Канаданы Францияның отарлау тарихы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

Ітарау.Европа отарлауына дейінгі Канада
І.1. Елдің байырғы тұрғындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
І.2. Европалықтардың Канада
жағалауларына алғаш рет келуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
І.3. Канаданы отарлаудың басталуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

ІІтарау. Францияның отарлық режимінің орнауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

ІІІтарау. Әкімшілік басқарудың сеньоральдық
құрылымы және бағалы аң терісімен
жасалатын сауданың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

ІҮтарау. Ағылшын.француз бәсекелестігі
және Жаңа Францияның құлауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Кіріспе
Тақырыптың өзектілілігі:
Ұлы географиялық жаңалықтар дәуірінде талай елдердің Үнді мемлекетіне жақын жолдарды ашуға ұмтылу нәтижесінде жол-жөнекей ашылған Канаданы отарлау Франция мен Англияның қарастырылып отырылған кезеңдегі бұлжымас тарихи тағдыры еді. Қазіргі кезеңде табиғат байлықтарының бірқатарын өндіруде әлемде алдыңғы қатарлы орындарды алып, әрі өзінің оңтүстік көршісі – Америка Құрама Штаттарының экономикалық жағынан қолбаласына айналған Канаданы қазіргі кезеңде тек франкоканадалықтар мен ағылшынканадалықтар ғана мекендейді. Оның өзінде франкоканадалықтар мекендеген Квебек штаты өзінің қиын жағдайы, франкоканадалықтардың саяси езілуі және тағы да басқа саяси күрестерді жүргізуде. Франкоканадалықтардың мұндай ауыртпашылықтарды көтеруі олардың өздерін ағылшындардың үстемдігін Канада аумағында мойындауының нәтижесінде болған жағдай екендігі тарихи процесс пен заңдылықтардың нәтижесінде бізге белгілі. Сонымен қатар, ағылшынканадалықтардың да, франкоканадалықтардың да тек қана келімсектер екені де белгілі. Алайда, осындай қым-қиғаш, саналуан саяси күрес барысында жергілікті тұрғындардың дауысы, олардың өздерінің саяси басбостандығын талап етуі және тағысын тағылары, қысқаша айтқанда олардың өмірде бар екендігі және сол жерді мекендеген еркін адамдар екендігі неліктен сезілмейді? деген сұрақ үнемі бой көрсетіп тұрды. Осыған орай Канаданы француздардың отарлау тарихы, оның байырғы тұрғындарының тарихи тағдыры тұтас әлемде демократиялық қоғамдардың дамытылуы жағдайында терең зерттеліп, ашық айтылуы және өзінің тарихи сабақтары мен нәтижелерін міндетті түрде беруі тиіс өзекті тақырып деп шештік.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері.
Жұмыстың мақсаты – отарлаудың қиыр солтүстік ел – Канаданы да айналып өтпегендігін, отарлау процесінің тұтас әлемдік тарихи заңдылық екендігін жан-жақты ашып көрсету.
Жоғарыда көрсетілген мақсатқа қол жеткізу үшін біз Англияның отарлық елге айналуының тарихи алғышарттарын, Солтүстік Американы отарға айналдыру процесін талдау және оған сипаттама беру, сондай-ақ отарлау процесінің тарихи сабақтарын тұжырымдау міндеттерін өз жұмысымыздың негізі етіп алдық.
Диплом жұмысының хронологиялық шеңбері.
Жұмыс ХVІ-ХІХ ғасырларды, яғни, Франция капитализмінің Канаданы отарлау кезеңін қамтиды.
Жұмыстың теориялық және методикалық негізі. Тарихнама, архивтану және деректану ғылымдарының отандық жетістіктерімен қоса, Ресей тарихшыларымен озық үлгілі зерттеулері басшылыққа алынды. Мәселені анықтау үшін және оны жарыққа шығару жолында материалдың түп нұсқасы ортаға қойылып, оны талдау, салыстыру және қорытынды түйін жасау, құрылымдық тұрғыдан жүйелеу тәсілі қолданылды. Мұның өзі жұмыстың ғылыми өресін, құндылығын онан сайын арттыра түседі деп сенеміз.
Канада тарихы Солтүстік Америка тарихымен ұштастырылып қарастырылып, негізгі шынайы жағдайда көбіне-көп Америка Құрама Штаттарының тарихы көлеңкесінде қалып кете беретін тарих болып қалыптасқан. Сонымен қатар, экономикалық жағынан да АҚШ-тың басыбайлы боданы сипатына енген Канада тарихына көп көңіл де аударылмаған. Осындай кері факторларға қарамастан, Канада тарихына бірқатар орыс тарихшыларының зерттеулері арналған. Біз қарастырып отырған жұмыс тақырыбын ашу үшін алдымен Солтүстік Американың байырғы тұрғынлары – ирокез, Гурон және т.б. тайпалардың пайда болуы мен дамуы, әлеуметтік қарым-қатынасы мен олардың отарлану тарихына бірқатар дипломдық зерттеулер жүргізу үшін біз Ю.П.Аверинаның редакциялығымен жарық көрген «Североамериканские индейцы», М.Берзинаның «Формирование этнического состава населения Канады» атты еңбектерін пайдаландық. Аталған зерттеулер Солтүстік Американы мекендеген елдің байырғы тұрғындары мен ру-тайпалары, оардың мекендеген жерлері туралы толық мәліметтер мен деректер берілген.
Сондай-ақ, Канада тарихы, оның ішінде оны отарлаудың ерте кезеңдері мен француздық дәуірі, Францияның Канадағы елді—мекендерінің пайда болуы, Францияның сеньоральдық әкімшілік жүйесінің қалыптастырылуы барысы, елдің табиғи байлығы – бағалы терілі аңдардың жаппай қырылып жойылу процесі, елдің байырғы тұрғындарының да бағалы терілі аңдарының тағдырына ортақтас болып, ұлт ретінде жойылуы, сөйтіп,олардың орнына франкоканадалық және ағылшынканадалық дейтін жаңа пайда болған ұлтсымақтардың келуі, тіпті франкоканадалықтардың ұлттық еркіндігін сақтау мәселесінің бой көрсетуі – отарлық басқыншылықтың нәтижесінде ұлан-ғайыр аймақты мекендеген, алайда әлі де болса, ұлт ретінде тұтастанып үлгермеген, дамудың неғұрлым төменгі сатысында тұрған ру-тайпалардың жер бетіне толық жойылып кету тарихын толық сипаттап берген тұжырымдық сипаттағы еңбек – В.А.Тишков пен Л.В.Кошелевтің «История Канады» еңбегі де диплом жұмысының негізін құрады.
Жоғарыда көрсетілген еңбектер және Малидович И. И. «История открытии и исследования Северной Америки», Инестай Х. «По следам Лейфа Счастливого», Бейклесс Дж. «Америка глазами первооткрывателей», Фидлер А. «Канада пахнущая смолой», Райерсон С.Б. «Основание Канады»; Милейковский А.Г. «Канада и англо-французской противоречия» және т.б. авторлардың еңбектері мен зерттеулері пайдаланылды.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, 5 тараудан және қорытынды бөлім мен пайдал
анған әдебиет тізімінен құралады.
Пайдаланылған әдебиет
1. Североамериканские индейцы. Под ред. Ю.П.Авериной. –М.: 1989. Б. 15.
2. Берзина М. Я. Формирование этнического состава населения Канады. – М.: 1971. Б.35.
3. Малидович И. И. История открытии и исследования Северной Америки. – М., 1982. Б.70.
4. Инестай Х. По следам Лейфа Счастливого. – М.: 2001. Б. 25.
5. Бейклесс Дж. Америка глазами первооткрывателей. М.: 1969. Б. 109-123.
6. Сонда. Б.121-122.
7. Тишков В.А.,Кошелев Л.В. История Канады.-М.:1982. Б.13-14.
8. Сонда. Б. 19.
9. Малидович И. И. История открытии и исследования Северной Америки. – М., 1982. Б.88.
10. Фидлер А. Канада пахнущая смолой.- М.:1981. Б. 17.
11. Райерсон С.Б. Основание Канады. Канада с древнейших времен до 1815 года.- М.:2005. Б. 231-232.
12. Тишков В.А.,Кошелев Л.В. История Канады.-М.:1982. Б.33.
13. Сонда. Б.34.
14. Райерсон С.Б. Основание Канады. Канада с древнейших времен до 1815 года.- М.:2005. Б.260.
15. Милейковский А.Г. Канада и англо-французской противоречия. Б. 60.
16. Кошелев Л.В. Трагедия жителей Акадий.// Вопросы истории. 1981. №9. Б.212-215.
17. Райерсон С.Б. Неравный союз. История Канады.-М.: 1970. Б. 141-142.
18. Сорока-Цюпа Л.С. Из истории франко-канадского национального вопроса.-М.: 1972.
19. Антипова А.В. Антонова И.Ф. Канада М-1972. Б. 111-112.
20. Фидлер А. Канада пахнущая смолой.- М.:1981. Б. 77.
21. Райерсон С.Б. Основание Канады. Канада с древнейших времен до 1815 года.- М.:2005. Б.101.
22. Североамериканские индейцы. Под ред. Ю.П.Авериной. –М.: 1989. Б. 98.
23. Милейковский А.Г. Канада и англо-американские противоречия. М., 1958. Б. 67.
24. Молочков С.Ф. Внешняя политика Канады в 70-е годы, 1979, Б. 13-18.
25. Райерсон С.Б. Неравный союз. История Канады.-М.: 1970. Б. 85-92.
        
        Тақырыбы: Канаданы Францияның отарлау тарихы
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................3
Ітарау.Европа отарлауына дейінгі Канада
І.1. Елдің байырғы
тұрғындары............................................................7
І.2. Европалықтардың Канада
жағалауларына ... ... ... ... Францияның отарлық режимінің
орнауы......................................................................
...............................23
ІІІтарау. Әкімшілік басқарудың сеньоральдық
құрылымы және бағалы аң терісімен
жасалатын ... ... ... бәсекелестігі
және Жаңа ... ... ... ... ... ... ... елдердің Үнді мемлекетіне
жақын жолдарды ашуға ұмтылу нәтижесінде жол-жөнекей ашылған Канаданы
отарлау ... мен ... ... отырылған кезеңдегі бұлжымас
тарихи тағдыры еді. ... ... ... ... ... ... ... қатарлы орындарды алып, әрі өзінің оңтүстік көршісі
– Америка Құрама Штаттарының экономикалық жағынан қолбаласына ... ... ... тек франкоканадалықтар мен ағылшынканадалықтар
ғана ... Оның ... ... ... ... ... қиын жағдайы, франкоканадалықтардың саяси езілуі және тағы да басқа
саяси күрестерді жүргізуде. Франкоканадалықтардың ... ... ... ... ... ... ... аумағында
мойындауының нәтижесінде болған жағдай екендігі тарихи процесс ... ... ... ... Сонымен ... да, ... да тек қана ... де ... ... ... қым-қиғаш, саналуан саяси күрес барысында
жергілікті тұрғындардың дауысы, олардың өздерінің саяси басбостандығын
талап етуі және ... ... ... ... ... өмірде бар
екендігі және сол жерді мекендеген ... ... ... ... ... ... ... бой көрсетіп тұрды. Осыған орай ... ... ... оның ... ... ... тағдыры
тұтас әлемде демократиялық қоғамдардың дамытылуы жағдайында терең
зерттеліп, ашық ... және ... ... ... мен ... ... ... тиіс өзекті тақырып деп шештік.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері.
Жұмыстың ...... қиыр ... ел – Канаданы да айналып
өтпегендігін, отарлау процесінің ... ... ... ... екендігін
жан-жақты ашып көрсету.
Жоғарыда көрсетілген мақсатқа қол жеткізу үшін біз Англияның отарлық
елге айналуының тарихи алғышарттарын, Солтүстік Американы ... ... ... және оған ... ... ... ... процесінің
тарихи сабақтарын тұжырымдау міндеттерін өз жұмысымыздың негізі етіп алдық.
Диплом жұмысының хронологиялық шеңбері.
Жұмыс ХVІ-ХІХ ғасырларды, яғни, ... ... ... ... ... ... және ... негізі. Тарихнама,
архивтану және деректану ғылымдарының отандық жетістіктерімен қоса, Ресей
тарихшыларымен озық ... ... ... ... ... үшін және оны жарыққа шығару ... ... түп ... ... оны талдау, салыстыру және ... ... ... ... ... ... ... Мұның өзі жұмыстың
ғылыми өресін, құндылығын онан сайын ... ... деп ... ... ... ... тарихымен ұштастырылып қарастырылып,
негізгі шынайы жағдайда көбіне-көп Америка Құрама ... ... ... кете ... ... ... ... Сонымен қатар,
экономикалық жағынан да АҚШ-тың басыбайлы боданы сипатына ... ... көп ... де ... Осындай кері факторларға қарамастан,
Канада тарихына бірқатар орыс ... ... ... ... ... ... тақырыбын ашу үшін алдымен Солтүстік Американың
байырғы тұрғынлары – ирокез, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... мен олардың отарлану тарихына бірқатар
дипломдық зерттеулер жүргізу үшін біз Ю.П.Аверинаның редакциялығымен ... ... ... ... ... ... ... Канады» атты еңбектерін пайдаландық. Аталған
зерттеулер Солтүстік Американы мекендеген елдің байырғы тұрғындары мен ру-
тайпалары, оардың мекендеген жерлері ... ... ... мен деректер
берілген.
Сондай-ақ, Канада тарихы, оның ішінде оны ... ерте ... ... ... ... ... елді—мекендерінің пайда болуы,
Францияның сеньоральдық әкімшілік жүйесінің қалыптастырылуы ... ... ...... терілі аңдардың жаппай қырылып жойылу процесі,
елдің байырғы тұрғындарының да бағалы терілі аңдарының ... ... ұлт ... ... ... ... ... және
ағылшынканадалық дейтін жаңа пайда болған ұлтсымақтардың келуі, тіпті
франкоканадалықтардың ұлттық еркіндігін сақтау ... бой ... ... ... ... ... аймақты мекендеген, алайда
әлі де ... ұлт ... ... ... ... ... ... тұрған ру-тайпалардың жер бетіне толық жойылып кету тарихын толық
сипаттап берген тұжырымдық ... ...... пен ... ... ... де диплом жұмысының негізін құрады.
Жоғарыда көрсетілген еңбектер және Малидович И. И. «История открытии ... ... ... Инестай Х. «По следам Лейфа Счастливого»,
Бейклесс Дж. «Америка глазами первооткрывателей», ... А. ... ... ... С.Б. ... ... Милейковский А.Г.
«Канада и англо-французской противоречия» және т.б. ... ... ... ... ... ... ... жұмысы кіріспеден, 5
тараудан және қорытынды бөлім мен пайдал
анған әдебиет тізімінен ... ... ... ... ... ... ... байырғы тұрғындары
Кейінгі палеолит пен мезолит дәуірлерінде-ақ Солтүстік Америкканы
американдық халықтар мекендей ... ... Олар ... Аляскаға
қарай «Беринг көпірі» арқылы, терісі бағалы аңдарды аулау үшін өтіп келген
болатын. Археологиялық қазбалар көрсеткен осы ... ... ... ... яғни қазіргі кездегі солтүстік америкалық
үнділіктердің ата-бабалары екендігін көрсетті [1]. ... ... ... ... ... ... материктің барлығына кең тарап
орналасуының басты себебі ... Жаңа ... ашуы ... ... Американы адамдар
бірқатар толық мекендеп қойған болатын. Мыңжылдықтар бойында бұл ... ... ... ХҮ ... ... ... ... деңгейіне көтерілген болатын. Осы кезеңдегі халықтың жалпы саны 9-10
миллион ... ... ... ... ... ... ... бөлінді.
Тынық мұхиттың батыс жағалауын отырықшы балықшылар тайпалары: хайда,
цимшиан, нутка, квакиутл, ... ... және ... ... кең-байтақ прерияларын бизонды аулайтын кри, ассинибой және т.б.
тайпалардан құралған аңшылар қоныстанды. Материктің ... мен ... ... ... және ... алтониск, ормандық сэлиштер
тайпалары мекендеді. Олардың ... ең ... - ... ... беотуктар еді.
Солтүстік Американың Ұлы көліне дейін жеткен тайпалар отырықшыланып,
осы жерде жер өңдеумен айналысты.Бұл тайпалардың ... және ... ... ... тайпа одағына кіретін – гурондар, бейтараптар, могауктар,
сенекалар, онейдалар, онондагалар, каюгалардан ... ... ... ... ... аңшылық және сауда кәсіптерімен айналысты. Ирокез
тайпа одағы осы кезеңде материктегі басқа ... ... даму ... ... жоғары сатыда тұрған болатын. ХҮІ ғ. ортасында-ақ, олар
Ирокездер лигасын құрды. Нақ ... ... ... әр ... де ... канадалық тайпа одақтарының біртіндеп, халық (народность) түріне өту
кезеңінде тұрған болатын. ХҮІ ғасырда үндіс тайпаларының ... ... ... ... ... Оның ... 60 мың үндістер
мекендеген Шығыс Канада үшін (Онтария мен ... жер ... ... өзені негізгі сауда жолына айналды. Европалықтар келгенге ... ... ... ... ... ... ... негізгі орталықтары болды [2].
Европалықтар отарлағанға дейінгі Солтүстік Амерканың қоғамдық
қатынасы әртүрлі ... ... ... ...... ... ... мен жерөңдеушілерде – рулық қауым ыдырап, классикалық
қоғам үлгісі қалыптасып келе жатқан ... ... ... ... ... ... да оның халқының мүліік теңсіздігіне өтуі,
билеушілердің үнемі бір әулеттен шығып, ... ... ... анық ... Ирокездердің рулық қоғамын американдық ғалым
Л.Морган толық ... ... ... ... ... ... қоғамының
белгілерімен сәйкес келеді деген тұжырымға ... ... ... ... ... дамып, жетілуі мүмкін болған жоқ, ол эволюцияны
европалықтардың материкті ... ... ... келе ... ... кезеңнің басталуы тоқтатты.
І.2. Европалықтардың Канада жағалауларына алғаш рет ... ... ... ... Колумбтың Жаңа Дүниені
алғаш рет ашуынан әлдеқайда бұрын ... ... Олар ... ... ...... ... еді. Олар ІХ
ғасырға дейін-ақ, Исландияны отарлауды бастады, осы жерден олар ... онан ары ... ... ... жағалауларына келді [3].
Жаңа жерлерді отарлаудың негізгі ... ... рет ... ... ... Ол 1008 ж. ... отбасы және 250 адамы бар ... ... ... ол ... 3 ... жуық өмір ... Ол ... жағдайының қатаңдығы, азық-түліктің тапшылығы және ... ... ... жасап отырған шабуылдары - алғашқы отаршылдарды
еліне қайта оралуға мәжбүр етті. ... ... ... ... ... ... қалмады, бірақ, онша нәтижелі де
болмады. Бұл туралы сол ... сына ... ... деректер бар [4].
Осы кезден бастап канаданы отарлау ... ХҮІ ғ. ... ... ... Орта ғасырдың бұл кезінде Европаның өзінде де ... ... ... ұмыт ... ... пен оның ... ... туралы ешқандай хабары болған жоқ.
Үнді мен Қытайдың керемет байлықтары ... ... ... ... ... да ... тұрып, жол-жөнекей Канаданы ашуға
мәжбүр етті. Жаңа ... ... ... оның байлықтарын иемденуге ұмтылыс
Христофер Колумб 1492 жылы ... ... ... ... ... ... ... саяхат жасаған ағылшын теңізшісі тарихқа қысқартылған ... ... ... ... ... ... ... Ол Азияға солтүстік
сулар арқылы жол таппақ болып, өзінің үш ұлымен ағылшын ... ... ... ... сұрайды. Теңізде оқшауланып қалудан қорыққан және ... ... ... ... ... бұл ... ... 1497 жылдың мамыр айында Джон Кабот 18 теңізшімен бірге
«Мэтью» ... ... ... ... шығады, сөйтіп ол Солтүстік Америкка
жағалауларынна барып 11 аптаның ішінде қайтып келеді. ... ... ... одан соң кері оралуға кеткен бұл ең қысқа уақыт ... ... ... де 1 ... бойы ... алған жоқ. Джон Кабот майсым
айының ... ... жаңа ... тауып, оны «алғашқы көрінген жерлер»
- Ньюфаундленд деп атады. Қытайдың солтүстік жағалауын аштым деп ... ... ... ... кейін жаңа саяхатқа даяраланады. Оған
Генрих ... ... 1 ... ал ... ... 4 ... ... жақсы даярланған бұл саяхат сәтсіздікке ұшырады.
Осыдан кейін тек 1536 ж. ... 30 ... ... үзілістен соң,
капитан Роберт Хордың басшылығымен 2 кеме өте ... ... ... ... ... өз ... ... [5].
Бұл кезеңде Канада жағалауларына флоренциялық Джованни Веренцанно
бастаған франциялық экспедиция 1524 ж. ... ... ... ... ... ... қарағанда Канадаға әлдеқайда кеш келді. Алайда,
Веренцанноның экспедициясы тарихта өте маңызды орынға ие ... Ол ... ... картаға латынша Жаңа ... яғни Жаңа ... ... Осы Жаңа ... ... ... отарының негізі болды.
Бірақ, осы алғашқы саяхаттардың барлығы – Қытайға баратын жолдағы
жерлерді көктей басып өту ғана ... ол ... ... ... да, португаллдықтар да мәңгілікке қоныс теуіп, отарлау, сөйтіп,
жаңадан ашылған жерлерді ... ... ... ... ... тарихы француз теңізшісі Жак Картьенің тұсында басталды.
1.3. Канаданы отарлаудың басталуы
1533 жылы Францияның королі Франциск І, Жак Картьені жаңа ... ... ... басты мақсаты Қытайға жаңа жақын жол табу болатын, 20
сәуір күні жолға шыққан экспедиииция 20 күн ... соң ... ... ... ... ... ... Аралды солтүстік жағынан
айналып өткентеңізшілер Әулие Лаврентий ... ... ... ... өмір түрі ... ... қатты қобалжытты.
Принц Эдуард деп аталған аралда Картье мен ... ... ... ... ... олармен ешқандай қарым-қатынасқа түскен
жоқ, керісінше, оларды зеңбірек оғымен қорқытып қуып жіберді. Мекен ... ... ... түбегінде балық аулаумен айналысып отырған гурон
тайпасының көсемі мен адамдары кездесті. Осы жерге ... ... ... ... ... жазуы бар кресін қадады. Бұған қарсылық білдірген
көсемге бірқатар тарту-таралғы беріліп, қарсылық ... ... ... ... ... екі баласын өзімен бірге ұрлап алып кетеді. Еліне
1534ж. 5 қыркүйекте оралған Картье өзінің жүрген жерлерінің ... ... ... Осы ... ... ... орасан үлкен ішкі теңіздің
бар екендігі, ол теңіздің ішкерідегі үлкен ... ... ... жаңа ... ... ... мен одан түсетін пайданың мол болуы
мүмкін екендігін сезген король, Картьенің осы жерлерге ... рет ... ... ... ... ж. 19 ... ... 3 кемемен Франциядан шығып, 50 ... ... ... ... ... ... жетті. Осы сапарында
француз тілі ... ... ... көсемінің екі баласы ... ... ... ... ... ... ... немесе Канадаға алып баратын ұзақ теңііздолы басталатынын
теңізшілер естиді. Осылайша ... ... рет ... сөзі ... ... осы жолмен аса сақтықпен Канадаға қарай бет алды. ... ... ... Квебек провинциясы) әрі қарай өткен кезде
оларға тағы да гурон тайпасының адамдары кездесті. Гурон тайпасының көсемі
өз ... ... ... ... ... онан ары қарай өз
саяхаттарын жалғастыруына мүлдем қарсы болды. ... ... ... ... жалғыэ-ғана кеме және екі баркамен Хошелаги елді
мекеніне 1568 ж. 19 қыркүйекте Әулие ... ... ... бет ... Хошелаги елді мекеніне жеткенге дейін өзенніің бірнешеге ... ... ... өз кемесін қалдырып, тек баркаспен ғана ... ... ... ... деп аты өзгертілген Хошелагиға келіп жеткеннен кейін
Картье өзінің екі ... ... ... қайтты., алайда, Францияға қайта
оралуға ол мүлдем кешігіп қалуына байланысты Канадада ... ... Осы ... оның ... барлығы цинга ауруымен ауырып,
оларды тек жергілікті тұрғындардың көрсеткен ағашының ... жеу ... алып ... ... матростарынан тек он-шақтысы ғана аман ... егер ... ... ... сол ... ... тұрса, ешқандай
қарсыласу дәрмені жоқ болатын. Оның орнына гурон ... ... ... ... ... ... мен ... қайнатып беру
арқылы өздерінің болашақ отаршыларының өмірін сақтап ... Ал бұл ... ... ... ... ... ем шара белгілі емес болатын [6].
Бірақ осыдан соң да ... ... ... ... ... жоқ, керісінше, Европаға кері қайтар сапарларында
оншақты жергілікті тұрғын адамдарын күшпен алып ... ... ... ... мен ... байлықтары туралы жаңалықтарынан соң Францияның
королі осы жаңа ... ... ... бір ... ... өзінің
мемлекетінің бір бөлігін ашпақшы ... ... су ... ұйымдастыру
Канада тарихында Робервиль деген атпен белгіілі болған Франсуа де ля Рокқа
тапсырылды. Король жарлығы бойынша Роберваль тек ... ... ... ... ол ... елді мекендер, форттар, сондай-ақ, католик дінін
тарату үшін шіркеулер мен часовнялар ... ... [7]. ... королі» деген атақ беріліп, Францияның жаңа ... жер ... мен ... ... ... орнату
міндеттелді. Ақсүйектік дәрежесі жағынан төмен тұрған Картьеге осы жолы тек
теңіз кемесінің капитаны ролі ғана ... 1541 ... 23 ... ... бір өзі 5 ... ... ... Канадаға қарай
жаңа сапар шекті. Алайда, оларды қарсы алған ... ... ... ... ... ... кемесіне алғашқы кездесудегідей қуанбаған
болатын, өйткені, европалықтармен ... өмір ... ... ұшін өліммен
тең екендігін олар енді түсіне бастады
1541-42 жылдың қысы француздар үшін өте ауыр ... олар ... ... ... ... ... ... қақтығыстарға
да түсіп отырды. Картье осы жаңа жерді отарлау үшін өзі ... ... ... ... ... ... Осыдан соң ол Робервильдің келуін
күтпестен-ақ, бірнеше бөшке алтын мен ... және 1 ... ... пен
рубин тастарын алып еліне таз арада қайтты. Ол ... осы ... ... ... тез ... ... өз ... жаңадан жалғасытырмақ
болды, бірақ, өздерінің осы тапқан байлықтарының ... ... ... ... деп ... ... ... темір пириті, ал бриллиант ... тау ... ... ... Осы ... ... ... тәрізді жалған» деген қанатты сөз ғана қалды.
Осыдан соң Канадаға келіп жеткен Робервиль ... ... ... ... ... ол ... тек 1 ғана қыс өмір ... шамасы келіп,
көктем түсе Францияға қайта оралды. Осы әрекеттен соң ... ... ... 60 ... созылған үзіліс орын алды[8].
ІҮ Генрихтың тұсында Францияны қалжыратқан тоқтаусыз ... ... ... ... ісін ... жалғастырып, Канаданы отарлау ісін онан
ары қарай ... ... ... ... сарай маңындағыларының біріне Әулие
Лаврентий өзені маңындағы жерлерде монополиялық сауда жүргізу құқығын сыйға
тартты. Король сонымен ... осы іске ... де ... ... ... ... ... құқығын беруге қарсы
болды. Олар Канадада еркін сауда нарығын орнатуды көкседі.
1603 жылдың көктемінде Сан-Мало мен ... ... ... ... Оосы ... құрамында 30 жасар саяхатшы,
әрі географ Самюэль де Шамплен болды. Шамплен Францияның ... ... ... ... ... ... ... Мамыр айының
соңында экспедиция француздардың бұрын салынған Тадуссек ... ... ... ... ... ... ... жеткен Шамплен өз
серіктерімен кемелерін тастап, оның ... ... деп ... ауыр ... ал ... ... кезде жеңіл шлюпкаларға ауысып отыруына тура
келді. Маусым айында Шамплен Тадуссекке, артынша Францияға қайта оралды.
Өзінің ... ... ... ... Шамплен Әулие
Лаврентий өзені туралы неғұрлым шынайы сипаттама жасап шықты[9].
Шампленнің келесі экспедициясы да ... мен ... ... ... Оны ІҮ Генрихтеен 40-46 параллель арасындағы
жерлерді иемденуге, ... ... ... екі ... мен ... ... 10 ... дейін монополиялық сауда жасауға құқық алған
Пьер Демонт басқарды. Бұл жолы ... ... ... ... ... ... жаңа ... салып, оның маңайындағы барлық жерледі
Акадия деп атады. Бірақ, қаншама осы жерлерді өздері ... ... ... ол ... ... ... бірқалыпты жүргізіле
алған жоқ. 1607 жылы бұл жерге ағылшындар келіп, ... ... ... сөйтіп Жаңа Англияның негізін бастады.
1608 жылы Шамплен жаңа ... ... ... ... шағын-ғана
бекініс салды және 1609 жылдың көктемінде ... және ... ... ... тайпасына қарсы бағытталған әскери одақ құрды. Отаршылар
отырықшы ... ... ... өздеріне бағалы аң терісін
алмастыруға алып келіп тұрған аңшылар тайпасымен ... түсу ... ... ... мен ирокездердің ғасырларға созылған аяусыз
күресі басталды.
Ирокездерге қарсы алғашқы әскери ... ... ... ... өте ... агрессиясының нәтижесінде Шамплен ирокездердің
ашу-ызасын туындатты. 1608 жылдың маусым ... ... 3 ... және ... индеецтермен Әулие Лаврентий өзені арқылы өз ... ... ... жетті. Осы жерде Шампленнің отрядының ... ... ... ... ... ... деген қаруы ирокездердің екі көсемін
өлтіріп, үшіншісін жарақаттады. Кескілескен ұрыста 50 ирокез мерт ... соң ... ... мен ... ... ... аң
терісі саудасы қызу жүргізетін ... ... шығу ... асырыла
басталды. Франция өзінің ришелье ... ... мен ... көлі ... өз жер ... деп ... жылдың мамырында Шамплен Канадаға ... ... ... өзеннің Гудзон шығагағына құятын жеріне ... ... ... жол ... уәде ... ... ... өз жеріне
кіргізуге асықпайды. Шамплен жаңа жерлерді зерттей алған жоқ, оның орнына
керісінше, тағы да бір рет ... ... ... ... ... ... Алайда,бұл қақтығыс та Шамплен үшін сәтсіз аяқталды.
Шамплен Жаңа Францияның чолтүстік жерлерін келесі 1611 жылғы сапарында
да зерттей алған жоқ. ... ... ... ... пен Жаңа ... ... қарағанда әлдеқайда бәсең
қарқынмен ... ... ... осы ... ... ... ... және Лжемс шығанағы жағалауында жақсы бекініп ... ... ... ... ... аң ... ... Канаданы толық отарлауына жақсы негіз бола алған жоқ. Сондықтан
Шамлаеннің ... ... ... 1612 жылы ... ... ... ... атынан принц Конденің Даңа Францияның вице-королі етіп тағайындап,
оған сол жерде 12 жыл ... ... ... құқық береді. Ол өз
кезегііінде Шампленді өзінің орынбасары, әрі вице-корольдің ... ... ... ... 1613 жылы ... ... ... ешнәрсе
де өндіре алмайды.Сөйтіп, тек 1616 жылы ғана гурондардың ... ... ... ... ... ... дейін келіп жетті.
1613 жылы Францияда Руан мен Сен-Мало компаниясы деген аипен ... ... ... ... Оның ... аталған екі қаланың
саудагерлері құрды. Фоанция осы компанияның жәрдемімен Солтүстік Америкада
өзінің ... ... ... ... ... ... Бірақ,
компанияның акционерлері Канадада тұрақты отарлар мен ... ... ... ... және ... ... елді ... салуға
үнемі қарсылық жасап отырды. Нәтижесінде, бірнеше онжылдықтар бойында ... тек ... ... ... алқабында шашылып жатқн бірнеше сауда
факториялары ғана ... қала ... ... аң ... ... ... ... үшін индеецтердің қалыптасып қалған шаруашылығын
дербес пайдалану қажет ... ... 20-шы ... ... ... ... компаниясы құрылды. Бірақ ол компания да Канаданы ... ... қол ... ... жоқ. ... соң Канаданы отарлауға
шіркеу де кіріседі. 1614 жылы Жаңа Францияға францискандықтардың католиктік
орденінің миссионерлері, ал 1625 жылы ... ... ... ... ... кеелді. Бірақ, Франция корольдығының бұл әрекетінен де
түк шыққан жоқ.
Үнділіктер ... ... ... ... ... ... аң
терісінің барлық саудасы осы индеецтерді тонауға құрылды. Олар ... ... етіп ... ... ... өздерінсіз отарлық
шекарасын ұлғайтудың өзі де ... ... еді. Сан ... ... ... ... ... үстінен солардың елінде жүрсе де,
бөліп ал да, билей бер ... ... ... отырып, өздеріне толық
бағындыра алды.
Француз отаршылары негізгі тайпа өкілдері – гурондарды өз ... ... ... мен ... байланыс орнатуына бөгет
жасау үшін фраанцуздар 1610 жылдан бастап, гурондардың арасында өздерінің
тұрақты агенттерін ұстай бастады. Интерпретерс деп ... бұл ... әр жыл ... ... ... аң ... сатуға тек
француздарға алып келуге үгіттеу болып отырды. ... ... ... ... қарым-қатынасының сорақылығы олардың діні
мен өздеріне деген жеккөрушілік ... ... ... ... де
оятқан жоқ.
1627 жылы Порт-Ройял ... ... Жаңа ... ... елді ... пайда болды. Бұл француздардың ... ... ... ... ... Канадағы өз отарлары үшін
күресетіндігін анық ... ... ... ... 1627 ... 300 мың ливр болатын Жаңа Франция компаниясы ... ... қол ... ... осы Акт ... Флоридадан поляр шеңберіне және
Ньюфаундленд-тен Ұлы көлдерге дейінгі барлық жерлерді иемденді. ... ... жер ... осы ... ... француздарға
сеньорлық жер иеліктері ретінде таратылып берілді. Сондай-ақ, ... ... 15 ... ... ... ... ... құқық берілді.
Компания болса, 1643 жылға дейін Канадада 4 мың отаршыларды ... ... ... ... ... тастап шықпай жатып-ақ,
Франция мен Англия арасында қарулы ... ... Жаңа ... сауда монополиясын орнату мақсатында ағылшындар да нақ осындай
компания құрып, олардың ... ... ... және 1628 ... Лаврентий өзені бойындағы бірқатар порттарын басып алды. 1629 жылы
ағылшындар Квебекті басып алып, ондағы ... ... қуып ... ... ... ... ... түсірді. Осымен бір мерзімде ... да ... ... Жаңа Франция осылайша толық жойылған сияқты
болып көрінгенімен, 1629 жылы екі ел ... ... ... ... ... ... алған жерлерінің барлығы Францияға қайтарылды.
1633 жылы үш кемеге отырған 200 француз қайтадан Квебекке бет ... ... ... қартайған Шамплен де қайта оралды. Жаңа
Францияның тарихының жаңа, ... ... ... ... ... режимінің орнауы
Ағылшындарды ығыстырып шығарған француздар өздеріне қалған ... ... ... ... ... ірі ... бөлді.
Бірақ, феодалжық қатынастар мен сауда монополиясын орнату француз үкіметін
қарызға белшесінен батырғаны ... ... ... әкелген жоқ.
Домендердің иелері өзара қырқысу соғыстарын ... ... ... ... Жаңа ... ... Кейн-Бретонды өз қолына алып
алды. 1633 жылдан бастап компания Әулие Лаврентий ... ... ... ... ... ... осы жерлерде 200 отаршы жаңадан
орналасты[11]. Бірақ, осыншама азғантай ... елді ауыл ... ... игеру мүлдем мүмкін емес еді. Оның үстіне негізгі пайдасын
бағалы аң терісі саудасынан тауып отырған Канаданың отарлық әкімшілігі ... ... ... болатын.
Жаңа Франция компаниясының монополиясы Канадада жері бар, бірақ
отаршылардың ... сол ... ... ... отырған феодалдардың
наразылығын туындатты. Олардың ... ... ... 1645 ж. ... аң ... деген монополиясынан жергілікті билеушілердің пайдасы
үшін бастартты. Алайда компания акцияшылары Жаңа ... ... ... ... ... қала ... тек ... мүшелері ғана
жаңа жерлерді жаңа отаршыларға бере алды, губернатор ... ... алды және сот ісін ... ... ... аң ... ... арнайы құрылған жаңа қонысты мекендеушілерге берді. Іс жүзінде
отаршылардың жаңадан пайда ... келе ... ... тобы ... ... ... ... өзбеттерінше бағалы аң терілерін
сатып алуына тиым ... ... ... Бұл ... ... наразылығын тудырды. Осы себепке байланысты 1646 ... ... ... туындау қаупі пайда болды. Бұл көтеріліс
қаупі олардың жетекшілері ұсталып жазаланғаннан кейін ғана басылды ... ж. ... жаңа ... ... отаршылардың бағалы аң
терісімен сауда жасауына егер олар өздерінің ... аң ... ... ... компанияға өткізетін болса, рұқсат берді. Сонымен қоса, 1648
жылғы эдикт бойынша Канадада жаңа ... ... ... ... генерал-губернатор, иезуит миссиясының басшысы, Труа-Ривьера,
Монреаль губернияларының губернаторлары, бұрынғы ... ... ... ... ... екі өкілі кірген Кеңес басқарды. Соңғы екі
өкіл тұрғын халықтың өкілі деп аталғанымен, олар ... ең ... ... Синдиктер аталған қала старосталары да әкімшілік жүйе
тобының қатарына кірді.
Әкімшілік құрылымы қайта жаңғыртылған отар өз ... енді ене ... жаңа ... ... Бұл жолы ... мен ... индеецтік
одақтастарының қысымына шыдай алмаған ирокездер Әулие Лаврентий ... ... ... ... күрес бастады. Ирокездер гурондар.
Монтана, алгонкин тайпаларының француздармен одақтасуының арқасында ... ... ... ал, ... және ... ... байланысы арқасында Гудзон өзені алқабына бара алмай қалды.
Ирокездердің өздерін және гурондарды қоса-қабат әлсірету үшін, сөйтіп ... ... ... кеміту үшін голландықтар ирокездерге
Шампленнің кезінде ... ... ... ... қару – ... ... 1647 жылы ... соғыс бастады. Труа-Ривьера мен
Монреальдан гурондар еліне қарай баратын жол жабылып, бағалы аң ... ... ... ... ... ... Француздардың берген
жәрдеміне қарамастан, гурондар ирокездерден ... ... 1651 ... ... Ұлы көлдер маңындағы барлық елді мекендерін жойып,
гурондардың аман қалған бөліктерін Монреаль мен ... ... ... ... ... соң ирокездер Оттава мен ... ... ... иесіне айналып, европалық отаршыларға қарай бағалы аң
терілері келетін жолдардың бірқатарын жауып тастады.
Сан жағынан шағын болып ... ... ... ... ... отаршыларымен одақтаспақ болады, бірақ бұл тараптан ешқандай қолдау
көре алған жоқ, өйткені ағылшындар үшін ... ... аң ... бос ... пайдалы болатын. 1653 жылы Жаңа Франция отарлары
толық күйреу алдында ... Тек ... ... ... ... ... ирокездермен қарым-қатынасты ретке келтіре алды. Алайда
олармен орнатылған ... ... ... ... жоқ. 1657 жылы отар ... ... ... Осы езден бастап, Жаңа Франция ... ... ... ... ... ... ... қалды. Бағалы аң терісімен
жасалатын сауда қайтадан құлдырай бастады, сондықтан осы жерлерге феодалдық
құқығын сақтап қалған ... ... ... тура ... Тек жекелеген
саудагерлер ғана ирокездерге ұсталмай, гурондармен сауда жасай алды. Шағын
саудагерлер компанияның монополлиясына ... ... ал діни ... ... көп ... ... келді. Нақ осындай жағдайда жаңа
реформа жасау қажет болды. Жаңа реформаның ... діни ... 1659 жылы ... ... ... діні миссиясының басшысы епископ
Лаваль жергілікті отарлық әкімшілік пен иезуиттер миссиясымен жанжалдасты.
Тоқтаусыз ішкі тартыс, ... ... ... ... және отардың жалпы
нашар жағдайы Людовик ХІҮ король мен оның министрі Кольберді ... ... ... ... ... Жаңа ... компаниясы өзінің
барлық сеньоральдық құқығын корольге берді.
1663 жылдың мамыр айында Канада король провинциясы деп ... ... ... ... ... ... меркантильдік
жолмен жүргізуді жақтаған король министрі ... ... ... ... бойынша отарлық иеліктер король қазынасына қажетті
табыстарды әкеліп, ... ... ... өнімдерді аборигендерге
өткізіп отыру жоспарланды. Отарда құрамына епископ Лавальға ... ... ... сеньор енген король Кеңесі құрылды. Өз ықпалын пайдалана ... ... ... ұлт ... католлик діні қызметкерлерін
даярлайтын семинар ... ... ... ... ... ... үшін
тұрғындаға егін түсімінің үштен бірі көлеміндегі шіркеу салығы ... ... ... ... ... ... да салық
көлемі белгіленді.
Алайда, отарлық әкімшілік жүйесін реформалау тез ... ... ... ... өзара қырқыстыың нәтижесінде тоқтатылып қалды.
Епископқа төтеп бере алмаған губернатор ... ... ... ... үш ... қызметін орындай алмай қалды. 1665 жылы ... ... ... ... Жан ... келді. Иезуиттерден тәрбие
алып шыққан жаңа губернатор өз ... өте ... ... ... ... ... Канадаға 1000 солдат пен ... ... ... және жергілікті тайпалар «француз бұғысы» деп атап
кеткен бірнеше жылқы алып келді[14].
Елді мекендердің ... ... ... өзені бойында жаңа
бекіністер салу жұмысы жүргізіде бастады. Жаңа ... ... үшін ... және ... мен ... ... жаңа әрекетіне төтеп беру үшін қажет болды.
Жаңадан жәрдем алған француздар индеецтерге қарсы жаңа ... ... ... ... ... ... қарсы бағытталады.1666
жылдың қаңтар айында 600 француз солдаты мен отаршылардың бірнеше ... ... ... ... ... бет ... ... орманда адасып
кеткен отаршылар аштық пен суықтан 60 адамын жоғалтып, Квебекке қайта
оралуға мәжбүр ... ... ... жорық бітім жасауға ұсыныс жасағанына
қарамастан, ирокез тайпаларына қарсы ... ... ... ирокездердің жерін король жері деп жариялап, отарлық әкімшілік
оларға өз талабын мәжбүрсіз мойындатты. ... ... ... ... сенімсіз болған отарлық әкімшілік тайпалардың арасында алауыздық
туғызып, бір-біріне қарсы айдап салып,, оларды үнемі үрей үстінде ұстады.
Осы кезеңде ... ... ... ... ... ... Акадияны қайтарды. Француз үкіметі өздеріне қайтарылған жерге Жан
Талон ... ... ... жіберді. Осы жерде орналасқан француз
отаршыларының саны 400-ге жетті.
Жан Талонның Жаңа ... ... ... ... ... үстемдік құрған жалдарының өне бойында тек кейбір ... ғана ... ... ... және ... толық қалыптасып бітті. Ол жердегі жоғарғы билік король ... ... ... ... ... ... ... Алайда,
Канаданың метрополиядан алшақ орналасуы ол жерлердегі ... ... ... толық билік құруына мүмкіндік берді. Отарлық әкімшілік
жүйеде негізгі орын губернаторда болды және бірқатар маңызды ... ... ... ... сот және ... ... жауап
беретін интендант атқарды. Интендант, сондай-ақ,отардың шаруашылық дамуына
да жауапты болды.
Отардың аумағында франциялық феодалдық жүйе жұмыс істеді. Сот ... ... ... және ... ... 1669 жылы ... жақсы ер адамдар жергілікті милиция әскеріне міндетті шақырылды.
Дистракт деп ... ... ... ... ... шеніндегі басшысы
болды. Ол жер иесі феодалмен бірге, ал көп жағдайда ... өзі ... ... ... ... ... Милиция капитаны өз жерінде жарғылар
мен нұсқаулардың, сондай-ақ, әртүрлі ... ... ... Жергілікті тұрғындардың көп бөлігінің ешқандай саяси
құқығы болған жоқ. ... ... ... жергілікті байлардың
өкілдерін сайлайтын синдиктер сайлауы да бірте-бірте тоқтатылды. Кольбер
болса, отардың метрополияға ... және ... ... ... ... ... ... Алайда, бұл Кольбердің отарлық саясатының
бір-ғана жағы болатын. Екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, бағалы аң
терісінен басқа, балық аулау, ағаш пен ... ... ... ... ... ... ... әкеліп беріп тұратын көзге
айналдыруды көкседі. Осы міндеттерді ... ... үшін отар елге ... жұмыс күшін жеткізу қажет болды. Сөйтіп, король ... ... ... ... мен ... ... ... шақыра бастады.
Отарға «король қалыңдықтары» деп аталған жас ... ... ... ... тез отбасы құруы үшін отар елде өмір ... ... жоқ ер ... өз таңдауын жасамайынша ешқандай кәсіп түрімен
айналысуға рұқсат берілмеді. Үкімет пен шіркеу ерте ... ... және ... ... ... ... ... Осындай саясаттың нәтижесінде
отардың халық саны бірден өсе бастады. 1676 ж. ... 10 мың ... өмір ... ... ... ... ... балық аулау, кеме салу,
тау-кен шаруашылығы, ағаш кесу және оны ... тері ... бас киім ... тігу ... шаруашылық түрлерінің дамуына қолдау көрсетіп отырды.
Бірақ Канада бұл істерде онша көп табысқа жете алған жоқ.
Канаданың ... ... ... ... саясатының өзі
бөгет болды. Бұған сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... да үнемі бөгет болып отырды.
Франция мемлекетінің шаруашылық ресурстары шектеулі ... ал ... ... ... ... ... табу емес еді. ... отарда
өздеріне қажет экономикалық жүйе құру жоспары ақыр соңында ... ... ... кәсібі көп жылдар бойына бағалы аң терісін даярлау
және ауыл шаруашылығын жүргізу болып қала ... ... ... ... ... және бағалы аң
терісімен жасалатын сауданың дамуы.
Жаңа Францияның отарлары Миссисипи өзені дельтасындағы Жаңа ... ... ... ... дейінгі жерлерде бытырап шашылып
жатты. Негізгі елді мекендер ... 25 миль ... ... ... жерде аяқталатын Әулие Лаврентий өзені бойында орналасқан болатын.
Өзеннің екі алқабындағы елді мекендер ... ... ені 40 ... жоқ. Осы ... ХҮІІ ... ІІ ... 100 жыл бойына еш
өзгеріссіз «сеньорсыз жер жоқ» деген феодалдық ... ... жүйе ... ... істеді.
Канададағы сеньоралдық жүйенің құқықтық негізі болып ... ... ... негізгі алынды.
Алдымен компания, кейінірек король үкіметі сентриялар бөліп шығарды.
Олардың иелерін ... ... ... Өз ... сеньорлар өз
сениориясын өз қалауынша лендтерге, ... ... ... ... цензитарийлерден әртүрлі ... ... және өз ... ... сот ісін жүргізуге құқылы
болды. Сеньорлар өз жерлерін сатуға, ... ... және ... ... ... ... ... сениорияға адамдар қоныстандыру, жерді егін
егу үшін ормандардан тазартуға, жолдар мен диірмендер ... ... ... ... ең бай ... ... отыырылды.
Сеньорлардың ең ірісі шіркеу еді, ол сениорлық жер иеліктерінің негізгі
және ең құнды ... ... ... ... ... ... өзіне қаратып
алды. Шіркеу жерді король берген сениориядан басқа сеньорлардың ... алып та ... ... жер ... ... ... алғашқы кезде, шек қойылған
жоқ. Кейбір сениориялардың көлемі бернеше мың квадрат мильге жетіп ... ... ... ... ... олардың достары
шіркеу ордендері және т.б. алып отырды. Көптеген сениориялардың ... жүз ... ... ... ... Канадада король ... ... ... ... өз ... ие бола ... кейін сениориялардың көлеміне шектеулер қойылды. Жаңа
сениориялардың ені 1-2 ... ал ... 2-3 лига ... ғана ... = 4,9 ... ... бас кезінің өзінде-ақ ооның бөлшектенуі процесі
шапшаң жүрді. Бұл сениориялардың мұрагерлікке берілуінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... ескеретін болсақ, мұндай бөлшектенудің заңды құбылыс
болғандығын анықтаймыз. Рсы ... ... ... 20-30 ... ... жиі ... отырған [15].
Сеньорияның бір бөлігін сеньор өзіне ферма, ағаш кесі орны немесе
балық ... орны ... ... қалдырып отырған. Бұл жерлер домен деп
аталды. Доменді сеньордың өзі өңдеп пайдалануы да, ... оны ... ... ... ... ... үлкен бөлігі цензитарийлардың тұруына арналды.
Аллайда лен ... ... да ... ... өз жеріндегі
құқығы ірі сеньорлар тәрізді болды.
Сеньориялардан түсетін табыс цензитриялардың төлейтін ... ... ... ... ... ... өте көп ... неіізгі көзі жерді жалға беруден түсетін пайда ... ... ... өзі ... ... Осы онша толық келтірілмеген
фоедалдық қарым-қатынастың өзі, тәуелді ... ... ... ... ... ... қарамастан феодалдық Канада
метрополия елі- Францияның өзіне ... ... өз ... көп ... берді. Бірақ, бұл Канада сеньорларыныңгуманистік
көзқарасының жақсы дамығандығынан емес еді. Канада ... ... ... ... қару-жарақ ұстайтындығымен ерекшеленді. Қару-
жарағы бар шаруа бір жағынан өз ... ... ... ... екінші жағынан өзі де біршама өз сеньорынан тәуелсіз ... Өз ... ... ... оны ... ... жаққа кетіп қала
алатын еді. Сонымен ... ... ... ... оның
экономикасының негізі бағалы аң терісі саудасы да өз ықпалын тигізді.
Кәсіптің бұл түрі жер ... ... ... ... Осы ... шаруалар өз жерлерін тастап, жиі-эиі орманға бағалы терілі
аңдарды аулауға ... ... ... сеньоральдық типі отарлау үшін тиімсіз болдды. 1715 ж.
қарай Канаданың сеньорларының саны 250-ге ... ... ... ... жер аумақтары әлі де ... ... еді. ... ... ... 150 ... ішінде
осы жерге тек 10000 түрғын-отаршы келе ... ... ... ... ... көп, әрі ауылшаруашылық өнімдері өндірілетін цензивтерде
ғана болды. Көптеген цензивтердің жер көлемі шағын – тек 40 – 200 ... ... ... = ... 0,5 гектарға).
Теория бойынша әрбір цензитарий тек бір-ғана цензив алуға құқылы
болатын, өйткені сеньор цензитарийден цензивте ... ... ... ... ... цензитарийлер бұл заңға қарамастан, әртүрлі сениориядан бірнеше
цензитарий алып отырды. Цензитарий өзінің алғашқы цензивінде азғантай жерді
тазалап оның ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ
цензитарийлер әкесі өлгеннен соң балаларының арсында тең ... оның ... ... орын алып тұрды. Кейбір кезде басқа
балаларына мұраның орнына ақша төлеп, цензитарийді тек бір ғана ... ... ... ... алып қалу да ... ... отырды.
Цензитарийлердің негізгі кәсібі ауыл шаруашылығы ... бір ... ... ... үшін және ... ... төлеп
отыру үшін негізгі кәсіп түрінен өзге де аңшылықпен, ... ... ... және қолөнер кәсіптерімен айналысуына тура келді. Осылай егін ... ... ... ... ... ... төлеуге жетпеген кезде, өз
цензивініен айрылып қалмауы үшін Канаданы отарлаушылар өздері үшін жаңа
кәсіптердің түрлерін де ... тура ... ... ... ... отбасының өздері атқарып отырды. Цензивтердің тек 15-20 ... ... ... ... ... Жалдамалы жұмыс күшінің көзі
негізінен Атлантиданы өту жолақысын төлей алмаған ... ... бір ... ... жұмыс істеушілер мен негрлер және индеецтерден
құралған құлдар еңбектері де пайдаланылды [16].
Канаданың алғашқы отарлық ... ... де ... ... орын ... ... ... француз отаршылдарының өзінің арасында да
үлкен болды, бірақ, осы ... ... ... – индеецтер ең негізгі
қаналушы ұлт өкілдері болатын. Индеецтердің балаларын француз ... ... ... ... үнемі алып отырды.
Әлеуметтік иерархиялық сатының ең жоғарғысында сеньорлар, ... ... ... мен ... ... Бұлардың барлығы да
қалаларда өмір сүрген болатын. Сөйтіп, ХҮІІ ғ. ... ... ... ... жақсы бекінісі және архитектурасы бар орталық
бөлігін ... ... ... ... ... ... басқарылды.
Батыс Европадағы сеньоральдық жүйеге қарағанда Канаданың сеньоральдық
жүйесінің басты ... оның ... ... ... ... ісі ... елі – ... өз отарында неғұрлым ... ... ... ... байланысты Канададағы Францияның отарлық ... да ең ... ... табу жолы ... қала берді.
Канададағы бағалы аң терісі саудасына бірнеше сыртқы фактор да ықпал
етті. Канада ормандарында осы ... ... ... ... күнкөретін
бірнеше аңшылар тайпасы өмір сүрді. Ал, Әулие ... ... ... ... ... ... түкпіріне қарай баратын өте маңызды
өзен сауда жолын құрды. Сонымен қатар, Францияның ақсүйектері осы ... ең ... ... ... да маңызды еді. Осы факторлар жинақтала
келіп, Францияның Канада экономикасын диверсификациялауға деген ... ... ... ... ... ... ... аң терісімен жжасалатын
саудамен ... ... ... ... ... Бұл сауда ауыл
шаруашылығының басқа ... ... ... ... әрі оңай ... кезеңде үнділіктердің өздері Монреаль мен басқа бағалы аң
терілерін ... ... ... ... ... ... жүргізіп
отыратын. Әржыл сайын ерте көктемде болып отыратын бұл мерзімдік ... ... 400-600 ... ... деп ... ... құнды тауарды
жеткізіп отыратын болған. Бағалы аң терісімен ... ... ... ... ... отырды және әр жыл сайын ... рсы ... де ... ... отырды. Канада бірте-бірте сауда-делдалдық фактория
сипатына ене бастады. Бағалы аң терісінің ... ... ... ... осы ... енді аң аулайтын жерлердің тікелей
өзінде қабылдай бастады және ... ... ... қызметінің барлығы
дероік тұтасынан жойылды. Негізгі ... ... ... ... ... ... байланысқа түсетін орман кезбелері жасайтын
болған және бұл айырбас әрқашан бейбіт жолмен жасалған жоқ, ... ... ... тұтатып отырған дау-жанжалдар ... ... ... ... ... ... тайпааралық өшпенділіік
те өрши бастады. Тайпааралық қарым-қатынас пен байланыс үзіліп, оның орнына
өзара сиыспаушылық пен ... ... ... ... аса ... ... ... аң терісімен сауданы қаншама монополияландыруға
күш салып әлектенгенімен, олардың бұл әрекетінен түк те шыққан жоқ. ... ... ... ... ... кетті. Мұның барлығы Канада
ормандарына өз кезбелерін ... ... аң ... ... ... отырған Канада губернаторының ісінің өзіне монополиялық ... ... ... ... ... ... ... өзінің
пайдасы үшін, тіпті, өзінің армиясын да орманға еніп, бағалы аң ... ... ... 1673 жылы ... ... ... ... факториясын салу үшін 120 каноэ мен 400 абитан-отаршыларды шақырды.
Бұл тіпті ірі саудагерлердің де ... ... ... ... өзі де ... ... үшін ... бір аралдарды иемденгеніне
қарамастан губернаторға қарсы оппозиция тобының жетекшісі болды. Канадада
қарама-қайшылығы ... ... ... ... ... Бұл шиеленіскен
күресте өзінің бағалы аң ... ... ... неғұрлым
үнділіктердің жеріне қарай ішкерілей ендіре алған жақ көп жетістікке қол
жеткізе ... ... ... ХҮІІ ғ. 80-ші ... ... жол бағыттары үнділіктердің ассинибойя тайпаларының жеріне
жақындап ... ... ... ... ... жерлер Ұлы
көлдердің оңтүстігіне қарайғы бұрын отаршылардың аяғы баспаған ... ж. ... ... ... ағысындағы жерлерді алғаш рет
француз сауда ... 20 жыл ... ... ... тұрған Жан Николе
ашты. Ол Мичиган көлінен шығып, Фокс ... ... ... ... ... 1669 ж.Николегің ашқан жол бағытын иезуит Аллуе қайталады. Осындай,
Оңтүстік теңізді іздестіру және ... ... ... деп ... өзен ... ... мақсаттарында 1672 ж. Франтенек те орман
кезбелерін жіберді. 1673 ж. бұл ... ... ... ... ... ... жаңа ... игеріп, бағалы аң терісі
саудасының ... ... ... Кавелье Ла Сальдың есімімен
байланысты. Канадаға келгеннен кейін Робер ... ... ... ... ... ... Алайда, оны сениориясындағы
жерлерді тазартып, оған отаршы-абитандарды қоныстардыру жұмысына Кавелье
мән берген жоқ. Оның ... ол тек ... аң ... жергілікті аңшылардан
сатып алу ісімен кең айналысты. Бұған губернатордың өзі де ... ... ... Бірқатар уақыттан соң Франтенак пен Кавалье Ла Саль Ниагара
өзенінде жаңа форт салып, Онтария көлі ... ... ... ... ... ... саудаға монополияға ие болды. Нәтижесінде, тек ... ғана ... ... ... ... ... ... өзінің
бағалы аң терілерін сатып жүрген ... да ... пен ... ... 1678 жылы ... Ла Саль Парижде Миссисипи өзені алқабын
меңгеріп,ол жерде де Франтенак тәріізді форт салуға рұқсат алды. Іс ... оның осы ... ... аң терісін сатып алуға монополия алғаны
болатын.
Кавалье Ла Саль ... ... - ... ... ... ... отырып, Миссисипи өзенңінің жоғарғы және ортаңғы
ағыстарында, оның Огайо өзеніне құятын жерге дейін бірнеше форт ... ... ... ... ... ... теңізі арқылы Францияға дейін
дербес сауда ... ... осы ... ... ... ешкімге
тәуелсіз бағалы аң терісі империясын құру болды. Фронтенактың қолдауына ие
болған Ла Саль ... осы ... ... ... ... аң
терілерін сатып алуына толық тиым салды. Өзінің ойлағандарын ... ... Ла Саль ... ... 1687 жылы ... ... ... аймағында ол өзінің серіктестерінің қолынан қаза тапты[17].
Бағалы аң терісі саудасын тек жаңа аймақтарды ғана өз ... ... қосу ... ғана ... ... ... ... сөйтіп олардың
бойындағы сауда бекеттерінің молаюына себеп болды. Бұл жағдай өз кезегінде
осы сауда жолдары мен бекеттерін ... ... ... ... ... ... Ал ... жекелеген жалғыз-жарым саудагерлер
өзбетінше қамтамасыз ете алмайтын еді. ... ... ... ... аң
терісімен жасалатын саудаға тек қана ... ... пен ... ғана ие ... қалды. Жекелеген орман кезбелері олардың
бәсекелестігіне төтеп бере ... ... Олар енді ірі ... алып ... ... айнала бастады. Метрополия үкіметі
болса, осы процессті 1681 жылғы бағалы аң терісімен сауда ... ... ... туралы өкім шығарып, толық заңдастырып бекітті. Мұндай
лицензияларды губернатор жылына тек 25 саудагерге ғана бере ... еді. ... ... аң терісімен жасалатын барлық ... тек ... ... ... ... тек қана сол ... ... ғана емес,
сондай-ақ ХҮІІ ғ. осыдан өзі де үлкен пайда ьуаып жатқан метрополия үшін де
керек болатын. ... ... ... жер ... отарлық жолмен
пайдалану жүзеге асырылды.
ХҮІІ ғ. соңына қарай Канададан Францияның ішкі нарығы тұтына алатын
дәрежеден екі есе көп ... аң ... ... ... ... ... аң ... шығарып сату ісі халықаралық бәсеке деңгейіне көтеріліп,
ағылшындардың ... ... ... қарсы жасаған әрекеттері
басталды. Ағылшындардың Гудзон шығанағы компаниясы 1668 жылы ... ... 1610 жылы ... жер ... Карл ІІ ... інісі Рупертке
арқа сүйеген саудагерлер Радиссон мен Гроссейер экспедиция жіберген ... ... Бұл ... ... ... - Үнді мен ... жол іздестіру деп жарияланды. Алғашқы кемелері бағалы аң ... ... ... ... бұл ... мақсат бірден ұмыт болды. 1670 жылы
Карл ІІ Гудзон шығанағы аймағындағы жерлерді осы ... ... ... ... ... осы ... ішінде Франция өзінің
сениориясы деп есептеген жерлер де қоса кеткен болатын.
ІҮтарау. Ағылышын-Француз бәсекелестігі және жаңа Францияның ... ... ... ... одан ... көп ... ұмтылысы бір-бірімен бәсекелес ықпалды ... ... ... Канаданың өзінде де күшті қолдауға ие болды. ... ... тобы ... ... ... екінші топты
метрополиямен байланысы жақсы ... ... ... ... жер ... өзінің дербес отарын ... ... ... ... діни емес ... ... тұрды. Осы себептер француз
отаршыларының континенттің түкпіріне қарай Миссисипи өзені мен Ұлы ... ... ... ... өзара қырқыстарын, жергілікті тайпалармен соғыс
қимылдарын, ақыр ... ... ... отаршыларымен континенттегі жер
аумақтары үшін күресті туындатты.
ХҮІІІ ғасырдың І жартысындағы Канаданы отарлау осындай бірнеше қарама-
қарсы шиеленістерден құралды. Бұл ... ең ... ... мен
Францияның арасындағы Солтүстік Америкада өз отарын ... үшін ... ... ... ... ... ... күшеюі елдегі ХҮІІ
ғасырда болып өткен буржуазиялық революцияның нәтижесі болатын. ... ... ... ... ... ең ... бәсекелесі –
Голландияға тойтарыс берді. Соғыс ашудың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... 1664 жылы ... Жаңа
Голландияны басып алып, Атлант теңізі бойында Испаниялық Флоридадан бастап,
Жаңа Францияға дейін созылып жатқан біртұтас отар құрды.
1670 жылы ... ... ... ... ... Франция ағылшын
жерлерінің арасында қысылған күйде қалды. ... ... ... ... қымбат бағалы аң терісін француздарға қарағанда 3
есе артық баға төлей отырып, француздарға ... ... көп ... ... ... ... ... Франция бұйымдарына
қарағанда әлдеқайда арзанырақ және жаңаша еді. ... ... ... аң ... Атлант мұхитына шығару да арзанға түсті.
Канаданың отарлық әкімшілігінің негізгі ... ... Ла ... кейін ашылған жаңа жерлерді өзіне ... ... ... үшін ... ... ... ... жойып жіберу
әрекетін бастады. 1686 ... ... ... ... елді ... ... ... қарсы ирокездер Фронтенак портына шабуыл жасап,
ондағы ондаған француздарды ... ... ... ... тактикасын тек қана өз тәуелсіздігі
мен бас амандығын сақтайтын бағытқа қарай өзгертті. 1701 жылы ... ... ... оны ... жыл бойына мүлтіксіз
сақтады. Англия мен ... ... ... үшін соғысы кезінде ирокездер
екі елдің жағына шығудан бастартты. ... ... ... да, ... да ... жариялады.
Ирокез тайпаларының данышпан әрі көоеген саясаты отарлаушыларға ұнаған
жоқ, олар ирокездерді қалай болса да ... ... ... бастартқан
жоқ. Осы мақсатты көздеген екі жақ отарлаушылары да тартулар ұсына отырып,
ирокездердің бір тайпасын өз жағына ... оны ... ... тайпасына
айдап салып отырды. Мысалы, 1715 және 1716 жылдарда губернатор Водрей өзіне
одақтас тайпалардың ... ... фокс ... ... ... Осы қарақшылық жорықтан соң үнділіктердің көптеген
елді-мекендері тас-талқан және жүздеген жергілікті тұрғындар опат болды.
1728 және 1730 ... ... осы ... тағы да ... ... жіберіп, фокс тайпасын Канада жерінен біржола қуып жіберді[18].
Солтүстікамерика континентіндегі екі держава арасындағы нағыз соғыс
Англиядағы 1688 жылғы төңкерістен соң ... ... ... ... ... 1689ж. ... Францияға соғыс жариялауы ... ... ... ... ... көбірек жүргізуіне, ал
Жаңа Францияның ... ... ... шығанағындағы
бекеттерің ойрандауды бастауына берілген белгі тәріздес болды.
1689 жылы Канада губернаторлығына ... ... ... ... Жаңа ... Нью-Йорк штатының шекарасында орналасқан
ағылшындардың елді мекендеріне қарсы ... ... ... ... одан әрі ... кеңейтуге француздардың күші жеткен жоқ. 1690 ж.
ағылшындық отарлар Квебекке қарсы ... ... ... ... ... Бұл шабуыл да өз мақсатына жете алған жоқ, өйткені канадалықтар
өте күшті қарсылық көрсетті. Тіпті француздар 1694 жылы ... ... ... ... – Йорк фортына Пьер Д’Ибервиль ... ... ... ... оны ... ... Француздар шығыс
жағалаудағы ағылшындардың бірнеше елді мекендерін талқандады. 1697 ... екі ... да ... ... ... ... бейбіт бітімімен аяқталды.
1701 жыды Европада Бурбондар мен Габсбургтар ... ... ... ... ... ... ол 1713 жылға дейін ... Осы ... ... француздар Солтүстік Америкадағы өз жер аумақтарын
кеңейтуге кұш сала бастайды. Осы ... ... ... ... соққы берді. Квебекке қарсы шешуші соққы
беруді көздеген Англияның ... тек ... ... ... ... ... ... қалды. Алайда, Европаның өзінде Англияның жеңіске
жетуіне байланысты Англия өзіне Ньюфаунлендтегі ... ... ... ... толық қайтарып алды. Англияның осы жеңісі 1713 жылғы
Утрехт келісімінде бекітілген ... ... ... Солтүстік Американы ... ... отар ... үшін ... ... бола ... ... ХҮІІІ ғасырдың ортасында Жаңа Франция өзінің жер аумақтарын ... Және 1713 ... 1760 ... ... Жаңа ... тұрғындарының
саны 18 мыңга 75 мыңға өсті. ХҮІІ ... ... ... Квебек,
Монреаль, Труа-Ривьера қалаларындағы тұрғындардың саны 13 мыңға жетті.
Осыған қарамастан, ... Жаңа ... адам ... ... әлдеқайда
кем болатын. Жаңа Англияның адам саны осы мерзімде 350 мыңнан 1,5 ... ... ... ... Жаңа Франция аграрлық облыс
болып қала берді. Оның халқыының негізін ... ... ... ... ауыл ... ... ХҮІІІ ғасырдың І жартысында Әулие
Лаврентий өзені, Шамплейн көлі және ... ... ... ... ... ... Жаңа сениорияларды мекендеу бәсең қарқынмен
жүргенімен, жер әңдеу бәрібір бірқатар алға жылжып, оның ... 4 ... жыл ... 600-700 ... ... ... ... Ірі қара малдың
басы 39 мыңға жетті [19].
Осы кезеңде Канаданың абитан тұрғындары тек өз қажеттері ғана ... ... ... ... ... Астық саны көбейіп кеткен әскери
гарнизондарға, тіпті Вест-Индияға жеткізіліп отырылды. ... ... ... ... ... ... ... еңбекке негізделген
капиталистік тәсілмен пайдалануға мүмкіндік берген ... ... ағаш ... кеме ... және металлургия
түрлері дами бастайды. 1739 жылы Жаңа Францияда 70 ағаш кесу кәсіпорындары
жұмыс істеді және осы ... ... ірі кеме ... [20]. ... Жаңа ... ... кемелерді пайдаланудың орнына , оны тек
астық пен кеме ... ... ағаш ... орын деп ... ... Метрополияның осындай саясатының нәтижесінде металлургия
саласы да тоқырай бастады. Канаданы Талон билеген кезде Сен-Морис ... ... ... ... оны ... ... еді. ... кеме жасау
ісіне және ағаш өңдеу кәсібіне қажеттілігіне қарамастан Король 1714 жылы
Францияның ... ... ... деп ... ... темір рудасын
өңдеуге тиым салды. Тек ... ... 30-шы ... ғана әскери
қажеттіліктер француз билеушілерін ... ... ... ... ашуға
рұқсат беруге міжбүр етті. Сен-Мористегі бұл хавод тек 40 жылдарда ... ... Ол ... темір бұйымдарын жасап шығарып отырды.
Король әулеті ... ... ... ... ... мата ... де тиым салды. Бас киім өндіру және
басқа өндіріс түрлеріне де осы ... тиым ... ... Осындай
саналуан тиым салуларға қарамастан, ХҮІІІ ғасырдың І жартысында Канадада
капиталистік ... ... дами ... ХҮІІ ... ... пайда болған тері өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... негізделген ондаған
кәсіпорындар ... ... ... ... да кеңи ... Әрине, бұл кезде
бұл байланыс негізінен метрополиямен жасалатын. Отар Франциядан ... аяқ ... ... ... ... ... және басқа да
тауарларды енгізетін. Үнділіктерге ... ... бұл ... өте төмен болғанымен, метрополия осы саудададн 700% дейін пайда
түсіретін. Канададан метрополияға бағалы аң ... ... ... ... асбұршақ, көкөеніс және ет ... ... ... шығару, одан енгізілетін өнім көлемінен 2-3 есе аз болатын.
Сауда отарлық-меркантильдік сипатта болды, ал, ... ... ... ... ... аң ... өндірісі мен саудасы отарлық экономиканың негізі
болып қала ... Тек осы сала ғана ... ... ... ... 1725 ... ... Канадада жыл сайын 60 мың, ал 1426 жылы 135 мың,
1730 ж. – 164 мың бағалы аң ... ... 1744 жылы ... аң ... түскен табыс 1.5 миллион ливрға,ал осыдан ... әр ... ... ливрға жетіп отырды [21].
Бағалы аң терісі саудасының ... ... ... ... жоқ, ... ... ... қолында ғана шоғырландырылды.
Ал, 1719 жылы Вест-Индия компаниясы осы сауданың барлық ... ... ... ... ... ... үнділіктермен ел ішінде
қаншама сауда жасағанымен түптің түбінде ... аң ... ... келіп түсіп отырды. Франция капиталының ... өз ... келе ... ... саудагерлерінің наразылығын туындатты.
Монреальдық көпестердің өздері құрған компания бәріір Вест-Индия
компаниясының бәсекелестігіне ... бере ... ... кейін жергілікті
көпестер мен орман кезбелері ағылшын көпестерімен ... ... ... Канадалық көпестер үнділіктердің бағалы аң терілерімен
айырбас жасау үшін неғұрлым арзан, әрі әдемі ... ... ... ... 1709 жылы король бағалы аң терісін ... ... ... нұсқау шығарғанымен бұл ешкімге де әсер еткен жоқ. ... ... ... ... ... және ... әкімшіліктің
жоғарғы қызметкерлері де кірісіп кетті. 1716 жылы ... аң ... ... беру ісі қайтадан жаңғыртылды. Лицензия айырбас жасайтын
тауарларды тек компанияның қоймасынан ғана алып отыратын саудагерлерге ғана
берілді. ... ... ... ... енді ... ... ... деген атқа ие болды. Орман кезбелері атағы тек ... ... ған ... қойды. Бұл орман кезбелері әр уақытта да ... ... және алыс ... ... факторияларына дейін үлкен
қиыншылықпен жетіп, үнділіктерден бағалы аң ... ... ... отырды. Отарлық әкімшілік те, король де байлыққа
қол жеткізу мақсатында үнділіктерге бренди сатуды үнемі қолдап отырды[22].
ХҮІІІ ... ... ... ... ... ... мен Миссисипи өзенінің жоғарғы ағысындағы жерлердегі бағалы аң
терісі саудасын өз қолында ұстап тұрды. Бірақ, олар осы ... ... мен ... ... ... ... өз ... алды. Үнділіктер негізінен, өз тауарларын ... ... ... факторияларына қарай апаруға үнемі мүдделі болып отырды.
Ағылшындар ... ... ... ... ... ... барлығына да
өз сауда факториясын ашып отырған ... ... ... ... ... факторияларына бағалы аң терісін ... ... ... тиіс ... Осы істі ... Труа-Ривьераның
губернаторының баласы Варенн де ла Верандри кірісті.
1731-1732 жылдарда Ла Верандра өзінің төрт ... ... кри ... ... ... ... ... екі форт салды. Форт салу ісіне
қажетті заттарды сатып алу, оны ... ... ... барлығын осы
іске үлес қосып отырған ... ... ... ... Ла ... балалары үнділіктерден сатып алынған қайықтарымен
Вининпег өзенінің ... ... ... ... өзенмен аттас көлге ... Олар осы ... ... ... ... ... арнасы кең өзен Ред-
Риверді, оның төменгі ағысы Ассинобойяны ашты және тағы да екі көл ... мен ... ... мәлімет жинақтады.
1738 жылы Ла Верандра екі ... және 50 ... ... жаяу ... өтіп, мандана тайпасы үнділіктері тұратын прерияға келіп
жетті. Бұл ... ... ... ... ... ... 1730 жылы ... кіші баласы Луи-Жозеф Виннипиг көлінің Нельсон ... ... ... мүйісіне жетті. Ол өзінің ағасы Пьермен біріге отырып,
Маннитоба және Виннипегеосис көлдерін ашуды аяқтады және Ақ ... ... ... ... ... салды.
Отарлаушылардың жабайы тайпалардың ағылшындарға қарай кетпеуін
қадағалау үшін ғана ... осы ... ... ... ... жер аумағын иемденуге мүмкіндік берді. Жаңа ... ... ... ішіне қарай бірнеше жүздеген километрге дейін
ендеп кірді. ... осы ... ... ... ... ... жеткен жоқ. Ұлы Франция буржуазиялық революциясының алдындағы
француз абсолютизмі бастан кешкен ... ... да ... жеткен
болатын.
ХҮІІІ ғасырдың соңында Жаңа Францияны интендант Франсуа Биго ... ... ... Отарлық биліктің соңғы ... ... ... ... ... иелері жалпы сомасы 99 ... ... ... ... ... ... билік иелерінің соғыстары мен алымқорлығы Жаңа Францияны терең
дағдарысқа алып ... ... ол ... тапшылық көре бастады. Тұтыну
тауарларының бағасы бірден өсті. Әскери даярлықтың мұқтажын өтеу үшін деген
желеумен билік ... ... ... ... ... көлемін
ұлғайтты. 1747 және 1748 жылдары ... ... ... ... салық салынды. Сеньорлар да өз шаруаларына қысымды ұлғайтты.
Сөйтіп, Канаданың осы ... ... мен қала ... ... ... ... ... өрістей бастады.
Континенттегі күрестің соңғы фазасын бірінен кейін бірі болып өткен
екі соғыс – 1740-1740 жылдарды ... ... ... үшін ... және 1756-
1763 жылдарда болған Жетіжылдық соғыс құрады. Алайда, ... ... да ... 1744 ... 15 ... ... ... соғыс
жариялағаны Канадада белгілі болған кезден бастап-ақ, Канаданың ... ... ... ... ... әрекет жасады. ... бұл ... ... ... жоқ. Ал, Жаңа ... ... Кейн-Бретон аралындағы француздардың Луисбург ... ... ... ... Ерікті экспеддицияслық күштерді
ағылшынның әскери эскадрасы да қолдап ... 1745 жылы ... ... сол ... ... ... деп аталған бекініс қоршауға
алынғаннан ... 47 күн ... соң ... ... Канадаға ендеп кіріп кетуінен қорыққан ... ... елді ... ... мен жергілікті тайпа
өкілдерінің күштерімен шағын шабуылдар ұйымдастырып отырды. Екі ... да ... өз ... неғұрлым көп әскери қимылға қатыстыру
үшін барлық айла-шарғыны жасады, тіпті өзінің ақ ... ... ... да ... ... жоқ. ... екі ... да бұл
әрекеттердің ешқайсысы да ешнәрсе берген жоқ. ... ... ... ... әскери іс-қимылдардың жеңісі ғана қамтамасыз ете
алды. Аахен бейбіт келісім-шарты бойынша француздарға ... ... ... қаласындағы сауда бекетінің орнына қайтарды.
Соғыс француздардың Ұлы көлдердің оңтүстігіне қарайғы ... ... ... Бұл ... ... ағылшын
саудагерлерінің кәсібі жандана бастады. Огайо өзенінің алқабы Пенсильвания
және ... ... тек ... аң ... ғана ... жоқ. Американың саны күрт өскен ағылшын отаршылары үшін жер
аумақтары да ... ... Бұл ... олар тек қана ... ... ендеп
ішкерілеген кезде ғана иемдене алар еді. Жаңа ... ... ... ... қарай жаппай ішкерілей енуіне бөгет қоюына мүмкіндік
бере алған жоқ.
1754 жылы Вирджинияның жер ... ... ... ... ағысы
бойындаы француздардың бекінісін алуға жас ... ... ... ... ... Аиақ-даңққа ұмтылған Вашиингон өзіне берілген
иапсырманы орындауда ешқандай ... де ... жоқ. ... ... ... келе ... француздардың шағын тобынқан-жоса етіп
қырып, олардың ... ... ... ... келе жатқанында қоршауға
алынып, француздарға беріледі. Осыдан соң оның отрядының ... ... ... ... ... ... ... мойындап жазғаны ғана аман
алып қалды.
Батыста оңай жеңіске қол жеткізе ... ... ... жаңа
Шотландия түбегімен қосып тұрған мойнағын алды. Бұл ... ... ... ... Бұл форт 1749 жылы ... ... Галифакс фортымен қоса, Луисбургты
алуға жақсы плацдарм болды. Шешуші шайқастың алдында ағылшын отарлаушылары
Канадағы француз елді мекендеріне қарсы ... ... ... ... ... олар ... және Минас-Бейсин алқаптарында жер өңдеумен
айналысып жатқан 6 мың акадиялықты мекендерінен қуып шықты [23].
1756 жылы ... ... ... ... ... ... ... бірқатар жеңіске жетті. Олар Осунго фортын ... ... ... су ... өз ... ... ... Англияның
өскелең өндірістік және сауда күші жағдайды мүлдем басқаша етіп шешті. 1758
жылдың көктемінде Англия Жаңа Францияны ... ... жаңа ... ... ... ... форт онда ... француздардың әскери
флотымен қоса басып алынды. Батыста Осунго және Фронтенак форттары басып
алынды. Нәтижесінде Жаңа ... ... және ... ... ... ... мен ... отаршылардың қолдарында қалды[24].
1759 жылдың мамыр айында ағылшындардың 200 кемесі, генерал ... 8.5 мың ... және ... ... басқарған 13.5 әскери
теңізшісі Әулие Лаврентий өзеніне кіріп, Квебекке оқ ... ... ... Оосымен бір мезгілде ағылшындардың солтүстік
Америкадағы басқолбасшысы генерал Эмхерст ... көлі ... ... ... ... екіге бөлді. Олардың бір бөлігі Әулие Лаврентий
өзені бойында, ал екіншісі ... мен ... ... ... ... ... Уолфтың солдаттары бірнеше ай бойына Квебекке өтуге күш
салды. Оларға тек ... ... ... ғана ... сондай-ақ, нағыз
партизандық сипатқа ие болған жергілікті тұрғындардың қарсылығы да ... Осы ... ... жаңадан ғана оянып келе жатқан ұлттық ... анық бой ... ... басқыншылығы олар өз ... ... ... Канаданың тәуелсіздігіне нақты төніп тұрған ... ... ... Уолф Квебекті енді басқа жағынан алуды ойластырды. Бұл
үшін ол түн ... ... дәл ... ... ... ... шығару
жолын қарастырды[25].
1759 жылы 13 қыркүйекте 5 мың ағылшын ... бір ... ... батыс жақ бөлігінде пайда болып, Авраам жазығына бекінді. Осы
кезде Монкальм өзіне жәрдем келуін күтіп жатпастан-ақ, ... ... ... Даярлықсыз шайқаста француздар жеңілді, Квебек
ағылшындардың қолына өтті.
Осы ... ... ... ... ... орталығының бірі
Монреальдың тағдыры шешулі еді. Оған үш жақтан – Квебектен, Осуигодан және
Шампленнен үш ... ... ... ... ... 1760 ... 9
қыркүйегінде Монреаль соғыссыз берілді. Канададағы француз үстемдігі осымен
толық жойылды. Жаңа Франция Англияға тәуелді аймаққа айналды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жетіжылдық соғыстың ... 1763 ... ... ... келісім-
шартында біржола бекітілген ... ... ... ... Канададағы жағдай мүлдем шиеленісіп кетті. Отарлық тарих
барысында пайда болған жаңа ұлт – ... ... ... ... дейін шешімін таппай келе жатқан өзекті мәселенің бірі болып қала
берді. ... ... ... ... ... ... уақытта өздеріне
толық бағынып, наразылық көрсетпеуі үшін, Жаңа Францияда ... ... ... ... ... және ... жаңа дәуірдегі бәсекелестігінің бір құрбаны
болған ел - Канада мемлекетінің ұлттық құрамында сол ... ...... мен ... тайпалары үшін ешқандай орын қалмағаны –
отарлық тарихының шынайы бет бейнесін тағы да бір рет ... ... және ... ... ... ... елді-мекендердің хал-
жағдайларының нашарлауы және де мемлекеттің құлдырауының себебі болды. ... ... ... ауыр соққымен тиді. Мемлекеттің нашар жағдайы
қазіргі ... ... өз ... ... алғашқы отарлық мемлекетінің өзінде де ... ... орын ... ... ... ... отаршылдарының өзінің арасында да
үлкен болды, бірақ, осы жерлердің байырғы тұрғындары – индеецтер ең ... ұлт ... ... ... ... ... ... үйлеріне қызмет жасауға үнемі алып отырды.
Отарлау барысында ... ... ... ру-тайпалар негізгі
өз жерлері мен өздерінің негізгі ... ғана ... ... ... өз ... мен ... ... құрылымынан бірте-бірте ажыратылып,
даму эволюциясының нәтижесінде ұлт болып тұтастанудың орнына керісінше
ұлттық ... ... ... ... ... болды. Европалықтар
отарлағанға дейінгі Солтүстік Амерканың ... ... ... ... ... ...... құрылыс, отырықшы балықшылар мен
жерөңдеушілерде – ... ... ... ... ... ... қалыптасып
келе жатқан саналуан кезеңдерде тұрды.
60 жылдардың ... ... ... ... халықаралық қатынастарда
өзінің белсенділігін ... ... Сол ... Канада үкіметі
канадалықтар үшін сыртқы саяси бағытын ... Бұл жаңа ... ... ... үшін ... ... ... көптеген жаңалықтар ашады. Осы
бағыт мемлекет үшін біршама қиыншылықтар ... ... ... ... ... Канадада да өзінің даму
жолының классикалық үлгісін ... ... ... және ... үшін ... осы бағытының тарихи баламасы да мүлдем жоқ болатын.
Пайдаланылған әдебиет
1. Североамериканские индейцы. Под ред. Ю.П.Авериной. –М.: 1989. Б. ... ... М. Я. ... ... состава населения Канады. – М.:
1971. Б.35.
3. Малидович И. И. История открытии и исследования Северной Америки. ... 1982. ... ... Х. По следам Лейфа Счастливого. – М.: 2001. Б. 25.
5. Бейклесс Дж. Америка ... ... М.: 1969. Б. ... ... ... ... ... Л.В. История Канады.-М.:1982. Б.13-14.
8. Сонда. Б. 19.
9. Малидович И. И. ... ... и ... ... Америки. –
М., 1982. Б.88.
10. Фидлер А. Канада пахнущая смолой.- М.:1981. Б. 17.
11. Райерсон С.Б. ... ... ... с ... ... до ... М.:2005. Б. 231-232.
12. Тишков В.А.,Кошелев Л.В. История Канады.-М.:1982. Б.33.
13. Сонда. Б.34.
14. Райерсон С.Б. Основание Канады. ... с ... ... до ... ... ... Милейковский А.Г. Канада и англо-французской противоречия. Б. 60.
16. Кошелев Л.В. Трагедия жителей Акадий.// Вопросы истории. 1981. №9.
Б.212-215.
17. Райерсон С.Б. ... ... ... ... 1970. Б. ... ... Л.С. Из истории франко-канадского национального вопроса.-
М.: 1972.
19. Антипова А.В. ... И.Ф. ... М-1972. Б. ... Фидлер А. Канада пахнущая смолой.- М.:1981. Б. 77.
21. Райерсон С.Б. Основание Канады. Канада с древнейших времен до ... ... ... ... индейцы. Под ред. Ю.П.Авериной. –М.: 1989. Б. ... ... А.Г. ... и ... ... М., ... ... Молочков С.Ф. Внешняя политика Канады в 70-е ... 1979, Б. ... ... С.Б. ... ... ... ... 1970. Б. 85-92.
Қосымша №1
Маңызды оқиғалар хронологиясы
1. Х ғ. соңы ХІ ғ. басы - Солтүстік Шығыс ... ... ... 1497, 1498 - Джон ... саяхаты
3. 1534, 1535, 1541 - Жак Картьенің саяхаттары
4. 1603, 1608 - ... ... ... саяхаттары
5. 1605 - ... ... ... ... елді ... ... ... 1608 - ... ... – Жаңа ... ... ... 1627 - ... Жаңа ... қалауы
8. 1663 - Жаңа ... ... ... 1666-1687 - Ла ... ... ... ... ... ашылуы
10. 1668 - Гудзон шығанағы компаниясының ашылуы. Канадалық
Солтүстікті ағылшындардың отарлай бастауы.
11. 1713 - ... ... ... Ағылшындардың Ньюфаундлендті,
Акадияны және Гудзон шығанағын басып алуы
12. 1731-1741 - Ла ... мен оның ... ... ... 1755 - ... ... тұрғындарын баспаналарынан ұуып
шығуы
14. 1760 - Англияның Жаңа Францияны басып алуы.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
АҚШ және Канада елдерінің әкімшілік территориялық бөлінісінің ерекшелігі22 бет
Канада21 бет
Канада мемлекетіне экономикалық – географиялық сипаттама25 бет
Канаданың экономикалық-географиялық жағдайы30 бет
Канаданың экономикалық-әлеуметтік географиясына жалпы сипаттама21 бет
Солтүстік Американың географиялық орны. Ашылу және зерттелу тарихы18 бет
Қазақстан мен Канаданың байланыстары32 бет
Қазақстан Республикасы мен Канада арасындағы қатынастар4 бет
XIX ғасырдағы Ұлыбританияның Қытайды отарлауы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь