Әл-Фараби және Ақжан Машани (Қасым Аманжолов порталынан)

1971 жылы Мәскеуде өткен халықаралық конгрестің мәжілісінде әл-Фарабидің ЮНЕСКО ауқымында 1100 жылдық мерейтойын өткізу мәселесі қозғалған кезде бүкіл әлем ғалымдарын таңдандырған оқиға болды. Батыс пен Шығыс ғалымдарының бәрі араб ғалымы деп білетін әйгілі Әбу Насыр әл-Фараби арабтың да, түріктің де ғалымы емес, қазақтың тікелей бабасы болғаны бұлтартпастай дәлелденген еді. Бұл оқиға тек ұлы ғұламаның өмірі мен еңбегін тереңдеп білумен қатар, дүниежүзі зерттеушілері әлемде қазақ деген ұлт бар екенін, тіпті бүкіл адамзат өркениетінің бір бастауы көне қазақ жерінен таралғанын мойындап, таңғалысты. Сонда әл-Фарабидің қазақ бабасы екенін әлем ғалымдарына мойындатқан кім болды? Қазақ жұрты ғана емес, сол кезеңдегі Кеңес Одағы ғалымдары мұндай ірі зерттеуді жүргізген тарихшы да, рухани саланың ғалымдары емес, құжат бойынша геолог ғалым Ақжан Машани екеніне қанығып таңырқасумен болды. Ал осы айтулы тұлға Ақжан Машани деген кім? Бұл жөніндегі сауалға қазір қазақтың көптеген жастары жауап бере алмайтыны байқалады. Егер әл-Фарабиді зерттеуге бүкіл ғұмырын арнаған Ақжан Машани болса, Ақжан Машанидің өмірі мен еңбегін зерттеп, көптеген еңбектер жазған Сәтбаев атындағы ҚазақҰТУ-дың профессоры, педогогика ғылымдарының докторы, техника ғылымының кандидаты, «Ақжан Машани» халықаралық қоғамдық қорының президенті Шамшиден Абдраманмен сұхбатты жариялап отырмыз.

– Шәке, бүгінгі таңда қазақ жұрты әл-Фарабидің өмірі мен еңбегіне айтарлықтай қанық болса да, оны зерттеп, қазақтың бабасы екенін бүкіл әлем ғалымдарының алдында дәлелдеген және ұлы ғұлама туралы көптеген еңбектер жазған Ақжан Машани туралы жете білмейтіні аңғарылады. Сондықтан да Ақжан Машани туралы әңгімелеп берсеңіз?
– Ақжан Машанидің тұлғасын толық¬қанды тану үшін әуелі әл-Фарабидің қандай зор ғұлама екенін білу қажет. Сондықтан да мен Ақжан Машани жөнінде әңгімелемес бұрын әл-Фараби жөнінде айтып өткенім жөн болар. Ислам діні тарамай тұрған кезде Отырар өңірінің, Тұранның-Сарматтың көне мәдениеті жоғары болған. Ертедегі мәліметтерде Отырар жоғары мәдениетті, оның кітапханасы дүние жүзіндегі кітапқа бай орын болған. Осы жағынан ол Александриядан кейінгі екінші орын алады деп жазған Александрия ғалымы Птоломей.
Әл-Фараби бала кезінде Отырарда туған. Оның әкесі атақты, ауқатты, қолында билігі болған. Әл-Фараби сауатын балалық шағында өзінің елінде, өзінің ана тілінде алған. Ол 16 жасында (кейбір мәлімет бо¬йынша 12 жасында) керуенге ілесіп Бағдатқа оқуға келген. Ол кезде Бағдат халифасының се¬німді сарбаздарының көбі түркістандықтар-мамлюктер, яғни әл-Фараби елінен болған. Сол себепті әл-Фарабидің бұл жерден ғылым үйренуіне жағдай болды деп білеміз. Оның үстіне Бағдат Арун Рашид кезінен бастап ғылым, өнер қуған адамдарға қақпасын кең ашқан. Алғашқы кезде әл-Фараби өзін ақын, әнші, күйші, музыкант ретінде танытқан. Кейін ол ірі ғалымдардан дәріс тыңдап, сабақ алған. Оның алғашқы ұстаздары Александрия¬дан, Византиядан ығысып келген ғалымдар болған. Грек, араб тілдерін меңгерген соң, басқа шаһарларда тұратын ғалымдардан дәріс алады. Содан ол араб елдеріне келіп, еңбектерін араб тілдерінде жазып мәшһүр болды.
        
        Әл-Фараби және Ақжан Машани   /Қасым Аманжолов порталынан/
Бір күй бар...
1971 жылы Мәскеуде ... ... ... ... ... ЮНЕСКО ауқымында 1100 жылдық мерейтойын өткізу мәселесі қозғалған кезде бүкіл әлем ғалымдарын таңдандырған оқиға болды. Батыс пен Шығыс ғалымдарының бәрі араб ... деп ... ... Әбу Насыр әл-Фараби арабтың да, түріктің де ғалымы емес, қазақтың тікелей бабасы болғаны бұлтартпастай дәлелденген еді. Бұл оқиға тек ұлы ... ... мен ... ... білумен қатар, дүниежүзі зерттеушілері әлемде қазақ деген ұлт бар ... ... ... ... ... бір бастауы көне қазақ жерінен таралғанын мойындап, таңғалысты. Сонда әл-Фарабидің қазақ бабасы екенін әлем ғалымдарына мойындатқан кім ... ... ... ғана емес, сол кезеңдегі Кеңес Одағы ғалымдары мұндай ірі зерттеуді жүргізген тарихшы да, рухани саланың ... ... ... ... ... ... Ақжан Машани екеніне қанығып таңырқасумен болды. Ал осы айтулы тұлға Ақжан Машани деген кім? Бұл жөніндегі ... ... ... ... ... ... бере ... байқалады. Егер әл-Фарабиді зерттеуге бүкіл ғұмырын арнаған Ақжан Машани болса, Ақжан Машанидің өмірі мен еңбегін зерттеп, көптеген ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы, техника ғылымының кандидаты, халықаралық қоғамдық қорының президенті Шамшиден Абдраманмен сұхбатты жариялап отырмыз. - ... ... ... қазақ жұрты әл-Фарабидің өмірі мен еңбегіне айтарлықтай қанық болса да, оны зерттеп, қазақтың бабасы екенін бүкіл әлем ... ... ... және ұлы ... ... ... ... жазған Ақжан Машани туралы жете білмейтіні аңғарылады. Сондықтан да ... ... ... ... берсеңіз? - Ақжан Машанидің тұлғасын толық - қанды тану үшін әуелі әл-Фарабидің қандай зор ғұлама екенін білу ... ... да мен ... ... ... ... бұрын әл-Фараби жөнінде айтып өткенім жөн болар. Ислам діні тарамай тұрған кезде Отырар өңірінің, Тұранның-Сарматтың көне ... ... ... Ертедегі мәліметтерде Отырар жоғары мәдениетті, оның кітапханасы дүние жүзіндегі кітапқа бай орын ... Осы ... ол ... ... ... орын ... деп жазған Александрия ғалымы Птоломей.Әл-Фараби бала кезінде Отырарда туған. Оның әкесі атақты, ауқатты, қолында билігі болған. Әл-Фараби ... ... ... ... елінде, өзінің ана тілінде алған. Ол 16 жасында (кейбір мәлімет бо - ... 12 ... ... ілесіп Бағдатқа оқуға келген. Ол кезде Бағдат халифасының се - німді сарбаздарының көбі түркістандықтар-мамлюктер, яғни әл-Фараби елінен болған. Сол себепті ... бұл ... ... ... ... ... деп білеміз. Оның үстіне Бағдат Арун Рашид кезінен бастап ғылым, өнер қуған адамдарға қақпасын кең ашқан. ... ... ... өзін ақын, әнші, күйші, музыкант ретінде танытқан. Кейін ол ірі ғалымдардан дәріс тыңдап, сабақ алған. Оның алғашқы ұстаздары ... - дан, ... ... ... ғалымдар болған. Грек, араб тілдерін меңгерген соң, басқа шаһарларда тұратын ғалымдардан дәріс алады. Содан ол араб ... ... ... араб ... жазып мәшһүр болды.Әл-Фараби ғұмырының соңын Сирия-Шам елінде өткізген. Өйткені, сол кезде Сирияның мәдени өркендеу деңгейі басқа араб елдеріне қарағанда жоғары ... ... ұлы ... ... әмір Сайф ... Хамдани құрмет тұтқан. Мұның бір себебі, қыпшақ батырлары Бағдат әмірлері болған. Олармен ... ... болу ... ... ... ... ғұламасына ерекше қасиет көрсетуді мақсат етеді. Сөйтіп, әл-Фарабиді арнайы шақыртады. Салтанатты кешке келген ... ... ... ... ... ... әл-Фараби: дейді. Оны сынамақ болып: дейді әмір. Әл-Фараби жұртты айналып өтіп, тақтың ... ... ... ... жайғасады. Мұндайды ұната қоймаған әмір, тақ күзетшісіне тек қана өздері түсінетін тілде: дейді. дейді олар. Әл-Фараби сол ... ... ... ... қалады: дейді. дейді баба.Отырғандар ғұламаға бірінен соң бірі ... ... көп ... ... ... ... ... қойып, ғалымды сүріндірмекшілер де табылады. Бірақ ғұлама бәріне дұрыс жауабын беріп, жөнін айтып отырады.Сол кездегі әдет бойынша, яғни қазіргі ... ... ... жүргізілетін стенограмма тәрізді сол әмір мәжілісінде әл-Фарабиға ... 46 ... пен оған ... ... - тары ... ... Машани нақты білген.Ақжан Машани 1970 жылы бас - пасынан шыққан ... ... сол әмір ... ... ... нанымды түрде көркем тілмен жазған еді. Жалпы ... ... үш ... ... ... Бірі - ... ғылымға баулитын ғылыми-фантастикалық романы , екіншісі - ұлы ғұламаның азаматтық бейнесін сомдаған тарихи деректі ... ... - ... ... ... романы.Сол, Сирия әмірі ұйымдастырған мәжілісте өнер керсеткендерге әл-Фараби түрлі музыкалық аспаптардың мақамын дұрыстап ... ... ... музыкаға бейім екендігін көріп, байқаған әмір ғалымның күй тартуын қалайды.Әл-Фараби өзімен алып келген аспабын ала салып, күй тартып, ... ... ... ... ... ... Сайф ад-Дау музыка жөнінде кітап жазып беруді тапсырады. ... ... ... ... бірі болған жазылу себебі осы еді.Әмір әл-Фарабиге ризалығын біл - діріп тұрып, қандай тілегі болса, соны орын - ... ... тек ... ... ... 4 ... қанағаттанатындығын білдіреді... - Әл-Фараби қазаққа алғаш қалай әйгілі болды? - Әл-Фарабидің қыпшақ перзенті екендігін замандастар арасында алғаш ... ... А. ... ... ҚСР ҒА ... Қаныш Сәтбаевқа жазған хат демекпіз. Егер Ақжан ағаның сөзімен айтсақ, бұл FA-да әл-Фараби еңбегін кеңінен баяндаған құжат. Сонан соң ... 1961 жылы ... №5 ... ... мақаласы болды. Мақалада әл-Фарабидің 1100 жылдығын атап өту жөнінде мәселе қозғағанда, оның қолында сол ... ... ... ... ... ... ... әл-Фараби еңбектерінің жалпы саны жүзден асады. Зерттеушілердің айтуынша әл-Фараби еңбектерін бөлек-бөлек қағаздарға жазып, көрінген шәкірттеріне бере салады ... ... ... оның еңбектерінің арабша көп нұсқасы жоғалып кеткен. ... ... ... ... кеткен еңбектерінің біразы латынша, еврейше аудармаларда сақталған. Оның бұл еңбектерін Еуропа ғалымдары кең ... ... Ал араб ... ... тірі ... де, ... кейін де оны өздерінің ұстазы деп білген. Әсіресе, оның еңбектерін Орта Азия ғалымдары жоғары ... ... ... ... ... француз тілдеріне аударылған. Шығыс елдерінде әл-Фараби туралы жазылған еңбектер көп. Солармен бірге , журналдарында әл-Фараби жөнінде аздаған мәліметтерге ... ... ... атты ... ... ... ... салған ұлы баба суретін қоса берген еді. Омырауы ашық, ... ... ... кісе ... ... бабаның түрегеп тұрған күйінде оң жақ қолымен үстелге сүйенген бейнесі салынған. Ал үстел үстінде адам құшағына әзер сиятындай орта ғасырлық ... ... ... оң ... таяна тұрып, сол қолымен кісесін ұстаған бабамыздың мына ... ... ... ... дала ... ... ... еткендей әсер қалдырады. Қаба сақал баба басындағы бөрікті де араб бас киіміне ... ... ол ... бөркі. Тек аяғына іле салған шәркейі ғана ұлы бабамыздың ыстық өлкедегі ғұмырын елестетеді.Суреттің үстіңгі ... ... ... туған, қайтқан араб әріпімен берілгендігіне қарап, белгісіз уақыттағы бұл сурет әл-Фараби дүниеден өткен соң ... ... ... бұл ... тым ... салынғанын байқауға болады. Бірақ, оны кім салды? Бұл жөнінде Ақаң да ауыз ашпады, мен де ... 1961 ... ... сол ... ... осы сурет журналында жарияланған болатын.− Олай болса біздің тұңғыш теңгемізде, әл-Фарабиге ... ... осы ... нұсқасы емес, басына сәлде ораған бейнесі жасалғаны қалай? - Бұл намаз оқитын ... ... ... ... мән ... ... ... керек.− Ал енді Ақжан Машанидің әл-Фарабиді қалай зерттегені жөнінде ... ... ... ... ... ... ... жол болды. Бірі - кітап - ... ... ... арқылы әлемнің ірі-ірі қалаларындағы кітапханаларға хат жолдау. Екіншісі - шетелге шығу. Үшіншісі - өз ... ... ... ... ... ... Париж, Берлин, Лис - сабон, Бейрут тәрізді, қалалардағы ірі деген кітапханаларға жолданған хаттар сол 1958 жылдары басталып, үзіліссіз ... ... ... ... ... ... ... () тиді. Мұның Ақаңда арабша нұсқасы жоқ болатын. Кітап 1930 жылы ... том ... ... ... аударылып Парижде басылған. Шет жұрттарға баруға қаражат та, уақыт та көтермейтіндігі белгілі. Мұның ... ... ... ... табылған баба жайлы аздаған деректердің ішінде неміс ... екі, ... және ... ... бір-бірден табылған әл-Фараби еңбектерінің библиографиялық тізімі шетел кітапханаларынан баба мұрасының ... ... ... ... ... Сөйтіп, Ақжан ағаның қолында 1958-60 жылдары әл-Фарабидің оншақты шығармасы және оның еңбегін зерттеушілердің ... ... еді. - ... ... ғалымдары өздерінің бабасы етуге тырысып, Ақжан Машанимен айтысып-тартысқаны рас па? - ... ... ... ... ... ... жан салмайтын өзбек ағайындары - ның әдеті Ақаңа таныс. Әл-Фарабиді қазақ етер қазықты қағып алған соң да ташкенттік әріптестерінің ... ... ... ... ... ... Ташкентте Бируни атындағы Шығыстану институтына әдейі барып, әл-Фараби туралы ешқандай деректің жоқ екендігіне көзі ... ... ... ... ... ... ... болып шықты. Институт директорының орынбасары Мұзафар Хайруллаевтың Ақаң жинаған әл-Фараби тұрғысындағы азды-көпті ... ... шек ... Оның ... ... ... тақырыбының тағдырын да сол жолы анықтауға Ақаң себепкер болды. Баба ... ... ... ... дегендей өзінің мақаласы жарияланған мен журналдарын сыйға тартты.Әйтсе де, ... ... ... ... ... көре тұрса да, өткен ғасырдың алпысыншы жыдарының басында: деп казақ ғалымдары жаппай қарсы шығып ... ... ... 3-4 жыл ... ... ... тілінде бірнеше мұрасы жарық көріп, бұл кезде Хайруллаев Ақаң ақыл берген тақырыпты игеріп, әл-Фараби философиясынан докторлық ... ... ... енді ұлы ... ... ... бастаған-ды. Осындай әңгімені Ақжан әл-Бирунидің 1000 жылдық мерейтойына барған жолы естиді: - дегенде, ... ... Сол ... ... ... жөнінде Машани бастамасынан хабардар Мұзафар: деп қазақ ғалымдарының арасыңдағы баба мұрасына қарсы көзқарастан ... ... ... ... ... енді басқа бір айласын ұсынған болатын. М.Хайруллаевтың әл-Фарабиді ташкенттік еткісі келген пиғылы 1971 жылы ... ... ... ... 13-ші ... ұлы ... ЮНЕСКО тарапынан 1100 жылдық мерейтойын өткізу мәселесі сөз болғанда айқындалған болатын. Осының кесірінен ұлы бабаның ... ... ... қыл ... ... еді. ... ... болды: М. Хайруллаев сөз алып: дегенде, мәжілісті басқарушы ... ... ... ... ... ... атып тұрған-ды: дейді. Осындай сәтте Алланың құдіретін мойындатар сөзді араб тілінде айтып, А.Машани төрағадан сөз сұрайды. Өз тілінде ... ... бе, ... ... ... ... Ақаңа сөз береді. Әл-Фарабидің туған қаласы Фараб-Отырар, елі Қазақстан екенін дәлелдеп, ... ... баба ... ... жұмыстарын баян етеді. Сөйтіп, ұлы ғұламаның отаны Қазақстан екені нақты айқындалады. Көне заманда әйгілі ... ... мұны ... ... ... ... ... әл-Фарабидің туған жері деп бұлтартпай кеңінен дәлелдегені мәлім болады. деген қаулы қабылданған еді. ... ... ... ... ... 1975 жылы 8-13 ... Мәскеуде басталып, Алматыда аяқталды. Бұл қазақ ғылымын - дағы ұлы ... ... әлем ... ... ... ... мың ... ары басталғанын мо - йындады. - Әл-Фараби еңбектерімен Абай қалай ... ... - ... ... зиялылары білім алған Ғалия медресесінің кітапханасы Уфа мешітінің ... ... ... ... ... Ақаң ... ... үш кітабын бірден тапты. Оның бірі неміс аудармасы, ол өзінде бар-тұғын. Ал 1907 жылы Каир - де ... екі ... ұлы ... он ... және ... ... Мешіттің имамы Камал Башари қази әл-Фарабидің қазақ-қыпшақ тумасы екендігін естіп қуанып, сол кітаптың бірін Ақаңа сыйға тартып, Қазандағы Маржани медресесінде, ... ... ... ... жеке ... ... оқытылғандығы туралыайтады. Шынында да Шоқанның замандасы әрі досы Шағабутдин әл-Маржани әл-Фараби еңбегін ... ... ... оның ... ... дәріс оқытқан-ды. Соның арқасында әл-Фараби есімі Қазан-Уфа ... ... ... ... Ш.Маржани арқылы Абай мен Шәкәрім әл-Фарабиді білгені анық. Сол жолы Қазаннан іздегенін тауып, ең ... ... ... ... Қарқаралы мен Семейдегі мешіттерде Қазан-Уфа медресесін бітірген имамдар ұстаздық еткендігін білетін Ақаң сол молдалардан тәлім алған Абайдың ... ... де, ... де қанық болғанына көзі жетеді. Бұған Шәкәрім қажының ұлы Ахаттың Ақжан ағаға арнаған ... хаты да ... ... Шәкәрімұлы Құдайбердиев ақсақал бұл тілдей хатты Ақжан ағаға Алматыда өткен мәжілісі кезінде берген еді. Бұл кезде ол кісі Абай ... ... ... ... ... ол кісі ... ... естіген болу керек.Әл-Фараби есімін ұлы ақын Мағжан Жұмабайұлы ... ... ... Уфадағы медресе Ғалияда оқығаны мәлім. Онда әл-Фараби еңбектері және баба туралы Ш.Map еңбектері де болған.Ақаңның пайымдауынша, Абайдың даналық бастауы - ... ... және ... көне мәдениеті мен өнерінде. Бұған Ақаң күмән келтірмейді. Себебі, Абайдың даналық дариясы Еуропа мәдениетінен бастау алады деген ... Ақаң ... ... ... ... ... орыс ... қарыздар ететін пікірді қалыптастырған Мұхтар Әуезов болғаны бәрімізге белгілі. Әуезовке Ақжан кезінде өз ойын жасырмай айтқан ... ... деп ... ... ... Ақжан. деген жазушы сауалына: дегенде, -- , -- деп ... ... ... еді>> деп Ақаң сол ... жиі еске алып отыратын...Батыс ғылымының, әсіресе мәдениетінің бастауы орта ғасырдағы араб елдерінде жатқандығын, ал Шығыстың даму ... ... араб ... ... ... ... ... көз жеткізген А.Машани араб мәдениетін екі данаға да ортақтастыра отырып, Абай ... араб ... ... ... Сол көне ... ... ... бастаушылардың бірі де, бірегейі де Әбу Насыр әл-Фараби болғандығын білетін Ақжан, екі дана арасын жалғастырар желіні де ... ... ... тек ... - ... ғана ... көп ... ғұлама, ерен өнершіл, әрі ақындығымен ұштастыра зерттеген Ақаң: деп тұжырымдап Ақжан қазақ топырағында ұлы бабаға жақын, рухани сабақтас ... ... ... айналып өте алмаған.Ақжан Машани тоқсанға аяқ басқан шағында Абай тақырыбына қалам тартып осындай ой-толғаммен зерттеу еңбегі ... 1994 жылы Абай - - дың 150 ... ... қарсаңында оқыр - - ман қолына тиіп еді. Сөйтіп ... ... ... ... ... теңдесі жоқ мұра қалдырды және әл-Фараби қағидаларының бүгінгі ғылымдағы көріністері мен казақтың дүниетанымдық ... ... ... методологиясының ғылыми-ислами негізінің концепциясын жасады. - Енді Ақжан Машанидің өзі туралы әңгімелесеңіз.− Ілияс Есенберлиннің ... ... ... деп ... ... ... шын ... Машан би екенін қаймана қазақ аңғара қоймайтын болар. Осы Машан би Құнанбай қажымен ... ... ... ... адам ... ... өңірінің игі жақсылары болған аға сұлтан Құспек пен Жамантай төреге дейін Машан биді құрмет ... ... би ... ... ... ... деп күйзелгені жұрттың аузында жүретін сөзге айналған. Ал осы Машанбидің кенже ұлы Жақсыбектің баласы Ақжан ... яғни ... ... ... ... 1906 жылы ... туған. 1939 жылы қазақтың тау-кен институтын бітірген. 1960 жылдан бастап осында кафедра меңгерушісі болған. Геология саласында 200-ден ... ... ... ... жариялаған. Қазақстанда геомеханика мектебінің негізін қалаған. Абастау-Құсмұрын, Жосалы кен көздерін ... ... ... ... ... оқу - лық - тар ... Геология та - қырыбында жазған ең - бектері Кеңес Одағы кө - ... ... баға - лан - ған. ... ... ... ... Ғы - лым ... іргета - сын қаласып, оның тұңғыш мүше-корреспонденті болған.А.Машанидің (1957) романы қазақ әдебиетін - - дегі ... ... - ның ... туындысы болды. Сөй - тіп А.Машани қазақ әде - бие - тін - дегі ғылыми-көпшілік, фантас - тика ... ... оның ... ... қаққан классигі болып төл тарихымызға енді.А.Машани алпыс жылдай үзіліссіз ұстаздық етіп, мыңдаған кен ... ... ... рет ... ... ... (1969), (1995) ... әлі құнын жойған жоқ. Ендеше оны марапаттаған ... ... ... Ту ... ... ... ұланғайыр азаматтық ісінің, толық бағасы дей алмаймыз. А.Машаниді өзі құрылтайшы болған ҰҒА-ның толық мүшесіне өткізбей атағымен шектеуі оған жасаған ... ... деп ... ... және 1946 жылы ... ... ... Мәскеуде хабар-ошарсыз кетуі де ұлтжанды азаматтың тартқан жазасы деп білеміз. Басқаша ... оның ... ... мен мәдениетін көтеріп, ұлылығын танытқаны отаршыл империяға ұнамағанын аңғартса керек. Әйтпесе оның ... ... ... ... ең ... ... мен ... лайық екенін түсіну қиын болмас. Бір өкініштісі, ғұлама ғалымның еңбегіне деген селқос қараушылық әлі күнге ... ... ... - ... ... ... ... көріп, ұлағатын өз құлағыңызбен тыңдағаныңыздың өзі бір мектеп екені даусыз. Осы жөнінде жазу да ... ... ... ... ... ... зор әсер еткені айтпасақ та түсінікті ғой. - - Мен ... ... ... оқып ... ... ... ... кейін журналында бөлім меңгерушісі болып мақалаларын бастырып, әңгімелерін тыңдай жүріп оның әл-Фараби секілді сегіз қырлы ғалым, ойы мен білімі ... ... ... ... ... ... Одан ... тәлім- - тәрбием мен білімімді күнделікті еңбегімде пайдаланып - ақ келемін. Қазір ойлап отырсам, өз басым екі жүзден астам әдеби және ... ... ... ... ... ... қатар, мен (1968) романдары, (1962), (1965), (1981), (1988) және (2007) ... ... ... ... ҚазҰТУ жанынан А.Машани Орталығын құрып, 2003 жылдан ... ... 16 ... ... ... жинақтадым, ол түгелдей 2011жылы оқушысына жетті. Тек бұл емес, геомеханиканың негізін салған, ... ... ғана емес ... ... ... ... фарабитанудың атасы саналатын академик Ақжан Машанидің дүниежүзілік ... ... ... танытар 32 зерттеу еңбегін жариялап, 100 жылдық мерейтойын - ЮНЕ - - СКО ... атап ... ... Әл - ... - дің де ... жұрттың игілі - гіне айналдыру үшін Халықара - лық қоғамдық қорын ... оған бас - көз ... келе ... 2007 жылы ... ... ... - роман жазып, жарыққа шығардым. Ал, түрлі жиындарда, халықаралық ғылыми конференцияларда баяндамалар жасау, мұндай шараларға ұйытқы болу да міндетіме ... 2009 жылы ... ... ... бір парасы. - Ақжан Машани фарабитанудың ... ... Сіз ... ... ... секілдісіз. Ұлы бабамызды өз отандастарына танытуда қаншама еңбек жасап, зерттеулер жүргізген А.Машанидің еңбегін халықаралық деңгейде ... ... ... да айта кетсеңіз. - 2006жылы газетінде деген ... ... ... ... емес пе. Сөйтіп Х.Алтай, Р.Бердібай, М.Мағауин, С.Қирабаев, С.Зиманов, К.Смайлов, Қ.Қайсенов тәрізді ғалымдар мен қоғам қайраткерлері дөңгелек үстелге қатысып, қорытындысында сол ... ... ... ... А.Машани мерейтойы ЮНЕСКО деңгейіне лайық деген ұсыныс жасады. Ғалым А.Машанидің 100 жылдық тойы ... ... ... ... туралы және сол мерейтойдың 2007 жылға белгіленген тұрғысындағы алғашқы ақпарат маған ... ... бұл ... ... ... шаралар жасала қоймады. Соның салдарынан Ақжан Машаниді жұртшылық жете танымайтындай болып ұғылатынын байқадым.Ақжан Машанидің еңбектері тек әл - Фараби емес, тек ... ... ... ... - ... ... да ... жаңалықтары, зерттеулері қаншама де - сеңізші! Тіпті бүкіл Қазақстанда Ақжан Машани тұлғасына теңесерліктей ұлы ғалымдар кем де кем. ... ... пен ... ... қатар меңгеріп шет жұртқа дейін танымал болған ондай тұлға жоқ десем сөзім жаңсақ бола ... ... ... дәл ... ... ... ғылымтанудың өзегі деп білемін. Солай болса да, абайтану, фарабитану, секілді машанитану пәндері оқу орындарына енгізілмеген еді. ... ... ... ... мо - ... ... те ... Машани еңбек еткен Ұлттық-техникалық университет ғимаратының алдыңғы алаңы - ның бір жағында Қ.И.Сәтбаевтың ескерт - кіші тұр ғой. Ал, ... ... ... А.Машанидің ескерткіші өзінен өзі сұранып тұрғандай. Білім және ғылым ... ... ... ... оқу ... ... болса, мұның пайдасы қанша зор екені айтпасақ та түсінікті болар.Жә, Машаниды былай қойып, әл - Фарабиды лайықты ... ... бе. Біз ... ... тарихында, екі ұлы ұстаз бар екен. Бірі Аристотель, ол антидүние өкілі, екіншісі әл - -Фараби. Ол бұл жаңа дүниенің Аристотелі. ... бұл ... ... ме? Егер, Ақжан Машанидің сөзімен айтсақ жаңа заманның дара тұрған екі данасының біріншісі пайғамбарымыз ... ... ... ... ... ғұламаның, мынау сенің бабаң деп, қазақтың пешенесіне еншілеген әл - -Фараби. деген сұраққа қалай жауап берер ... - Мен ... Әбу ... атар ... ... Аристотельде, Птоломейде жоқ дүниені ұлы бабамыз өз жанына қосып, ол ... ... және ... ... дейінгі геометрияны жинақтап 13 кітап жазды, оны геометрияның атасы дейді. Ал, бабамыз сол геометрияны дамыту нәтижесінде, оны ғылымдардың негізі ... Әл- - ... ... ... ... Батыс Еуропа, тіпті грек ғалымдарының өзі Аристотельді түсіне ... Әл- - ... ... ... жан-жақты түсіндіріп берді. Осылайша ұлы бабамыз, бүгінгі тригонометрияның ... ... ... ... ... әл - ... ұлы ... (Великий Коментатор) деп атай келе, кейін Шығыстың Аристотелі деп атауға мәжбүр болды. Бұл екінші ... ... ... Орта ... ... Еуропаны ілімге баулыған араб ғалымдары оны әл мухалім, әл - сани екінші ұстаз деуі Мұхаммед (с.ғ.с.)пайғамбарымыздан кейін қойды. Ал, оны ... ... деп ... ... ... соның ішінде өзіміздің өкілдеріміз де бар.Мен бұл ойымды, 2010 жылы ... ... штаб ... ... ... ... ... ҚР Елшілігі ұйымдастыр - ған атты тақырыпта өткізілген Дөңгелек үстелде атты баяндамада қадап ... ... оқу- - ... ... бі - ... әл-Фараби болуы керек емес пе?! Бір- - екі ЖОО - на, ... ... баба ... ... әлі асқанымыз жоқ қой. Бүгінгі ғаламдану заманында бабалар есімін ... ... ... ете ... ... ... Машани қазақ қауымы үшін фарабитанудың кілтін жасап ... ... Мен мұны ... ... ... ... барысында және 150 баспа табақтай зерттеулерімен танысқанда көзім жетті. ... - де ... оқу- - ... ... ... ... сол жолы ... еді. - Ақжан Машаниға арналған тұңғыш көркем шығарма кейіпкеріңіз оқи алды ма? - Менің орны толмас үлкен ... ... әз ... ... ... ... ... бұған мүмкіндік болды, бірақ шығармамды журналына бастырып, рухани ұстазыма тарту етемін деп жүргенде фәниден өтіп кетті. сериясы бойынша ... ... 100 ... ... ... соң үш айда ... ... Бұған мына ақпаратты қосайын. Сол жылдың 1 қараша күні баспасының ... ... ... деп ... ... Бұл Ақаңның ресми туған күні 2 қарашаға дейін даярлаймын деген баспагер - азаматтың уәдесі еді. Әз ... ... ... ... 24- - 25 ... ... ... конференция дайындығы тәрізді қарбаласқа қарамай, сол кітапты жазу маған міндеттелді. Екі - үш ай ... ... ... ... сол ... ... ... ағаның болмысын бере алсам деген құштарлық жетегімен қағазға түсті. Ғұмыр жетсе тындыратын әлі де талай-талай шаруаларым бар. Тек ... ғана ... ... ... ... тілін орнықтыру мәселесі де мазалайды. Сол жылы Ататүрік атындағы мәдениет, тіл және ... ... ... ... ... ... тақырыбымен өткізген, Штаб пәтері Парижде орналасқан, әр 3 ... ... ... және ... ... елдерін зерделейтін) ICANAS-38 халықаралық конгресіне қатысып, Қазақстандағы әл-Фараби мұрасын игеру проблемасына бағышталған үш ... ... ... Осындай шараларға қатысқан сайын тың істер ойға оралады. Сондай идеяның бір парасы оқу-тәрбие кешені еді. ... ... көп, ... ... ... ... ... болса 75-ке келіпті. 75 бұл жер таянатын жас қой. Басқаларды қайдам, өз басым жұртым үшін, халқым үшін, білім мен ғылым ... ... үшін не ... ... ... ... берем. Жасың келген соң, ата-бабамнан, көзін көрген ғұламалардан алғанымды болашаққа беріп кету бақыт екенін ... ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани8 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет
Ақжан Әл – Машани және Геомеханика12 бет
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани туралы24 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь