Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану

ЖОСПАРЫ

Кіріспе

I бөлім. Бастауыш сынып оқушыларымыз ана тілі сабақтарымда кіші мектеп жасындағы оқушылардың тәрбиесіндегі халық педагогикасының озық дәстүрлерін теориялық негіздері.
1.1. Бастауыш мектеп оқуыларының тәрбиелеуде қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерінің ролі мен маңызы.
1.2. Бастауыш сынып оқушылары тәрбиелеуде қазақ халқының салт.дәстүрлерін іріктеу және жинақтау.
1.3. Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде қазақ халық педагогикасының элементтерін пайдалану жолдары.

II бөлім. Бастауыш мектеп оқушыларының тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін пайдалану әдістері.
2.1. Қазақ халқының салт.дәстүрлерін ана тілі сабақтарында қолдану.
2.2. Қазақ халық педагогикасының элементтерін сыныптарда ойын түрінде қалыптастыру.
2.3. Сабақ жоспарының үлгілері.
Кіріспе

Халықтық педагогиканың саласы мол мазмұны бай. Оны халқымыз үзбе тәлім-тәрбие ісіне пайдаланып келеді. Ұлтымыздың ұлағатты дәстүрлерін келешекте де кеңінен пайдаланып, тәрбие ісіне арқау ету-борышымыз. Ол үшін не істеуіміз керек?
Ең әуелі ата-аналар мен жанұя ересектері мектеппен тығыз байланыс жасай отырып, үй ішінде халықтың педагогиканы дамытып, баланың өзіне батырлар жырын оқып, пікірлесіп, аңыз әңгімелерден үзінділер, айтқызып, жаңылтпаштар айтысып, ой өрісін кеңейтіп, тілін ширатып, жұмбақ айтысып, жұмбақты көп айта алғанға ұпай жинатып, не сыйлық ұсынып санамақтар айтып, оны шешеуден мүдірмеген баланы мадақтап, мақал-мәтел жаттаудан озған балаға құрмет көрсетіп, шешендік сөздеді жаттатып, ұлттық дәстүрлерді талап ете білу керек. Халықтық ойындрды, әсіресе қуыршақ ойынын театрландырып, үй ішіне ата-ана ұйымдастыра білсе, үлкен тәрбиелік жұмыстарды атқарған болар еді. Әулет дәстүрлерін қастерлеп, дәстүрлік мұраларды алға аппаруды насихаттап, игілікті істерді ұйымдастырушылар да ата-аналар мен мектеп елге белгілі болып тұрған жанұялық ансамбльдер әлеуметтік дәстүрлер мен мұраларды алға апарудың үлгілері болып табылады. Үй ішінде “Туған күл”, ”ана біздің күніміз”, ”әке қорғанымыз”, ”тазалық күні”, ”меймандоспыз – бәріміз” тағы басқа тақырыптарға жанұялық, той думан, қонақ күту дәстүрлерін өткізуге де ата-ана тәлімдік басшылық жасап, өсиет айтып, өнеге көрсетуге тиіс.
Халық педагогикасын пайдалану ісі одан әрі дамытылып балалар бақшасында ”Ертегілер әлемінде” бөлмесімен қатар, ұлттық-фольклорлық қойылымдар, музыкалық ойындар, тіл ширату, дәрістері ұйымдастырылады. Бәрінде де ертегілер, жұмбақтар, санамақтар, ұлттық ойындар пайдаланылады. Ертегілерден үзілді алынып, қызықты қойылымдарды, даярлап кезінде, өремдер кейіпкерлердің бет бейнесін, тірлік-тіршілігін орнын байқап, сол бейнесін айнытпай көрсетуге тырысады.
Балалар бақшасында ұлттық дәстүрлер мен салт-сананың алғашқы қарапайым, негіздерін өрендеуге өнеге ретінде үйретіп жаттықтырып, оны іс-жүзінде олардан талап ету керек.
Мектеп халық педагогикасының оқу-тәрбие ісіне жан-жақты пайдалану үшін, ол іс-әрекетті кеңінен жосарлап, істеп игілікті болуына әсерін мол тигізетін ата-аналармен, балалар бақшасымен тығыз, байланыс жасап отыру керек. Мектепте өтілетін ”Жанұя этикасы мен психологиясы” деген пән меніңше, күрделеніп, ”Халықтың этика” деген атпен өткізіліп, оның програмасына тек жанұялық этика ғана емес, бүкіл халықтық этика мен эстетика, салт пен дәстүрлер, 3әсімдер халықтық педагогика негіздері ену керек: үлкенді сыйлау, астың алдын үлкенге ұсыну дағдысы, үлкенге сәлем беру 3әсімі, тіпті той өткізу, құда-жекжат сыйлау дәстүріне дейін ұлттық тәлім, сол халықтық этика пәнінде оқу тәрбиелік өзек болуы қажет.
Көпшілік алдында өтетін ”Қыз сыны , ”Жігіт намысы” сияқты дәстүрлік жарыстар өзегін әуелі мектептен бастайды. ”Сабантой”, ”Алғашқы қоңырау”, ”Алтын күз” ”Соңғы қоңырау” сияқты мерекелік кештер күнен, тағы басқа күндерді өткізу кезінде ұлттық дәстүрлер мен салттарды, этика (әдеп) мен 3әсімдер кеңінен пайдаланып, оның тәрбиелік мән-мағнасын ұрпақтарға пайдалану тәлім-тәрбие жұмыстарын ұйымдастырушылардың жан аямас жауапкершілігіне байланысты.
Сөйтіп, халық педагогикасы жанұяда, балалар бақшасында, мектеппе, жоғары оқу орындарында, басқа да тәрбие мекемелерінде барынша пайдаланып, тәлім-тәрбие ісінде өз орнына ие болуға тиіс.
Халықтық педагогика белгілі бір халықтың, тайпаның өзіне тән, ерекшелігі бар дүние танымдық, тәрбиелік мәдени мұрасы. Халық педагогикасында өрнекті ұғым-әде. Әдеп-эстетика ғылымының ”этика” деп аталатын үлкен саласының ұлттық мәдениетке тән қисынды баласы.
Қазақ халық педагогикасының қайнар – бұлағы біздің заманымызға дейінгі дәуірден бастау алады. Ұлттық мәдениеттің тегі сол ұлттың ұлт болып қалыптаспай тұрған кезінен бастап-ақ жеке ұлыстардың ұрпағын тәрбиелеуден туындағаны белгілі.
Қазақтың жазу мәдениеті арқылы белгілі болған ұлттық педагогикалық ойлардың тарихы ертедегі тас жазулардан басталады. Одан кейінгі қолжазба, баспа арқылы бізге жетіп, оқу жазу үрдісімен, этнопедагогиканың арқауы болған тәлімдік ойлар тарихи өзектестігімен ұлттың педагогикаың дамып, ғылым болып қалыптасқанын көрсетеді.
Егеменді еліміздің кердесі ашылмай, іркеуленіп келген ұлттық тәрбиесі жиырмасыншы ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап, еркін қолға алынды да, көптеген оқыту бағдарламалары мен оқу құралдары пайда болды. Ғалым оразбекова ”Имам және инабат” деген кітабында имандылық-ұлттық тәрбиенің негізі деп көрсетіп, қазақ халық педагогикасының бір қайнар көзін ашты. М.Оразаев, М.Смайлова сияқты педагогтар ”Қазақ халқының салт-дәстүрлері” деген кітап жазып, қазақ халық педагогикасының салт-дәстүрге байланысты саласын айқындады. Профессорлар Қ.Жарықбаев пен Ә.Табылдиев ”Әдеп және жантану” оқулығын жазып, қазақ этнопсихологиясы мен этнопедагогикасы ғылымының негіздерін айқындады. Ғалым С.Ғаппасв ”Ізгілік әліппесі”, ”Халық педагогикасының негіздері” деген еңбектерінде қазақ этнопедагогикасының ғылыми-медициналық және танымдық ерекшеліктерін дәлелдеді. Ә.Табылдиев ”Қазақ халқының педагогикасы және тәрбие” атты еңбегінде қазақтың ауыз әдебиетімен салт-дәстүрлерінің тәрбиелік мәнін аып берді.
Ќолданылѓан єдебиеттер
1. Айдаров Г. Орхон ескерткішініњ тексті. Алматы, «Ѓылым», 1990ж.
2. Алтынсарин Ы. Тањдамалы педагогикалыќ м±ралары. Алматы 1991ж.
3. Адамбаев Б. Шешендік µнер 1967ж. Халыќ даналыѓы, 1976 Ќазаќтыњ шешендік µнері, 1983ж.
4. Аќ сандыќ, кµк сандыќ. Жинаќ. Алматы. 1988ж.
5. Инабат. Жинаќ. «Рауан».1995
6. Аймауытов Ж. Психология «Рауан». Алматы. 1995
7. Ахметов Ш. Ќазаќ балаларыныњ халыќ дєст‰рлері арќылы тєрбиелеу 1966ж.
8. Єлімбаев М. Халыќ-ѓажап тєлімгер «Рауан» 1991
9. Єбдіразаќов Е. Адамгершілік, имандылыќ тєрбиесі, Шымкент,1994ж.
10. Богославский В.В. Жалпы психология 1958ж.
11. Базарбаев Ж. Н±сќабаев Ж., Даулетова Ќ., Єбілда±лы ¦. Инабат- єдептану оќу ќ±ралы.
12. Власкин А.Г. Оќушыныњ рухани єлемі, Ленинград 1991ж.
13. Ѓабдуллин М. Ќазаќ халќыныњ ауыз єдебиеті «мектеп» 1974ж.
14. Досм±хамбет±лы Х. Аламан «Ана тілі» 1991ж.
15. Жолдасбеков М. Асыл арналар Алматы «Жазушы» 1986ж.
16. Ж±мабаев М. Педагогика «Ана тілі» 1992ж.
17. Жарыќбаев Ќ.Б.,Наурызбаев Ж. Ќазаќтыњ ±лттыќ тєлім-тєрбие атауларыныњ т‰сіндірме сµздігі, Алматы,1993ж
18. Жалын Єдептілік єлемі, 1982ж.
19. Жарыќбаев Ќ.,Ќалиев С. Ќазаќ тілініњ тєрбиесі
20. Жарыќбаев Ќ., Табылдиев Є. Єдеп жєне жантану, Атам±ра, 1994
21. Игенбаева Б.К., Мен- адаммын.
22. Ќ±нанбаев А. Шыѓармалары Екі томдыќ «Жазушы», 1968ж.
23. Ќоянбаев Ж.Б.,Ќоянбаев Р.М., Педагогика
24. Ќалиев С. Ќазаќ халќыныњ салт-дєст‰рлері жєне демократ аѓартушылары. Алматы РБК, 1993ж.
25. М±сырманов А. Тєрбие ж±мысыныњ модульдік технологиясыныњ моделі, Алматы,2002ж.
26. Мырзагелді Ќ. Абзалдыќ єліппесі
27. М±ханов С. Халыќ м±ралары. Алматы «Ќазаќстан» 1994ж.
28. Мусин, Бержанов К., Педагогика тарихы,1981ж.
29. Попов Л.А., Этика Москва 1998ж.
30. Психология, Алматы, 1970ж.
31. Сухомлинский В.А. Балалыќ шаќтаѓы жеке т±лѓаныњ ќалыптасуы.
32. Табылдиев Є. Тєрбие µрнектері А.,1989ж.
33. Табылдиев Є. Халыќ таѓлымы А.,1992ж.
34. Ушинский К.Д. Дидактика «Педагогика»,1983ж.
35. ¦заќбаев С. Балаларѓа эстетикалыќ тєрбие берудегі халыќ дєст‰рлері. Алмты, білім 1990ж.
36. Шакузада Н., Ж.Ерѓалиева, Єдептілік ќаѓидалары, «¤нер» 2000ж.
37. Хасанов Б. Ана тілініњ даму тарихыныњ єлеуметтік мєні, Шањыраќ, «Ѓылым» 1993ж.
38. Ќазаќстан мектебі 2004ж. N6
39. Ќазаќстан мектебі 2004ж. N4
40. Ќазаќстан мектебі 2004ж. N7
41. Ќазаќстан мектебі 1999ж. N3
42. Ќазаќстан мектебі 2003ж. N5
43. Бастауыш мектеп 1985 ж. N12
44. Бастауыш мектеп 1990 ж. N12
45. Бастауыш мектеп 1982 ж. N11
46. Бастауыш мектеп 2004 ж. N1
47. Бастауыш мектеп 2004 ж. N6
Тєрбие ќ±ралы 2004 ж
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым  министрлігі
''Педагогика'' кафедрасы
Қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі:
»_____» __________20__ ж.
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: Ана тілі ... кіші ... ... қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық
дәстүрлерін ... ... ... ... ... ... ана тілі сабақтарымда кіші
мектеп жасындағы ... ... ... ... озық
дәстүрлерін теориялық негіздері.
1.1. ... ... ... тәрбиелеуде қазақ халық
педагогикасының озық дәстүрлерінің ролі мен маңызы.
1.2. Бастауыш ... ... ... ... ... ... іріктеу және жинақтау.
1.3. Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларының тәрбиесіндегі қазақ халық
педагогикасының озық дәстүрлерін пайдалану әдістері.
2.1. Қазақ халқының салт-дәстүрлерін ана тілі ... ... ... халық педагогикасының элементтерін сыныптарда ойын
түрінде қалыптастыру.
3. ... ... ... жұмыстың мақсаты
Бастауыш мектеп оқушыларын тәрбиелеуде халық педагогикасындағы ғылыми
мағлұматтар мен халық тәрбиесіне негізделген ... ... жас ... ... ... ... мен ... жұмыстың міндеті
Қазақ халық педагогикасының дәстүрлері туралы түсінік.
Зерттеу обьектісі:
Ана тілі пәнін оқыту барысында кіші ... ... ... ... озық дәстүрлерінің үрдісі
Зерттеу әдістері:
Озық педагогикалық тәжірибелерді сұрыптау, ғылыми ... шолу ... ... ... ... тест сұрақ-жауап әдістері
қолданылады.
Зерттеу пәні: Ана тілі
Кіріспе
Халықтық педагогиканың саласы мол мазмұны бай. Оны ... ... ... ... ... Ұлтымыздың ұлағатты дәстүрлерін
келешекте де кеңінен пайдаланып, тәрбие ісіне арқау ету-борышымыз. Ол үшін
не істеуіміз ... ... ... мен ... ... ... тығыз байланыс
жасай отырып, үй ... ... ... ... ... ... жырын оқып, пікірлесіп, аңыз әңгімелерден ... ... ... ой ... ... ... ... жұмбақ айтысып,
жұмбақты көп айта алғанға ұпай жинатып, не сыйлық ұсынып санамақтар айтып,
оны ... ... ... ... ... ... ... құрмет көрсетіп, шешендік сөздеді жаттатып, ұлттық дәстүрлерді талап
ете білу керек. Халықтық ойындрды, әсіресе ... ... ... ... ... ұйымдастыра білсе, үлкен тәрбиелік жұмыстарды атқарған
болар еді. ... ... ... ... ... алға ... игілікті істерді ұйымдастырушылар да ата-аналар мен мектеп елге
белгілі болып тұрған ... ... ... ... ... алға апарудың үлгілері болып табылады. Үй ішінде “Туған күл”,
”ана біздің күніміз”, ... ... ... ... ... ... тағы басқа тақырыптарға жанұялық, той думан, ... ... ... де ... ... ... жасап, өсиет айтып, өнеге
көрсетуге тиіс.
Халық педагогикасын пайдалану ісі одан әрі ... ... ... әлемінде” бөлмесімен қатар, ұлттық-фольклорлық
қойылымдар, музыкалық ойындар, тіл ширату, ... ... де ... ... ... ... ойындар пайдаланылады.
Ертегілерден үзілді алынып, қызықты қойылымдарды, даярлап кезінде, өремдер
кейіпкерлердің бет бейнесін, тірлік-тіршілігін орнын байқап, сол ... ... ... ... ... ... мен ... алғашқы
қарапайым, негіздерін өрендеуге өнеге ретінде үйретіп жаттықтырып, оны
іс-жүзінде ... ... ету ... халық педагогикасының оқу-тәрбие ісіне жан-жақты пайдалану
үшін, ол іс-әрекетті кеңінен жосарлап, ... ... ... әсерін
мол тигізетін ата-аналармен, балалар бақшасымен тығыз, байланыс жасап отыру
керек. Мектепте өтілетін ”Жанұя ... мен ... ... пән
меніңше, күрделеніп, ”Халықтың этика” деген атпен өткізіліп, ... тек ... ... ғана ... ... халықтық этика мен
эстетика, салт пен дәстүрлер, 3әсімдер халықтық педагогика негіздері ... ... ... ... ... ... ... дағдысы, үлкенге сәлем
беру 3әсімі, тіпті той өткізу, ... ... ... ... ұлттық
тәлім, сол халықтық этика пәнінде оқу тәрбиелік өзек болуы қажет.
Көпшілік алдында ... ... сыны , ... ... сияқты дәстүрлік
жарыстар өзегін әуелі мектептен бастайды. ”Сабантой”, ”Алғашқы қоңырау”,
”Алтын күз” ”Соңғы ... ... ... кештер күнен, тағы басқа
күндерді өткізу кезінде ұлттық дәстүрлер мен салттарды, ... ... ... ... пайдаланып, оның тәрбиелік мән-мағнасын ұрпақтарға
пайдалану ... ... ... жан ... байланысты.
Сөйтіп, халық педагогикасы жанұяда, балалар бақшасында, мектеппе,
жоғары оқу орындарында, басқа да ... ... ... ... ... өз ... ие болуға тиіс.
Халықтық педагогика белгілі бір халықтың, тайпаның ... ... бар ... танымдық, тәрбиелік ... ... ... ... ... Әдеп-эстетика ғылымының ”этика” деп
аталатын үлкен саласының ұлттық мәдениетке тән қисынды баласы.
Қазақ ... ... ...... ... ... ... бастау алады. Ұлттық мәдениеттің тегі сол ұлттың ұлт болып
қалыптаспай ... ... ... жеке ... ... ... ... жазу мәдениеті арқылы белгілі ... ... ... ... ... тас ... басталады. Одан
кейінгі қолжазба, баспа арқылы бізге жетіп, оқу жазу ... ... ... ... ... тарихи өзектестігімен
ұлттың педагогикаың дамып, ғылым ... ... ... ... ... ... ... келген ұлттық
тәрбиесі жиырмасыншы ғасырдың ... ... ... ... қолға
алынды да, көптеген оқыту бағдарламалары мен оқу ... ... ... ... ... және инабат” деген кітабында имандылық-ұлттық
тәрбиенің негізі деп көрсетіп, қазақ халық ... бір ... ... М.Оразаев, М.Смайлова сияқты педагогтар ”Қазақ халқының салт-
дәстүрлері” деген ... ... ... халық педагогикасының салт-дәстүрге
байланысты саласын айқындады. Профессорлар Қ.Жарықбаев пен ... және ... ... ... ... ... ... ғылымының негіздерін айқындады. Ғалым С.Ғаппасв ”Ізгілік
әліппесі”, ”Халық педагогикасының негіздері” деген еңбектерінде ... ... және ... ерекшеліктерін
дәлелдеді. Ә.Табылдиев ”Қазақ халқының педагогикасы және ... ... ... ауыз ... ... ... ... берді.
Бастауыш сынып оқушыларының ана-тілі сабақтарында кіші мектеп
жасындағы оқушылардың тәрбиесіндегі халық педагогикасының озық
дәстүрлерінің теориялық ... ... өтсе де, ... ... ... ... тәлім-
тәрбиенің туы қазығына айналдыру ата-ананың да, ... ... да ... ... ... даму ... ... педагогикасы жайлы ұғымды
анықтау, әр түрлі ғылыми-педагогикалық көзқарастарды ... ... ... ... ... ... құнды пікірлер
айтты, өмірлік мұра қалдырды.
Әр халық өзінің жас ұрпағын қайырымды, адал, үлкенді ... ... ізгі ... ... мол ... өссін деп армандайды, бұл
мәселені өзінің тұрмыс салтына байланысты шешіп отырды. Ол үін ... ... ... өмір тәрбиесін сыннан өткен салт-дәстүрлерді
педагогикалық әдіс-тәсілдерді пайдаланып келеді.
Халықтық педагогика дәуірдің ... ... ... өтіп, жаңарып, шым
болаттай тіршілік тынысы және салт-дәстүрлері мен біте ... ... келе ... қазына.
Қазақ халқының ұлы педагогы, этнографы жазуы Ы.Алтынсарин өзінің
әдеби және педагогикалық еңбектерінде қазақтың фольклорын ... ... ... ... жеке ... ... қасиеттерін
қалыптастыруда еңбек, адамгершілік ақыл-ой тәрбиесінің ерекше орын алатынын
атап ... ... ... ... ұлағатты сөздерді,
педагогикалық мұраларды халық педагогикасында ... орын ... ... ... ... ... ... мен салт-дәстүрінің қайта жаңғырту
кезеңінде кең мағынада насихаттау әрбір ғалымның, мұғалімнің ... ... ... ... ... М.Дулатов, Х.Досмұхамедов ұстаздық етуде және тәлім-тәрбиелік
еңбектер жазуда өз ... салт ... ... ... Сан ... бар ... ... педагогикасына терең ғылыми талдау
жасады. Сөйтіп, олар ... ... ... бойы ... ... тәлімдік мұраларын жас ұрпаққа, ұлттық тәрбие ... ... ... Сол ... олар қазақ мектептерінің
оқушылары мен мұғалімдеріне арнап оқулықтар, қу ... және ... ... ... халық педагогикасын жан-жақты зерттеп, қазақ
этнопедагогикасының негізін қалады, ұлттық білімнің шамшырағы болды.
Халық ... ... ... мен ... ... Ауыз ... мен ... салт-дәстүрлері-ұлттық тәрбиенің
негізі. Міне, осы тұғырлы-тұжырымды ірі ғалым лингвист, әдебиет зерттеуші
дарынды ақын, ... ... тілі ... ... ... ... ... ұлттың үлгісін жасаған талантты көсем сөз иесі, ... ... ... ... ... – А.Байтұрснов жан-жақты
жерттеп, олардың тәрбиелік мәлін ашып берді. Ол қазақ ... ... ... ... ... ... ... ғылыми теориялық
негіздерін жасады.
М.Жұмабаевтың ”Педагогикасы” ... ... ... ... жас ... ... ... тәрбиелеу мақсатында мектеп
мұғалімдері мен тыңдаушыларға арналып ... ... ... еңбек деп толық айтуға болады. ... ... ... ерекшеліігі – оның қазақ топырағымен тығыз
байланыстығында, өзі айтқандай, ... ... ... басынан
аяғына дейін ұлттық тәрбие басшылыққа алынып, оған сүйеніп, ұлттық тәрбие
беруге мұғалімдерді даярлау туралы ой-пікірлерінің ... ... ... ... ... ... ... мазмұн беру қажеттілігімен
сипатталады.
Ж.Аймауытов – ақын, жазушы, драматург, ... ... ... Ұстаз жазушы ”Тәрбие жетекшісі” деген педагогикалық еңбек жазып,
қазақ халқының ұлттық ... ... ... ... де, ... ... ... ынталандыру тәсілдерін ұсынды. Баланы
шындыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу ... оған ... қоя ... ... ... ... ... ішкі дүниесіне терең үңіліп, оны
арман-тілегі қарай демеуші тәсілдерді қолдау ... ... ... 1926 жылы ... ұлттық жан тіршілігін терең
көрсетіп, бүкіл адамзаттық ... ... ... ... оны ... ғылымы” деп атады.
Мұхтар әуезов - қазақ ... ... ... мұраларын жоғары
бағалап, рухани байлығын ұлылықпен ашып көрсете білген, қазақ халқын бүкіл
әлемге танытқан ғұлама ... Ол ... ... бір ... ... әдебиетін жан-жақты терең зерттеп, халық педагогикасын қадірін халыққа
таныта ... ең ... ... ... мен ... ... халықты
тәрбиелейтін қасиеттерін ашып ”Қыз Жібек”, ”Қозы Көрпеш – Баян сұлу” сияқты
ғашықтық жырлардағы қазақтың салт-дәстүрлерінің ... ... ... ... махаббат пен табанды күрескерлікті жастарға үлгі
етіп көрсетеді. Қазақ халқының ақындық, өнерпаздық қасиеттерін рухани ... ... ... ... жырлардың әлемдік әсем нұсқаларын, әсіресе, қырғыз халқының
”Манас” эпосын қазақ эпосымен салыстыра зерттеген ғалым, ... ... ... ауыз ... мол ... ... ... халық
педагогикасының кереге-қабырғасы кең екенін кейінгі зерттеушілерге айқындап
береді.
Халық педагогикасының ауқымды бір ...... Ұлы ... тәрбиелік мәнін терең ашып, ... ... ... ... жиреншікті етіп көрсету үшін, хайуанның мінез-құлқын
дәл адамның мінез-құлқындай етіп сурет әсерлі ... деп ... ... ”Ертегілердегі аса мол атаулар, ұғымдар, ... ... ... ... ... ... тілін байытады” - дейді.
Торайғыров Сұлтанмахмұт қазақ халық педагогикасының ой-мақсаттарын
өз шығармасы арқылы халық ... ... ... ұлы ... өз ... ... журналистік, педагогтық қызмет атқарған ақын ұлттық білім,
халықтық ... ... ... ... ... зерттеп, ұрпақтың
үмітін озыдырып, келешегіне кемелді жол сілтеді.
Дарынды жазушы, ”Қамар сұлу” романы мен ... ... ... ... ... халқының ұлттық дәстүрлеріндегі келеңсіз жағдайларды
қатты сынап, дәстүрлердің озықтарын, жаңаша ... ... ... мәдениетке пайдалана білуді ұсынды. Халық педагогикасының негізгі
бір ...... ... ... ... беріп еріксіз
үйлендіру, еріксіз ”атастыру” т.б. кесір дәстүрлерге жол беру – ... ... ... ашып айтып, Оңбайды бұл әдетпен ... бұл ... ... ... ізі ... ... айтады.
Ақын ”Мен кіммін” , ”Қала ... мен дала ... ... ... ... дәстүрлерінің пайдалы, зиянды жақтарын айқындап айтып,
ұрпақтың ... ... ата ... алға ... ... қайырымдылық дәстүрін жоғары бағалап, ”Бишараны шын досқа ... сол үшін оқ ... ... ... деп ... үлгісін
көрсетеді.
1.1. Бастауыш мектеп оқушыларының тәрбиелеуде қазақ халық
педагогикасының озық дәстүрлерінің ролі мен маңызы
Қазақ ... ... ... бір ... – қазақ халқының салт-
дәстүрлері болып табылады. ... игі ... ... келе ... ... ... салт-дәстүрлерге, халықтың өмірінде
қалыптасқан салт-дәстүрлер салт-сана болып қалыптасқан. Халықтың ... ... мен ... ... ... мен ... ... арқылы өмірде қолданыс тауып келеді. Оның бәрі дамып,
толысып, ... ... игі ... ... ... қайырымдылық,
мейіріділік, қонақжайлылық, имандылық, иманжүзділік-барлық мәдени үлгі ... ... ... - әдеп деп ... ... өсіп игі ... ... дәлелдей келе, халықты
рухани тазалығы жағынан алып, қазақ халқын әдепті, яғни қайрымды, мейірімді
халық деп атауға әбден ... – ұлт ... ең озық ... Халықтық әдеп-ұрпақ
тәрбиесінің өзекті арқауы.
Игі әдептердің өмір қолданысына айналуы - ... оның бір ... ... ... – салт ... деп аталады. Яғни, дәстүр
–қолданылмалы ... Ол ... ... ... ”нұсқауынсыз”
еркін мәжбүрлікпен орындалады. Өмірдің өркениетті ... ... не ... ... ... ... ... қыз ұзату, үйлену
тойлары толысып, жаңарды да, ал ”әменгерлеп”, ... ... ... ... қолданудан қалды.
Қазақ халық педагогикасындағы салт-дәстүрлерінің ... ... ... ...... деп аталынады. Ұлттық санаға
сіңіп, қалыптасқан салт-дәстүрлер сол ... ... ... ... сананың қозғаушы күші-ұлттық намыс, ұлттық абырой. Ол
жеке тұлғалардың перзенттік борышты өтеу ... сай ... ... ... ... әрбір әдет-ғұрыптың, салт-дәстүрдің салт-
санаға әсер ететін тәрбиелік мәні ... ... ... бірі - ... – бір ... екінші ұрпаққа ауысып отыратын қоғам. Өмірінің
дамуына сәйкес өзгеріп, кейбіреулері жаңа ... ... ... ... ... ... тарихи өмірінде қалыптасқан құбылыс.
Халық дәстүрінің ... мәні ... ... ... ... жас ... үшін ғана адам өмірінің рухани –
адамгершілігінің ... Оның ... ... бала ... ... жан дүниесінің қалыптасуына, рухани марқаюына ... ... ...... ... ... тілімен тарихымен
адамгершілік қасиет-саналарымен сабақтасып, біте ... ... ... ... тану ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа ауысып
отыратын қастерлі мұра.
Қазақ халқының ғасырлар бойы ... ... ... ... ... тәрбиелеуге ықпал жасаған озық өнегелері
бар. Қазақ халқының дәстүрлерінің ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқаны
оның өмірмеңдігіне, тәлім-тәрбие ... кең ... ... ... бастап барлық өмір жолын қамтитын ... ... ... ... замандағы алуан жүйелі өмір тану жолдары соларға
беру әдістері ертеден қалыптасып, бітіндей қол үзбеген ... күш ... ... да ... ... ... жойылып кетпеген. Ендіігі
мақсат ата-баба ... ... ... ... ... ... рольге
айналдыру қазақтың ата-салтын, қағидасын қазіргі өмір тынысына сай
пайдалану, ... ... ... ... ... бөлімбейтін құбылыс. Дәстүр
қоғамдық сананың барлық формаларынан орын ... ... ... ... ... дәстүрде, халықтар арасында ынтымақтастық, теңдікте,
бостандықта, ... ... ... ... ... ... оқу-білім ғылымындағы дәстүрде, отбасы-жанұялық дәстүрде, еңбек
дәстүрінде.
Сонымен, қай халық болса да ұлттық үрдісі, ілікті қасиетте, ... ... ... ... биікке бастайтыны сөзсіз. Киелі керемет
дәстүрлері арқылы ғана ... ... ... мен ... ... ... ... қалыптастырады. Ұлттық рухымыздағы дәстүр жас ұрпақты
тәрбиелеуде тиімді деп ... ... ... ... мұрасын зерттеушілердің жалпы тәрбие
жөніндегі идеялары, ой-пікірлері жаңа ... ... ... одан ... ә3 халықтың тәуелсіздік жолындағы күресте рухани, құдіретті
күшке айналып отыр.
Соңғы кезге ... ... ... педагогикаға өз деңгейінде мән
берілмей келді.
Халық дәстүрлері мен оның үлгілерінің ... ... ... ... ... ... пен ұрпақ байланысының ыдырауына әкеліп
соғуда. Көптеген адамдар өз тілін, тарихын, мәдениетін, әдебиетін білмейді,
ұлттық әдет-ғұрып, кәсіп халықтың өзіне тән ... ... ... сан ... бойы ... өзімен бірге жасап, ұрпақтан-
ұрпаққа мұра болып өмір ... ... ... ... өмірге жеткен әдет-
ғұрып, салт-дәстүрлерді білу әрбір отбасының, тәрбиеші-ұстаздардың ... ... ... ... ... ... ... бола бойында шынайы адамгершілікті, имандылықты, адамдар арасында
парасатта мінез-құлық қасиеттері ... ... ... ... айтқан өсиет сөздерінің, ырымдардың, дүниетанымдық
болжамдарының, өнерінің, салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарының көріністері ... ... ... ... ... ... ... негізінде жалғасып, қалыптасып отыр.
Этнокомплекстік тәрбие негізінде адамгершілік тәрбиесі жеке ... ... ... ... Адамның адамгершілік тәрбиесіндегі
адам өмірінің ә3 қырынан көрініс табады.
1.2. Бастауыш ... ... ... ... ... салт-
дәстүрлерін іріктеу және жинақтау
Бала тәрбиесіндегі ең негізгі тірек бұл халықтық педагогиканың ... деп ... ... орай ... ... оқушыларының бойында
халықтың педагогиканың озық дәстүрлері ... ... ... ... мүмкіндік жасайтынын дәлелделеді.
Оқушылардың жас ерекшелерін еске алу негізгі ... ... ... ең ... ... адамгершілік сезімі мен
адамгершілік дағдыстарына ерекше мән бердік.
Төменгі сынып оқушыларының ерекшелігін ескере ... біз ... ... ... жол деп ... ... ойластырды. Осыдан
оқушының өзі жолдастары мен құрбыларымен жәнек ересек адамдармен ... ... ... ... ... әрі ... ... көңіл-
күйін туғызатын қызықты іс-әрекеттерді педагогикалық, психологиялық
талаптарға сай ... ... ... үнемі білім берушілік
негізінде жүріп ... ... ... ... ... ... ... мұғалім
балаларға адамгершілік қасиет саналарға байытылды. Халық ... ... сай ... ... ... ... тапсырмалардың орындалуына
нақтылы талап қоя білді.
Бұл үшін оқулықтарды, әдістемелік оқу құралдарды, ... ... ... жырауларды, толғауларды, ойындарды,
нақыл сөздерді, айтысты т.б. қазақ халықтық педагогика ... ... ... саралап топтастырып жинақтады.
Сонымен қатар біздер өзіміздің зерттеуімізде төменгі сынып оқушыларын
адамгершілікке тәрбиелеуде халықтық педагогиканың озық тәжірибесі мәселесін
құрастырғанымызда тек ... ... ғана ... ... ... ... ол жалпы азаматтық игіліктердің,
қазынаның дамуымен сабақтасып жатқанына мән берді.
Бала тәрбиесі қай халықты, қай ғасырда ... ... ... ауыз әдебиетінде сондай-ақ Орта Азия халықтары сонымен бірге шетел
халқының бала ... ... ... де ... ... озық ... туралы жинақталған материалдарға
адамгершілік саналар ... ... ... ... ... ... бейнесіне еліктейтіндей, мысалдар мен
мазмұндарға педагогиканың ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесін беруде
халықтың педагогиканың озық дәстүрлерін пайдалануды тиімді жүргізу үшін
арнайы педагогикалық ... ... ... ... біз ... ... ... білім беру
минситрлігінің бекіткен бірнеше тұжырымдамалары мен бағдарламаларына
сүйенді.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... жұмысын жүргізіп жүрген ғалым педагог, психологтардың еңбектеріне
талдау жасалды. Мәселен, педагогика ... ... ... ... ауыз ... ... атты монографиялық еңбегінде
ақыл-ой тәрбиесі, еңбек дене, өнер тәрбиесі адамгершілік тәрбиесінде ... ... ... оның ... және ... ... жүзеге
асырылатын жолдарына ғылыми-әдістемелік тұрғыдан тоқталған.
Халық педагогикасын насихаттауға және оны іс жүзінде ұйытқы болған
Бауыржан Момышұлының ... ... ... ... бұлақ” бағдарламасында
қарастырылды. Бұл бағдарлама негізінен мектеп табалдырығын жаңа ... ... ... ... 11 жыл бойы ... жұмыстар жалпы
көрсетілген.
Халқтың педагогиканың озық ... ... ... ... ... тәрбиелеуде адамгершілік саналардың ішінен ең
құнды, ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой сана, еңбек Отанына, халқына, жалпы адамзатқа,
табиғатына сүйіспеншілік, елжамдылық, ар-ождан, ізеттілік, ... ... ... ... ... ... ... төменгі сынып оқушыларының ... ... ең ... ... ... ... болатын гуманизм (ізгілік) идеясын
негізге алды.
Бұл бағдарлама төменгі сынып оқушыларын адамгершілікке ... ... ... ... ... ... ... ”Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика” еңбегінде
айқындалады.
Коммунистік тәрбие ... ... ... кедергі болды, сөйтіп,
бірте-бірте ұлттық мінезімізден, салт-дәстүрімізден ... не ... ... ... ... ... түскенімізді байқамай да ... пен ... ... қиятын құрал-ұлттық тәрбие халықтың
педагогикасы
Халық педагогикасының негізгі бағыттары
Халқымыз кезінде ... бала ... ... ... ... да, өз ұрпақтарын бесікте жатқаннан бастап ертегі, өлең,
жыр, асыл сөздері арқылы тәрбиелікке ... Өз ... тән ... сәтті қағидалар мен ережелерді дүниеге келтіріп, ұстанғаны
белгілі.
Отбасындағы ұл мен қыздың ... ... ... ... ... ұл ... ... қарап қыз өсер” деп, әке-шешенің бала ... ... ... ... М.Әуезовтің ”Ел боламын десең, бесігіңді ... ... ... тәрбиенің негізі отбасында қалыптасатының тағы бір
дәлелі. Иманды ұл мен ... қыз ... ... ... ... ... және ... ұстаз тәрбиесінен қанаттанып ұшады. Қазақта ”Баланы
жастан…? ”, ”Құс ұяда нені көрсе,ұшқанда соны ... ... үлгі ... аз ... Осы ... мол ... ... де халық
педагогикасының нышаны аңғарылмай ма?
Халық педагогикасы саласына сүйене отырып оқушыға шамымдық біліктен
гөрі, тәрбиелік ... ... ... Ашып ... ... ... ... кесу, ұлттық ойындарды үйрете бергенше, ... ... ... ... қасиетін тәрбиелеуге көбірек көңіл бөлген жөн. Сол
секілді сыныптан тыс тәрбиелік шаралар мен әдеп ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігін, салт-
дәстүр, әдет-ғұрпын ұрпақ санасына сіңіре берген жөн.
Мысалы, ана ... ... ... сабағында оқушылардың қазақ
халқының салт-дәстүріне, әдет-ғұрына қатысты мәліметтерден не ... ... тест ... әрқайсысының білім деңгейін тексеремін.
Бала қызығуын арттыру үшін сабақты ойын-сайыс ... ... ... түрлері оқушыны ата-баба дәстүрін жаңа өмірге жалғастыруға,
тарихымызды тереңірек біліп, оны қастерлеуге үйретеді.
Халқымыздың жақсы ... бірі - ... Орыс ... ... үшін меймандостық – қастерлі заң” деп, ... ... ... бір өз ... тән ...... сыйлау құрметтеу. Осы
жайында дат ғалымы Э.С.Вульфсом ”Қазақстар” ... ... ... ...... ... деп ... қорытынды жасайды.
Халық педагогикасының тағы бір саласы – жас ұрпақтың тегін ... ... ... білу-ұрпақ тәрбиесінде үлкен орынға ин болып отыр.
”Жеті атасын ... ... деп, ... ... тілі шыға ... ... жаттатқан.
1.3. Бастауыш мектеп оқушыларын тәрбиелеуде қазақ халық
педагогикасының элементтерін ... ... ... озық дәстүрлерін бұл күнде уақыт талабымен
отбасында, мектепке дейінгі тәрбие ... ... және ... ... ... орын алуда. Қазақ халық педагогикасының дербес ғылым
ретінде ұлттық мәдениетті өркендетуге, ... ... ... ... толық мүмкіндігі туып отыр.
Кейінгі ұрпақтың өмірге көзқарасында жаңа бетбұрыстар басталды.
Еліміздің өркениетті ... ... ... ... елге ... ... ... білім дәрежесі мен ... ... ... ұлттық сана мен ұлттық мінез ... ... ... ... ... сай, ... оқу орындарында оқу-тәрбие жұмысына осы
уақытқа дейін дәстүрлі ... ... ... ... келе ... ... кейбір элементтерін енгізіле ... ... ... тәрбиелеме, өз ұлтының тәрбиесімен тәрбиеле” дегендей, атадан
балаға жалғасып келе ... ... ... ... ... ... жетті.
Қазіргі жағдайда мектепте және жоғары оқу орындарында жастардың өз
туған халқының ұлттық, этикалық ... ... ... ... кеңістігімен үйлестіріп, бағыт алуына негіз боларлық тенденция керек.
Ағылшын, ... ... ... ... ... сөзі - даму арқылы ағымы деген ұғымды білдіреді. Тендения
ұғымын ... ... ... ... ... ... даму ағымын кезеңдермен жүйелік, зерделеуге назар аударайық.
Қазақ халық ... ... ... ... ... ... тұырымын, әдісналасын оқыту технологиясы осы ғылымның түп
қазығын қалап ... ұлы ... мен ... ... сонымен
бірге қазіргі заманда этнопедагогиканы ... ... ... ... ... ... ... нә3 алатын
ұлттық тәрбиеміздің даму кезеңдері тарихи және ... ... ... әрі
өзінің ұлттық айшық-нақыштарының маңыздылығымен құнды.
Қазақ халқының ұлттық жазба негізі көне түрік жазбалары екеніне тасқа
қашалған ”Күлтеген”, ... ... ... ... ... ... ... атаның ”Қорқыт кітабы” еңбегіндегі дастандары мен нақыл
сөздері осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... атанған ұлы ғұлама Әл-Фарабидің ”Тәрбиесіз
берілген ... қас ... ... ... ... ғылыми мәні-қазақ
халық педагогикасының қайнар көзі.
Тіліміздің ертедегі сыр-сипатын айқындайтын еңбектер – көне ... ... олар ... ... ... ... ... Қашқаридың ”Диуани лұғат-ат түрік”, Құл қожа Ахмет ... ... ... ... тәлім-тәрбиені, ерлікті, адамгершілікті,
Отан сүйгіштікті уағыздайды. ”кодекс куманикус” сияқты ескерткіш еңбек ... ... ... ... ... соның ішінде қазақ халқының
дамуымен қоса, ұлттық тәрбиенің де алға ... ... ... бай ... ... ... ... Ақтамберді, Шалкиіз, Бұқар,
Дулат, Мұрат, Махамбет, Майлықожа сияқты тұлғалардың дара ... ... ... ... заманның келбетін айқын танытып, ұрпаққа қалдырған дана
сөздері мен ... ... ... ... педагогикасының бай
қазынасы болады.
Ұлы Абай, дара ... ... ... ... ... ... ... баласы, оның ішінде қазақ жұрт ... ХХ ... ... қазақ зиялыларының ілімінде де,
әлеуметтік қызметінде де жалғасын ... ... ... де өз құны ... ... ... ... М.Дулатов, М.Жұмабаев,
Ж.Аймауытов, С.Торайғұров, Х.Досмұхамедов, Қ.Жұбанов, ... ... ... озық ... ... ... ... тың леп, жаңа бастау бергені анық.
Бастауыш мектеп оқушыларының тәрбиесіндегі қазақ халық
педагогикасының озық дәстүрлерін пайдалану әдістері
Болашақ ұстаздарды институт қабырғасынан ... ... ... ... ... ... жетелеу-ұлттық асыл қасиеттер мен мұраларды
педагогикасымен ... ... ... ... ұстаздардың, топ
тәлімгерлердің міндеті. Біздің ... ... ... ... сабағында ұлттық тәрбие беру дәстүрлері басшылыққа алынған. ... ... ... ... ... ... басты
ерекшелігі өмірмен тығыз ... ... ... үрдісін дұрыс ұйымдастырудың бірден-бір
жолы ғылым негіздерін беріп білумен қатар, сол білімді алуға ... ... ... ... ... ... ... Терең қызығу студенттердің өз бетінше жұмыс істеуі нәтижесінде
пайда болады.
Оқушылармен тәрбие жұмысын ұйымдастырудың халықтық педагогика
негізіндегі үлгісі
Тәрбиелеу ... ... ... ... қою; ... ... ... арқылы дәлелдеу, көзін жеткізу; әңгімелеу, шешендік өнер
үлгілері; сенім, ырым-жырым, наным; тұспалдау, жанамалап ұғындыру; айту;
өткір сөз; әзіл-сықақ, әжуа, өкпе-наз арқылы ... ... ... ... ... ... кеңес беру, қолдау, ылдау; ишарабпен, жұмбақтап,
қимыл-қозғалыспен көрсету; жоратпау; тыйым салу,жазалау, ұрсу, жеку,
қорқыту, сабау, қарыс, ұлттық ойын, жарыс сабақ.
Тәрбиелеу факторлары
Халық ... ... ... тәрбиенің халықтық сипаты;
- табиғилығы;
- еркін тәрбиелеу;
- еңбекпен байланыстығы;
- еңбек арқылы тәрбиелеу;
- тәрбие ісін баланың жас ерекшеліктерін ескере отырып ... ... ... жеке ... ... ескеру, өскен ортаның
ықпалын, өнегесін пайдалана білу;
- өмірмен ... ... ... қою, жеке ... ... ... ... дер кезінде байқап, дұрыс жолға салу.
Болашақ ұстаздарды сабақ оқыту барысында оқушылар ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыруға
үйрету мақсатын көздейді.
Болашақ ұрпағымызды тәрбиеленде, - дейді Елбасы Н.А.назарбаев, -
оларға жастайынанимандылық пен ... ... ... ... ... ғана біз рухы дамыған,Отанның гүлденуіне өз ... ... ... ... ... ... ... бастауыш мектептерде барлық
мүмкіндік жасаған. Әрбір кабинеттің төрінен халқымыздың небір ... ел ... ... мен ... ... мен шешендерінің, ақыл-
жазушыларының суреті мен нақыл ... ... ... ... ... ұрпаққа жеткізу-әрбір ұстаздың алдына қояр
негізгі талабы.
Шәкірттерге ұлттық негізде сапалы тәрбие мен білім беруге ... ... ... бар. Тек ... сара ... оны жаңарта, дамыта түскеніміз ләзім. Бүгінгі уақыт талабы ұстақ
қауымынан осындай тың ... пен ... ... ... ... ... ... рухани дамудың жамдануы соңғы кездері жанжақты
сипат алып келеді. Тілін ұмытып, діннен безген жас ... оң ... ... ... берудің қажеттілігін өмір өзі көрсетіп
отыр.Ұлттың болашағын ойлаған қазақ ... мен ... ... ... оқушыларына халқымыздың ежелден келе жатқан ... ... ... ... назар аударуда.
Халық педагогикасы негізгі түйіні – еңбек тәрбиесі және өндірістік
білім, дағды, шеберліктерді жас ... ... ... ... рухында тәрбие беру. Салт әрбір ұлттың ұрпақ тәрбиесінен, мәдени
жұмысы мен тіршілігінен көрініс бере отырып, ... ... ... ... ... ... ал ... сол салттың өмірде әлденеше рет қайталанып,
жаңғырып, тіршіліктен ұзақ уақыт тұрақты орын алған түрі ... ... ... бүкіл болмысынан ойын сауығынан, әдет-ғұрпынан көрініс береді.
Салт-дәстүр, көбінесе, халықтың ... ... ... ... , ... ... ... жаңарып
отырады. Оның жаңа қоғамдық қатынасқа қайшы келетіндері ... ... ... жаңа мазмұнға ие болады.
Қазақтың халық педагогикасындағы тәрбиенің басты ... ... ... болып саналған. Адамдарды бір-біріне
қол ұшын беруі, үлкенді кішіің, ... ... ... ... ... ата-
ананы қадір тұту жақсы дамыған.
Сөз құдіретін қадір тұту, аталы сөзге тоқтау, ... ... де ... қағида. Ол жөнінде халық ”Сөз тапқанға қолқа жоқ” дейді.
Бастауыш мектеп оқушыларын халықтық ... озық ... ... жолдары.
Халықтық педагогика дегеніміз бастауыш ... ... ... ... ... біріктіретін ынтымақтастық
педагогикасы екенін де мән бергеніміз жөн. Халықтық педагогиканы жүргізу
үшін оны жете ... оқып ... ... түйінің маман шешеді. Ал бүгінгі ата-ана да, тәрбиешілер ... ... ... оның ... тәсілік білмейді, білсе де қарая
бастаған. ... ... ... ... ... ... ... ай сайын тәрбиешілерге,
ұстаздарға, ата-аналарға халықтық педагогика тақырыбында мыналарды үйретуге
болады.
Тәрбие жоспарының ... мен ... ... халық
педагогикасы барынша тереңдете ендіру, жаңа салалармен байыту; тәрбие
сағаттарын ... ... ... тиімді пайдалану.
Мектепте қыздар жиналысын ”Ана ... ... ... ... ... және жас ... сай ... келген пәнді оқытуда халық даналығын пайдалану, әсіресе қазақ
тілі мен ана тілі ... ... ... тілі ... ... ... ... Дене тәрбиесі
пәніне ұлттық ойын түрлерін батыл ... ... ... ... ... ... ... пәнін сабақ кестесіне ендіру
арқылы бұл істі ... ... ... ... ... ... алға қоя ... сабақта, сабақтан тыс
мынандай әдістер арқылы ұрпақты тәрбиелеуге ... ... ... зар ... бар ... ... ... қолдана отырып әңгімелеу.
Б) Тыйым сөздермен сабақтасқан мақал-мәтелдерді, тақпақтарды қолдану.
В) Ойын әдісі т.б.
Шығарманың түйіні мақал-мәтелдер болғандықтан, ата ... ... ... ... ... ... ... сақтауы үшін қолайлы тақпақ түрінде
ұсынуға болады.
Мысалы, М.Әлімбаевтың бірнеше өлеңін келтірейік
1.Ұнамасын, ұнасын,
Бұзба құстың ұясын.
2. Құр беталды ермекке
Бос ... ... тілі ... ... өлеңді дауыстап оқығанда, негізінен,
оның мазмұнымен таныстыра отырып, жаңа білім ... ... ... ... ... ... ... Шығарманың мазмұнын баяндау
үстінде суреттерді қолдануға ... ... ... ... ... ойындар
өткізуге, әңгімелесу немесе пікір алысу әдістерін де қолдануға болады.
Ендігі ... ... – сн ... бойы жас ... ... ... ұлағатты сөздері мен салтын, дәстүрлерін, тілін
болашақ ұрпақтарға бұлжытпай жеткізу.
2.1. Бастауыш мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... қолдану.
Қазақтың ағартушы-педагогтары А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов,
М.Дулатов, Х.Досмұхамедов ұстаздық етуде және ... ... өз ... ... ... ... Сан ғасырлық тарихы бар
ата-бабаларының халықтық педагогикасына терең ғылыми талдау ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан әдет-ғұрып, салт-дәстүрі мен
тәлімдік мұраларын жас ұрпаққа ұлттық тәрбие ... ... ... Сол ... олар ... мектептерінің оқушылары мен мұғалімдеріне
арнап оқулықтар, оқу құралдар және ... ... ... ... ... ұлттық тәрбие беру туралы ой-
пікірлерін ”Тіл туралы”, ”Әдебиет танытқыш”, ”Баяшы”, ”Тіл ашар , ... ... ... ... т.б. ... ... ... өзі тікелей
іске асырып отырды. Ол осы еңбектері арқылы Қазақстанда ... ... ... негізін қалады. Ол жүйенің түрлері: ұлттық жазу жүйесі бойынша
білім беру; ... ... ... оқулықтар, оқу-әдістемелік
құралдар; ұлттық мектепте керек ... ... ісін ... ... мен ... ... осы ... барлық түрлерінде қазақтың тілін, ауыз
әдебиетін, ... ... ... ... қазақ
мектептерінде оқытып, оқушыларға ұлттық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... мақаласында қазақ
бастауыш мектептерінде қандай пәндер оқытылуы қажет деген мәселеге арнайы
тоқтап, ол пәнді ”оқу, ... дін, ұлт ... ұлт ... есеп, шаруа-
пәсіп, қолөнері, жағрафия, ... болу ... ... жақтылап
көрсетеді. Ал, ”Қазақша оқу жайында” атты ... ... ... тілі ... ... балаларын ана тілін де, төте ... ... ... ... деп ... ... Сол ... ол туған халқының
ғылым-білімге ұмтылуын, ә3 қазақтың ең болмаса бастауыш білім алуын аңсады.
”Адамға тіл, құлақ қандай ... ... ... мектепте үйрететін білім де
сондай керек”, деп жазды ол. Бірақ осындай ... ... ауыл ... ... ... ... ... ауыл мектебінен бастайық . Осы ... ... ... ... ... жоқ, ... ... адамдар аз”,
-екенін ерекше атап өтті.
М.Жұмабаевтың оқушыларға ұлттық тәрбие беру туралы ой-пікірлері ... ... ... ана ... ... ... ана тілін
оқыту жөні”, ”Сауатты бол” атты еңбектерінде және поэтикалық ... ... ... ... сол ... ... Мысалы, оның қазақ мектептеріне оқу ... ... етіп ... ... ... оқу ... һәм ... атты мақаласында
оқу құралдарының ұлттық ерекшеліктерін ескеріп, ... ... ... ... ... таприхы, мәдениеті туралы мәселері болуы шарт деп
ұсыныс жасайды. Ал, ”Сауатты бол” атты ... ... ... ... ... жолдары қарастырылады.
Мағжан Жұмабаевтың ”Педагогика” атты еңбегі – қазақ ... ... ... ... ... ... оқулығы. Ол мектеп мұғалімдері
мен педагоггтік оқу орындарының тыңдаушыларына оқушыларға ... ... ... ... жазылған дүние. Оқулықты ол ”Алты алаштың ... ... ... орын ... деп, соған арналған. Сөз ... ... е?”, - ... де, оған ... бере ... оны дене ... ... сұлулық тәрбиесі, құлық тәрбиесі деп төртке бөлінеді. ... ... осы төрт ... ... ... оның ... ... болғаны”,-
дейді. ”Балам адам болсын дейтін ата-ана осы төрт тәрбиені дұрыс орындауын”-
деп жазып, оларды ұлттық тәрбиенің құрамдас ... деп ... ... оқулығында тіл туралы ерекше тоқтап, оның тәрбиелік
және саяси мәндерін былай көрсеткен: ”Тілсіз ұлт, ... ... ... ұлт ... ... ... ... ондай ұлт құрымақ. Ұлтының ұлт болуы
үшін бірінші шарт-тілі болуы. Ұлттыың тілі кеми ... ... ... ... ... ... ... нәрсе болмасқа тиісті. Қазақ
тілінде қазақтың сары домасы, біресе желсіз түнде ... ... ... ... сары ... үдере көшкен тұрмысы, асықпаймын, саспайтын
сабырлы мінез бәрі көрініп тұр. Күндерде бір күн ... ... ... ол ... тілдің негізі қазақ тілі болса, сөз жоқ, түрік тілінің
келешек тарихында қазақ ұлты қадірлі орын ... ... ... ... ... – деп ... ол.
Бастауыш сыныптарда ана тілін жаңа негізінде ... ... ... ... ... сай ... құрастыру болып табылады. ... ... баса ... ... ұлттық ерекшелігіміз,
дәстүрлеріміз назардан тыс қалды. Ал ... жаңа ... ... ... ... жолы ... Ол үшін ... мазмұнды да көркем,
тартымды, бала ұғымына жеңіл, тәрбиелік мәні ... ... баса ... қажет.
Бастауыш сынып оқушысының жас ерекшелігіне қарай оқулыққа жеңіл
мәтіндерді ... ... ... дәстүріміз бен ұлттық
мәдениетімізден хабар ... ... ... ... ... ... күннің талабына сәйкеспей, бала психологиясына кері әсер
етері де анық. Сондықтан қазіргі ... ... ... ... ... күш ... ... ауыз әдебиетінен шешендік сөздерден, эпос, салт-
дәстүрлері мен ... ... ... Ана тілі ... бүгінгі күн
талабына сай әдебиетімізбен мәдениетіміздің бай мұралары жаңа оқулықтан
көптеп орын ... ... ... ... ... ... сөз туындысы
екеніне аударылды. Көркем шығармада сан алуан құбылыстар сөз арқылы өріліп,
сөз арқылы бейнеленеді.
”Өнер ... ... ... ... өз ... ... шыр ... күннен бастап құнарлы сөздің құндағына бөлеп, әсем әннің әуенімен
әлдилеп өсіруді дәстүрге айналдырғаны белгілі. Талай ... бойы ... ... асыл мұраларымен таныстырып, оның мөлдір бұлағынан
сусындату мақсатымен оқулық алық ауыз ... ... ... ... ... Ана тілі сабағында балаларды ”Сөз өнері” деген
ғажайып ... ... ... ... шынайы үлгісі шешендік сөздерден
басталады. Сондай-ақ оқулықта ана ... ... асыл ... ... ... ... ... С.Сейфуллиннің,
М.Әуезовтың т.б. көркем ақын-жазушылардың туындылары жинақталған.
Жалпы алғанда, ”Ана-тіілін” оқу барысында балалар ... ... және ... ... ... ... еңбек, еңбек
жолымен танысу арқылы қоғам игілігіне адал еңбек етуге, адамгершілікке,
шыншылдыққа бірін-бірі және ... ... ... ... ... ... ... көркем де сұлу ... ... ... құрметтеп өсуге тәрбиелейді. Сондай-ақ ... ... ... ата ... ... ... ... жерін қорғауда өмірлерін құрбан еткен ерлердің істерімен ... ... оның өз ... сүю, аталар дәстүрін көздің
қаратығындай сақтап жалғастыру, ... ... ... ... ... ... ... көздейді.
”Ана тілі - ой өсіреді, Ана сүті бой өсіреді” деп халық айтқандай,
ел басынан кешірген ... ... ... шығармаларындағы бейнесі
оқушының таным қабілеттерін арттырары сөзсіз”.
Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде қазақ ... ... ойын ... ... ... сан ғасырлардан бері тәрбие жөніндегі өнегелістері
ми ... ... ... ... өмір ... ... асыл қазынасы болып келеді. әрбір халық ... ... ... ... жас ... ... бойы тәрбие әдістері
мен тәсілдерін қолданып, өмір ... ... ... әдептілік,
сыпайылық, адалдық, инабаттылық, іскерлік мейірімділік, қайырымдылық, еңбек
сүйгіштік, үлкенді ... оған ... ... ... ... ... ... Осылардың бәрі адамзат тәрбиесінде халық педагогикасының
қандай роль атқаратындығын ... ... ... ... ... ... ойындары,
мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ауызша есебі т.б. ерте заманнан бастап, жас
өскірімдердің ой-өрісін, зеректігін ... және ... мен ... үшін ... құралы түрінде қолданып келеді.
Ұлттық ойындар: Қазақ ... өмір ... ... ... көптеген түрлері балалық, жеткіншектік, жас өспірімдік шақтағы
балалар тәрбиесінде пайдаланылады. Ал ... ... ... ... ... саласында зор педагогикалық құралға айналды.
Бүкіл халқымыздың ұзақ өмірінде өздері қызықтаған алуан ойын өнері
болды. Ойын тек қана ... ... ... ... ғана ... ол ... қазақ халқының әлеуметтік өміріне байланысты тәрбиелік мағынасы зор
жеке адамның дамып жетілуіне ... әсер ... ... ... ... ... ... мәдениетпен салт-сананың жаңғыру
кезеңінде баспа беттерінде ұлттық ойындар туралы ... ... ... ... ... бола ... ... ішінде
Е.Сағындықовтың ”Қазақтың ұлттық ойындары” деген кітабын атауға ... ұлт ... шығу ... ... және ұйымдастырып жүргізу
тәсілдері жақсы баяндалған. Оларды оқу тәрбие саласында үлгі ... ... ... және болашақ ұрпақтың игілігіне айналдыру қажет.
Кітапта ұлт ойындары өзінің мазмұнына байланысты үш топқа бөлінген:
ойын сауық, ... ... дене ... ... ... оймен
келетін ойындар.
1. Ойын-сауық тұрмыс-салт ойындарының ... ... ... ... ... ”Қалтырауық қамыр кемпір”, ”Ақ борам”, ”Күзем алу”,
”Жар-жар”, ... ... ... ”Бастаңғы”, ”Сыйқырлы таяқ”,
”Белбеу ... ... ... ... ... ... ... ”Айтыс ойыны”, ”сақина тастау ”т.б.
Ұлт ойындарының бұл ... ... ... тұрмысында
қалыптасқан өнер мен білім, еңбектің түрлері, жастьар арасындағы ойын-
сауықтар, халықтың ... ... ... жайттар жан-жақты
түсінуіне көмектеседі.
2. Дене шынықтыру ... ... ... ... ... орын алады.
Олардың саны жүзден астам. Сондықтан, ол ойынардың халық жиі ... ... ... атап кетуге болады: ”Ақ серек, көк серек”,
”Айгөлек”, ”Соқыр теке”, ... ... ... ... , ”Қап киіп жарысу”,
”Таспа доп”, ”Қарғымақ”, ”доп тебу”, ... ... ... ”қазан доп”,
”Ақ сүйек”, ”Жаяу көкпар”, ”Орда”, ”Тартыс”, ... ... ... ... ... жарыс”, ”Қыз қуу”, ”Теңге алу”, ”Жігіт қуу”, ”Ат
үстіндегі тартыс, ”Кім ... ... ... ... ұлттық ойындардың дене шынықтыру тәрбие саласында маңызы
өте зор. Ұлт ... ... ... ... ... қайраттылыққа еңбектенуге ұжымдық іс-әрекетіне шығармашылық
ынтымақтастыққа ... ... ... ... ... Мысалы: ”Ақ сүйек” ойыны жастарды қараңғыда (түнде) бағдарлап
білуге, шамамен қашықтықта айыра білуге, жылдам жүгіруге, тез ... Ал, ... ... ... ұрпақты ұйымшылдыққа, ұжымшылдыққа баулиды,
денсаулықтарын жақсартады, табиғи қозғалыстың әр ... ... ... және таза ауада дене шынықтыру ойындарын тиімді етіп өткізу
ұйымдастырушылардың, яғни, мұғалімдердің, тәрбиешілердің білімі деңгейіне,
қабілетіне, ... ... ... ... ... жастардың қисындық және математикалық
ойындарының дамуына көмектеседі. Олардың ішінде өте ... ... ... шахмат, дойбы жатады. Сонымен бірге,
оймен келетін ойындардың басқа да көптеген ... бар. ... ... неше ... , ... ... қолымда”,
”Үш аманат”, ”Алты қанат киіз үйге екі мысық келіп кірді” және
жұмбақтар арқылы орындалатын ойындар ... ... ... ... ... десек артық болмайды. Мұндай
ойындардың жауабын үшін ойынға қатысушылар терең ойға ... ... ... ... ... ... ... тілі сбағында халықтың ұлттық ойындарын қолданудың түрлі жолдары
бар. Ойында сабақтың басында қолдану жаңа сабаққа ... ... ... ... ... ... мақсатын көздейді.
Егер ойын сабақтың ортасында қолданса, онда мұғалімнің ... ... ... ... ... ... ерік-жігерін
дамыту.
Ойын сабақтың соңында болса тақырыпты бекіту не сол сабақтан алған
білімді жинақтау мақсатында ... ... ... ... ... ... жетілдіру мақсатында қолданып келеді.
Халықтық педагогиканың құрамы ұлттық ... тек ... ... ... болып қалмай, олардың жас ерекшеліктеріне сай көзқарастары мен
мінез-құлқының қырағылығы мен шапқырлығының қалыптасу құрамы деп те ерекше
бағаланған. Ана тілі ... ... ... ... ... ... ой-өрісін жетілдірумен бірге өз халқымыздың
ғасырлар бойы ... ... ... ... жеткізу құрамы
болып табылады.
Ұлттық ойындар халық педагогикасының бір ... ... ... ... ... ... жарап, оларды өмірге әзірлеу қажетін өтегін,
сыннан өткен сенімді тәрбие құралы.
Қазақ халқы өмірге дені сау ... ... ... ... жерін
сүйетін азаматтар тәрбиелеу жөнінде өз ... ... ... ... ... тек ... ... ойнату әдісі деп
қарамай жас ерекшеліктеріне сай олардың көзқарастарының, мінез-құлқының,
қырағылығы мен тапқырлығының қалыптасу ... деп те ... ... ойындарды сабақта, үзілісте, сыныптан тыс жұмыстарда тиімді
пайдалануға болады. Ана тілі ... ... ... ... есеп
ойындарды пайдалану оқушылардың тапқырлығын, ой-өрісін жетілдірумен бірге
өз халқымыздың ғасырлар бойғы салт-дәстүрін ата-мұрасын кейінгі ... ... ... ... жоспарының үлгілері
Қазақ халық әдебеті үлгілеріндегі бесік жыры, тұсау кесу жыры, төрт
түлік жырлары, арнау-тілек ... ойын ... ... ... ... мақал-мәтелдер мен ертегілер, аңыздар, батырлық
ертегілер, ... ... ... ... ... ... бар.
Бесік жыры
Адам баласы ең алғаш дүниеге келгенде, бесік жырымен тербеледі. Ата-
анасы әу ... ... ... ... ... ... ... сол
үшін қаншалықты жауапкершілік артатынын, бар қалауы мен тілегін ... ... ... ұштастырып жырға қосады. Бесік
жырында балаға деген жылылық, мейірімділік қамқорлық сезімдері ... ... аялы ... тәтті сөздерімен уату, мәпелеу сезіледі.
”Бесік жыры” оқытудың үлгі - сабақ жоспары.
Сабақтың тақырыбы: ”Бесік ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті үлгілерінің бірі –
бесік ... ... ... ... мән-мағынасын түсіндіру. Тіл
байлығын арттыру.
2. Дамытушылық мақсаты: бесік және оның жабдықтары ... ... ... бесікке бөлеу рәсімімен таныстыру.
3. Тәрбиелік мақсаты: балаларда мейірімділік, қамқорлық, анаға деген
құрмет сезімін ұялату, халқының салт-дәстүрлерімен таныстыру.
Сабақтың көрнекілігі: ... ... оның ... ... ... ... барысы: мұғалім қушылардан сәбиді үлкендер (әжесі, апасы)
қалай жұбатқандарын ... ... ... ... ... ... жайында сұрайды. Балалардың жауаптарын таңдағаннан кейін
бесік жыры туралы түсінік береді: ”Бесік ... ... ... ауыз ... бірі ... бесікте жатқан жас сәбиін тербете отырып, баласына
жақсы тілектер айтады, ... ең асыл ... ... ... ... қамын ойлайтын азамат болып өсуіне тілек білдіреді.
Бесікке бөлек рәсімін мұғалім өзі таныстыруына немесе қонаққа арнайы
әжейді шақыруына ... ... ... біз жас ... ұйықтайтын, демалатын оры
бесікпен және оның жабдықтарымен танысамыз.
Ортаға бесік, оның жабдықтары, ... ... әжей ... ... ... ... көрсете бастайды.
- Айналайын балаларым, сендер де ... ... ... де ... осы ... бөлеп, бесік жырын айтқан.
- Енді сәбиді бесікке қалай бөлейтінін мұқият көріп, сезімді ... ... Жас ... ... ... – ата ... келе жатқан қасиетті дәстүрінің бірі. Шебер ... ... ... ... ... ... бесікті саудаласпастан
алатын болған. Бесік тоғыз түрлі нәрсемен жабдықталған:
1. Қауыздау ұзын ... ... ... не ... жасалған.
2. бас жастыќ
3. аяќ жастыќ
4. жамбас жастыќ (жан жастыќ екі дана)
5. тартпа екі дана ... ... ... тізе ‰стінен т±ратындай
етіп, бауын ала жіппен есіп жасаѓан)
6. бесікке ‰кі, тоѓыз кµз моншаќ, к‰лге кµмілген ... ... ... ... алып ... ... астына ќойѓан.
7. ќызѓа шањќобыздай ‰нді де µнерлі болсын деп шањќобыз; ±лѓа ... ... ... ... ... ниетпен асыќ апарѓан
Нєрестені бесікке бµлемей т±рып та, бµлеген соњ да адыраспан (єулие
шµп) т‰тетіп, аластаѓан. Бесікті адыраспанмен ... ... ... алас баладан алас,
Иесі келді пєлесі кµш!
Алас, алас бєледен алас,
Кµзі жаманныњ кµзінен ... ... ... ... алты ... асќан тµлі;
Ќуырдаќ- майѓа пісірілген ет;
¦ста- темірден неше т‰рлі б±йым жасайтын ќол ... бар ... ... аѓып т±рѓан шебер, тілге ж‰йрік адам.
«Бесік жырыныњ» єр шумаѓын (парта, ќатары бойына) оќыту. Тµмендегі
с±раќтарды ќоя отырып, мєтіннен ... ... ... ... анасы сєбиін ќандай сµздер айтып ж±батады? (1-2
шумаќта ... ... ... бала ... екен дейді? (3 шумаќ)
- Бµпесін ќандай жаќсы нєрселерге тењейді? (4 шумаќ)
- Ќане, енді µздеріњ сєбиге ќандай тілек айтар едіњдер? (балаларѓа ... ... ... ... ... ... сµздер айтушы еді?
Сергіту жаттыѓу ретінде мына ... ... ... ... ... єлди ... ... жата ѓой
Тєтті ±йќыѓа бата ѓой.
Тµрт т‰лік жырлары.
Ауыз єдебиетінде тµрт т‰лікке мањызды орын берілген.
Тµрт т‰лік ... ... єр ... арнап (жылќы, т‰йе, ќой,
сиыр, ешкі туралы) жеке-жеке сабаќтарѓа бµліп ... ... Тµрт ... ... ... беру маќсатында таќырыптыќ сабаќтар ... ... ... ... «Тµрт т‰лік»
Сабаќтыњ маќсаты:
Білімділік маќсаты: балаларды халыќтыњ тіршілік істерімен ... ... ... ... ... ... ... Ата
кєсіп туралы, олардыњ µмір салты жµнінде ±ѓым бере отырып, ... ... ... ... ... ... ... назар
аудару.
Дамытушылыќ маќсаты: «тµрт т‰лік» ... ... жыр, ... ... ... оќыту, танымын кењейту, тілін дамыту.
Тєрбиелік маќсаты: ењбекќорлыќќа, іскерлікке, шеберлілікке баулу.
Сабаќтыњ кµрнекілілігі: тµрт т‰лік ... ... ... ... ... ойыншыќ.
Сабаќтыњ єдісі: с±раќ-жауап, єњгіме єдісі.
Сабаќтыњ барысы:
М±ѓалім:
- Ауыз єдебиеті тµрт т‰лік туралы ж±мбаќтарѓа бай болып ... тµрт ... ... ... естеріње т‰сіріп, ж±мбаќтардыњ
шешуін табыњдар.
Ж±мбаќтар.
Кішкене ѓана бойы бар,
Айналдырып киген тоны бар. ... ... бар, екі ... бар. (Сиыр)
Ќамыс ќ±лаќ.
Тостаѓан т±яќ,
Мінсењ ќанат,
С‰ті дєрі,
Еті тамаќ (Жылќы)
Басында таяѓы ... аяѓы ... ... ... ... бар. (Ешкі)
1. Мал тµлдері туралы т‰сінік беру.
Оќушыларѓы мал ... ... ... ... ойыншыќтар
таратылып берілді. Балалар мал тµлдерініњ атын атап, єр тµлді суреттегі
енесініњ ... ... ... ... ... ... ... тµлі- бота,
Жылќы тµлі- ќ±лын,
Сиыр тµлі- б±зау,
Ќой тµлі- ќозы,
Ешкі тµлі- лаќ,- деп аталады.
2. Малдыњ тµлдеуі.
М±ѓалім:
- Єр т‰ліктіњ тµлдеуіне байланысты ... ... ... ... ... д±рыс айтуымыз керек.
Малдыњ тµлдеуі
Т‰йе боталайды
Жылќы ќ±лындайды,
Сиыр б±заулайды,
Ќой ќоздайды,
Ешкі ... ... ... ... ... байланыстырып айттыќ?
Оќушылар:
- Мал тµлдерініњ аттарымен байланысты айтамыз.
3. Малдыњ дыбыс ... Єр ... ... шыѓаруын наќтылы сµзбен айтылады.
Малдыњ дыбыс шыѓаруы.
Т‰йе боздайды,
Жылќы кісінейді,
Сиыр мµњірейді,
Ќой мањырайды,
Ешкі баќырады.
М±ѓалім:
- Балалар малды шаќырудыњ да ... ... бар. Егер ... мал ... ќалады. Ќане, балалар, малды шаќырып, жем-
шµп, су берейік!
Мал шаќыру.
Т‰йені- «кµс-кµс»,
Жылќыны- «ќырау-ќырау»,
Сиырды- «аухау-аухау»,
Ќойды- «п±шайт-п±шайт»,
Ешкіні- ... деп ... Мал ... ... єр ... ... ... иесі болѓан, олар мал басын
ќорѓап, саќтап, кµбюіне септігін тигізді деп ... мал ... ... ... ... ... ата,
Т‰йе иесі- Ойсыл ќара,
Сиыр иесі- Зењгі баба,
Ќой иесі- Шопан ата,
Ешкі иесі- Сексек ата, деп атаѓан.
6. Т‰лік сыры
Топпен ж±мыс. Оќушыларѓа ќима ... ... ... ... ... ... оќушылар сµйлемдерде талдап, оныњ ќай т‰лікке
тєн ... ... ... ... ... ... ... тµресі-т‰йе. Оныњ еті-тамаќ, ш±баты- сусын, ж‰ні-киім.
Т‰йе- ... ... Ол ... µте ... ... ќанаты. Ол сезімтал, талѓампазх жануар. Жылќыда µт жоќ.
Сондыќтын ол к‰йіс ќайтармайды. ... ... ... ... ќара ... жатады. Сиырдыњ еті, с‰ті пайдалы. С‰тінен айран,
ќаймаќ, кілегей, ќ±рт, май, ... ... ... ... Ол тµрт ... ... момыны. Ќойдыњ
с‰йікті шµптері изен, жусан, ажырыќ. Ќойдыњ с‰ті, майы, терісі пайдалы.
Ж‰ніне киіз басылады. ... ... ... ... уаќ малѓа жатады. Оныњ мінезі жењіл ±шќалаќ.
Тастан тасќасекіріп тыным таппайды. Оныњ с‰ті, ... ... ... ... ... ауыз єдебиетінде 4 т‰лік туралы маќал-мєтелдер кµп.
Маќал-мєтелдер
Т‰йе атасы-нар
Ат- ... ... ... сиыр баќ.
С‰т кетпейді шарадан.
Мал µсірсењ-ќой µсір
¤німі оныњ кµл- кµсір
Ешкілі ќой µреген.
8. Тыйым сµздер
Ќазаќ ... ... ... ... ... ... да кµп ... Малѓа байланысты тыым сµздер айтып, єдептілікке, мейірімділікке,
аяушылыќќа, сезімдеріне тєрбиелеген.
Мысалы: тыйым сµздер
Малды бастан ±рма
Малѓа теріс ... ... ... деп ... ... ... тµрт т‰лік туралы не біліп, не ‰йрендіњдер? ... ... ... не ... Таѓы да не ... ... мектеп оќушыларына ±лттыќ тєрбие мектеп табалдырыѓын аттаѓан
єрбір б‰гінгі баланыњ ... ... ... ... ... алуы
м‰мкін. Бала болашаќтыњ адамы. Жањадан ќалыптасып келе жатќан ел азаматы.
Ал, б‰гінгі бала ... µсіп ... дене ... ... ... ... жылдан- жылѓа µзгеше, сонымен бірге
олардыњ ... ... ... ... дара ерекшеліктері,
мінез-ќ±лыќтары бар. Сондыќтар тєрбиешілер, м±ѓалімдер, ата-аналар барлыќ
жылы ж‰рек ... пен ... ќаз ... ... ... Олардыњ
ішінде аќылдысы да, жалќауы да, еркесі де, тілазары да болуы зањдылыќ.
Балалардыњ осы ерекшелігін т‰сіну арќылы баланы ... ... ... ... ... олармен санасу, ќамќарекетін, ісін, кµњіл-к‰йін
білу басты шарт.
Бала ќоѓамныњ барлыќ ... ... ... оныњ ... даму ... ... ... µміріне, ењбегінен, техникадан ќарым-
ќатынас ережелері мен маѓл±маты бар. Єсіресе ... ... ... кµбі оќу, ... ... ... ... ±стау ережелерін біліп
келеді.
Біраќ, єлі де ... ... ... ... ... дєст‰рін, ±лттыќ
єдет ѓ±рыпты, халќыныњ тарихи мен рухани байлыѓын, ана тілін, дінін жете
білмей ... ... ... жањарті жаѓдайы болашаќ ±рпаќты
тєрбиелеуде т±тас ... ... ... ... ... озыќ ... мен тєжірибесін ќолдануды талап етеді.
Б‰гінгі мектеп оќушылары жоѓары мєдениетті ой-µрісі кењ, мамандыѓын
еркін тањдай алатын білімді болумен ќатар µз ... µз ... ... ... келе жатќан ата-баба ... ... ... мен ... ... адамгершілік иманлдылыќты дєріптейтін ќарым-
ќатынас, мінез-ќ±лыќ ќасиеттерді бойына ќалыптастырады.
Міне осындай шын мєніндегі асыл ќаситеттер болашаќ жас ... ... ... ... ... ... ... жататын алуан
т‰рлі саласына тєуелді.
Соњѓы жылдары тєжірибеде айќындала бастаѓан ѓылыми-зерттеу ж±мыстары
мен жалпы білім беретін тектептерде жєне жоѓары оќу ... ... мен ... ... емес ... ... ... мен
оќушылардыњ бос уаќыттарын мазм±нды , салалы, іздемпаздыќ пен ... ... ... ... ... ... пайдалану кµрініс таба бастады.
Батыр аѓамыз Бауыржан Момыш±лы айтќандай: «Єрбір ... ... ... ... жµн. ... жасаѓан ерліктерді сыйламай,
ќадірлемей т±рып, жања ерлікке шаќыру бекершілік». Сондыќтан жас ±рпаќта
ата-баба ... ... ... отырып, оларды ... ... ... Ол ... ... отбасында ќалыптасќан т±рмыс-
салт, дєст‰рі ж‰йелді тєртіптіњ ... ... ... ж‰йесінде ауќымды мєселеніњ бірі балалрдыњ µзін µзі
жеке т±лѓа ретінде танып- білуіне жєне µздерін µздері дамытуына ... ... ... ... ... ... жаѓдай болѓан
отбасында, балалардыњ д±рыс дами алатындыѓы белгілі. Ата-аналардыњ ењбек
с‰йгіштігі, рухани ... ... ... ... жєне т±лѓа болып, ќалыптасуына оњ ыќпал жасайды.
Ата-аналардыњ ... ... ... ... ... рухани
интеллектуалды ќызыѓушылыќтары оњ арнаѓа сала білуге ±мтылу.
Сонымен ±сынып отырѓан «бала тєрбиесіндегі халыќтыќ ... ... ... ... баа ... ењ ... ... тєрбиесініњ педагогикалыќ-психологиялыќ негізі халыќтыќ
м±рамен байланысты ќарастырѓан.
Мектеп тєжірибесі кезінде м±ѓалім тєрбиешімен бірігіп отырып жасаѓан
«Адамгершілік кодексі» баѓдарламасын бала кезінде м±ѓалімдер, ... ... ... ... ... Г. ... ... тексті. Алматы, «Ѓылым», 1990ж.
2. Алтынсарин Ы. Тањдамалы педагогикалыќ м±ралары. Алматы 1991ж.
3. Адамбаев Б. Шешендік µнер 1967ж. Халыќ даналыѓы, 1976 ... ... ... Аќ ... кµк ... ... Алматы. 1988ж.
5. Инабат. Жинаќ. «Рауан».1995
6. Аймауытов Ж. Психология «Рауан». Алматы. 1995
7. Ахметов Ш. ... ... ... ... ... тєрбиелеу 1966ж.
8. Єлімбаев М. Халыќ-ѓажап тєлімгер «Рауан» 1991
9. Єбдіразаќов Е. Адамгершілік, имандылыќ тєрбиесі, Шымкент,1994ж.
10. Богославский В.В. Жалпы психология 1958ж.
11. ... Ж. ... Ж., ... Ќ., ... ¦. Инабат- єдептану
оќу ќ±ралы.
12. Власкин А.Г. Оќушыныњ ... ... ... 1991ж.
13. Ѓабдуллин М. Ќазаќ халќыныњ ауыз єдебиеті «мектеп» ... ... Х. ... «Ана ... ... Жолдасбеков М. Асыл арналар Алматы «Жазушы» 1986ж.
16. Ж±мабаев М. Педагогика «Ана тілі» 1992ж.
17. Жарыќбаев Ќ.Б.,Наурызбаев Ж. Ќазаќтыњ ±лттыќ ... ... ... ... Жалын Єдептілік єлемі, 1982ж.
19. Жарыќбаев Ќ.,Ќалиев С. Ќазаќ тілініњ тєрбиесі
20. Жарыќбаев Ќ., Табылдиев Є. Єдеп жєне жантану, Атам±ра, 1994
21. ... Б.К., Мен- ... ... А. Шыѓармалары Екі томдыќ «Жазушы», 1968ж.
23. Ќоянбаев ... Р.М., ... ... С. ... ... салт-дєст‰рлері жєне демократ аѓартушылары.
Алматы РБК, 1993ж.
25. ... А. ... ... ... ... моделі,
Алматы,2002ж.
26. Мырзагелді Ќ. Абзалдыќ єліппесі
27. М±ханов С. Халыќ м±ралары. Алматы «Ќазаќстан» 1994ж.
28. ... ... К., ... ... Попов Л.А., Этика Москва 1998ж.
30. Психология, Алматы, 1970ж.
31. Сухомлинский В.А. Балалыќ ... жеке ... ... Табылдиев Є. Тєрбие µрнектері А.,1989ж.
33. Табылдиев Є. Халыќ таѓлымы ... ... К.Д. ... ... ... С. ... ... тєрбие берудегі халыќ дєст‰рлері.
Алмты, білім 1990ж.
36. Шакузада Н., Ж.Ерѓалиева, Єдептілік ќаѓидалары, ... ... ... Б. Ана ... даму ... ... мєні, Шањыраќ,
«Ѓылым» 1993ж.
38. Ќазаќстан мектебі 2004ж. ... ... ... 2004ж. N4
40. Ќазаќстан мектебі 2004ж. N7
41. Ќазаќстан мектебі 1999ж. ... ... ... 2003ж. ... ... мектеп 1985 ж. N12
44. Бастауыш мектеп 1990 ж. N12
45. Бастауыш мектеп 1982 ж. N11
46. Бастауыш мектеп 2004 ж. ... ... ... 2004 ж. ... ... 2004 ж. ... ... педагогикасы
Дәстүр
Сенім, ұғым,
әдет, ғұрып
Салт
Қыз бала
Тәрбие
Отбасы
Салауаттылық
Дәстүр
Тұрмыс-салт болмыс
Еңбек
Табиғат
Дін
Ана тілі
Әдет ғұрып
Өнер білім
Ел тарихы
Ұлттық-мәдениет

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар, нақыл сөздер,адамгершілік7 бет
Отбасындағы қыз бала тәрбиесі5 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь