Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат


Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4

1. Инфляция, оның пайда болу себептері. Көрсеткіш нысандары және
экономикалық зардаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5.6
2. Инфляцияның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.8
3. Қазақстандағы инфляциялық процесстің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.9
4. Қазақстан жағдайындағы инфляция ерекшеліктері және инфляцияға
қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10.11

ІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12.13

ІІІ. Колданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
ІІІ. Қолданылған әдебиеттер тізімі.

1. Назарбаев Н.Ә. Бәсекеге қабілеті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін: Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2004. 19 наурыз.

2. Борисов Е.Ф. Экономикалық теория. М., Юристъ, 2001.
3. Кеулімжанов К.К. т.б. Қаржылық есеп. – Алматы: Экономика, 2001.
4. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005.
5. Шеденов Ө.Қ., т.б. Жалпы экономикалық теория. Оқулық. Ақтөбе., 2004.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Тақырыбы: Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық
зардаптары. ҚР-ғы инфляцияға қарсы саясат
2
Мазмұны
І.
Кіріспе.....................................................................
............................................3-4
1. Инфляция, оның пайда болу себептері. Көрсеткіш нысандары және
экономикалық
зардаптары..................................................................
..........5-6
2. Инфляцияның
түрлері.....................................................................
............7-8
3. Қазақстандағы инфляциялық процесстің
дамуы.......................................8-9
4. Қазақстан жағдайындағы инфляция ерекшеліктері және инфляцияға
қарсы
саясат......................................................................
.........................10-11
ІІ.
Қорытынды...................................................................
...............................12-13
ІІІ. Колданылған
әдебиеттер..................................................................
.............14
3
I. Кіріспе
Инфляция – бұл күрделі де көпфакторлы құбылыс; ол қағаз ақша
айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің
бұзылуымен сипатталады.
Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және шетел валюталарының
қымбаттауы ретінде көрінеді.
Алтын немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге
десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың белгісі
емес нақты құндылықтың өзі болған; қажетті ақша көлемі алтын-күміс қорымен
реттелген. Қағаз ақша а айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз
ақша байлықтың тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық
атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға
ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың
көбі айналымға шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттілікпен тыс өседі.
Артық ақша сұранымды арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде бағаларға қатты
ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді. Батыс елдерінде 10 % -ке дейінгі баяу
инфляция қауіпті деп саналмайды. Бірақ 10%-тен асқанда инфляция қауіпті.
Экономика әсіресе гиперинфляция кезінде тез күйрейді. Гиперинфляция
жағдайында бағалар деңгейі бірнеше процентке емес, бірнеше ретке өседі,
ақша тез құнсызданады, өндіріске инвестиция жасау тиімсіз болады. Сондықтан
қаржы ресурстары айналым мерзімі қысқа сауда сферасына ауысады. Сауданың
пайдасынан қоғамға тигізетін зияны көптеу, алып – сату (спекуляция) түрі
тез дамиды. Спекулятивті бизнес ұсыныстың, өндірістің өсуіне ықпал
жасамайды, керісінше өндіріс тоқырауға ұшырайды. Тоқырау мен инфляция
қосылған соң нарықтың оңды әсерлері толық жойылып, нарық механизмі енді
экономикаға теріс әсер ететін болады. Сондықтан стагфляциядан шығу үшін
мемлекет тарапынан инфляцияға қарсы жедел және жүйелі іс-шаралар
бағдарламасы жасалып, іске асырылуы қажет болады.
Инфляция – бағалардың жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. Елдегі
тауар рыноктарының көбінде тепе-теңдік бұзылса, бағалар тоқтаусыз өседі.
Яғни, инфляция – бұл жалпы ұсыныс пен сұраныс арасыеда қалыптасқан сәйкес
сіздік. Жеке товар раногында сұраным ұсынымнан артық болса, бұл тауарға
баға деңгейі өседі. Бірақ мұндай жекелеген нарық сәйкессіздігі инфля-
4
цияны қалыптастырылмайды. Инфляция – бұл рыноктардың көбінде сұранымның
артуынан қалыптасқан тепе-теңдіктің бұзылуына байланысты пайда болған
елдегі деңгейінің жалпы өсуі.
Инфляция негізінен шаруашылықта қалыптасқан әр түрлі
диспропорцияларға байланысты болатынын еске ала отырып, оның негізгі
себептерін қарастырып көрелік. Біріншіден, бұл мемлекеттік шығындар мен
табыстар арасында қалыстапқан диспропорция немесе тепе-теңдіктің бұзылуы.
Бұл мемлекет Бюджетінің тапшылығы түрінде көрінеді. Екіншіден, егер
инвестицияларды қаржыландыру, жоғарыда айтылған әдіпен, яғни Орталық
банктің несие беруімен жүргізілетін болса, түптеп келгенде, бұл да
инфляцияның себебіне айналуы мүмкін. Үшіншіден, осы күнгі экономикалық
теория бағалардың жалпы өсуін XX ғасырдағы нарық түріне тіпті ұқсамайды.
XIX ғасырдағы нарықта негізінен өзара толық тауарлар сатылатын.
Қазіргі рынок – көбінде олигополия түрінде қалыптасқан. Осы күнгі ірі
фирмалар (тауар өндірушілер, ұсынушылар) белгілі бір деңгейде нарық
бағасына ықпал жасап, өз өніміне бағаны өзі белгілей алады. Фирма
олигополия бағаның өсуінен қолдамаса да оның деңгейін түсірмеуге ұмтылады,
нарықта қалыптасқан баға деңгейінің тұрақты болуына мүдделі. Бағаның
төмендеуімен өз рыногындағы жағдайды «бұзып алмау» мақсатында ірі фирмалар
ұсыным икемділігінің артуына кедергі жасауға тырысады. Қалыптасқан өнідіріс
түріне жаңа фирмалардың келуіне шек қою арқылы олигополиялық фирмалар жалпы
сұраным мен ұсыным арасындағы диспропорцияны мүмкін болғанша ұзақ уақыт
ұстап қалуға ұмтылады. Төртіншіден ұлттық экономикалардың «ашыла» түсуіне,
олардың дүниежүзілік шаруашылық қатынастары жүйесіне тартылуына байланысты
инфляцияның бір елден екінші елге ауысу қаупі артады. «Импортталған
инфляциямен» күресу мүмкіншіліктері де шектеулі келеді. Әрине, ұлттық
валютаның бағасын арттырып импортты арзандатуға болады, бірақ бұл жағдайда
экспорт қымбаттап ұлттық өнімнің әлем нарығындағы өтімділігі кемиді.
Бесіншіден, «инфляцияны тосу» деген жағдайға байланысты инфляциялық процесс
өзін-өзі қолдап жалғаса береді. Батыс елдерінде, көптеген экономистердің
пікірінше «инфляцияны тосу» психологиясын жеңу антиинфляциялық саясатттың
негізгі мақсаты деп анықталады.
5
1. Инфляция, оның пайда болу себептері. Көрсеткіш нысандары және
экономикалық зардаптары.
Инфляцияның мазмұнын әр автор әр түрлі жазып жүр. Мысалы, «Ақша,
несие, банктер» деген, 1998 жылы, Мәскеуден шыққан көлемді оқулықта (орыс
тілінде),: «инфляция, бағаның жоғарлағанын, тауардың жетіспеушілігінен және
тауар мен көрсетілген сапасыздығынан шыққан ақшаның құнсыздануы, оның сатып
алу мүмкіншілігінің төмендеуі болып көрінеді» делінген.
Бұл анықтаманың басты кемшілігі, айналымдағы ақша белгілерінің аса
көбейіп кетуінің инфляцияға тигізетін әсері көрінбейді.
1999 жылы, Алматыда шыққан «Толық экономикалық орысша қазақша
сөздікте» инфляция былай сипатталады: «Ақшалай табыстың тауарлар мен
көрсетілетін қызметтерден асып түсуі, рынокта қаржы активтерінің көбеюі
салдарынан тауарлар мен көрсетілетін қызметтер бағасының өсуі».
Мұндай анықтамадан байқайтынымыз, ең басты мәселе табыстың өсуінде
сияқты. Соның салдарынан айналымда ақша көбейіп кетеді деген ой туады.
Бірақ, бұл да теріс түсінік. Әңгіме табыста емес. Ол өскен жоқ, ал тауар
мен қызмет жетпегендіктен, олардың сапалары төмен болғандықтан, ұсыным
азайып, сұраным көбейгеннен кейін, айналымда ақша көбейген сияқты болып
көрінеді.
Осының бәрін еске алып, инфляция дегенді былай анықтаған жөн
дейміз: «Айналым арналарының, артық ақша белгілерімен аса толып кетуінің,
тауар мен қызметтердің жетіспеушілігінің және олардың сапасыздығының
салдарынан, ақшаның құнсыздануы, тауар мен көрсетілетін қызметтердің
бағасының өсуі, сөйтіп халықтың нақты табысының төмендетілуі».
Инфляция тек қағаз ақшаға ғана тән және ол экономиканың кез келген
үлгісінде де орын алады. Көбінесе, инфляция айналымдағы ақшаның көбеюімен
бейнеленеді. Бірақ кейде, инфляциялық ахуал, айналымдағы ақшаның саны
бірқалыпта қалған күнде де туады. Мысалы, егер елде тауар өнімінің көлемі
азайып кетсе, онымен тікелей байланысты тауар айналымының да көлемі азаяды.
Олай болса, оларға жұмыс жасайтын ақша-
6
ның да саны азаяды. Сөйтіп, дәл осы кезде айналымда жүрген ақшаның кейбір
бөлігі артық болып шығуы мүмкін. Тап осындай жағдай ақша айналы-
мы жеделдетілсе де туады. Ақша айналымын жеделдету, басқа жағдайлары бірдей
болғанда, айналымға қосымша ақша шығарғанмен бірдей.
Әрбір қозғаушы күштің әсеріне байланысты инфляция-сұраным инфляциясы
және шығын инфляциясы болып екі түрге бөлінеді.
Сұраным инфляциясы: Инфляцияның бұл түрі айналымдағы ақшаның жиыны
шексіз көбейіп кеткенде шығады. Өйткені, айналымдағы артық ақша, тауармен
көрсетілетін қызметтерге сұранымды көбейтедй., ал бұл өз кезегінде, бағаның
өсуіне апарады.
Шығын инфляциясы: Өндіріс шығынының көбеуіне байланысты әсіресе еңбек
ақының байланысты бағаның өсуі. Бұл жағдайда №3 сұлбада көрсетілген.
Бағаның орташа өрлеу қарқынына қарай инфляция төмендегідей болып
бөлінеді.
- Бағаның жылдық орташа өрлеуі 10%-ке дейін болса сырғымалы инфляция
болады;
- Бағаның жылдық орташа өрлеуі 10%-тен 50%-ке дейін болса - өршімелі
инфляция деп аталады.
- Бағаның жылдық орташа өрлеуі 50%-тен жоғары болса шектен тыс инфляция
болып есептеледі.
- Егер, бағаның қарқыны бір айдың ішінде 50%-тен асса, ол тым шектен тыс
инфляция болады.
Сондықтан, кез-келген үкімет, инфляцияға қарсы тиісті шаралар
қолдануы керек. Оның ішінде, бірінші қатардағы міндет, өндірістің, оның
ішінде жоғары және орташа табыскерліктің, дамуын қамтамасыз ету, олардың
өндірген тауарларының сапасын жоғарлатып, бәсекеге жарамдылығын арттыру
болып табылады. Әсіресе, қолда бар заттай, не ақшалай байлықтарды үнемдеу,
оның тиімділігін арттыру қажет.
7
2. Инфляцияның түрлері
Бұрын инфляция төтенше жағдайда ғана қалыптасатын. Мысалы: соғыс
кезінде мемлекет өзінің әскери шығындарын қаржыландыру үшін өте көп
мөлшерде қағаз ақша шығаратын. Соңғы екі-үш оңжылдықта көптеген елдерде
инфляция ұжайыөндіріс процесінің тұрақты факторына айналды.
Экономика теориясында, жеке алғанда осы күнгі Кейнсті жақтаушы
экономистер инфляцияның баяу түрін өндірістің дамуына қосымша оңды әсер
ететін фактор ретінде қарастырады. Баяу инфляцияны олар мемлекеттің бірден
– бір тиімді саясат жүргізу құралы ретінде түсіндіреді. Баяу инфляция
саясаты өндіріс пен нарық (сұраным) жағдайларының өзгеруіне сәйкес
бағаларды реттеп отыруға мүмкіндік береді.
Қарқынды инфляция (бағалардың жылына 20(-200(-ке дейін өсу түрі) -
экономика үшін едәуір қиын жағдай, бірақ іскерлік қатынастардың көбі
қарқынды инфляцияны алдын ала ескеріп, оған икемделе береді.
Гиперинфляцияда бағалардың жалпы деңгейі мыңдаған процентке артқан
жағдаймен сипатталады. Гиперинфляция кезінде бағалардың өсу қарқыны
айналымға шығарылған ақша көлемнің өсуінен көп есе артып кетеді.
Гиперинфляцияда бағалардың өсу қарқыны соншалық, тіпті ақша шығаратын
фабрикалар аптасына тоқтаусыз жұмыс істегенде де айналымға қажетті ақша
көлемін шығару мүмкіндігі жетпей қалады екен.
Жоғарыда сөз болғандар инфляцияның ашық түріне жатады. Ашық инфляция
жағдайында бағалардың өсуі және өсу қарқыны айқын байқалады және ресми
түрде есепке алынады. Бірақ, бағалардың деңгейі ресми түрде өспеген болса
да құнсыздану (инфляция) жағдайы қалыптасуы мүмкін.
Инфляцияның бұл түрі тауар тапшылығынан көрінеді. Тауарлардың
тапшылығына байланысты оларды ақшаға сатып алу қиындайды, яғни ақша (табыс)
құнсызданады.
Инфляция теңгермелі түрде болуы мүмкін, яғни бағалар бір қалыпты
және баяу өседі. Бұл жағдайда бағалардың бір жылдық өсуіне сәйкес процент
кесімі (ставкасы) да өседі. Нарықта тепе-теңдік (тұрақтылық) сақталады.
Теңгермелі емес инфляция кезінде жеке товар топтарына баға бірқалыпты емес,
әртүрлі қарқынмен өседі.
Сонымен, тосылған инфляцияның тосын инфляциядан айыра білген жөн.
Тосылған инфляцияны алдын ала болжауға болады, немесе оны үкімет арнайы
мақсатпен «жоспарлайды». Тосын инфляция бағалардың кенеттен және тез
8
өсуінен көрінеді. Мұндай жағдай ақша айналымын және салық жүйесін бұзады.
Тұрғындар бағаның өсуінен сексеніп, қолындағы қаражатын сақтап алу
мақсатында тауарларды жаппай сатып ала бастайды. Сондықтан нарықта
қалыптасқан жағдай бұзылады, сұраным мен баға бұрынғыдан да тез өсетін
болады. Сонымен бағалардың кенеттен, тосын түрде өсуі тұрғындардың
«инфляциялық тосу психологиясын» туғызады. Егер тосын инфляция (бағаның
кенеттен өсуі) экономикасы дамыған елде пайда болса, ол нарық жағдайына
қатты әсер етпейді. Экономикасы тұрақты да қуатты елде тұрғындар бағаның
уақытша ауытқуынан қорықпайды; және бағаның өсуі қаншама тез болса, соншама
оның құлдырап түсіп кетуі әбден мүмкін болатынына сенеді; сондықтан олар
бағаның түсуін күтіп табысын үнемдеу мақсатында сатып алуды күрт
қысқартады. Нарықтық сұранымның қысқаруы баға деңгейіне әсер етеді,
бағалардың өсуі тоқтайды, олардың деңгейі құлдырап, бастапқы қалпына
келеді.
3. Қазақстандағы инфляциялық процестің дамуы.
Қазақстанның 1993 жылдың Қазанына дейін Ресейдің рубілдік аймағында
болып келгені белгілі. Сондықтан Ресейдің экономикасында болып жатқан
дағдарыспен инфляцияны күшейтуші жағдайлар Қазақстанның экономикасына
тікелей таралды. Оның үстіне, көрші елдердің Ұлттық валюталарын
енгізгендері, Ресейдің 1961-1992 жылдарда шығарылған ақшасын ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция және инфляция теориялары22 бет
Инфляция және Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясаты28 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы жүргізілетін саясат27 бет
Жер кіндігі – Байқоңыр!10 бет
Моңғол шапқыншылығының жағымды жақтары мен апатты зардаптары1 бет
Қазақстандағы ірі су қоймаларының экожүйесінің фаунасы мен флорасы зардаптары10 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
1930 жылдардағы Қазақстанда күштеп ұжымдастырудың зардаптары47 бет
«Қазіргі діни лаңкестік білдірушілік ахуал әрекеттерінің насихат жұмыстарына тигізер зардаптары»32 бет
«Қазақстандағы ұжымдастыру: тәсілі мен зардаптары»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь