Темекі шегу Қазақстандағы әлеуметтік проблема ретінде


Өмір стилін, өмір жағдайы мен денсаулықты зерттеуде темекі шегу сияқты зерттеу пәні негізгілердің бірі болып табылады. Ол белгілі бір деңгейде өмір стилін анықтайды. Темекі жарнамасының нәтижесінде ұзақ уақыт бойы бұқаралық санада темекі шегушінің бейнесі, қандай да бір марка мен темекі шегуге тән ерекше құндылықтарды таратушы ретінде қалыптасты. Бірақ 2002 жылдан бастап Қазақстанда осы жаман әдетті жою үшін халық арасында мақсатты жоспарлы жұмыс басталды. «Халықтың денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Қазақстан Республикасының Кодексі» қабылданды. 2002 жылы «Темекі шегушіліктің алдын алу және оны шектеу туралы» заң қабылданды, 2007 жылы бұл заңға өзгерістер енгізілді, 2009 жылы «Қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы» заң қабылданды 1, 2, 3]. Темекі шегудің денсаулыққа негативті әсері бұрыннан белгілі, сондай-ақ темекі шегудің ең ауыр салдары адамның тыныс салу жүйесі аурулары- өкпе обырының, өкпе ауруының созылмалы обструктивті түрінің күрт өсуіне әкеледі және темекі адамдардың репродуктивтік денсаулығына, әсіресе әйелдер денсаулығына кері әсер етеді. Сондай-ақ темекі шегу әдеті- шығынды талап етеді, темекі шегушілер оны қанағаттандыру үшін көп қаржы жұмсайды.
Бұл проблеманы зерттеуде әртүрлі демографиялық топтарда ересек халықтың арасында темекі шегудің таралуы, темекі шегудің қарқындылығы мен өкпе обырымен ауыру тәуекелділігі тұрғысынан темекі шегудің ұзақтығы сипаттамалары, темекі сатып алуға жұмсалатын шығын және халықтың темекі шегуге қатынасы мәселелері көтерілді. Зерттеуді ҚПЗО компаниясы (Қоғамдық пікірді зерттеу орталығы) Еуропалық Одақтың грантымен HITT жобасының аясында жүргізді. Халықты сұрау 2010 жылдың сәуір-мамыр айларында өткізілді, жеке стандартталған сұхбат әдісімен 18 және одан жоғары жастағы 1800 респондент сұралды, іріктеу Қазақстанның халқын аймақтар мен қоныстану типіне байланысты бөлуге репрезентталды, үй шаруашылығын таңдау үшін бағдарлы іріктеу қолданылды, үй шаруашылығындағы респонденттер жақын арадағы туған күн әдісі негізінде таңдалып алынды.
Салыстыру үшін ҚПЗО компаниясының 2001 жылы LLH жобасының (Еуропалық Одақтың гранты) аясында жүргізілген зерттеу нәтижелері алынды.
1. КОДЕКС РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН О ЗДОРОВЬЕ НАРОДА И СИСТЕМЕ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ (с изменениями и дополнениями по состоянию на 19.01.2011 г.) http://www.zakon.kz/zdorov_kodex.html
2. Закон Республики Казахстан О профилактике и ограничении табакокурения от 10 июля 2002 года N 340, Ведомости Парламента Республики Казахстан, 2002 г., N 16, ст. 149. Дополнения внесены в
3. Қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы Қазақстан Республикасының Заңы http://www.zakon.kz
4. Р.Б. Салтман и Дж. Фигейрас Реформы системы здравоохранения в Европе. Анализ современных стратегий: Пер. с англ. – М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2000
5. Б. Жусупов, Г.Алимбекова Курение как социальная проблема в Казахстане. Из сб. Образ жизни и здоровье населения новых независимых государств (отв.ред. Х.Хаерпфер, Д.Ротман, С. Туманов – Мн..:2003, - 308 с.) с.187-194
6. Рекомендации по мониторингу табачной эпидемии и борьбе с ней – Всемирная Организация Здравоохранения, Женева, 1999. – 258 с. с.141
7. И.А.Баранова. Проблемы диагностики, оценки тяжести и лечения ХОБЛ, Ж-л "Медицинский Совет" №11-12, 2008
8. Қазақстан Республикасының денсаулық сақтауды дамытудың 2011 – 2015 жылдарға арналған «Салауатты Қазақстан» Мемлекеттік бағдарламасы, http://www.mz.gov.kz
9. Джеймс Ф. Энджел и др. Поведение потребителей / Питер. – Санкт-Петербург, 1998, с. 321

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Темекі шегу Қазақстандағы әлеуметтік проблема ретінде

Шабденова А.Б., ҚПЗО деректерді талдау мен өңдеу бөлімінің жетекшісі
Заболотная А.А., ҚРЗО жоба менеджері
Өмір стилін, өмір жағдайы мен денсаулықты зерттеуде темекі шегу сияқты зерттеу пәні негізгілердің бірі болып табылады. Ол белгілі бір деңгейде өмір стилін анықтайды. Темекі жарнамасының нәтижесінде ұзақ уақыт бойы бұқаралық санада темекі шегушінің бейнесі, қандай да бір марка мен темекі шегуге тән ерекше құндылықтарды таратушы ретінде қалыптасты. Бірақ 2002 жылдан бастап Қазақстанда осы жаман әдетті жою үшін халық арасында мақсатты жоспарлы жұмыс басталды. Халықтың денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Қазақстан Республикасының Кодексі қабылданды. 2002 жылы Темекі шегушіліктің алдын алу және оны шектеу туралы заң қабылданды, 2007 жылы бұл заңға өзгерістер енгізілді, 2009 жылы Қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы заң қабылданды 1, 2, 3]. Темекі шегудің денсаулыққа негативті әсері бұрыннан белгілі, сондай-ақ темекі шегудің ең ауыр салдары адамның тыныс салу жүйесі аурулары- өкпе обырының, өкпе ауруының созылмалы обструктивті түрінің күрт өсуіне әкеледі және темекі адамдардың репродуктивтік денсаулығына, әсіресе әйелдер денсаулығына кері әсер етеді. Сондай-ақ темекі шегу әдеті- шығынды талап етеді, темекі шегушілер оны қанағаттандыру үшін көп қаржы жұмсайды.
Бұл проблеманы зерттеуде әртүрлі демографиялық топтарда ересек халықтың арасында темекі шегудің таралуы, темекі шегудің қарқындылығы мен өкпе обырымен ауыру тәуекелділігі тұрғысынан темекі шегудің ұзақтығы сипаттамалары, темекі сатып алуға жұмсалатын шығын және халықтың темекі шегуге қатынасы мәселелері көтерілді. Зерттеуді ҚПЗО компаниясы (Қоғамдық пікірді зерттеу орталығы) Еуропалық Одақтың грантымен HITT жобасының аясында жүргізді. Халықты сұрау 2010 жылдың сәуір-мамыр айларында өткізілді, жеке стандартталған сұхбат әдісімен 18 және одан жоғары жастағы 1800 респондент сұралды, іріктеу Қазақстанның халқын аймақтар мен қоныстану типіне байланысты бөлуге репрезентталды, үй шаруашылығын таңдау үшін бағдарлы іріктеу қолданылды, үй шаруашылығындағы респонденттер жақын арадағы туған күн әдісі негізінде таңдалып алынды.
Салыстыру үшін ҚПЗО компаниясының 2001 жылы LLH жобасының (Еуропалық Одақтың гранты) аясында жүргізілген зерттеу нәтижелері алынды.

Темекі шегудің таралуы
Құбылыстың таралуын анықтау үшін, соны не деп санауға болатынын анықтау қажет. Бізді жағдайымызда темекі шегу жағдайын анықтау ретінде, күніне кем дегенде бір шылым (папирос, трубка) шегу алынады. Зерттеу деректері бойынша Қазақстанның ересек халқының үштен бірі немесе 29,2% темекі шегеді және 9,3% бұрын шеккен. Темекі шегетін ер адамдардың үлесі 51,2%, әйелдер - 9,3%, яғни, темекі шегу бұрынғыдай ерлер әдеті болып қалып отыр, өйткені темекі шегетін ер адамдардың үлесі темекі шегетін әйелдердің үлесінен 5,5 есе көп, бірақ Қазақстанда бұл арақатынастың әлемнің дамыған көп елдеріндегі сияқты азаю тенденциясы бар [4]. Егер 2001 жылы бұл арақатынас 7 болса, ал қазір бұл сан азайды.(5,5 есе) [5, б. 187 ]. Жағдай 25-34 және 35-44 жастағы топтарда да өзгереді, бұнда темекі шегетін әйелдердің үлесі 15,7% және 12,7% сәйкес құрайды. (сурет 1 қараңыз). Әйелдер арасында темекі тартудың ең төменгі көрсеткіші 55 жас және одан жоғары жастық топта көрінеді. Ерлер арасында ең төменгі көрсеткіш 65 жастан кейінгі жастық топта, бірақ бұл да жоғары- бұл жастық категориядағы шамамен 28% ерлер.

Сурет 1. Темекі шегудің жыныс және жастық топтар бойынша таралуы, жыныстары бойынша таралудың арақатынасы, Қазақстан, 2010

2001 жылы жүргізілген ұқсас зерттеудің деректерімен салыстыра отыра көретініміз, он жыл ішінде барлық жастық категорияда ер адамдар арасында темекі шегетіндердің саны азайған. Бірақ әйелдер арасында темекі шегетіндердің саны орта есеппен өзгермеген, бірақ, 25-34, 35-44, 45-54, 55-64 жастағы жастық категорияларда темекі шегетіндердің саны өскен, яғни, көп әйелдер репродуктивтік және еңбек белсенділігі кезеңінде темекі шегеді (кесте 1 қараңыз). Бұл өте қауіпті. Өйткені Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша қазіргі кезде темекі шегу салдарынан әйелдер өлімінің коэфициенті күрт өсуде [6, б.141].
Кесте 1. Жыныс пен жастары бойынша темекі шегушілердің салыстырмалы талдауы
(2001 және 2010 жж. зерттеудің деректері бойынша )
Жас шамасы бойынша топтар
2001 жыл
2010 жыл
2001 жыл
2010 жыл

Ер адамдар
Ер адамдар
Әйел адамдар
Әйел адамдар
18-24 жас
63,1%
39,6%
14,3%
7,6%
25-34 жас
71,0%
60,9%
14,5%
15,7%
35-44 жас
72,0%
57,6%
12,3%
12,7%
45-54 жас
65,7%
59,5%
5,4%
10,3%
55-64 жас
53,3%
41,3%
2,2%%
3,0%
65 жылдан аса
42%
27,7%
0,4%
0%
Барлық жас бойынша топтар
65,3%
51,2%
9,3%
9,3%

Мемлекеттің темекі шегуге тыйым салу саясатын жүргізуі өзінің нәтижесін беруде - темекі шегетіндердің саны азаюда, әсіресе ер адамдар арасында, 18-24 жас арасындағы жастар да темекі шегуді азайтты. Бірақ темекі шегетін әйелдердің саны өзгерген жоқ және темекі шегетін адамдар санының шыңы аса белсенді жас 25 тен бастап 44 жасқа дейін келуде.
Біздің зерттеуіміздің типі - жанама - бізге темекі шегудің себебін анықтауға мүмкіндік бермейді, дегенмен, біз онымен байланысты себептерді анықтай аламыз.. Қалалық және ауылдық жерлерде ер адамдар арасында темекі шегудің таралуында аса маңызды статистикалық ерекшелік жоқ, бірақ, қалалық әйелдер ауылдық әйелдерге қарағанда бұл әдетке 2 есе көп құмар (12,3% және 5,5%). Темекі шекпеу жоғары білімділікпен байланыстырылады, яғни жоғары білімді адамдардың арасында 25% ғана темекі шегеді, сондай-ақ діни ғұрыптарды сақтаумен - бұндай адамдардың арасында темекі шегетіндер тек 17,9%.
Дегенмен, темекі шегудің әртүрлі белгілермен екі жақты байланысын талдай келе, біз олардың өзара байланысын немесе бірігу нәтижесін жоя алмаймыз. Темекі шегудің әртүрлі әлеуметтік-демографиялық белгілермен тәуелсіз байланысын анықтау үшін, логистикалық регрессияны қолдануға болады, бұл жерде айнымалы шама темекі шегу әдетінің бар болуы немесе болмауы. 2 кестеде байланыстары темекі шегумен тәуелсіз, яғни бірігу нәтижесінен арылған белгілер көрсетілген.
Кесте 2. Темекі шегумен байланысты белгілерді көп нұсқалы логистикалық регрессияны қолдана отыра талдау
Темекі шегуге әсер ететін белгілер
OR*
(95% CI†)
Әйелдермен салыстырғандағы ер адамдар
10.54
8.08-13.74
55 жас және одан жоғарылармен салыстырғандағы 18-24 жастағылар
1.51
0.99-2.29
55 жас және одан жоғарылармен салыстырғандағы 25-34 жастағылар
3.94
2.64-5.87
55 жас және одан жоғарылармен салыстырғандағы 35-44 жастағылар
3.36
2.23-5.06
55 жас және одан жоғарылармен салыстырғандағы 45-54 жастағылар
3.18
2.10-4.82
Діни ғұрыптарды сақтамайтындармен салыстырғандағы үнемі сақтайтындар
0.48
0.34-0.69
Жоғары білімі жоқтармен салыстарғандағы жоғары білім барлар
0.66
0.49-0.88
* Odds ratio - мүмкіндіктердің арақатынасы
† Confidence interval - сенімділік интервалы

Темекі шегудің ұзақтығы мен қарқындылығы

Күніне бір қораптан көп шегетіндер темекі шегетін-ер адамдардың 71,6 % және темекі шегетін- әйелдердің жартысынан көбі (54,5%), күніне орта есеппен 10нан 20ға дейін темекі шегеді. Әйелдерде темекі шегудің қарқындылық сәні 10 шылым көрсеткішіне сай (сурет 2 қараңыз). Темекі шегуші бір адам күніне орта есеппен 14,8 тал темекі шегеді (15,6 - ер адамдарда және 10,6 - әйелдерде). Егер 2001 жылдың зерттеуімен салыстыратын болсақ, онда бұл көрсеткіш төмен болды - күніне 12,5 тал шылым (13,3 - ер адамдарда және 8,0 - әйелдерде). Яғни темекі шегетіндер18% көп шеге бастады.

Сурет 2. Темекі шегетін халық арасында темекі шегу қарқындылығы (күніне шегілетін шылым саны) , Қазақстан, 2010

Темекі шегудің өкпе обыры, кеңірдек пен өңеш обыры, өкпенің созылмалы обструктивті аурулары сияқты тыныс салу органдарының ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Баланы жастан немесе баланы бесігінен түзе
Темекі және оның алдын алу жолдары
Сыныптан тыс жұмыстарда жасөспірімдердің салауатты өмір салтын қалыптастыру негіздері
Маскүнемдік, есірткіге әуесқой, темекі тарту денсаулығын нығайту жолдары
Медициналық қызмет көрсетудің құқықтық негіздері
Колледж студенттеріне салауатты өмір сүру салтын қалыптастыру аспектілері
Халықтың денсаулығын сақтау әлеуметтік жұмыстың басты мақсаты ретінде
Жастар мәселесінің түйткілдері
Әйелдер арасындағы шылым шегу әлеуметтік және физиологиялық проблемалары
Денсаулық бұзатын факторлар
Пәндер