Темекі шегу Қазақстандағы әлеуметтік проблема ретінде

Өмір стилін, өмір жағдайы мен денсаулықты зерттеуде темекі шегу сияқты зерттеу пәні негізгілердің бірі болып табылады. Ол белгілі бір деңгейде өмір стилін анықтайды. Темекі жарнамасының нәтижесінде ұзақ уақыт бойы бұқаралық санада темекі шегушінің бейнесі, қандай да бір марка мен темекі шегуге тән ерекше құндылықтарды таратушы ретінде қалыптасты. Бірақ 2002 жылдан бастап Қазақстанда осы жаман әдетті жою үшін халық арасында мақсатты жоспарлы жұмыс басталды. «Халықтың денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Қазақстан Республикасының Кодексі» қабылданды. 2002 жылы «Темекі шегушіліктің алдын алу және оны шектеу туралы» заң қабылданды, 2007 жылы бұл заңға өзгерістер енгізілді, 2009 жылы «Қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы» заң қабылданды 1, 2, 3]. Темекі шегудің денсаулыққа негативті әсері бұрыннан белгілі, сондай-ақ темекі шегудің ең ауыр салдары адамның тыныс салу жүйесі аурулары- өкпе обырының, өкпе ауруының созылмалы обструктивті түрінің күрт өсуіне әкеледі және темекі адамдардың репродуктивтік денсаулығына, әсіресе әйелдер денсаулығына кері әсер етеді. Сондай-ақ темекі шегу әдеті- шығынды талап етеді, темекі шегушілер оны қанағаттандыру үшін көп қаржы жұмсайды.
Бұл проблеманы зерттеуде әртүрлі демографиялық топтарда ересек халықтың арасында темекі шегудің таралуы, темекі шегудің қарқындылығы мен өкпе обырымен ауыру тәуекелділігі тұрғысынан темекі шегудің ұзақтығы сипаттамалары, темекі сатып алуға жұмсалатын шығын және халықтың темекі шегуге қатынасы мәселелері көтерілді. Зерттеуді ҚПЗО компаниясы (Қоғамдық пікірді зерттеу орталығы) Еуропалық Одақтың грантымен HITT жобасының аясында жүргізді. Халықты сұрау 2010 жылдың сәуір-мамыр айларында өткізілді, жеке стандартталған сұхбат әдісімен 18 және одан жоғары жастағы 1800 респондент сұралды, іріктеу Қазақстанның халқын аймақтар мен қоныстану типіне байланысты бөлуге репрезентталды, үй шаруашылығын таңдау үшін бағдарлы іріктеу қолданылды, үй шаруашылығындағы респонденттер жақын арадағы туған күн әдісі негізінде таңдалып алынды.
Салыстыру үшін ҚПЗО компаниясының 2001 жылы LLH жобасының (Еуропалық Одақтың гранты) аясында жүргізілген зерттеу нәтижелері алынды.
1. КОДЕКС РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН О ЗДОРОВЬЕ НАРОДА И СИСТЕМЕ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ (с изменениями и дополнениями по состоянию на 19.01.2011 г.) http://www.zakon.kz/zdorov_kodex.html
2. Закон Республики Казахстан О профилактике и ограничении табакокурения от 10 июля 2002 года N 340, Ведомости Парламента Республики Казахстан, 2002 г., N 16, ст. 149. Дополнения внесены в
3. Қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы Қазақстан Республикасының Заңы http://www.zakon.kz
4. Р.Б. Салтман и Дж. Фигейрас Реформы системы здравоохранения в Европе. Анализ современных стратегий: Пер. с англ. – М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2000
5. Б. Жусупов, Г.Алимбекова Курение как социальная проблема в Казахстане. Из сб. Образ жизни и здоровье населения новых независимых государств (отв.ред. Х.Хаерпфер, Д.Ротман, С. Туманов – Мн..:2003, - 308 с.) с.187-194
6. Рекомендации по мониторингу табачной эпидемии и борьбе с ней – Всемирная Организация Здравоохранения, Женева, 1999. – 258 с. с.141
7. И.А.Баранова. Проблемы диагностики, оценки тяжести и лечения ХОБЛ, Ж-л "Медицинский Совет" №11-12, 2008
8. Қазақстан Республикасының денсаулық сақтауды дамытудың 2011 – 2015 жылдарға арналған «Салауатты Қазақстан» Мемлекеттік бағдарламасы, http://www.mz.gov.kz
9. Джеймс Ф. Энджел и др. Поведение потребителей / Питер. – Санкт-Петербург, 1998, с. 321
        
        Темекі шегу Қазақстандағы әлеуметтік проблема ретінде
Шабденова А.Б., ҚПЗО деректерді талдау мен өңдеу бөлімінің жетекшісі
Заболотная А.А., ҚРЗО жоба менеджері
Өмір ... өмір ... мен ... ... ... шегу ... ... пәні негізгілердің бірі болып табылады. Ол белгілі бір ... өмір ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы бұқаралық санада темекі шегушінің бейнесі, қандай да бір марка мен темекі шегуге тән ерекше құндылықтарды ... ... ... ... 2002 ... бастап Қазақстанда осы жаман әдетті жою үшін ... ... ... жоспарлы жұмыс басталды. қабылданды. 2002 жылы заң қабылданды, 2007 жылы бұл заңға ... ... 2009 жылы заң ... 1, 2, 3]. ... ... ... ... әсері бұрыннан белгілі, сондай-ақ темекі шегудің ең ауыр салдары адамның тыныс салу ... ... өкпе ... өкпе ... созылмалы обструктивті түрінің күрт өсуіне әкеледі және ... ... ... ... ... ... ... кері әсер етеді. Сондай-ақ темекі шегу әдеті- шығынды талап етеді, темекі шегушілер оны қанағаттандыру үшін көп қаржы жұмсайды.
Бұл ... ... ... ... ... ересек халықтың арасында темекі шегудің таралуы, темекі шегудің қарқындылығы мен өкпе ... ... ... ... темекі шегудің ұзақтығы сипаттамалары, темекі сатып алуға жұмсалатын шығын және халықтың темекі шегуге қатынасы мәселелері көтерілді. ... ҚПЗО ... ... ... ... ... ... Одақтың грантымен HITT жобасының аясында жүргізді. Халықты сұрау 2010 жылдың сәуір-мамыр айларында өткізілді, жеке стандартталған ... ... 18 және одан ... ... 1800 ... сұралды, іріктеу Қазақстанның халқын аймақтар мен қоныстану типіне байланысты бөлуге репрезентталды, үй шаруашылығын ... үшін ... ... ... үй ... ... жақын арадағы туған күн әдісі негізінде таңдалып ... ... үшін ҚПЗО ... 2001 жылы LLH ... ... ... ... аясында жүргізілген зерттеу нәтижелері алынды.
Темекі шегудің таралуы
Құбылыстың таралуын анықтау үшін, соны не деп санауға болатынын анықтау қажет. ... ... ... шегу ... анықтау ретінде, күніне кем дегенде бір шылым (папирос, трубка) шегу алынады. Зерттеу деректері бойынша Қазақстанның ересек ... ... бірі ... 29,2% ... ... және 9,3% бұрын шеккен. Темекі ... ер ... ... 51,2%, ... - 9,3%, яғни, темекі шегу бұрынғыдай болып қалып отыр, өйткені темекі шегетін ер ... ... ... ... әйелдердің үлесінен 5,5 есе көп, бірақ Қазақстанда бұл арақатынастың әлемнің дамыған көп елдеріндегі сияқты азаю ... бар [4]. Егер 2001 жылы бұл ... 7 ... ал ... бұл сан ... есе) [5, б. 187 ]. ... 25-34 және 35-44 ... топтарда да өзгереді, бұнда темекі шегетін әйелдердің үлесі 15,7% және 12,7% сәйкес құрайды. (сурет 1 ... ... ... ... ... ең ... ... 55 жас және одан жоғары жастық топта ... ... ... ең ... ... 65 жастан кейінгі жастық топта, бірақ бұл да жоғары- бұл жастық категориядағы шамамен 28% ерлер.
Сурет 1. Темекі ... ... және ... ... бойынша таралуы, жыныстары бойынша таралудың арақатынасы, Қазақстан, 2010
2001 жылы жүргізілген ... ... ... салыстыра отыра көретініміз, он жыл ішінде барлық ... ... ер ... ... темекі шегетіндердің саны азайған. Бірақ әйелдер арасында темекі шегетіндердің саны орта есеппен өзгермеген, бірақ, 25-34, 35-44, 45-54, 55-64 ... ... ... ... ... саны ... яғни, көп әйелдер репродуктивтік және еңбек белсенділігі кезеңінде темекі шегеді (кесте 1 қараңыз). Бұл өте қауіпті. Өйткені ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде темекі шегу салдарынан әйелдер өлімінің коэфициенті күрт ... [6, ... 1. ... пен ... ... ... шегушілердің салыстырмалы талдауы
(2001 және 2010 жж. зерттеудің деректері ... ... ... ... ... жыл
2010 жыл
2001 жыл
2010 жыл
Ер адамдар
Ер адамдар
Әйел адамдар
Әйел адамдар
18-24 жас
63,1%
39,6%
14,3%
7,6%
25-34 жас
71,0%
60,9%
14,5%
15,7%
35-44 жас
72,0%
57,6%
12,3%
12,7%
45-54 жас
65,7%
59,5%
5,4%
10,3%
55-64 жас
53,3%
41,3%
2,2%%
3,0%
65 жылдан аса
42%
27,7%
0,4%
0%
Барлық жас ... ... ... ... ... салу ... ... өзінің нәтижесін беруде - темекі шегетіндердің саны азаюда, әсіресе ер адамдар арасында, 18-24 жас ... ... да ... ... ... ... темекі шегетін әйелдердің саны өзгерген жоқ және ... ... ... ... шыңы аса ... жас 25 тен ... 44 ... дейін келуде.
Біздің зерттеуіміздің типі - жанама - бізге темекі шегудің себебін анықтауға мүмкіндік бермейді, ... біз ... ... ... ... аламыз.. Қалалық және ауылдық жерлерде ер адамдар арасында темекі шегудің ... аса ... ... ерекшелік жоқ, бірақ, қалалық әйелдер ауылдық әйелдерге қарағанда бұл әдетке 2 есе көп ... (12,3% және 5,5%). ... ... ... ... ... яғни жоғары білімді адамдардың арасында 25% ғана темекі шегеді, сондай-ақ діни ғұрыптарды сақтаумен - бұндай ... ... ... ... тек 17,9%.
Дегенмен, темекі шегудің әртүрлі ... екі ... ... ... ... біз олардың өзара байланысын немесе бірігу нәтижесін жоя алмаймыз. Темекі шегудің әртүрлі ... ... ... ... анықтау үшін, логистикалық регрессияны қолдануға болады, бұл ... ... шама ... шегу ... бар болуы немесе болмауы. 2 кестеде байланыстары темекі шегумен тәуелсіз, яғни бірігу нәтижесінен арылған белгілер көрсетілген.
Кесте 2. ... ... ... белгілерді көп нұсқалы логистикалық регрессияны қолдана отыра талдау
Темекі шегуге әсер ететін белгілер
OR*
(95% CI†)
Әйелдермен салыстырғандағы ер адамдар
10.54
8.08-13.74
55 жас және одан ... ... 18-24 ... жас және одан ... ... 25-34 ... жас және одан жоғарылармен салыстырғандағы 35-44 жастағылар
3.36
2.23-5.06
55 жас және одан ... ... 45-54 ... ... ... сақтамайтындармен салыстырғандағы үнемі сақтайтындар
0.48
0.34-0.69
Жоғары білімі жоқтармен салыстарғандағы жоғары ... ... Odds ratio - ... ... Confidence interval - сенімділік интервалы
Темекі шегудің ұзақтығы мен қарқындылығы
Күніне бір қораптан көп шегетіндер темекі шегетін-ер адамдардың 71,6 % және ... ... ... ... көбі (54,5%), ... орта ... 10нан 20ға дейін темекі шегеді. Әйелдерде темекі шегудің қарқындылық сәні 10 шылым ... сай ... 2 ... ... ... бір адам ... орта ... 14,8 тал темекі шегеді (15,6 - ер адамдарда және 10,6 - ... Егер 2001 ... ... салыстыратын болсақ, онда бұл көрсеткіш төмен болды - күніне 12,5 тал ... (13,3 - ер ... және 8,0 - ... Яғни ... ... көп шеге бастады.
Сурет 2. ... ... ... ... ... шегу ... ... шегілетін шылым саны) , Қазақстан, 2010
Темекі шегудің өкпе обыры, кеңірдек пен өңеш обыры, өкпенің созылмалы обструктивті аурулары сияқты тыныс салу ... ... ... ... ... ... анықтау мақсатында, дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) ұсынысымен темекі шегетін адамның индексін "қорап/жас" бірлігімен бағалайды [7]. Бұл ... ... ... саны ... / ... шегу ... ... 20 (қораптағы темекі) есептеледі. бір бірлігі бір қораптың. 20 тал шылым немесе бір жыл ... ... 365 ... шегілуін растайды. Яғни 10 жыл көлемінде екі қорап (күніне 40 тал) темекі ... ... 20 ... ... ... Темекі шегудің қарқындылығы немесе күніне шегілген темекілер санынан басқа бұл көрсеткішті есептеу үшін ... ... ... да ... алынады.
Медицинада қорап/жас > 10 саны өкпенің созылмалы обструктивті аурулары мен өкпе ... ... ... ... ... ... Егер бұл ... 10 қорап-жас санына жетсе, адам болып саналады. Егер ол 25 ... ... адам ... ...
Кесте 2. Темекі шегетін адамның индексін есепке ала отыра респонденттерді бөлу (қорап/жыл) ... ... ... ... ... ... (%)
1-4 қорап/жыл
121
23,4
39,3%
5-9 қорап/жыл
82
15,9
10-14 қорап/жыл
77
14,9
31,3%
15-19 қорап/жыл
59
11,4
20-24 қорап/жыл
26
5,0
25-29 қорап/жыл
32
6,2
29,4%
30-34 қорап/жыл
21
4,1
25-39 қорап/жыл
24
4,6
40-44 қорап/жыл
17
3,3
45 қорап/жыл және жоғары
58
11,2
Барлығы:
517
100,0
100%
Кестеден ... ... 10 ... дейін темекі шегетінін көруге болады, бірақ темекі шегетін халықтың 14% немесе 18 ... ... және одан ... 4% ... 40 және одан ... ... тең қорап/жас көрсеткішін иеленеді, тіпті 20 қорап/жас өкпе ... ... ... ... ... 2001 жылы бұл ... ... шегетін халықтың 9% немесе халықтың 1,8% ... ... Бұл ... ... ... ... 17% құрады, болып темекі шегетіндердің шамамен жартысына жуығы саналды. Қазіргі уақытта ( 2010 ... ... ... ... ... ... 30%, ал - 61%. Осыған орай, темекі шегетіндердің саны азайғанына қарамастан, және ... ... саны ...
Темекі шегуге жұмсалатын шығын
Қазақстан халқының темекі сатып алуға жұмсайтын шығыны өте көп болып отыр. Біздің зерттеуіміздің негізінде темекіге жұмсалатын шығын ... ... ... көп және ... ... деп ... болады. ҚР денсаулық сақтауды дамыту бағдарламасына сәйкес 2011 жылға шамамен 80 ... ... ... [8], ... ... темекі шегушілер жылына шамамен 88 млрд.теңге жұмсайды. ... ... ... ... ... есебі келесі деректермен пайымдауларға негізделген:
* ҚР ... ... ... бойынша Қазақстанның 18 жастан жоғары халқы 10964485 адамды құрады ( 2008 ... ... ... ... ... ... темекі шегетін халықтың үлесі 29.2% тең, бұл ересек халыққа шаққанда шамамен 3 .197 975 адамды құрайды
* ... ... бір адам ... - 14,8 тал шылым шегеді
* Қазақстанның темекі шегетін ересек халқының күніне шегетін темекі саны 47 330 000 тал немесе 2 366 500 ... тең
* ... ... ... бір ... темекінің орташа бағасы 100 теңге немесе 0,7 АҚШ доллары
* Қазақстанның ересек халқының күніне ... ... ... 1 656 564 АҚШ доллары
* Бұл бір жылға шаққанда шамамен 605 миллион АҚШ доллары немесе 88 ... ... ... баға төмендетіліп көрсетілуі мүмкін екенін ескере кету керек, өйткені ... ... ... ... ... ... жоқ, ... респонденттер темекі шегу туралы мәліметтерді әрдайым шынайы айта бермейтін де пайымдауға болады.
Халықтың темекі шегуге қатынасы
Халықтың көбі темекі ... ... ... денсаулығына негативті әсеріне сенімді. Темекі шегудің , яғни ... ... ... ... 75% ... ... бағалайды, бірақ темекі шегетіндердің арасында бұл сан әлдеқайда төмен (61,7%). Сондай-ақ ... 20% ... ... денсаулыққа әсер етпейді немесе аз әсер етеді деп санайды. Темекі шегудің зиянын ... адам ... ... бұл ... таралуы бұрынғыдай жоғары болып тұрғаны феномен. Бұл темекіге қарсы кампанияларда рационалды дәлелдердің шектеулі әлеуеті ... ... ... ... ... ... ұсынды, онда олардың арасындағы басымдылықтар мен иерархиялар олардың маңыздылығына қарай орналасқандығын анықтауға ... ... ... ... ... үш ... ... болады: 1) тіршілік ету және қауіпсіздік; 2) ... ... ... және мойындау; 3) өзіндік қалыптасу (сенімділік, өзіндік айқындалу және түсіністік). Төмен деңгейдегі барлық қажеттіліктер ... ... ... ... ... ... Адам ... денсаулығына проблема туғанда ғана көңіл бөлсе, ол төменгі деңгейдегі қажеттілікті - қауіпсіздікке ... ғана ... Бұл ... ... ... ... саналы деңгейдегі ниеттерді, жеке құндылықтарды жетілдірудің нәтижесі емес, ал реакция болып табылады [9, с.321]. ... әлі ... ... қажеттілік, яғни, экономикалық тіршілік ету басым. Бұл проблемаларды шешкеннен кейін біз ... ... ... ... ... қанағаттандыру құралы ретіндегі саналы қатынастың пайда болғанын көреміз.
Жоғарыдағыларды қорыта келе, салауатты өмір салтын насихаттаудың екі стратегиясы ... ... ... ... қамтамасыз ету проблемасымен тауқымет тартып жүрген адамдарға бағытталған. ... ... ... ... ... туралы хабарламалар керек. Бірақ олар қауіптілікті өзімен немесе туысқандарымен байланыстыратындарға ғана әсер етеді, олапдың нәтижесі төмен. ... ... ... ... мен ... ... әсер ететін, денсаулыққа негізі құндылық ретіндегі қатынасты қалыптастыруға шақырады. Оның мақсатты тобы- ... ... ... ... ... мен ... ... қажеттілік өзекті проблема болып табылатын жастар.
Қорытындылар
Темекі шегу ... ... ... ... ... ... ер ... үлесі темекі шегетін әйелдердің үлесінен 5,5 есеге көп және 51,2% ... ... 25-34 және 35-44 ... ... ... шегетін ер адамдардың үлесі мен темекі шегетін әйелдердің үлесінің арақатынасы бірдей 3,9 және 4,5, бұл ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, соңғы 10 жылда темекі шегетін ... саны ... жоқ, ... жеке ... ... ... ... шекпеумен байланысты белгілер, діни ғұрыптарды сақтау мен жоғары білім болып табылады. 40 қорап-жас деңгейі өкпе ... ... сыни ... ретінде эмпириялық анықталынып алынды. Бұл деңгейден асқандар 14% темекі шегетіндер немесе ересек халықтың 4%. Қазақстан ... ... ... ... жылына 605 миилион АҚШ долларын жұмсайды. Қазақстан Республикасында темекі шегумен күреске жоспарланған заң шығарушылық жұмыс ... ... көп ... әсіресе темекі шекпейтіндер, темекі шегудің әсерін негативті бағалауда, бірақ, бұл осы әдетке қарама-қарсы тұру үшін жеткіліксіз.
Бейімделу және ... ... ... ... ... ... және баспасөз конференциясы өткізілді. Шараға жастар денсаулық орталығының, қалалық білім бөлімі, облыстық ішкі істер департаментінің, ХДП ... ... ... ... Бұл туралы облыстық денсаулық сақтау басқармасының баспасөз қызметі хабарлады
Шара ... ... ... ... ... ... жұмысы, жастар арасындағы темекіге тәуелділіктің алдын алу тақырыптары қозғалды. Сондай-ақ темекі шегуді қойған азаматтар аталған қауіп-қатер факторының ... ... ... ... өз ... ... салды.
Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы темекі өнімдеріне теріс көзқарасты қалыптастыру, жастар арасында еріктілер жасағын ... ... ... ... ... материалдардың жеке және мемлекеттік мекемелерде үздіксіз таратып отыру жөнінде шешімдер қабылданды.
Шараға 16 адам ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь