Батыр-Бауыржан

1. Кіріспе
2. Батыр.Бауыржан
3.Елі үшін жанын берген батыр аға
4.Жас ұрпаққа тәрбие берген
5.Қорытынды
6.Қолданылған әдебиеттер
Аты мен хаты бүкіл дүние жүзіне аңыз боп тараған қазақ елінің ақиық қыраны Бауыржан Момышұлының дүниеден өткеніне де біраз жыл болып барады. Қырықтық қырқасына шығуға жақындаған кезде жазған бір өлеңінде ол:
“Қадірін білмеппіз ғой тірі кезде”,-
Деп жылар сорлы қазақ мен өлгенде.
Ұрпақ атар сексен мен жүздігімді,
Тарихтың түкпірінен сөз келгенде,-
деп толғаныпты. “Салмақтайтын саналы ер табылса, Атаусыз неге қалсын менің атым!”деген сенімді оймен түйінделетін шумақтары да бар. Осының бәрі расқа айналып отыр. Тарихтың түкпірінен келгенде, Абай мен Ахмет, Мұхтар мен Қаныш секілді алыптар қатарында Бауыржанның аты аталуы тиіс. Батыр ретінде де, ақын-жазушы, әскери қолбасшы және шешен де көсем дана ретінде де ойтолғаныстарының орасан жақашылдығымен ол да ұлттық құбылысқа айналып кеткен Ренессанстық тұлға еді десек, ақиқатты айтқан боламыз. Себебі: Б. Момышұлы қазақ рухының ұзақ-ұзақ теперіштерден кейін қанды майдан даласында қайта тепсініп көрінген сесті де аруын сілкініс-бұлқынысы іспетті. Қарақыпшақ Қобыландыларының ел қорғаған ерлік хикаялары атадан балаға мирас болып қалған халық XX ғасыр ерлерін туғызбай тұра алмаушы еді.
1. “Совет Одағының қазақстандық батырлары”. “Қазақстан”баспасы. Алматы,1969
2. “Қазақтар.Казахи”. Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық. 2 – том. “Тарихи тұлғалар”
3. Қазақ Совет Энциклопедиясы
        
        Ж о с п а р
1. Кіріспе
2. Батыр-Бауыржан
3.Елі үшін жанын ... ... аға ... ұрпаққа тәрбие берген
5.Қорытынды
6.Қолданылған ... ... мен хаты ... ... жүзіне аңыз боп тараған қазақ елінің ақиық қыраны ... ... ... ... де ... жыл ... барады. Қырықтық қырқасына шығуға жақындаған кезде жазған бір өлеңінде ол:
"Қадірін білмеппіз ғой тірі ... ... ... ... мен ... атар ... мен ... түкпірінен сөз келгенде,-
деп толғаныпты. "Салмақтайтын саналы ер табылса, Атаусыз неге қалсын ... ... ... ... ... ... да бар. Осының бәрі расқа айналып отыр. Тарихтың түкпірінен келгенде, Абай мен Ахмет, ... мен ... ... ... қатарында Бауыржанның аты аталуы тиіс. Батыр ретінде де, ақын-жазушы, әскери қолбасшы және шешен де көсем дана ... де ... ... ... ол да ... ... ... кеткен Ренессанстық тұлға еді десек, ақиқатты айтқан боламыз. ... Б. ... ... ... ... теперіштерден кейін қанды майдан даласында қайта тепсініп көрінген сесті де аруын ... ... ... ... ел ... ... ... атадан балаға мирас болып қалған халық XX ғасыр ерлерін туғызбай тұра ... ... ол 1910 жылы 24 ... ... Жамбыл облысында, Жуалы ауданы Көлбастау ауылындағы Мұңбұлақ ... ... ... ... ауыл ... ... арабша хат таниды. Сосын Бурное станциясындағы Евгеньевна селолық орыс мектебінен бастауыш білім алып шығады. ... әрі Аса ... , ... ... ... ... 1928 жылы ... бітіреді. Одан кейін ауылда екі жыл мұғалім, үш ... ... ... ... ... ... милиция бастығы болған.
Ол туралы замандастарының жазғандары мен өзінің шығармаларындағы ой-толғаныстары Батырдың тұлғасын әр қырынан ... ... ... Бұл ... ... ... әйгілі үш биінің даналығы бас қосқандай сезіліп тұратын. Оның қандай адамгершіл өмірлік принциптерді идеал тұтқанын: "Намысты нанға ... ... ... артық, Арсыздан айуан артық", "Ар өмірден қымбат, ... пен ... ... жаман", "Адамның адамгершілігіне мақтаныш сезімі тірек болады", "Өтіріктің балын жұтып тір жүргенше, Шындықтың уын ішіп өлген ... ... төл тума ... ... ... болады. Батыр әсіресе парыз сезімі туралы көбірек көкейкесті сыр шертіп кетер еді. ... ол ... ... жеке ... Ұлттың, Отанның мақтанышы деп ұғатын - ды.
Момышұлы 1931 жылы Шымкент қаласында банк қызметкері боп істегенін көп адам біле ... 1932 жылы ... ... ... да, ... ... кіші ... курсын тәмәмдап, елге оралған соң, аға экономист ретінде банк қызметін атқарған ғой. Ленинград Қаржы ... ... бір ... ... ... ... ол 1936 жылдың наурызына дейін банктің экономист-консультанты болып істейді.
Ол өмірде бәрін шотқа ... ... ... кісі ... оның өзіндік рухани есеп- қисабы болды. Ол өз ... ... ... ... ұлы ... ... туған үйім, Армияны өз отбасым деп атайтын. Отбасында кішінің үлкенді ізеттеуін талап етті, өзара қамқор көңіл ... ... ... ... ... ауытқу нышандарын алдымен сезінгендердің бірі еді, әйтпесе, былай деп өкінішті сыр шертпеген болар еді: 1932 жылы қарашада ол ... ... ... Ол ... ... ... ... жолдас түгенше" деп атайтын. Ол "жолдас қызыл ... ... ... командалық құрам арасынан солдаттың жер-жебіріне жететін бірде-бір ... да, ... де ... ... жылы ... ... Момышұлы Қазақ Республикасының Әскери Комиссарияты шақырып, шұғыл Ташкентке жөнелтеді де, ... ол ... ... ... ... басқаруға бұйрық алады. Осы қызметте бес жылын өткізген Бауыржан Момышұлы 1940 жылы аға лейтенант шенінде әскери қызметін одан әрі жалғастыруға ... ... ... ... 406-полк штабы бастығының бірінші орынбасарлығына тағайындалады. Сосын тағы да Қазақ Әскери Комиссариятына оралып, 1941 жылы ... аға ... ... ... ...
Ал Ұлы Отан соғысының алғашқы күнінен бастап-ақ, генерал-майор Иван Васильевич Панфиловтың шақыруымен ... ... ... ... ... ... Ол нақ осы дивизиямен бірге Москва түбіндегі шайқастарда көзге түсіп,ерлігі елге кең тарағаны ... ... рет жау ... ... ... басқыншыларына қарсы табан тірескен ұрыс жүргізе отырып, ... ... ... ... ... бұл ... ... генерал Панфилов ендігі жерде дивизия командирінің резерві етіп ұстауға ұйғарады. Аты аңызға айналған генерал Панфилов ... қаза ... соң, ... дивизиясы Совет Одағының Батыры генерал-майор И.В.Панфилов атындағы 8-гвардиялық дивизия атағын ... ... ... ... 1973-полкты басқарады. 1944 жылы қазанда К.Е.Ворошилов атындағы Жоғары әскери Академияның жанындағы Білім ... ... ... ... ... ол ... оралып, Курляндияда ұрыс жүргізіп жатқан ... ... ... ... ... ... гвардия полковнигі Б.Момышұлы К.Е.Ворошилов атындағы 1-дәрежелі Суворов орденді Жоғары әскери Академияның толық ... ... ... үшін ... ... ... ... армиясы қатарында қала отырып, ол қазіргі Тверь, бұрынғы Колинин қаласындағы ... ... ... ... тактикадан сабақ берді. Бауыржан сол жылдары жаңа-жаңа білініп келе жатқан қауіпті бейруханилық нышандар түбінде неге ... ... ... ... ... ала ... ... Армия мен мемлекетті байланыстырып тұрған саяси жүйенің сыр бере бастауы қолбасшыны қобылжытқаны сөзсіз. Сол жылдары жоғары ... ... ... сын үшін ... ... ... әдетке айнала бастаған. Генералитеттің бір бөлегі тарапынан жасаған қысым-қыспақ нәтижесі оның ... ... ... командирінің орынбасары болып тағайындалуынан анық.
Үнемі қаңқу-саңқу, өсек-аяқ, жолсыз жазғыру төзгісіз жағдайға ұрындырғаны соншалық, ... ... ... ... ... ... генералдар мен маршалдардың дәрменсіздігі туралы, Армиядағы кемшіліктер туралы және әскери шовинизм хақында өз пікірін көпшілік алдында ашық та ... ... ал бұл ... 1956 жылы оның ... ... байланысты" деген желеумен запасқа кетуіне мәжбүр етті.
Ол солдат туралы жазғанда, сол кездегі елдің қарапайым азаматтарын көз алдына ұстай ... ... ... ... ... ... адам болу оңай ... Себебі, біріншіден, қызмет бойынша солдаттың ешқандай домекратиялық құқығы жоқ. Қатарда ... ... ... жеке ... өзін ... ... ...
Адам қара жердің қойнына кіргенше қоғамдық тәрбиені қажет етеді. Ересеке ... ... жоқ деп ... қателеседі. Солдат ересек адам, бірақ қоғамдық жағдайы оны төменгі дәрежеге ... ал ... бұл ... ол ... ... ... ... қамқор қарым-қатынас пен ойлы көзқарасты талап етеді. Солдат жаны қатып қалған тас емес, ол да ет пен ... ... ... ... адамзатқа тән нәрсенің бәрі оған тән. Ұлттық мақтаныш - жеке адам мен ұлт үшін бұзылмас заң әрі ... ... ... өз ... ... және оны мақтан тұтпаса, ол адам - сөзсіз арамза, қаңғыбас. Әрбір азамат өз ұлтын сүюге тиіс және өз ... ... ... мен ... ... ... басқа ұлттарды танып, құрметтеп, оларды сүйе білу тиіс.
Совет Одағының Батыры, генерал Петр Вершигораның: "Бізге Бауыржан Момышұлының соғыстағы ерліктері белгілі. ... ... ол ... ... ... Екі ... де, ... түсінігімше, бір-бірінен кем соқпайды", - деген пікірін көптеген адамдар ұмытқан жоқ.
Бауыржан Момышұлы десеңіз болды - ... ... ... ... ... жатпай-ақ - оның батырлық пен арлылықтың, ақиқатшылдық пен әділеттіліктің баламасына, бір қазақ жұртының ғана ... ... ... ... да ар-ұятындай ардақты есімі мен ерекше ерлік қабілет-қарымын әркім көңіл түкпірінде қайта ... ... ... ... ... ... Б. Момышұлы көзі тірісінде Батырдың Алтын Жұлдызын алмағанмен, ... оны ... хас ... ... ... ... Аты ... айналып кетсе де, ол кісінің ұстанған адамгершілік қағидаларына үңілген сайын ... ... тану қиын ... ... ... ... ... алдында асқақ тұлғасын аласартпай өткен Баукең тек туған халқының ғана ... ... қара ... ... ... күмәнсіз.
М. Есеналиев естелік сырында: "Бауыржан нағыз жауынгер әрі еңіреген ер еді ғой. Ол ешкімге де еңкемейтін еркін ... ... еді. Ол ... от еді, ... еді, - ... ... елінің азаматы һәм жауынгері ғана емес, сондай-ақ өз Республикасын, қаракөз қандастарын қатты сүйген қазақ еді".
Армия генералы Иван ... ... ... ... ... ... кітабында былай деп жазды. "1043 атқыштар полкының командирі, майор Бауыржан Момышұлы мен соғыстан бұрын білетінмін. Біз Қиыр ... ... ... ... Ол ... ... шыққан, алған бетінен қайтпайтын, қатал мінезді, сымбатты келген жас командир болатын. Москва түбінде оның батальоны полктан хабар-ошарсыз күйде, бірнеше күн ... ... ... жаумен қиян-кескі ұрыс жүргізген. Екі тәулікке созылған қырғын соғыста гвардияшылар төрт жүзден астам фашистердің көзін жойып, олардың Волколам тас жолы ... ... тырп ... бөгеп тастаған. Содан кейін орман ішінде маневр жасай отырып, өздерін қоршаған жау шеңберін тас-талқан етіп бұзып шығып, полкке ... ... ... ... ... Панфилов Момышұлының батальонын өзінің резерві етіп ұстап, оны ең қиын-қыстау жерлердегі ұрыстарға жіберіп ... ... ... де ... үздіксіз жеңіске ие болды. Оның бойына біткен талапшылдық, қамқорлық һәм ... ... ... ... ... ... осы асыл ... түп төркінінде ұстаздық болмысы жатса керек. Өйткені ол майданда солдаттар мен офицерлердің мұғалімі, ал ... ... ... педагог болды ғой".
Академияда полковник Момышұлын тыңдаушыларда, оқытушылар да қарапайымдылығы мен ойын ... ... ашық ... ... ... мен ... ... үшін жақсы көретін.
Ол Панфилов дивизиясы жүргізген ауыр ... ... ... ... ... ... әңгімені ерекше қызықты етіп айта білетін. Бауыржанның өзі комбат ретінде қатысқан Москва түбіндегі шайқас туралы, дивизия командирі кезінде соғыс аяқталар ... ... ... ... оның ... ... өте қызықты болатын. ... ... ... берген
Совет армия қатарынан отставкаға шыққан соң, Б. Момышұлы бүкіл күш-қуатын бүтіндей әдеби қызметпен айналасуға ... Ол- ... үшін ... ... ... "Төлеген Тоқтаров" және басқа кітаптардың авторы. Оның шығармалары басқа тілдерге аударылып, шет елдерде басылып шықты. Момышұлы мен оның жауынгер ... ... ... сын сағатынан бастап ақырғы шешуші сәтіне дейінгі ән бойында рейхтың "Қу бас" дивизиясы эсэсшілдерінен жасақталған ең таңдаулы ... ... ... ... тым аз айтылады. Олар оп-оңай-ақ жайлап салатын осал жау емес еді. Баукең ... ... ... ... ... ... ... бағалай отырып, олайда " немісті азу тісін ақситып,бет бейнесін аңға ұқсатып, өте қорқынышты кейіпте бейнелейтін" карикатурашылдармен гүлде келісе алмайтын ... Осы ... 1944 жылы ... деп ... бар: ... кемісті адам емес, құбыжық дейді". Мен мұнымен келіспеймін, өз солдаттарыма айтамын: фрицтер-құбыжық, аждаһа, пері емес, адам. Рас, ол ... ... ... ... ... ... тонаушы адам, бандит, жендет, жауыз, оған адамзаттың барлық жаман қылықтары тән. Немісті найзамен шаншып, ... атып ... ... оған да ... тән ... ... ... жеткізе сендіру керек. Және бір ұшқарылық-немісті түкке тұрғысыз қоян жүрек қорқақ етіп көрсетеді. Біздің бір ... "ура" деп ... ... ... бір ... тырым-тырағай қаша жөнелетін сияқты. Мен екі жылда ондай немістің біреуінде көрген емеспін. Олар табан тіресіп қарсыласады, оларға қорқақтық та, батылдықта ... тән. ... ... көрсетуге, оның жауынгерлік қабілетін, қарсыласу қабілетін жасыруға болмайды. Дұшпан туралы кез келген ... ... ... ... қана ... ... ашу-ызасын тудыратын бассыздық та. Жауға деген өшпенділік пен ... ... ... шындықты айту арқылы-неміс басқыншыларының хайуандық әрекеттерінің тек қана ақиқат мысалында тәрбиелеу керек.
Тағы бір ... ... ... ... ... қатты қобалжыған көңіл күйіп, сірә, Д.Ф. Снегиннен басқа ешкім де тап басып айтпаған шығар. Бұл ... ол үшін ... ... ... ... ... еді. Адам ... осы бір драмасы жайлы Дмитрий Феодорович ерекше жаны ауыра жазады: ... ... ... жігіттің... Еңбек етпей, шаршамай, демалған да азап қой!"-деуі ... ... Мұны ол ... ... ... еді. ... бұл ... оның бүкіл өмірінің заңына айналды. Алған жарақаттары мен контузиядан шашы ерте ағара бастаған ол, ... ... Ол ... адал ... үшін ... тиісті пенсиясын алады. Бұған қоса гвардия полковнигіне, заң бойынша, жер де ... ... ... ... ... өте ауыр ... Мұны ол қайбір кездерде білдіріп те алып жүрді. Әңгіме мынада: ол өзінің ең бір ... ... ... ... ... ... өткізді. Бауыржанның әскери қабілетінің гүлшешек атауына әсіресе соғыс жылдары көп мүмкіндік берді. ... ... ... аға ... ... бастаған ол, Жеңіс күнін даңқты 9-гвардия дивизиясының командирі, гвардия полковнигі болып қарсы алды. Соғыстан кейінгі жылдары ... ... ... ... ... ... ... Аяқ астынан "отставкіге" шығып кетті.
Қорытынды
Сөйтіп, оның өміріндегі, бәлкім, ең қиын,ең жауапты кезең басталды. Оған мынау дулы өмірден өз орнын қайта ... тура ... ... ... да. Ол ... ... жазушылар қатарынан тапты.
Польша, Куба,Израиль... қарулы күштері офицерлерінің әскери оқылық құралы һәм ... ... жан ... ... ... үшін ... ... жазушы есімін бүкіл дүниеге жайды.
Бұдан соң оның "Төлеген Тоқтаров", "Генерал Панфилов", "Жауынгер бейнесі", "Бір түннің оқиғасы", ... ... ... және ... кітаптары жарық көрді. "Ұшқан ұя" кітабы үшін Б. Момышұлына Қазақ ССР-інің Абай атындағы Мемлекеттік сыйлығының иегері ... ... үшін ... сын, жұрт үшін аянба-жігіттігіңе сын" деген қағиданы қатаң ұстанып өткен Баукең өмірінің ақтық тынысына дейін осы ... адал ... ... ... ... ... болып күйрете соққы беріп, бес рет жау қоршауын бұзып шыққан, ұрыс даласындағы шайқастың жаңа әдіс-амал тактикасын ... ... ... аты ... ... ... өле-өлгенше өзін генерал Панфиловтың шәкіртімін деп, оның аруағына әрдайым бас иген кішіпейіл де асқақ, әділ де шыншыл, ... да ... ... ... ... ... ... туралы шығармаларында солдат жан дүниесі мен рухын ғажайып бейнелеген Батырдың тоқсаныншы жылдары орысша "Психология войны", ... ... ... ... ... ... ... жарыққа шықты.
Бауыржан Момышұлының әскери ғылымдағы дара тұлғасы, тәжірибесі, әлем мемлекеттері тарапынан қызығушылық құрметіне ие ... ... ... көп ... ... ... әскери-жауынгерлік дәстүрлерді XXғ.-ғы соғыс мазмұнымен ұштастыра білген. ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер
* "Совет Одағының қазақстандық батырлары". "Қазақстан"баспасы. Алматы,1969
* ... ... ... ... ... анықтамалық. 2 - том. "Тарихи тұлғалар"
* Қазақ Совет Энциклопедиясы

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батырдан қалған өсиет (Бауыржан Момышұлының қанатты сөздері)17 бет
Ахмет Жұбанов жайлы25 бет
Ақ ниетпен хат жаздым, ата, сiзге… (бауыржан ата рухымен сырласу)3 бет
Бауыржан Момышұлы (1910-1982)3 бет
Патриоттық әндердің жинағы8 бет
Ұлы отан соғысы кезіндегі патриоттық әндердің тәрбиелік мәні4 бет
Ә.Нұршайықовтың «Ақиқат пен аңыз» роман-сұхбатындағы характер жасау тәсілдері35 бет
Атқа мінудің қазақи (шығыстық) және батысеуропалық үлгісі4 бет
Батыр Баян10 бет
Батыстағы қазақтың ұлтшыл көсемдері және батыстық елдерде атқарған қызметтері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь