байланысты болды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың ... ... ... ... өңірінде Кіші жүзге кіретін үш үлкен тайпалық топтардың өкілдерін де кездестіруге болатын еді. ... ... ... топтары өздерінің ата мекенінде қалды.
XVI - XVII ғасырларда Кіші жүз құрамына енген негізгі ру - ... ... ... ... ... Есім және Тәуке хандардың иеліктерінде болды. Тәуке хан Төле, Қаз дауысты Қазыбек және Әйтеке билер арқылы қазақтың үш ... ... ... ... жүргізді.
Тәуке хан өлгеннен кейін Кіші жүзге Әбілқайыр хан сайланды да, ол - біріншіден, жоңғарларға қарсы Ресей ... ... елге арқа ... ... ... ... ... патшалығының қолдауымен қазақтың үш жүзіне бірдей өзінің хандық билігін орнатуды да ... ... ... де, оның ... ... ... ... күмән жоқ. Ақырында, 1731 жылы ол Кіші жүз қазақтарын Ресейге бодан етіп тынды. Әбілқайырдың ресейшілдік саясатына қарсы топтар да аз ... жоқ. ... ол 1748 жылы ... сұлтанның қолынан қаза тапқаннан соң Кіші жүз хандығына, оның мұрагерлері - Нұралы, Ералы, Есім, Айшуақ және Шерғазы ... ... ... ... 1824 жылы ... өкіметі Кіші жүзде хандық басқаруды жойып, оның ... ... ... басшылығымен Кіші жүз жерін - Батыс, Орта және Шығыс әкімшілік жерлеріне ... ... көп ... ... ... тағы да ... енгізілді. Небәрі Кіші жүз жерінде 56 дистанция құрылып, олар ауылдарға ... Тек, Арал ... ... мен Маңғыстау түбегінде және Сырдария бойында мекендейтін елдерде бұрынғыдай рулық басқару ... ... ... ... Еділ мен ... ... ... Бөкей хандығы құрылды. 1845 жылы Жәңгір хан өлген соң ... ... ... ордасындағы хан билігін де жойды. 1867 - 1868 жылдары саяси реформа бойынша Кіші жүз жері ... ... ... де, Кіші жүз ... Орал ... - ... ... Темір уездерінде; Торғай облысының - Ырғыз, Торғай және Ақтөбе уездерінде; Сырдария облысының - ... ... ... ... ... - ... уездерінде және Бөкей ордасында қалды. Реформа патша өкіметінің отарлау саясатының мүддесіне сай ... ол ... Кіші жүз ... ... ... ... мен билер олардың қоғамдағы құқының біраз шектелуіне наразы болса, жалпы бұқара халық отаршылық езгінің одан әрі күшейе түсуіне ... ... ... да Кіші жүз ... сан рет ... ... - ... Датұлының, Исатай Тайманұлының, Есет Көтібарұлының, Жанқожа Нұрмағанбетұлының басшылығымен ... ... және ... билеушілер өктемдігіне қарсы күреске көтерілді.
Үш жүзге бөлінген бүкіл қазақ халқы ертеден бастап, XX ... ... ... ... ... не ... ... негізделген мал және жер шаруашылығымен айналысумен бірге әр түрлі қолөнер, т. б. үй кәсіптерімен де шұғылданды. Көптеген көрші ... ... ... - ... ... да ... ... үш жүз жұртшылығы біртұтас қазақ тілінде сөйледі. Олардың заттай және ... ... де ... жергілікті ерекшеліктер болмаса, айтарлықтай өзгешеліктер болған жоқ.
Ұлы жүз
деген қазақ ұғымы ұзақ уақыт бойы орыс ... ... , және ... ... жиі бұрмаланып келді. Біріншіден, ол , сөзі өз мағынасына сәйкес келмейді, екіншіден, орда мен жүз екі ... ... ... өзі жүз ... ... ... ... Не дегенмен сөзін қырық құбылта берудің жөні жоқ. Сондықтан орыс тілді деректердегі (старший жуз) ... ұлы ... ... ... құлаққа сіңісті болғандықтан осы тіркеске ден қойғанымыз дұрыс секілді.
Ұлы жүз ... да ... ... ... тәріздес, қазіргі Қазақстанның оңтүстік - ... XV - XVI ... ... ... ... Оған ... көптеген рулар мен тайпалар, зерттеушілер атап көрсеткеніндей, бұл кезеңге дейін де, яғни ... ... мен ... ... ... болғанға дейін ғұмыр кешіп, тарихта өзіндік күрделі із қалдырып келді.
Бұл рулар деген жалпы атау пайда болғанша Жетісу өңіріндегі ... ... ... енген еді. Бұған шаруашылық мақсаттан бұрып әскери - ... ... ... ... әсер ... өте келе ... ... терең тамыры бар жер - су, көші - қон ... ... ... ... ... ... Халық оларды деп атап кетті. Бұны біз ел арасынан жинаған ... ... әр ... ... ... тарихи мағлұматтар да растай түседі.
Ұлы жүз құрамына: Жалайыр, ... ... ... ... ... ... ... Суан, Сарыүйсін мен Дулат енді. Бұл рулар әуелі, негізінен Жетісу өңірін мекендеп, бара - бара ... ... - ... оңтүстік - шығыс бағытына қарай ойысты. Көшпелілердің қыс қыстауы - ... ... ... ... Іле, Шу мен ... ... ... ал жаз жайлауы - Жоңғар мен Іле Алатауы, Тянь - Шань мен Қаратау ... ... ... ... ... Тәуке хан тұсында Ұлы жүзге Төле би түбегейлі билік етті. Ол ... ... XVIII ... ... ... Ұлы ... ... бөлігі мен руларын Ресей қарамағына қосқан Жолбарыс хан болды. Бірақ, бұл жүздің қонысы тым қашық болғандықтан, тіпті XІX ғасырдың аяғына ... орыс ... ... ... онша ... Ұлы жүз халқы талай мәрте сырт тараптап басқыншылар шапқыншылығына ұшырап отырды. XVII ғасырдың аяғы мен XVIII ... ... ... ата ... ... шабуылына тап болды. ХІХ ғасырдың басында Ұлы жүздің басым ... ... ... ... кірді. Сол ғасырдың аяғына таман Ұлы жүз түгел дерлік отарлау саясатының салдарынан патшалық Ресейге бағынды.
Бұл ... ... ... ... әсіресе, көрші мемлекеттердің қанды жорықтары, рулар мен ... ... өз ... - ... ... құрамы мен тарауына, Қазақстанның оңтүстік - шығыс аймағындағы Ұлы жүз халқының өзіндік шаруашылық - ... ... ... әсер ... қоймады.
Бұл тақырыпты түбегейлі зерттеген В. В. Востров Ұлы жүздің рулық құрамы туралы сенімді мағлұматтар орыс ... ... атап ... Ол 1748 жылы Ресей дипломаты А. И. Тевкелев құрастырған Ұлы жүздің рулық құрамы туралы ... ... ... мәліметтерді бағалауда В. В. Восторовтың деуінің жаны бар. Шын ... ... ... Ұлы ... ... ... Ошақты мен Шапырашты енбей қалып, Дулаттың орнына оның төрт тармағы (Ботбай, Сиқым, Шымыр мен Жаныс) алынады; ал, ... мен Суан ... ... деп ... оның ... рулар мен тайпалар түбірімен шатастырылады. Осы тәріздес кемшіліктерден П. И. Рычковтың мағлұматтары да құралақан емес. Ол деп ... Бұл ... Ұлы ... ... Дулат руының Жаныс, Сиқым, Шымыр аталары келтіріп кететіні байқалады, одан кейін, Үйсін, Қаңлы, ... ... Суан мен Ысты ... Бұл ... қайталағанда П. И. Рычков М. Тевкелевтің жоғарыда көрсетілген кемшіліктеріне ұрынады.
Ұлы жүздің рулық құрамы туралы ХІХ ғасырдың аяғына тән ... ... да бар. . Оған ... бұл ... ... ... мен ... туралы мәліметтер келтіріледі. Жоғарыда аталған рулар Ұлы жүздің құрамына енсе де, олар ... ... ... ішінде Қаңлы, Сіргелі, Шанышқылы, Ысты, Ошақты мен Сарыүйсіндер мүлде жоқ.
ХІХ ғасырдың ... ... ... ... Ұлы ... рулық құрамы мен саны туралы толық та мол ... ... Онда ... ... ... Абақ және ... ... көрсетіледі. Абақ жеті руға бөлініп, Сарыүйсіндер - 1700 шаңырақ, Албан - 8477, Дулат - 37672, Суан - 1025, ... - 1910, Ысты - 7514, ... - 800 ... ... ... ... ... бұның қатарында Ұлы жүздің құрамына енетін ежелгі Қаңлы, Шанышқылы мен Қатаған рулары қалып кетеді.
Ш. Уәлиханов деп ... ... ... ... А. ... ХІХ ... ... қазақ даласы туралы үш монография жариялап, Ұлы жүз ... ... еске ... орда ... Дулат және Сіргеліден тұрады, кейіннен оларға Орта жүзден Қоңырат рулары қосылды дейді. Бұл мәліметтер ұзынбұлақтан жазылып алынған, өйткені А. Левшин Ұлы жүз ... ... ... болған емес. Оның жорамалының дұрыстығы Ұлы жүздің үйсіндерден тұратындығы, ал Дулат пен ... ... тегі ... ойы ... ... Ұлы жүзге қосылуы да күмәнді, себебі, олар Ұлы жүзбен қанаттас ... ... де, Орта ... ... бұл ... ... ... мен Қоңыраттардың рулық құрылымын, ата - бабасының тарихын бес саусақтай білетін қариялар жаңылыспай айта алады.
Ұлы жүз ... ... Ш. ... келтіргендері де толық емес. Қазақ ғалымы өзінің Ұлы жүз қырғыз - ... ... ... аңыз бен ... ... Ұлы жүз ... монғол халқының үйсінінен шығып, өздері Шыңғыс - ... ... ... ... тарайды деп жазады. Одан әрі ол Ұлы жүздің құрамына Жалайыр, Дулат, Албан мен Суан еніп, Дулат руынан ... ... ... ... ... ... деп көрсетеді. Ш. Уәлиханов бұл орайда бірнеше дәйексіздік танытады. Біріншіден, Үйсіндер монғол халқы емес, екіншіден, Сарыүйсіндер ешқашан Дулат ... ... Ш. ... ... ... ... Ұлы ... арғы тегі Майқы би деген Рашид ад - Дин ... сай, онда ... ... ... ... ... Алайда, Ұлы жүзді тек бір кісіден, оның ішінде Майқы биден тарады деу халық аңызы болып есептеледі. Шоқан көптеген ... мен ... ... ... ... Ұлы жүздің ата - тегін түгендеп, Үйсіннен ежелгі рулар: Қатаған ... ... ... Шапырашты, Ошақты, Сарыүйсін, Албан, Суан мен Дулат тарайтынын нақтылап кетеді. Ол ... ... ... - Үйсін, Үйсіннен - Қойылдыр (Қатаған - ... ... ... ... ... ... ... Ошақты); Албаннан - Сары (Сүйерқұл, Таубасар) және Шыбыл ... ... т. б. Ұлы ... ... ... туралы Ш. Уәлиханов бұндай мәлімет бермейді. Бірақ, бұл қазақ ғалымының ХІХ ғасыр ортасындағы үзік деректерді соңғы жылдардағы зерттеушілердің ... мен ... ... ... ... ... ... ғасырдың аяғында орыс оқымыстысы Н. Аристов түркі халықтарының этникалық тарихын зерттеп, Ұлы жүз тарихын зерттеуге өзінің елеулі еңбектерін арнады. ... ... ... жазып алып, Н. Аристовкелтіретін Ұлы жүз шежіресі негізінен бергі буынында Ш. Уәлиханов нұсқасымен дәл ... арғы ... ... ... ... ... шежіресі қазақтың үш жүзін де бір ата - Әбілқайырдан өрбітеді.
Бұл ... Адам ... ... ... ... 54 ... ... онда інжіл, араб, парсы және түркі есімдері кездесетінін Н. Аристов атап өтеді. Одан әріде Үш жүздің бастауы ... өз ... ... ... ... салған тарихи тұлға Әбілқайыр ханның есімімен байланысты екені көрсетіледі. Бұл, әрине, ... ... ... ... ... зерттеушінің өзі де қазақтың үш жүзінің арғы атасы тек Әбілқайырға барып тіреліп, халық зердесінде ол буалдыр елес ... ... Н. ... ... ... шежіресіне сәйкес былай деп баяндайды: . Диқанбай батыр түзген үрім - бұтақ осымен бітеді.
Осы мәліметтер ... В. В. ... Ұлы жүз ... Н. ... ... жасйды. Одан әрі Н. Аристов басқа да Ұлы жүз шежірешілері, сонымен қатар Южаков, Абрамов, М. Шорманов пен ... ... ... 1865 ... хабарламасына сүйене отырып, Ұлы жүздің негізгі руларын (Албан, Суан, Дулат, Сіргелі,Ысты, Шапырашты, Сарыүйсін, Жалайыр) ... ... ... ... ... ... қарабатыр, батырлар, үштаңбалы, елібай, жақабай айтбозым, төрттаңбалы аталарына бөлінеді; Ысты - ... пен ... ... - ... мен жақып; Шапырашты - екей, ... ... мен ... Жаныс - жарылқамыс, жанту, жантас, жайылмыс, байыс, қараман, қапал, өтеміс, ... ... ... - шыбыл мен сары; Суан - байтөгей, тоқарыстан; Жалайыр - ... ... ... ... ... ақбұйым, қалпе мен сыпатай), сырманақ (арықтыным, байшегір, сиыршы, балғалы, күшік пен ... ... ... ... Ұлы жүз рулары мен тайпаларының қоныстануы, жалпы адам саны, негізгі ежелгі ... ... ... ұран мен ... ... ... онда Ұлы жүз ... белгілі рулар қатысып, нақты мәліметтер негізінде олардың мекен еткен аудандары (Жетісу облысының Қапал, Жаркент пен ... ... ... ... Әулиеата, Шымкент пен Ташкент ояздары) мен санын келтіреді.
Академик В. В. ... ... атты ... Ұлы жүз ... рулық құрамын тізіп өтеді. Бұрынғы деректермен салыстырғанда ол толық та емес, дәлсіздіктер менқателіктерден де ада емес. Сөйтіп, ол Ұлы жүз ... ... ... екі қанатқа бөледі: Шығыс жағы - Албан мен Суан аталарынан, ал ... жағы - ... ... Шымыр, Ботбай, Темір, Бестаңбалы, Сіргелі, Ысты, Ошақты, Жалайыр мен Жаныстардан тұрады.
Бұл тізбектк Қаңлы, ... ... ... ... жоқ. Одан тыс бұнда Дулат руларының жеке аталары мен тармақтарына орын берілген. Ұлы жүз ... Кіші ... ... руы ... ... ... В. ... дәлсіздіктерін кезінде В. В. Востров та көрсетті.
М. ... А. ... Н. ... Н. ... және басқа авторларының Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік - шығыс аудандардағы қазақтардың мәдениеті мен тұрмысының этнографиялық мінездемесіне ... ... ... ... ... ... - алар соны ... тапшы. Тек Абрамов Ұлы жүздің басқа руларын қамтымай, Жалайырдың түп - ... ... ... береді.
ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында Қазақстан аумағында ... ... ... үшін бос және ... жер ... ... ... Көші - қон басқармасының бірнеше экспедициясы жұмыс істеді.
ХХ ... ... ... ... бірі ... ... П. Румянцевтың басшылығымен жүргізіліп, оның бес уезін ... ... ... Верный, Пішпек) зерттеді. Бұл уездер бойынша қазақтар мен орыстардың жер пайдалануы туралы көп - көп томдар ... Оның ... ... ... ... мағлұмат өте - мөте көп.
Ұлы жүз қазақтары негізінен Қапал, Жаркент пен Верный уездерінде тұрып келді. Сондықтан олар туралы ... әр ... ... ... ... уезінде Ұлы жүздің Жалайыр мен Қаңлы; Жаркентте - ... мен ... ал ... уезінде - Сарыүйсін, Шапырашты, Дулат, Қаңлы, Албан, Жалайыр мен Ысты рулары қоныс ... ... ... ... ... қазақ тұрғындарының құрамы мен тарихы туралы мәліметтер академик В. Бартольд пен Н. Аристовтың еңбектерінен ... ... да ... ... пайдаланылады. Соның нәтижесінде Ұлы жүздің жоғарыда келтірілген руларының үрім - бұтағының кестесі, әсіресе аталған уездер ... әрі ... әрі ... ... шықты.
Осы кітапты түзуде әр түрлі әдебиеттер мен зерттеу қорытындылары кеңінен қолданылып, олар Ұлы жүз қазақтарының осы ... ... ... ... мен саны жөнінде едәуір мәлімет бере алады. Онда түбегейлі кесте болмағанмен, көп сауалға ... ... ... ... 20 - ... ... мамандығы инженер - теміржолшы Мұхаметжан Тынышбаев қазақ халқының рулық ... ... ... мәлімет жинады. Қолда бар шығыс, орыс деректемелерін мұқият зерттеп, ел арасындағы шәжірені жинап, шағын ... ... оны 1925 жылы ... бастырды.
Бұл еңбекте біз Ұлы жүзге қатысты тарауды қарастырамыз. Оның ішінде Ұлы жүз ... ... ... да ... ежелгі Үйсін, Дулат, Жалайыр мен Қаңлылардың пайда болуы туралы қысқаша ... ... ... ... Ұлы ... он бір руы қал - қадарынша зерттеледі. Олардың зәузатын анықтау үшін үлкен ғылыми мәні бар рулар ғана ... ... ... ... ... ... мен ... белгілері сипатталады. Бұнымен қоса, бұл еңбектегі қазақ халқының рулары мен ірі аталарының ұзын - ... саны ... ... үрім - ... тиянақты кестесінің де ғылыми маңызы ерекше. Әлбетте, бұл кесте біркелкі емес, кейбір рулар туралы толық мәлімет берілсе, ал кейбіреуі ... ... ... ... ... ... Жалайыр, Албан, Суан, Шапырашты руларының үрім - бұтақ кестесі бүгінге ... ... ... ал ... ... ... ... Қаңлы және Шанышқылылар жайында ұғым ықшам. Біздіңше, бұл жағдай 2 - 3 рулар тобы туралы автор қолында ... аз ... ... Тынышбаев әдеби деректер көзі мен қазақ шежіресінің аңыздарын негізге ала отырып, Ұлы жүз руларының одағын төңірегіне басқа кішігірім рулар мен ... ... ... үш ... ... ... пікірінше, бұндай үш үлкен тармақ: Үйсіндер, Жалайырлар мен ... Шын ... олар Ұлы жүз ... ... ... ... рулар мен тайпалардың ішіндегі ең ежелгі және қуаттысы болып есептеледі. М. Тынышбаев үйсіндерден тікелей ... ... Суан мен ... таратса, ал Ысты, Ошақты, Шапырашты мен Сіргелілерді оған кейіннен қосылған деген қорытындыға келеді. ... ... ... да ... деп есептейді.
Сонымен, Ұлы жүз құрамына кіретін 11 рудың ең кемінде сегізі ... деп ... өзі Ұлы ... ... ... ... ... береді. Көптеген зерттеушілердің пайымдауынша Сарыүйсіндер үйсіндердің тікелей ұрпағы ... ... ... Албан, Суандарға келсек, олар Ұлы жүздің басқа руларына қарағанда, үйсіндер одағының құрамына ертерек енген деп шамалауға болады.
Орта жүз
Орта жүз - ... ... ... Уақ, ... ... аталатын алты тайпаның бірлестігі.
Орта жүз қазақтарының рулық - ... ... ... ... ... ... көздері патшалық Ресей сыртқы саясатының және кешегі КСРО Ғылым Академиясының архивтерінен ұшырасады. Республика зерттеушілері ол құжаттарды 1961 жылы баспасөз ... ... ... - 276 ... ... - ақ тағы ... ... деректер Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінде, бұрынғы КСРО Орталық мемлекеттік Тарих архивінде сақталған.
Бөгенбай батырдың айтуына қарағанда (1731 жылғы желтоқсан): .
Орта жүз ... ... - ... ... ... ... алғашқылардың бірі болып 1748 жылғы қыркүйекте Сыртқы істер алқасының тілмәші (болашақ генерал - майор) А. И. Тевкелев қағазға түсірген. ... оның ... ру, ... ... ... ... рулардың таксономиялық жігі де барлық ретте бірдей сақтала бермегенін ескерте кеткен жөн. Ал таксономиялық көріністің өзі ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар қазақтар өмірінің белгілі бір тарихи кезеңіне тән ұрпақтар жігін ажырату үшін де маңызды ... ... ... қарамастан А.И. Тевкелев мәліметтері ғылым үшін аса қажет, өйткені олар ХІХ ғасырдағы әдеби басылымдар деректкерімен және ... ... ... ... ел ... жинаған материалдарымен салыстыру үшін аса құнды.
.
Ал Орта ордадағы он бір рудан тұратын Найман - Арғын ... ... ... атап ... олар: Ақ найман,Бура найман, Қаракерей найман, Терістаңбалы ... Төрт ауыл ... ... ... ... ... Семіз найман, Бағаналы найман, Садыр найман. Бұл рулардың билеушісі - Қарасақал, соңғы ... оның ... ... ... сайын әлсіреп барады.
Орта ордада Қыпшақ тоғыз рудан тұрады, бірақ Найман тайпасымен салыстырғанда шағындау, атап айтқанда олар: Торыайғыр қыпшақ, ... ... ... қыпшақ, Көлденең қыпшақ, Ұзын қыпшақ т. б. Бұл рулардың жеке дара билеушісі жоқ.
Кіші ордадағы жеті ру сияқты, Орта ... Уақ - ... ... де ... хан үш руды топтастырған, өйткені бұл рулар Орта ордада барлық рулардан әлсіз ... да, олар ... де бай, ... ... ол ... ... рулар: Уақ, Керей, Тарақты. Бұл үш рудың билеушісі - Әбілқайыр ханның ұлы Ерәлі (Ералы) сұлтан, ол кезінде аманатқа алынған; жоғарыда ... әлгі ... ... ... деп аталатын бір ру өз еркімен қосылған, ал ... ... - ... әрі А. И. ... былай деп жазады: .
Көріп отырғанымыздай, А. И. Тевкелев өз жазбаларында Орта жүздің ... алты руы ... ... Найман, Керей, Уақ, Қоңырат, Қыпшақ руларын атап өтеді. ... ... ... ... ... ... ... Қарауыл, Атығай, Қарпық және т. б. рулардың атын бұрмалап көрсеткен.
А. И. Тевкелевтің мәліметтеріне арғын - Мейрамсопы және ... ... екі ірі ... ... ... руы ... ... ал Момын тармағы: Шақшақ, Атығай, Қарауыл, Бәсентиін, Қанжығалы руларын біріктіреді. Бәсентиін және Шақшақ руларын қоспағанда, жоғарыда келтірілген барлық ... ... жігі ... яғни бір - ... ... немерелес болып келеді. Алтай, Төртұл (төртуыл), Қарпық т. б. руларға келетін болсақ, олардың таксономиялық жігі ... мен ... ... ... ... ... ... Мұндай әр түрлі ұрпақтар жігін анықтау рулық құрылымдар өзгерістерін қарастырған кезде маңызды, өйткені рудың бөлінуі одан жаңа рулардың туындауына және өсіп - ... алып ... ... ... қай руға ... ... ... оның жаңа руға қатынасымен, демек, осы ру мекендейтін аумақта өз жайылымын ... ... ... ... ... басқа тайпалардың рулық бөлінісінде де нақ осындай көрініс байқалады. Сонымен қатар ол Қоңырат руын Орта жүзден бөлініп, Үлкен орданың ... ... ... - ... жүрген ру ретінде көрсетеді.
А.И. Тевкелев тайпалар арасына олардың санына қарай ... бір шек ... ... ол ... , , , , ... ... береді. Бұлайша біздіңше, тайпалардың өзара сандық қатынастарына ... ... ... ХІХ ... мен ХХ ... ... қазақтардың рулық - тайпалық құрылымы туралы, соның ішінде Орта жүзге қатысты неғұрлым толық түсінік беретін ... ... ... ... ... ... еңбектерге зор мән бере отырып, біз 1956 - 1989 жылдардағы этнографиялық экспедициялар жинаған мәліметтерге көп сүйенеміз. ... ... ... бірі ... материал болып табылады. Біріншіден, сол кездердегі қазақтардың этникалық атауларының түп - ... мен ... ашып ... ... мүмкін болған жерінде әулеттердің, қауымдардың бөлініп шығу және бастапқы рулардан кейінгі рулардың өсіп - өрбу процестерін айқындайды; ... ... - ... ... әр ... ... ... көрсетеді; төртіншіден... тағы сол сияқтылар.
Өзіміз жинаған қазақ шежірелерін революцияға дейінгі басылымдармен ... ... ... ... ... шежірелері тарихи жағынан әлдеқайда құнды деген қорытындыға келуге болады. Әдеби деректермен біз жинаған шежірелер ... ... ... да бар, кейбір құнды шежірелер қазақтардың рулық - тайпалық құрылымының неғұрлым толық көрінісін береді.
Алайда, ... ... ... тегінен аңызға айналған генеалогия мен рулық - тайпалық құрылымының ... ... ... ... айыра білу керек. Егер аңыз - ... ... ... ... ... ... ... жіктеріндегі тарихи тұлғаларды, сонымен қатар рудың (оның аталары мен әулеттерінің) өмір ... ... дәл ... ... шығу ... ... ... Яғни бұл құрылымдарда тарихи жағынан нақтылық бар.
Рулық - ... ... ... ... аңыз генеалогияның мифологиялық сипатта екенін мойындаумен қатар, солар жөнінде бірер ауыз сөз айта кету орынды. Себебі, олар ... ... бір ... ... ... ... және ең ... - қазақ халқының этникалық сана - сезімін, біртұтас түп - тамырын (мифологиялық тұрғыдан болса да) ... ... ... ... ... ... ішінде аңыз - генеалогия да ой елегінен өткізіліп, зерттелуге тиіс, өйткені халықтың дүниеге көзқарасы этнос сипаттамаларының бірі болып ... ... ... ... ... ... тұлғалар, ауыздан ауызға көшкен сайын аңызға айналып, атақ - ... ... ел ... дәрежесіне дейін көтерілетіні бар. Мысалы Алаша хан хақындағы аңыздары еске алып көріңіз...
Мұхаммед Хайдардың деген ... (ХVI ғ.) ... ... ... ұлы ... ... хан туралы аса құнды тарихи мәліметтер келтірілген, оның деп атану ... ... ... Монғолша - деген сөз, тұтас аударғанда ... ... Бұл ... Сұлтан Ахмет хан Орта Азияда, Моғолстанда үздіксіз соғыс ... үшін ... аңыз ... ... хан ... ... соның ішінде қазақтардың да арғы атасы саналады. Қазақ оның төртінші ұрпағы болып есептеледі. Ал енді бір ... ... хан ... үш ... ... қалаған, оны үш жүз адам ақ киізге хан етіп көтерген.
Бұл аңыздармен қатар: сұлтан Ахмет ... өзін хан етіп ... ... қатысты деп түсіндіретін көзқарас та жоқ емес. Қазақтардың шығу тегі, оның үш жүзге бөлінуі туралы өзге де аңыздар бар, ... ... ... ғана ... Аңыз ... Ұлы жүз Ақарыстан тараған. Ал орта жүз бен Кіші ... шығу тегі ... ... шежірелері әр түрлі түсіндіреді. Біз жинаған далалық материалдарға қарағанда Орта жүздің арғы тегі - ... та, Кіші ... арғы тегі - ... ... ... ... ... бөліністің ең жоғары сатысы - тайпаның шығу тегі деген ұғымда қолданады. ... ... орны ... ... тарихымыздың ата тарихы екенін (патриархат дәуірінен) байқаймыз, оның үзбей даму жолында, динамикада, қозғалыстағы ... ... ... әр ... ... ... ... жүрген ағайынға шежіре арқылы бөтенсінбей бір- бірінің танысуына ... ... ... ... алысы жоқ, сұрай- сұрай қарын бөле шығатынына назар аударамыз.
Шежіре ендеше ... ... ... ... ... бөлінуі үшін емес, оның тұтастығына, туыстығына ортақ тілі, ортақ діні, ортақ ділі, ортақ Отаны, елі, жұрты бар екеніне, тірлікке, бірлікке, ... ... ... ... Ол өмір бойы өзін ... ... ... кешегі күнін, болашағын іздейді. Шежіре әр адамның жоғын тауып ... ... ... ерлігін, тектігін, өз мүддесін ұлт мүддесіне қабыстырған жандар екенін көрсетеді. , жүз деп бөлініп жүргендердің , , - деген Ғабит ... ... ... тарих сабағы екенін білдіреді.
Ахмет Байтұрсынов ұлт намысы екі адамның, екі ауылдың, екі рудың намысы емес екендігін ХХ ... ... ... Шежіре ұлттық шежіре болуы керек, ол әр адамның шығу тегі арқылы бүкіл қауымды, халықты таныстыру арқылы табыстыруы керек.
Шежірелер қазақта, ... алты ... ... шежіресі болып басталады. Шығыс еліне мұсылман дінін таратушы қожалар өздерінің ... ... ... Бұл ... ... ... Мұқановтың еңбегінде арнайы айтылған еді.
Кеңес өкіметі тұсында тарих зерттеушілеріміз ақиқатты жаза ... ... ... ... барып, қазақтың шыққан тегі бірде Монғол, Жоңғар, ... арғы түбі ғұн деп ... ... ешқандай шындыққа жуымайды.
Қолданылған әдебиет тізімі
Х. Арғынбаев, М. ... В. ... .
М. Б. ...
М. Кани .
М. С. Мұқанов .

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
«үш жүзге» бөлiну - қазақтың ажалы11 бет
Алаш тұлғаларының көзқарасындағы үндестік5 бет
Ар жақта дүмбірлеген арынғазы11 бет
Шежіре – елтану мектебі15 бет
Қазанғап күйші11 бет
Қазақ халқының XVIII ғасырдағы мәдениеті22 бет
Қаңлы мемлекеті3 бет
Әйтеке би (1683 - 1722)2 бет
Аягөз ауданындағы этнонимдердің этнолингвистикалық табиғаты72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь