Материяның эллипстік пен спиралды галактикалардағы таралуының фракталдық және мультифракталдық сипаттамаларын анықтау

КІРІСПЕ 5 1. ГАЛАКТИКА 6 1.1 Негізгі мәліметтер 6 1.2 Спиралды галактикалар 10 1.3 Эллипстік галактикалар 12 1.4 Қазіргі уақыттағы зерттеулер 15 2.ФРАКТАЛДЫҚ ТАЛДАУ 16 2.1 Негізгі ұғымдар 16
2.2 Фракталдық өлшемділіктер 20
2.3 Екіөлшемді аффиндік коэффициенті 24
2.4 Галактикаларды фракталдық талдау әдісі арқылы зерттеу 31
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ 25
3.1 Галактикалардың фотобейнелердің мәліметтер базасы 32
3.2 Алынған нәтижелері 38
ҚОРЫТЫНДЫ 45
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 42
ҚОСЫМША 1 48
ҚОСЫМША 2 50
Галактика – жұлдыздар мен жұлдыздардың шоғырлануы, жұлдызаралық газдар мен тозаңнан және түнек материясынан құралған алып, гравитациялық-байланысқан жүйе. Олар — ғаламды құрайтын, өлшемдері өте үлкен жұлдыздар жүйелері. Ғаламның бізге байкалатын бөлігіндегі галактикалар жиынтығын кейде метагалактика деп атайды. Галактикалар кеңістікте әркелкі бөлініп, топтар мен шоғырлар құрайды. Біздің Галактика "Магеллан бұлттары", "Андромеда" және "Үшбұрыш" галактикалары мен бірнеше ергежейлі эллипстік галактикалармен бірге басқа 15 галактиканы қоса галактикалардың жергілікті тобын құрайды. Бізге ең жақын деген галактикалар Магеллан бұлттары мен Андромеда тұмандығы. Галактикалардың барлығы да қозғалыс үстінде дамиды, өзгереді, өшеді, қайтадан пайда болады. Болжамдар бойынша галактикалар ең ауыр элементарлық бөлшектер - гиперондардан тұрады, кейін жұлдыздар заттардың фрагменттелуі нәтижесінде түзілген. Бұл заттар галактикалардың ядросында әлі де кездеседі деген жорамалдар да бар. Қазіргі ғаламат Әлем тығыздығы шексіз үлкен, ал көлемі шексіз кіші нүктедей ғана белгісіз заттың жарылысынан пайда болған.
Шамамен жүз жыл бұрын біздің галактика әлемдегі жалғыз дене деп есептелді және барлық көрінетін тұмандықтар біздің галактикаға жатады деп саналады. Бұл оларға дейінгі қашықтықтарды анықтаудың қиындықтарына байланысты болды. Қазір ғарыштағы 20 галактиканың жергілікті шоғырын және басқа 10 млрд-қа жуық галактиканы білеміз. Олар топтасып орналасқан және ең сезімтал құралдардың көмегімен анықтайтын қашыктықта жан-жаққа таралып, бір-бірінен алшақтап барады.
Оңтүстік жарты шардың түнгі аспанынан бізге ең жақын "Магеллан бұлттарын" бақылай аламыз. Зер салып қарағанда бұлт "толқып" тұрған тәрізді. Астрономдар оның толкуын біздің галактикаға жакын орналасуымен түсіндіреді. Бір кездері "Магеллан бұлттары" біздің галактикамен соқтығысқан секілді. "Магеллан бұлттары" Құс жолынан көп кіші. Олар біздің Галактиканың серігі. Миллиардтаған жылдардан кейін олардың тағы да бір-біріне жақындауы мүмкін."Магеллан бұлтынан" сәләріректе "Андромеда" галактикасы бар. XX ғасырдыңбасындаоғандейінгіқашықтықанықталып, ол 2 млн жарық жылына тең болды.
Галактикалар пішінімен, салмағымен және өлшемдерімен ерекшеленеді. Галактикалардың эволюциясы жайында жұлдыздардың эволюциясына қарағанда әлде кайда аз білеміз. Галактика ядролары, олардың галактиканың эволюциясына және құрылымына әсері жөнінде мәліметтер өте аз. Кейбір ғаламдардың газ бен зат бөліп жарылатыны, ал кейбірінің бірімен-бірі өзара әсерлесетінін білгеннен кейін шешілетін проблемалар қатары көбейе түсті.
1. Перейти к: Ю. А. Калуш, В. М. Логинов Показатель Хёрста и его скрытые свойства // Сиб. журн. индустр. матем. — 2002. — В. 4. — Т. 5. — С. 29-37.
2. Предсказуемость цен акций. Показатель Хёрста
3. Ю.Н. Кликушин Метод фрактальной классификации сложных сигналов // Журнал радиоэлектроники. — 2000. — Т. 4.
4. Е. А. Ляпунова, А. Н. Петрова, И. Г. Бродова, О. Б. Наймарк, М. А. Соковиков, В. В. Чудинов, С. В. Уваров Исследование морфологии многомасштабных дефектных структур и локализации пластической деформации при пробивании мишеней из сплава А6061 // Письма в ЖЭТФ. — 2012. — В. 1. — Т. 38. — С. 13-20.
5. http://astronom97.narod.ru/galaxy.html
6. http://mirvselennoi.ucoz.ru/publ/galaktiki/1-1-0-12
7. http://www.dissercat.com/content/struktury-v-pole-skorostei-gazovogo-galakticheskogo-diska#ixzz3UiZUMrO3
8. http://wsyachina.narod.ru/astronomy/galaxy_10.html
9. Б. Мандельброт : Фрактальная геометрия природы (ИКИ, Москва,2002)
10. Р.М. Кроновер : Фракталы и хаос (Постмаркет, Москва, 2000)
11. А.Д. Мороз : Введение в теорию фракталов (ИКИ, 2004)
12. Э.В. Кононович, В.И. Мороз : Общий курс астрономии (УРСС,Москва, 2001)
13. Н. Karttunen et al. (eds.) : Fundamental Astronomy (Springer, 2006)
14. Федер Е. Фракталы. – М.: Мир, 1991. – 254 с.
15. Божокин С.В., Паршин Д.А. Фракталы и мультифракталы. – Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика», 2001. – 128 с.
16. Пайтген Х.-О., Рихтер П.Х. Красота фракталов. – М.: Мир, 1993. – 254с.
17. Кроновер Р.М. Фракталы и хаос в динамических системах. Основы теории. – М.: Постмаркет, 2000. – 350 с.
18. Кузнецов С.П. Динамический хаос. – М.: Физматлит, 2001. – 295 с.
19. Марочник Сучков, Галактика, M.: Наука, 1980.
20. Фридман A.M., Хоружий O.B., Ляхович В.В., Неустойчивости и структуры в газовом диске Галактики, в сб. "Неустойчивые процессы во Вселенной", М.: Кос-моинформ, 1994, сс. 194-229.
21. Ефремов Ю.И. // Очаги звездообразования в галактиках. М., Наука, 1989.
22. А.А.Сучков, Галактики знакомые и загадочные, 1988
23. П.И.Бакулин, Э.В.Кононович, В.И.Мороз, Курс общей астрономии, 1983
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық ... ... ... пен ... ... таралуының
фракталдық және мультифракталдық сипаттамаларын анықтау
Дипломдық жұмыс
Мамандық 5В061100 -
Алматы 2015
Қазақстан ... ... және ... министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Физика-техникалық факультеті
Қатты дене физикасы және бейсызық физика кафедрасы

кафедра меңгерушісі Приходько О.Ю.
Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: ... - ... ... ... ... ... ф.-м. ғ. к, аға ... ... ... ... ... А.Т. ... ... ... 40 ... 10 ... және 20 ... тұрады.
Негізгі ұғымдар: бейсызық талдау, динамикалық хаос, өзқауымдасу, фрактал, мультифрактал, ... ... ... ... ... эллипстік галактика,
Жұмыстың мақсаты:динамикалық хаос теориясының талдау әдісі арқылы ... және ... ... ... ... ... ... және сан ретінде сипаттау.
Зерттеу әдістері: бейсызық физика әдістері - фракталдық талдау.
Зерттеу нәтижелері:
РЕФЕРАТ
Дипломная работа состоит из 40 ... 10 ... и 20 ... ... ...
Ключевые слова: нелинейный анализ, динамический хаос, самоорганизация, фрактал, мультифрактал,размерность, коэффициент самоаффинности, спиральная галактика, эллиптическая галактика.
Цель работы: Выявление и ... ... ... ... материи в спиральных и эллиптических галактиках методом теории динамического хаоса.
Методы исследования: метод нелинейной физики - фрактальный анализ.
Результаты ... work consists of 40 pages, 10 figures and 20 ... ... ... analysis, dynamic chaos, self, fractal, multifractal, dimension, self-affine ... spiral galaxy, ... ... purpose: ... and ... of the ... of matter in the spiral and elliptical galaxies using the theory of ... ... methods: method of ... physics - fractal ... ... 5 1. ... 6 1.1 ... ... 6 1.2 ... ... 10 1.3 ... ... 12 1.4 ... ... ... 15 ... ... 16 2.1 ... ұғымдар ... ... ... ... Екіөлшемді аффиндік коэффициенті ... ... ... ... ... ... зерттеу ... ... ... ... ... ... ... базасы ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ ... 1 ... 2 ... ... ... ... ... огромное внимание исследованию галактик различных видов, в частности выявлению ... в ... их ... взять аннотации статей - актуальность - зачем исследуются галактики.
Описать преимущество нового метода ... ... ... ... ... ... Негізгі мәліметтер
Галактика - жұлдыздар мен жұлдыздардың шоғырлануы, жұлдызаралық газдар мен ... және ... ... ... ... гравитациялық-байланысқан жүйе. Олар -- ғаламды құрайтын, өлшемдері өте үлкен жұлдыздар жүйелері. Ғаламның бізге байкалатын ... ... ... ... ... деп ... ... кеңістікте әркелкі бөлініп, топтар мен шоғырлар құрайды. Біздің Галактика "Магеллан бұлттары", "Андромеда" және "Үшбұрыш" галактикалары мен бірнеше ергежейлі ... ... ... ... 15 ... қоса ... жергілікті тобын құрайды. Бізге ең жақын деген галактикалар Магеллан ... мен ... ... ... барлығы да қозғалыс үстінде дамиды, өзгереді, өшеді, қайтадан пайда болады. Болжамдар бойынша галактикалар ең ауыр ... ... - ... ... кейін жұлдыздар заттардың фрагменттелуі нәтижесінде түзілген. Бұл заттар галактикалардың ... әлі де ... ... ... да бар. ... ғаламат Әлем тығыздығы шексіз үлкен, ал көлемі шексіз кіші нүктедей ғана белгісіз заттың жарылысынан пайда болған.
Шамамен жүз жыл бұрын ... ... ... ... дене деп ... және ... ... тұмандықтар біздің галактикаға жатады деп саналады. Бұл оларға дейінгі қашықтықтарды анықтаудың ... ... ... ... ... 20 галактиканың жергілікті шоғырын және басқа 10 млрд-қа жуық галактиканы білеміз. Олар топтасып орналасқан және ең ... ... ... ... ... ... ... бір-бірінен алшақтап барады.
Оңтүстік жарты шардың түнгі аспанынан бізге ең жақын "Магеллан бұлттарын" бақылай аламыз. Зер салып ... бұлт ... ... ... ... оның толкуын біздің галактикаға жакын орналасуымен түсіндіреді. Бір кездері "Магеллан бұлттары" біздің галактикамен соқтығысқан секілді. "Магеллан бұлттары" Құс жолынан көп ... Олар ... ... ... ... жылдардан кейін олардың тағы да бір-біріне жақындауы мүмкін."Магеллан бұлтынан" сәләріректе "Андромеда" ... бар. XX ... ол 2 млн ... ... тең болды.
Галактикалар пішінімен, салмағымен және өлшемдерімен ерекшеленеді. Галактикалардың эволюциясы жайында жұлдыздардың эволюциясына қарағанда әлде кайда аз ... ... ... олардың галактиканың эволюциясына және құрылымына әсері жөнінде мәліметтер өте аз. ... ... газ бен зат ... ... ал ... ... өзара әсерлесетінін білгеннен кейін шешілетін проблемалар қатары көбейе түсті.
Галактикалар түрлерi, олардың қасиеттерi
Галактикалардың пішіндері өте әртүрлі болады, бірақ ... ... ... ... ... оларды бірнеше түрге бөледі. Морфологиялық ерекшеліктері бойынша, галактикалардың 4 түрін ... ... ... шамамен 20% линзатәрізді болып табылады. Олар эллипстік пен ... ... ... ... ... ... олардың пішіні эллипсоид тәрізді болады, ал беттік жарықтылығы центрінен шеттеріне қарай сатылы түрде өзгереді. Мұндай галактикаларда ядроны, және ... ... ... ... кейде шиыршықты тармақтардың , маңдайшалар және сыртқы жарық сақина ...
2) ... ... 5% ... емес ... болып табылады. Мұндай галактикалардың дұрыс (симметриялы) пішіні әдетте жоқ болады. Жалпы айтқанда, бұл топқа жоғарыда ... ... ... де ... ... ... ... түрде кіргізеді. Мысалы, пекулярлы (яғни ерекше, әр қайсысының пішіні өзгеше, қайталанбас болатын) галактикаларды да, оның ... ... ... ... ... емес ... жатқызады (кейде оларды жеке топқа бөледі). Дұрыс емес галактикалардың жарқырауы ~1043 эрг/с, ал массалары 1010 МКүн ... ... ... 'ir ... ... қашықтықтарды әр түрлі әдістермен анықтайды: цефейдтер, жаңа және аса жаңа ... өте ... ... ... т. с.с.
3)Зерттелген галактикалардың шамамен 25% жұмыр немесе эллипс тәрізді болады, оларды ... деп ... Бұл ... құрылымы, жұлдыздық құрамы және ішкі қозғалыстардың сипаты бойынша ең қарапайым ... ... ... беттік жарықтылығы центрінен шеттеріне қарай біртіндеп, кенет өзгеріссіз азаяды. Олар құрамындағы ең жарық жұлдыздар - қызыл алыптар, ... ... ... (аса ... олар ішінде жоқ болады. Жұлдыздар бұл галактикалар ішіде кез-келген бағыттарда жоғары (≈200 км/с) жылдамдықтармен қозғалады екен. Эллипстік галактикалардың жарқырауы мен ... кең ... ... ... ... және 105-1013 МКүн ... Дүниедегі ең ірі галактикаларға эллипстік галактикалар жатады. Олардың кейбіреуі шар тәрізді, ал кейбіреуі ... ... ... Олар ... өте ... ... әлдеқайда кіші галактикаларды қармап алу арқылы кеңейеді. ... ... ... ... ... бірнеше түрге топтайды. Эллипстік галактикаларды 10 түрге бөліп, мынадай белгілеулер енгізді: Е0 (сфералық), E10 (қатты майысып, екі бүйірінен жаншылған, ... ... ... ... Зерттелген галактикалардың шамамен 50% (оның ішінде біздің Галакттика да) шиыршықты (спиральді) ... ... ... ... ерекшелігі - оларда екі не одан көп сілемді шиыршықты тармақтар түріндегі құрылым бақыланады. Тармақтар ортасында балдж деп ... ... ... бар жазық (қалындығы диаметрінен бірнеше есе аз) дискті құрайды (яғни галактикаға жоғарыдан қарағанда, шиыршық тәрізді құрылымды, ал ... ... ... ... ... ... галактиканың ядросы орналасады. Дискті оның радиусына жақын сфератәрізді (дәлірек айтсақ, эллипс тәрізді) гало қоршайды. Шиыршықты ... ... саны олар ... және ... ... көп емес ... ... оларда галактиканың ең жарық ыстық жұлдыздар, жас жұлдыздық шоғырлар және жарқырайтын ... ... ... ... ... Ал ... көбінесе ескі, жарқырауы аз жұлдыздар орналасқан. Жұлдыз аралық газ бен шаң да галода жоқ дерлік ... ... ... ... газ бен ... ... ... массасының бірнеше пайызына жетеді).
Дискі мен галоны өте ... және ... тәж ... Оның ... ... ... ... есе көп болады. Тәждің толық массасы галактика жұлдыздарының қосынды массасынан бірнеше есе көп болады, бірақ тәждің үлкен өлшеміне байланысты, оның ... диск пен ... ... салыстырғанда аз болады. Тәж өзін тартылыс арқылы білдіреді, бірақ жарықты сәулелендірмейді, онда жұлдыздар да, газ-тозаңды ... да ... ... мұндай массасының табиғаты әлі де толығымен белгісіз. Тәж массасына негізгі ... онда ... ... төмендігіне байланысты оптикалық әдістермен бақылауға келмейтін массалары аз сансыз көп жұлдыздар қосуы мүмкін. Жасырын ... ... ... ... әсерлесетін элементар бөлшектер де (мысалы, нейтрино, егер оның ... ... ... тең ... ... ... ... дискінде, центрден шамамен 10 кпк (2Rдиск/3) қашықтықта орналасқан.
Әр шиыршықты галактика өз центрі бойымен айналып тұрады (жалпы ... ... Диск ... галактиканың центрін айнала шеңбертәрізді орбиталар бойымен, ал гало жұлдыздары созылған орбиталар бойымен қозғалады. Галактиканың ... ... ... ... ... - ... ... та, сызықтық та жылдамдығы галактика центріне дейінгі қашықтыққа ... ... ... ... ... заң ... ... айтқанда, галактикалық диск айналуының бұрыштық жылдамдығы центрге дейінгі қашықтық өскен сайын азаяды, ал ... ... ... ... кейбір қашықтықта максимумге дейін жетеді де, одан соң баяу азая бастайды. Шиыршықты галактикалардың жарқырауы ~1041-1044 эрг/с, ал массалары 108-1012 МКүн ... ... ... ... ... Галактика бас әріппен жазылады. Біздің Галактика спиральды, құрамына 1011 астам жұлдыздар кіреді, үлкен ... 80 мың ... ... ал ... ... қалыңдығы 16 мың жарық жылына тең, шетіне қарай 3 -- 6 мың жарық жылына дейін азаяды. Біздің ... ... ... галактикалар бар. Мұндай галактикалардың тармақтарында жаңа жұлдыздардың пайда болуына негіз болатын газдар мен тозаңдар бар. ... ... ... ... да ... өте жақын келмейді. Кейде спираль центрден қашық ... ... ... мен ... ... ... ... бар (жалғастырғыш) тұрған тәрізді көрінеді. Спиральді галактикалар да ... ... ... ... ... Күн орналасқан аймағының (Күн Галактика дискінде, центрден шамамен 2Rдиск/3 қашықтықта орналасқан) айналу жылдамдығы ... ... ... (220-250 км/с ... Күн мен оның ... ... Галактика центрі бойымен толық бір айналымды шамамен 230 жыл ішінде жасайды. Бұл жұлдыздардың дөңгелектік қозғалыстан ... 20 км/с - н көп емес ... ... Галактика центрінен Күнмен бірдей қашықтықта орналасқан (Күн қасында орналасқан), бірақ галоға кіретін жұлдыздардың ортақ ... ... ... диск ... көрі ... бес есе аз ... ... олардың үлгілі жылдамдықтары 200-300 км/с құрайды.
Линзатәрізді галактикалар спиральдарға ұқсас, бірақ олар спираль құрылымына ие емес. Мұндай галактикаларды ядро, диск және гало деп ... ... ... ... ... ... сыртқы бөліктерінде кейде спиральды тармақтардың нышандары, қоспалар және сыртқы жарық сақина көрінеді. Дұрыс емес галактикаларға ядроның ... ... және ... симметриясының болмауы тән. Шындығында жұлдыздар жиынының таралуы жұлдыздар тарапынан жоғары ... ... және ... ... ... ... ... көрінетін жарықтың таралуына қарағанда олардағы жағдай айтарлықтай симметриялы болып табылады. Бұл жалпақ жүйелер яғни ... ақ ... және ... олардағы дұрыс, бірақ баяу айналуды көрсетеді. Кейбір ... ... ... ... ... ... спиральдарды елестетеді. Спиральды және бұрыс галактикалардың массасы мен жарықтылығы жіңішке диапазондарда бекітілген: галоны есептемегендегі массасы 109 -- ... ... 108 -- 1011L0. ... ... ... жарық материя тосқауылы байқалатын әрбірі бірегей пішінге ие әр түрлі танымал галактикалар да бар. Ең алғашқы > Воронцов ... ... 1959 жылы ... ... Сөйтіп 60 жылдардың екінші жартысында А. Арпаның және Ф. Цвикки тобының эруптивті ... көп ... ... және ... ... ... тапты. Ең көп таралған галактикалар эллипстік, линзатәрізді және спиральды галактикалар болып табылады. Галактикалардың аз бөлігі бұрыс галактикаларға жатады. Радиогалактика мен ... ... ... бір ... да құрамайды.
ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында Хаббл алып жұлдыздар жүйесі - галактиканың құрылымды классификациясының негізін қалады. Ол галактиканы үш ... ... ... ... - ... ... ... галактикалар
1.2 - сурет
III. Қалыпсыз (бұрыс) галактикалар тұрақты пішіні жоқ. ... ... ... уәкілдері 165000 жарық жылының қашықтығында орналасқан. Осылайша ол біз салыстырмалы ... ... ... жақын орналасқан галактика болып табылады. Оның жанында шағындау Кіші Магеллан Бұлты ... Бұл ... де ... ... ... болып келеді.
Бақылаулар галактикалардың барлық пішіндерінің әртүрлілігі мен қасиеттерін жүйелендіру үшін ... ... ... ... ... ... ... және эллипстік галактикалар арасында айтарлықтай аралықта орын алатын галактикалар табылған (So деп белгіленеді). Бұл галактикалар алып ... ... және оны ... ... жалпақ дискіге ие болғанымен оның спираль нышандары болмайды. ХХ ғасырдың 60 жылдарында ыстық жұлдыздардың барлық градацияларымен шаңдары бар болатын көп ... ... және ... ... ... болатын. Ал ХХ ғасырдың 30-жылдарында Печи және Скульптор шоқжұлдыздарында төмен жарықтық қабаттарымен эллипстік ергежейлі галактикалар ашылған еді. Олар ... ... ... бізге ең жақын орналасқан галактиканың өзі орталық бөлігінен аспан фонында қиындықпен көрінеді. Сондай ақ ХХ ғасырдың 60-жылдарының басында алыс ... ... ... Бұл галактикаларды ең мықты телескоптармен бақылау кезінде де жұлдыздардан айырып болмайтын. Олар ... ... ... ... ... тұрады. Бұл спектрде тіпті жарық жалғыз жұлдыздың өзі де көрінбейтін сондай ұзақ қашықтыққа сәйкес келетін араласқан үлкен ... ... ... ... көрінеді. Қарапайым алыс галактикалардан айырмашылығы, яғни олардың спектіріндегі нағыз энергияның таралуының үйлесуі себебінен және қызыл араласу қызғыштау көрінеді, ал ... ... ... көгілдір түске ие (бұл галактикалар сондай ақ квазожұлдызды галактика деп аталады). Дегенмен бұл объектілер қарапайым аса алып ... жүз есе ... ... тым ... де бар. ... ... орыс ... И.С. Шкловский теориясына сәйкес жарық жылдамдығына жақын магнит өрісіндегі электрондардың тежелуі және жылдамдықпен қозғалатын тым ауыр ... ... ... ... ... жылусыз радиосәулеленулер анықталған (синхротонды сәулеленулер осылайша аталады). ... ... ... ... ... ... жарылыс нәтижесінде алады.
Галактика жұлдыздары жалпақ дискіні қалыптастырады. Күн жүйесі діскінің шетінде орналасқан. Жердегі бақылаушы діскіні көреді және алыстағы ... ... ... бақыдаушы үшін бір жарқыраған жолаққа қарай қосылады. Бұл түнгі ... Құс Жолы ... ... Осы жерден атауы шыққан: galactikos - сутті, ақшыл. Галактикадан тыс астрофизиканың өркендеуі жүзжылдықтың 20-жылдарынан басталды. 1924 жылы ... ... ... астроном Маунт Вилсон обсерваториясында телескоп арқылы (айна диаметрі 2,5 м) жиі спираль құрылымды тұман дақтарына ұқсас объектілердің суреттер ... ... ... ... рұқсат етілген шегі Хабблға бұл объектілер жұлдыздардың көп санынан тұратындығын көрсетті. Ең алғашқы тұман дақтары ХІХ ... ... ... ... ... (Росстың үшінші графы) тарапынан жұлдыздар үшін ... ... ... ... ... және астрономиямен әуестенетін. 1845 жылы Паронс фокус аралығы 16,2 м (54 фут) болатын рефлекторын құрды. Паронс өз ... ... Псов ... М51 тұмандылыққа бағыттады және оның спираль құрылымға ие екендігін түсініп жетті. Оған ... осы және ... да ... ... ... ... болды. Дегенмен бұл пікір тек қана Хабблдың жұмыстарынан кейін ғана өзінің пікірталассыз дәлелін тапты. Андромед ... (М31) ... 12 ... ... ХХ ... ... бұл ауыспалы жұлдыздар айтарлықтай жақсы зерттелген болатын. Х.Шеплидің көмегімен (АҚШ) цефеид жарқырауынан ... ... ... тәуелділігі біздің галактикамыздың (Құс жолы) құрамына кіретін жұлдыздар топтамасына ... ... ... үшін ... Бұл әдіс ... ... ... Хабблда қолданды. Ол цефеид арқылы М31-0, -3 Мпк ге дейінгі ... ... ... мәні 0,8 Мпк, яғни ... см) анықтады. Бұл мәндер М31 тұмандылығының Галактика шегінде алыс орналасатындығын және өздігінен дербес жұлдыздар жүйесі ... ... ... (Құс ... диаметрі шамамен 30мпк). Дәл осылайша тұмандылықтың көп бөлігі бұл - ... тыс ... ... ... ... ... күнде галактикаға дейінгі арақашықтықты анықтауда тек қана цефеидтерден басқаларыда қолданылады. түрінде жарықтылықты әлсіретумен қашықтықты анықтау үшін жарылатын ... ... ... ... ... жарықтылығы шамамен бірдей), ионизацияланған сутегінің жарқыраған үлкен бұлттарын қолданады. Галактикалардың қасиеттерін зерттеу бақыланатын Ғаламда эволюциялық процестерді түсіну үшін қорытынды шешуші есеп ... ... ... дәл осы галактикалар және олардың топтамасы оның құрылымының негізгі элементі екенін айта кеткен жөн. Мысалы, 1929 жылы ... ... ... ... ... ... өлшеп, галактикалардың бір бірінен алшақтайтындығын және алшақтау жылдамдығы галактикалар арасының қашықтығына ... ... ... ... Бұл ... ... жаңалығы еді. Жылдамдық пен арақашықтық арасындағы пропорционалдық коеффициентін енді Хаббл тұрақтысы деп атайды. Ол тек қана Ғаламның ... ... ... оның ... мәні 5-100 ... ге тең. ... ... бақылауларының тіркемесі бірнеше каталогтарда жинақталған. Ең алғашқы галактикалық каталог 1784 жылы Ш. ... және П. ... ... ... ... Бұл ... оның ... қозғалыссыз деп атаған 108 тұмандылық енгізілді. Оның қозғалыссыз деп аталуының себебі басқа ... ... ... ... ... ... Мессье каталогына кіретін объектілер М әрпімен реттік нөмірде орналастырылған. Мысалы, М31 деп ... ... ... ... ... ... күнде Дрейердің кеңінен қолданылады (оның бірінші бөлімі 1888 жылы жарық көрген). Бұл ... 13000 ға ... ... кіргізілген. М31 галактикасы Дрейер каталогында NGC 224 деп көрсетіледі. Біздің жүзжылдықтың 60-жылдарының аяғында (Б.А Воронцева-Вельяминова тобы) және (Ж. ... ... ... ... Бұл каталогтар өз құрамында онмыңдаған объектілерді сақтайды. Галактикалар ең алдымен бір бірінен өздерінің сыртқы ... ... ... 1925 жылы Хаббл галактикалардың морфологиялық классификациясын ұсынды және бұл каталог бүгінгі ... ... ... ... ... Галактикалардың келесідей негізгі топтары келтірілген: эллипстік Е, линзатәрізді SO, спиралды S, қоспалы спиралды SB, бұрыс Ir. ... ... ... ... ... саны миллиардтан асады. Суреттердегі жарықтың Таралуымен галактикалық құрылымдардың көрсетілуі олардың морфологиялық типтерін анықтайды. Қашықтықты ... ... және ... ... ... арасында байланыс орнату қызықты болып келеді. Мысалы, Е-жүйеден Ir- ... ... ... түсі ... ... ең ... ... қызғыштау, ал Е-галактикалар ең қызыл болып келеді. ... ... ... ... ... бұл ... ең ... рет жауап беріп көрді. Ол аспан сферасының бірнеше аумақтарында галактика сандарының есептеулерін жүргізді және бірнеше Мпк өлшеміндегі галактикалардың топтамасын анықтады. ... ... ... галактикалардың 70 % -ы топтамаларға кіретіндігін көрсетті. Галактикалардың кеңістіктік таралуын зерттеуде бақылау бағдарламасы ... Бұл ... ... ең үлкен телескоп көмегімен (телескоптың айнасының диаметрі б м) ... ... ... АН СССР ... ... (Солтүстік Кавказ). Нәтижеде құрылды (И. Д. Караченцев 1972 ж.). Ұзындығы 500 кпк ға жететін мойыншақты ... ... ... ... ... ... Бұл құрылымдар топтамаға кіреді. Мүмкін галактикалар жұлдыздар тәрізді отбасы болып өмір сүруді дұрыс көретін шығар. Топтамалар дұрыс және бұрыс ... ... ... ... ... ... ... ие болып, он мыңдаған галактикалардан құралған. Галактикалардың дұрыс топтамасына бізден шамамен 100 Мпк қашықтықта орналасқан және 30 мыңнан артық құралған ... Шашы ... ... ... ... ... ... бар болғаны бірнеше ондаған және жүздеген галактикалардан құралады. Олар симметриялы болмайды және дұрыс топтамаларға қарағанда он есе кіші ... ... ... ең ... ... және айтарлықтай бай бұрыс топтама Бикеш шоқжұлдызында орналасқан ... оған ... ... 20 Мпк ны ... Бұл ... құрамында 200 ге жуық галактика орналасқан. Сондай ақ бұл топтамаға ... ... ... ... ... тобы ... ... топта Андромедтің Тұмандылығы және Галактика ең жарқын және ауқымды болып көрінеді. Олардың әр бірі байытылған серіктер отбасына ие. Галактика отбасына 14 ... ... ... ... ... тыс шар ... ... кіреді. Олардың арасындағы ең ірісі Магелланов бұлты болып табылады. Жергілікті топ галактиканың алып топтамасының құрамына ... Оның ... ... ... ... топтамасы орналасқан. Біздің алып топтамалы галактикамыздың жалпы саны 20 мың, оның диаметрі 60 Мпк. Онымен бірге көршілес ... ... алып ... ... оған ... арақашықтық 140 Мпк ны құрайды. Аспан сферасындағы әр түрлі бағыттағы галактикалар санының есебі ең ... ... бір ... емес ... ... алқа ... ... ретінде орналасатындығын көрсетеді. Бұл ұяшықтар қабырғасының қиылысы тәрізді ... ... Әр бір ... ... ... аз, ал ... құрамында олардың саны көп болып келеді. Бос орын өлшемі шамамен 100 Мпк, ал талшықтың қалыңдығы 10 мпк ны ... ... ... ... ... ... орналасқан. Ұяшық құрылымының жеке фрагментін алып топтама деп атайды. Талшық және ... ... ... ... кең ... ... ... үлкен жүйеге жинақталмай, бақыланатын Ғаламды кеңістңкпен орташа бір ... ... ... ... галактикалар бізге бақыланатын Ғаламның құрылысы, Ғаламды толтырып тұратын заттардың физикалық қасиеттері жайында мәлімет береді. Тағы да ... көп ... ... Біз ... ... ... ... ядро табиғаты, галактикалардың әр түрлі морфологиялық типтері арасындағы байланыс және Ғалам құрылысының табиғаты мен галактикалардың қалыптасуы қалай байланысқаны жайында аз ... ... тыс ... ... мен ... өте қызықты. Оған бақылаулар мен теория жүзінде көптеген мәселелерді шешу қажет.
+ Спиралды галактикалар
Пример сурет
Спиральды ... - ... ... ... екі ... жарық нышандарымен сипатталады. Нышандар жарық ядроның ішінен (мұндай галактикалар S белгісімен сипатталады) немесе ядроның қиылысқан ... ... ... (SB ... ... шығады. Жеті қарақшы шоқжұлдызындағы М82 галактикасының уәкілі айқын көрініске ие емес. Ол негізінен ыстық көгілдір ... мен ... ... ... ... ... құралған. М82 бізден 6,5 миллион жарық жылына тең қашықтықта орналасқан. ... ... ... жыл ... оның ... бөлігінде қуатты жарылыс болған деген болжам оның ... ... ... ие ... ... шығар. Гончих Псов жоқжұлдызындағы М51 спиралды галактикасы спиралды жұлдыздар жүйесіндегі ең таңқаларлық галактикалардың бірі деп ... ... ... ... ... ... 8 ... жарық жылын құрайды. Спираль нышандарының соңындағы қалыңдану құбылысы - бұл өздігінен дербес бұрыс галактика болып табылады. Жеке жарық ... ... ... ...
Спиралды галактикаларды сыртқы түріне қарай екі түрге бөлді: жалғастырғышы бар(белгіленуі Sb), жоқ (белгіленуі S) және ядроларының ... ... үш ... Sa (ең ірі ... - ...... Sb ... ядро);
4 - сурет. Sb галактика
* Sc (кіші ядро), сол сияқты Sba, Sbb, Sbc деп ...
5 - ... Sc ... галактикалар нышандарының жапырақтылығына қарай а, в, с типтеріне бөлінеді. Олардың ішіндегі бірінші топтың ... ... ... сыныптағылар біраз жапырақты, ал үшінші топтағылар өте жапырақты болып келеді. Олардың ядросы жарық емес және кішілеу болады. ХХ ... ... ... (АҚШ) спиралды нышандардың жапырақтылығы және олардың көгілдірлігі олардағы жанып тұратын көгілдір жұлдыздардың құрамының артуын және олардың топтасу мен диффузиялық ... ... ... ... галактикалардың орталық бөлігі нышандарға қарағанда сарғыштау болып келеді және ескі жұлдыздардан ... ... ... ... ... шоғырлануы немесе сфералық құрылымның шоғырлануы). Ал жалпақ спиральды нышандар жаға жұлдыздардан құралады (бірінші типтердің орналасуы немесе ... ... ... ... жұлдыздардың орналасу тығыздығы спиралды галактикалардың экваторлық жазықтыққа қарай жақындауы арқылы ұлғаяды. Бұл жазықтық жүйенің симметриялық жазықтығы болып табылады. Осылайша жұлдыздардың көп ... ... ... өз орбитасында айналуы оған жақын болып қала береді. Оның айналу периоды 10^7 - 10^9 ... ... Бұл ... ішкі ... қатты дене тәрізді айналады, ал периферияда бұрыштық және сызықтық айналу жылдамдығы орталықтан қашықтаған бетте азая түседі. Дегенмен кейбір жағдайларда ... ... ... кіші ... ... ... айналып жатқан бөлшектерге қарағанда өте жылдам айналады. Сондай ақ жалпақ жұлдыздар жүйесі болып табылатын бұрыс галактикаларда осылайша ... ... ... құрамында жарықты жұтатын шаң тәрізді денелер көп ... ... Ол ... ... ... мыңдаған мөлшерін құрайды. Экваторлық жазықтықта шаң тәрізді денелердің ... ... ... ... ... туындауына себепші болады. Бұл сызықтар бізге қабырғасымен орналасып, ... ... ... ... ... бақылаулар галактикаларда бейтарап сутегінің жинақталуын анықтауға мүмкіндік берді. Оның массасы Sa типтегі спиралды галактикаларда ... аз ... Sb ... ... пайызды құрайды және Sc галактикаларындағы жұлдыздардың массасының 10% на дейін ... ... ... ... ... ... қабатта орналасқан газ тәрізді түзілген галактикалардың басты бөлігі болып табылады. Бірақ жеке бұлттар одан алыс ... де ... Яғни бұл ... оны иондап, сауле тарататын жағдайға дейін алып келетін айтарлықтай жарық ... ... ... ... ... сфералық ядро тәрізді жалпиған жұлдыздар жүйесі болып табылады. Олар екі немесе одан да көп жиі ... ... ... ие. ... ... нышандарында олардың ең жарық және жаңа жұлдыздары, жарқырайтын ... ... ... аумағында), жаңа топтамалар және жұлдыздардың ассоциациясы жинақталған. Дәл осы себепті спиралды өрнектер өте алшақтаған галактикаларда айқын бейнеленеді. ... ... ... ... құрамы әрбір галактиканың толық массасының бар болғаны бірнеше пайызын ғана құрайды. S-галактикалардағы жұлдыздардың негізгі массасы дискіні құрайды. Галактикалық ... ... ... мен газдар кіреді. Ядрода толық галактика массасының жүзден бір бөлігі орналақан. Кейбір галактикаларда негізгі энергия тарату процесі ядрода жүзеге асады. В. А. ... бұл ... ... ... ... деп ... Белсенді ядроға ие алып спиральді галактикалар сейфертовский атауына ие болды. Олардың жүйелік зерттеулерін 1943 жылы К. Сейферт (АҚШ) жүзеге асыра ... ... бұл ... ... ... өте кең ... ... гелий, ионизацияланған темір элементтерін анықтады. Әдетте галактикаларда эмиссиялық сызықтар газдарға, О,В (ионизацияланған сутегі аумағы) ... ... ... ... ... ... ... қатар О,В (ионизацияланған сутегі аумағы) жұлдыздарының өздеріне ғана ... ... Бұл ... ... ені ... ... ... келеді. Бұл жылдамдық мәні шамамен 200 км/с ты құайды. ... ... ... ені ... км/с қа ... ... Бүгінгі күнде жылдамдығы 30000 км/с жылдамдыққа сай келетін сейферт галактикаларының өте кең сызықтары белгілі. Сейферт галактикаларының кең сызықтарын атом және ... ... ... ... ... ... Себебі, олар тығыз газдарда қалыптасады. Ионизацияланған сутегінің қарапайым зоналарында тыйым салынған сызықтар бақыланады. Электрон өз бетімен айтарлықтай ... ... ... өтуі және квант жарығында сәулеленбегейінше өте сиретілген бұлттарда электрондардың қоған күйлері уақыт өте келе ұзақ сақталады. Тығыз бұлттарда атомдар мен ... ... жиі ... ... да ... ... электронның энергиясы соқтығысатын бөлшектердің кинетикалық энергиясымен соқтығысу нәтижесінде өтеді. Бұл энергия квантты сәулелену күйінде жарқырап үлгермейді. Тығыз бұлттарда сәулелену тек қана ... ... ... ғана жүзеге асады. Мұнда олардың қозған күйі бөлшектердің ... ... ... ... ... өте ... мерзіміне сәйкес келеді. Сейферт галактикаларының спектрінде рұқсат етілген сызықтардың үлкен ені тығыз ... ... ... ... тура ... Бұл ... ... тыйым салынған сызықтар да бақыланады. Бұл сызықтардың ені 500 км/с ... ... ... ... ... ... ... оттегі, неон, темір элементтері жарқырайды. Сонымен қатар ионизациялаудың өте үлкен сызықтары да кездеседі. Сейферт ... ... ... ... ... ... дейін қуатты сәулелену көздері болып табылады. Ядроның толық ... ... ... ... ... жұлдыздардың жалпы жарықтылығынан айтарлықтай асып түседі. Мысалы, NGC 1068 ядросының оптикалық жарықтылығы 5 :: 108Lo, ал ... 1011L0, ... ... ... ... 5 :: 1010L0 ға тең. ... ... спектрі жанатын плазманың жылулық сәулеленуімен, синхротонды сәулеленумен және кері комптон ... ... ... ... ... ... өздігінен алып қара денені елестетеді (оның массасы шамамен ... ... ... ... қара ... аумағына жақындайтын процестер негізінде сейферт галактикаларының ядросында энергия бөлінуін қамтамасыз ете алады. ... ... ... ... Б. Е. ... ... ... жатқызуға болады (әр түрлі морфологиялық типтердің 500 ден астам объектілері). М. А. Аракелян және Э. А. Дибай зерттеулерінде Маркарян ... ... ... ... түсіндіретін екі модель талқыланды. Бұлар интенсивті жұлдыз түзілу мен осы эллипстік галактикалардың ядросының белсенділігі. ... бар ... ... қалыптастыратын айтарлықтай керілген ядроға ие. Бөгеттердің соңына жақындай келе спиралды ... ... S және Sb ... ... ядроның өлшемімен нышандардың иірмектілігіне тәуелді түрде a,b,c ... ... Ядро a ... с ... ... ... ал ... нышандар айтарлықтай қиын иірмектеледі. Спираль галактикалардың жұлдызды құрамының спектрлік талдауы негізінде, Sa дан Sc ге өту ... А, В, О деп ... жас ... ... ... ... Sc галактикалары Sa-галактикаларына қарағанда айтарлықтай көгілдір түске ие. Әр түрлі типтегі галактикалардың спиральдарының иірмектелу дәрежесі LB ... ... ... болатыны қызықты болып табылады. Sa- жүйедкгі бірдей LB кезіндегі масса ... ... ... ... Sa ... иірмектілік дәрежесі Sc-галактикасының аз массасымен бірдей. Спиралды галактикалардың айналу ... ... ... иірмектілігінің азаю дәрежесіне қарай артады. Sa галактикалары айтарлықтай аумақты, ықшам және Sc-галактикаларына қарағанда жылдамрақ айналады. Sa галактикаларының ... ... 300 км/с, Sb 220 км/с, ал Sc 175 км/с ... Осы ... ерекшеліктер галактикалардың динамикалық эволюциясы және жұздыз түзілудің бөлшектерімен байланысты. Америкалық Р. Б. Тулли және Дж. Фишер ... ... ... ... ... сайын оның айналу жылдамдығы артатынын зерттеді. Мұнда LB ~ v3. Спиральді галактикалардың дискілері жұлдыздар және ... ... шаң ... мен ... ... Мұндағы газдың массасы шамамен 10% ды құрайды. S-галактикалардағы массаның таралуы мен денелердің қозғалысы бірқалыпсыз. Оны ең ... ... ... ... зерттейді. Оптикалық спектрлердің көмегімен қисық айналуларды анықтаудың үлкен бағдарламасы 70-жылдардың аяғынан бастап ... ... В. ... және оның серіктестерінің Китт Пик және Серро Тололо ... ... ... ... айналуларды алу үшін бүгінгі күнде ионизацияланған газ және жұлдыздардың сәулеленуінің ... ... ... ... ортаның жұтылу спектрлері, 21 см сутегі сызықтары ... ... ... нәтижесі қисық айналудағы жалпақ қалыптасуы болып табылады. Мұнда айналу жылдамдығы қашықтықтаумен ... ... ... ... ... ... ... болып қала береді. Егер ол гравитациялық аумақтағы тек қана көрінетін дискіде ғана емес, сондай ақ дискіні қоршаған ауқымды ... ... ... ... ... ... ... бастап үлкен қашықтықтардағы газдардың бақыланатын қозғалысын түсіндіруге болады. Қисық айналу нәтижелері көрсетіп тұрғандай, гало массасы жұлдызды дискілер массасынан ... он есе ... ... ... ... галоның бар екендігін болжау Рубин зерттеулеріне дейін анықталған болатын. 1973 жылы Дж. Острайкер және П. Пиблс (АҚШ) ... ... ... ... ... ... ... өздігінен гравитацияланатын айналмалы дискінің берік емес екендігін анықтады. Ол тез ... диск ... ... ... ... орбита бойымен әр түрлі жазықтықтардың хаостық қозғалысына қарай ығысады. Диск эллипсоидқа айналады. Острайкер и Пиблс егер ... ... ... ... ... айналмайтын сфералық жүйеде орналасса ғана, дискінің берік ... ... ... жүйе ... галоны да айтуға болады. Гало галактикалардың тікелей тіркеуі қазірде жоқ. Мүмкін, олар жарықтылығы ... ... ... ... жұлдыздар немесе аз ауқымды жұлдыздар көмегімен қалыптасқан шығар. Бұл жұлдыздар орнын ауыстыруға мүкін болатын айтарлықтай жеткілікті жоғары ... ... ... ... ... ... табылады. Осы секілді құрам радиусы шамамен 1,5 кпк ... ішкі ... ие. ... ... кпк ... сыртқы гало шамамен ұзақ өмір сүретін, ауқымды қарапайым ... ... Бұл ... ... ... ... және космино. Бұл бөлшектер өзара әрекеттесіп, көрінетін бөлшекпен тек қана ... ... ... туғызғандықтан ғана гравитациялық болып табылады.
6 сурет - Спиралды галактика NGC-1073. Сурет: NASA
Галактикалардың спиральді өрнектері - кең ... ... ... ... ... бола ... ... нышандарының ені мыңдаған парсектерді құрайды. Жүздеген мың жылдар аралығындағы спираль өрнектері де бар. Спираль өрнектерінің пайда болуы галактиканың айналуы, ... ақ ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Айналудың бұрыштық жылдамдығы орталықтан қашықтау аралығының өсуімен кемиді. Бұрыштық жылдамдықтың арақашықтыққа тәуелділігі мынадай: галактикалық денелердің әр бір ... ... ... аумағына еркін түсуі керек. Біраз уақыт аралығында денелердің ... ... ... қақ ... ... ... қалыптастырады. Сыртқы аумақтар ішкі аумақтарға қарағанда ақырын айналуы есебінен, уақыт өте келе әркелкілік спиральға иірмектеледі. Дегенмен, ... ... кез ... ... ... ... асырады. Мысалы, егер біраз уақыт аралығында тығыздықтың локальды ... ... ... ... ... ... ... болса, онда дискіге гравитациялық потенциалдың спираль толыны бағытталады. Бұл ... ... ... ... толқыны деп аталатын заттардың ауыспалы қоймалжыңы пайда болады. Біздің ... ... ... ... ... ... спираль құрылымның толқындық процесс екендігін Кеңес үкіметінің астрономдары Е. Д. Павловская, Ю. Н. ... и А. А. ... ... ... ... Олар жұлдыздардың жылдамдық аумағы периодтық спираль құрылымға ие екендігін ... ... Диск ... гравитациялық толқын аумағын он мың жыл ішінде жүріп өтеді. Ол арқылы пайда болатын қоймалжың ... ... ... уақытының тәртібімен сатылы түрде айналу ағымымен қалыптасады (шамамен 100 млн.жыл). ... жасы он ... ... ... ... ... айтарлықтай бейнеленген галактикалардың үлкен саны бақылау арқылы, спираль құрылым жүйенің ондаған аралығында қалыптасатынын айта аламыз. Сөйтіп, бұл құрылым ... ... ... ... қалай болмасын күресуі қажет. Спираль құрылымның ұзақ мерзімді қалыптасуын түсіндіруде тығыздықтың толқын теориясының көмегі керек болады. Бұл тұжырым 1964 жылы ... ... Ц. ... және Ф. Шу ... ... ... ... құрылымдар ортаның әркелкі әрекеттесуімен пайда болады. Ең бірінші модельге швед астрономы Б. Линдблад көмегімен 1947 жылы талдау жасалған ... ... ... ... ... ... айналмалы орбиталардың эволюциясын қарастырып шықты. Жұлдыздардың коллективті өзара әрекеттесуі жүйенің сыртқы бөлігінде жұлдыздар орбитасының орналасуына қарағанда ... ... ... көрсетті. Бұл нығыздалу спираль құрылымына ие болып табылады. Спиральді толқындар жұлдыздар жүйесінде келесі тәртіппен қалыптасады. Жұлдыздардың коллективті ... ... ... сығуға ұмтылады. Радиал бағытта араласатын жұлдыз айналмалы жүйеде ... ... ... Бұл күш ... ... орбитаға жұлдыздардың айналуының орбиталдық моменті өзгермейтіндей етіп қайтаруға әрекет қылады. Нәтижеде жұлдыз эллипс бойымен ... Оның ... ... орталығының айналасында орбита бойымен қозғалады. Эпицикл бойынша бағытталу қозғалысы ... ... ... ... ... ... Егер эпициклдік және орбиталдық қозғалыстар бір біріне тұра келетін болса, онда резонанс құбылысын байқауға болады. Резонанс маңында жұлдыздардың траекториясы тұрақсыз. Бұл ... ... ... обиталардың таралуының тұрақтылығының қалыптасуы мүмкін емес. Мұнда жұлдыздар траекториясы араласып, орбиталардың тығылдалуы жоғалады. Сондықтанда спираль толқындар тек қана ... ... ... ғана ... мүмкін. Спираль толқынының Линдблда тығыздығының өмір сүру уақыты - галактиканың айналымының шамамен бір пертодын құрайды ... ... ... жыл). ... толқындар жұлдыз аралық әркелкі тығыздықты ортаның әрекеттесуімен пайда болады. Бақылаулардан көрініп тұрғандай жұлдызаралық орта ... ... алып ... құралады. Оның өлшемі бірнеше ондаған парсек, ал массасы шамамен күн массасынан миллион есе ... ... ... ... ... ... жылулық немесе гравитациялық тұрақсыздығымен байланысты. Егер бұлттардың кеңістікті масштабы ... ... ... ... ... гравитациялық тұрақсыздық өркендейді. Бұл жағдайда бұлт өзінің жеке тартылысының салдарынан ... ... ... әркелкілігінің әрекеттесуінен пайда болатын спираль өрнектердің қалыптасуы келесідей түрде өтуі мүмкін. Бастапқы қандайда бір уақыт мезетінде жұлдыз ... ... ... ... ... ... ... Бұлтар галактикалық дискіде күрделі траектория бойымен қозғалады. Әр бір бұлттың траекториясы бұлттың барлық жүйелер мен немесе басқада бұлттармен әрекеттесуінің салдарынан ... Кез ... бұлт ... ... ... ... ... әркелкілігі спираль толқын көрінісінде дискіде таралады. Барлық бұлттардың суммалық гравитациялық аумағын коллективті әрекеттесу аумағы немесе жәй ғана коллективті аумақ деп ... ... ... ... ... қалыптасады? Әр бір бұлттың аумағының кез келген өзгерісі өз кезегінде кез келген бұлттың эволюциясына әсер ететін коллективті аумақтың ... алып ... Егер ... ... ... ... уақыты галактиканың айналу периодынан аз болса, онда коллективті аумақтың ролі маңызды. Бұл жағдайда ... ... бір ... ... ... эволюцияланады. Есептеулер коллективті аумақтың күрделі құрылымға ие екендігін көрсетеді. Күрделі құрылым бұлттардың диск бойынша ... ... ... ... ... бұлттар ретсіз емес, ал коллективті аумақ кернеуі максимал болатын ретпен орналасқан. Бұлттар әр түрлі ... ... ... бір ... ... отыруы керек. Бірақ коллективті аумақ бұлттардың жылдамдығын бір бірінен артта қалмайтындай етіп араластырып тастайды. Пайда болған ... ... ... галактикаларда бақылауға да болады. Құрылым типі бұлттардың бастапқы қасиеттеріне тәуелді болады. Мысалы, егер бұлттардың бастапқы жылдамдығы кеплерліктен ерекшеленсе, онда ... бар ... ... сондай ақ сақина тәрізді құрылымдар түзілуі мүмкін. Галактикалардың эволюциясы ... ... ... ... және ... ... ... жоқ. Дегенмен бұл прцесс жайындағы негізгі көріністер мен ойлар айтарлықтай есептеулермен жасалынып жатыр. ... ... ... ... Ғаламның табиғи өркендеу сатысы ретінде қарастырады. 15 млрд жыл бұрын ең алғашқы заттарда гравитациялық тұрақсыздық салдарынан массасы шамамен 1016М0 ... ... ... ... ... әр түрлі динамикалық процестер негізінде протогалактика топтарының ... ... ... ... ... ары ... ... олардың жеке гравитациялық аумақтары және прототоптаманың гравитациясымен анықталды. Галактика пішінінің әр түрлі болуы протогалактиктердің қалыптасуының бастапқы шарттарының ... ... ... ... ... айналатын протогалактикадан туындаған болса, онда бұл спиральді, ал ақырын айналатын протогалактикадан пайда болса- эллипстік деп аталады. Протогалактикаларды сығу шамамен 3 млрд жыл ... ... Бұл ... аралығында газды бұлттардың жұлдыз жүйесіне көшу процесі жүзеге асады. Ары ... ... ... ... ... процестер негізінде өтеді: жұлдыздар эволюциясы, химиялық эволюция, жұлдыздар жүйесінің құрылымды динамикалық. Жұлдыздар газ бұлттарын гравитациялық сығу арқылы ... ... ... ... ортасында термоядролық реакциялардың эффективті ағымына жеткілікті болатын тығыздық пен температураға жеткенде, жаңа жұлдыз туады. ... ... ... ... ... термоядролық синтезі гелийден ауыр болып келеді. Бұл элементтер жұлдыздардың жарылуы немесе жұлдыздардағы денелердің жәй ... ... ... сутекті-гелийлі ортаға келіп түседі (жұлдызды жел). Темірден ауыр болып келетін бөлшектер жарылыстар кезінде жаңа жұлдыздардың тууына себеп болады. ... ... ... жұлдыздары бастапқы газды гелийден ауыр химиялық элементтерді толықтырады. Бұл жұлдыздар өте ескі және сутегіден, гелия және ауыр элементтердің аз қоспасынан ... ... ... жұлдыздарда ауыр металдардың қоспасы байқалып тұрады. Себебі олар бірінші газдардың ауыр элементтерімен тойынған. ... туу ... ... сығуының жалғасуымен өтеді. Сол себепті жұлдыздардың қалыптасуы жүйенің ортасына қарай ... келе ... ... ... ... болса, жұлдыздар құрамында ауыр элементтер соншалықты көп ... ... Бұл ... ... ... мен ... ... гало жұлдыздарындағы химиялық элементтердің құрамы жайындағы мәліметтермен жақсы келіседі. Айналып жатқан протогалактикада болашақ галоның жұлдыздары ... ... ... ... ... ... ... әсер етпеген кезінде қалыптасады. Біздің галактикада бұл құбылыстың ... шар ... ... жинақтамалар болып табылады. Олар өздерінің орналасуымен жас Глактиканың бастапқы сфералық пішінін көрсетеді. Қалыптасқан жұлдыз құрамына кірмеген газ массасы, сондай ақ осы ... ... ... ... орбиталдық моменттерге ие еді. Жүйенің тартылысының әрекетінен симметрия жазықтығы түсіріліп, нәтижеде диск ... ... Бұл ... ... ең ... ... жұлдыздардың жаңа ұрпақтары пайда болады. Шамамен 5 млрд жыл ... ... сығу ... ... болатын. Бұл уақытта дискідегі пайда болған жұлдыздардың кинетикалық энергиясы коллективті гравитациялық әрекеттесу энергиясына тең болады. Осы ... ... ... ... қалыптасуы үшін шарттар құралады. Ал жұлдыздардың тууы газ жеткілікті тығыз орналасатын спираль нышандарында жүзеге асырылады. Мына жұлдыздар үшінші ұрпаққа ... ... оның жасы 1 ден 5 ке ... млрд ... ... Оған біздің Күн жатады. Массасы бар жұлдыз бір күнде ақ карликке айналады, ал айтарлықтай ауқымдысы - бейтарап ... ... Бұл ... енді ... эволюциясында қатыспайды. Жұлдыз аралық газдардың қоры біртіндеп азайып, жұлдыздардың тууы айтарлықтай интенсивті болып қала береді. ... ... ... ... ... барлық қорлары бітіп, спираль галактика әлсіз қызыл жұлдыздардан тұратын линзатәрізді галактикаға ... ... ... осы ... ... ... ... газ 10-15 млрд жыл бұрын пайдaланып болынған.
+ Эллипстік галактикалар
Эллипстік галактикалар (Е ... ... - ... ... ... - ... ... галактика
Лира шоқжұлдызындағы сақиналы тұмандылықтың уәкілі бізден 2100 жарық жылы қашықтықта орналасқан және орталық жұлдызды қоршап тұратын жарық газдарынан ... Бұл ... ... ... өздерінің газды жамылғыштарын тастаған кезде пайда болған және олар кеңістікте шоғырланған. Жұлдыз сығылып, ақ ... ... ... Оның ... күнге теңестірсек, өлшемі Жермен бірдей.
Эллипстік галактикалар аумақтың екінші типті жұлдыздарынан құралған. Айналу тек қана ... ... ... ... ғана ... ... ереже бойынша ғарыш шаңдары болмайды. Осылайша олар жарықты жұтатын шаң тәрізді денелердің көп мөлшерлі бұрыс және спираль ... ... ... ... ... эллипс теңдеуімен сипатталатын ереже бойынша ортадан периферияға қарай бір тегіс азаяды. Хаббл бойынша галактикалардың классификациясында эллипстік ... ... ішкі ... ... ... ... көпшілік бөлігінде шағын жұлдыз тәрізді ядрошықтар бар. Тек қана ең ... ... жеке ... ... ... ... ... да әдетте галактиканың жұлдызды құрамын жұлдыздардың жалпы сәулеленуін талдау арқылы анықтайды. Бақылаулар бойынша эллипстік ... тек қана ... және сары ... ие. ... газ және жаңа ... ... Бұл ... жұлдыздардың жасы 5-7 млрд жылдан аз болмайды. Е-галактикалардың спектрлік сызықтары жұлдыздардың жылдамдығының жоғары дисперсиясы салдарынан өте жуан ... ... (200 км/с қа ... ... ... орталығында әр түрлі жазықтықта айналады. Е-галактикалардың көрінетін сығуы бұл жердегі барлық орбиталардың тұрақтылығымен байланысты. Жазықтығы жүйенің барлық айналу осіне параллель ... ... ... ... ... Онша ... ... гравитациялық әсерлесу кезінде жұлдыздардың қозғалысы осындай орбита ... ... ... ... тік ... ... ... жұлдыз жұлдыздар жүйесінің ортасына қарай құлайды. Бүтіндей Е-галактикалар жәй айналады, ал айтарлықтай жалпақтау ... ... ... ... ... айналады. Е -- галактикалардың сипаттамалық параметрлері кең диапазонды алып жатыр: радиусы 5 -- 10 кпк, ... 106 -- 1013М0, ... 106 -- 1012L0 (Mo = 2 :: 1033 г, Lo = 4 х 1033 ... ... ... ең ... cD-галактикалар тобына кіргіземіз. Бұл галактикада жұлдыздардың алып қабатымен қоршалған шағын ... ... ... ... ... ондаған немесе жүздеген килорапсекті құрауы мүмкін. cD галактикалары сирек кездеседі. Олардың арасынан бізге ең жақыны және ... М87 ... Оның ... ... радиусы шамамен 8 кпк, ал оның қабаты орталықтан 60 кпк қашықтықта көрінеді. М87 жүйесінің массасы шамамен ... ... ең ... әрі ... жүйе А1413 ... болп ... cD-жүйелер әрдайым галактикалар топтамасының қақ ортасында орналасады екен. М87 галактикасы Бикеш шоқжұлдызындағы галактикалар топтамасының орталық ... ... ... Әр ... ... ... ауқымды зерттеулер маңызды эмпирикалық заңдылықтарды орнатуға мүмкіндік берді. LB дағы Е-галактикалар қаншалықты жарық болса, оның спектріндегі сызықтар ені соншалықты үлкен ... ... ... ені ... жарық дисперсиясына σv пропорционал. LB және σv арасындағы байланысты мынадай түрде жазамыз LB ~ σ4v. Бұл ... ... -- ... ... деп ... оны ... қашықтықты өлшеуде қолдануға болады. Сонымен қатар алып эллипстік галактикалар осы ... ... ... ... металдармен байытылған. Мұндай артықшылық аумақты және кіші аумақты галактикаларда ... ... ... ... ... ... ... алып эллипстік галактикалар қайнар көздері жанатын газ және жұлдыздар ... ... ... ... ... ... ие. ... қайнар көзді радиосәулеленумен қатар бұл галактикалар радиосәулелену облысында өлшемі ... ... кпк ға ... ... аумақтарға ие болады. Галактиканың оптикалық суреттеріне сәйкес көбінесе бұл ... ... ... ... интенсивтігі 1012L(C) ге дейін жетеді. Персей шоқжұлдызындағы галактикалардың орталық жинақталу жүйесі NGC 1275 cD-галактикасы болып табылады. ... ең ... ... ... джетылер кіреді. Джетилер өздігінен жіңішке сипаттамаға ие. Олар галактиканың ядросынан ... ... ... ... дейін жүздеген кпк ға созылады. Радиосәулелену синхротонды табиғатқа ие: джеттерде магнит өрісінде қозғалатын релятивті ... ... ... ... ... ионизацияланған сутегінің эмиссиялық сызықтары жиі бақыланады. Джеттердің пайда болуы эллипстік галлактикалардың ядросының белсенділігі мен тығыз байланысқан. Бұл белсенділіктің табиғаты әлі ... ... ... ... ... ... ... шамамен 107 К) жарықталатын жарық тәждері анықталған. Егер тәждердің газы ... ... ... тепе ... ... болсса, онда тәждердің массасы 1012M0. Мысалы, М87 галактикасының тәжінің массасы 1013Мо, ал оның ... ... 200 кпк.
1.4 ... ... ... ... [ ... автор, ссылка] исследуются галактики ....
Аннотация статей
2 ТАРАУ
Фракталдық талдау
2.1 Негізгі ұғымдар
Фрактал, мультифрактал + суреттер
Фрактал (fractal, лат. fractus - ... ... ... ... ... хаос -- 1) ... ... бар объект; оның бөліктері тұтас объектінің өзіне ұқсас болады. Математиканың өзіне ұқсас құрылымдардан тұратын объектілерді зерттейтін саласы, оны алғаш рет 1970- ші ... ... Б. ... ... ... фотоплоттерды объект мысалы ретінде өсімдіктерді алуға болады. Фотоплоттерды зерттеу әдістері күрделі жасанды жүйелерді, оның ішінде есептеу жүйелерін зерттеуде қолданылады; 2) ... ... -- ... ... арқылы алынған кескін. Фракталдар - әлемдік ғылыми танымға тек кейінгі кезде, дәлірек айтқанда, ХХ ғасырдың соңғы ширегінде ... ... ... бері оларға деген қызығушылық физиктер, математиктер, биологтар тарапынан ғана ... ... алыс ... ... да ... емес. Фракталдар мен детерминалды хаосқа байланысты зерттеулер бізді қоршаған әлемнің үйреншікті көріністерінің көбін өзгертеді. Фракталдар табиғи және жасанды объектілердің геометриялық ... ... ... ... ... ... мәжбүр етеді, ал динамикалық хаос осы объектілердің уақыт барысында ... ... ... күрт ... ... Осы ... ... құрылған теориялар білімнің әртүрлі салаларында, оның ішінде ақпараттық және коммуникациялық технологияларда жаңа мүмкіндіктер ашады.
Фракталдар біздің ... тау ... ... ... жағалауының ирелең сызықтарында, галактикаларда кездеседі. Кейбір фракталдар жылжыған бұлттар мен жанып жатқан от ... ... ... ... тал ... мен ... қан тамырлары жүйелеріміз сияқты өзінің даму нәтижесінде қабылдаған құрылымын сақтайды. Мектепте ... және ... ... ... геометрия Эвклидтен басталады (мөлшермен біздің дәуірімізге дейінгі 300 жыл бұрын). Үшбұрыштар, квадраттар, дөңгелектер, параллелограммдар, ... ... ... ... - ... геометрия қарастыратын типтік объектілер. Адам қолынан туындаған заттар осы фигуралар мен олардың жеке бөліктерінен тұрады. Бірақ табиғатта олар жиі ... ... ... ... шыршалары аталған заттар мен олардың комбинацияларына ұқсай ма? Расында да, Эвклид формаларына ... ... ... ... жатық емес, шеттері сынық, беттері бұдыр, жарылып, тесіктер мен жолақтармен желінген. ... ... ... ... ... ... 1975 жылы ... түсінігін ең бірінші болып енгізген - ол fractus деген латын сөзінен алынған, шытынаған және ретсіз сынық тас деген ... ... - ... ... фракталы
9 - сурет. Фрактал (галактика)
Табиғи құрылымдардың барлығының ... ... ... Егер ... объектіге толығымен қараса, содан кейін оның үлкейтілген жеке бөлігіне ... ... ... осы ... ... ... т.с.с., онда олардың бірдей екендігін көруге болады. Фракталдар өз-өзіне баламалы - олардың пішіндері әртүрлі ... ... ... ... ... технологияларда, мысалы табиғи ландшафтылардың үшөлшемді компьютерлік бейнелеуін енгізуге, деректерді қысып (компрессиялау) жинақтауға қолданылады. Фрактал түсінігі тағы да бір ... ... - ... ... хаоспен тығыз байланысты.
2.2 Фракталдық өлшемділіктер.
ℒ өлшемді Lв Евклидовты ... ... d ... (d= 1 - ... d= 2 - ... d= 3 - үш ... ... [1 - 4] фракталь объектіні қарастырайық. Оның құрылысының қандайда бір сатысында ... N >> 1 ... ... қандайда бір осы аумақта таралған болсын. Біз ақыр соңында Nболады деп ...... ... ... және ... d болатын кубтық ұяшықтарға бөліп тастайық. Аумақты қоршаған N() ұяшықтар саны нің азаюымен [5] ... ... ... отырады.
, (1)
D - хаусдорфовалық немесе фрактаь өлшемділік деп аталады. (1) қатынасын логарифмдеп және ні нөлге жақындату арқылы оны ... ... ... ... ... ең болмағанда бір нүкте орналасқан тек қана бос емес ұяшықтар ... Бос емес ... ... i ... ... i = 1, 2,... N() өзгереді. Мұнда N()- бос емес ұяшықтардың суммалық саны, ол ұяшық ... ... Егер ... ... нүктелердің орналасуы біркелкі болмаса, онда фрактал әркелкі болып табылады, себебі ол ... ... ... Мультифракталды сипаттау үшін ℒ аумағында нүктелердің орналасуын сипаттайтын Dq жинақталған фракталь ... ... ... ... мәні ... і ... ... нүктелер санын көрсететін болсын, онда оның өлшемі
(3)
pi() мәні ... ... ... көпшілік нүктелер i ұяшығында орналасады. Dq жинақталған фракталь өлшемділіктің спектрі мына ... ... ...
, (4)
мұнда q мәні - Sb --> Sa). Түрлі спираль типтер бұрын протогалактикалық кезеңде пайда болған деген тұжырым бар. ... ... ... құрылуы туралы компьютерлік модельдеу үлкен гало галактикалардың суық қара заттан тұратын құрылымы туралы жаңа түсініктер берді. Рұқсат ету шегі кең 3 ... ... ... N ... арналған есептеу қазіргі дәуір галактикаларының айналасында түзілген галолардың иерархиялық ұйымдасқан элементтерден құрылғандығын көрсетеді. (6.15 суретті қараңыз). Мұндай ... ... үшін де қиын және ... ... бір ... ... массадағы иерархиялық деңгейге жету мүмкін емес. Қара алып галолардың ұсақ бөліктерін есептеу бұдан да қуатты компьютерлерді қажет етеді. ... ... ... фракталдық әдісі
1977 жылы Фракталдар: форма, жағдай және өлшемділік деген кітабында ... ... ... ... ... болжаған және ең алғаш болып мұндай таралудың ... ... ... ... ... ... 1965 жылдары ғалымның мақсаты жоқ модельдің ... ... ... ... асыру болғандығын еске алады. Мандельброт галактикалардың фракталды таралуын заттардың ... ... ... ... ... деп ... Бұл иерархиялық құрылым () мен біртектіліктің () кездейсоқтыққа негізделген синтезі секілді. Шынымен, шынайы кездейсоқ фракталдар мен қатаң ... ... ... ... айырмашылық бар. Протофракталдарға деңгейлерін анық біліп иерархия сыртқы тәсілмен енгізіледі. Бәрақ фракталдарда масштабты инварианттылық бар (ұқсастық) соның ... ішкі ... ... ... ... ретінде Леви шаңын алуға болады, ол әрбір ... ... ... ... ал ... ... ықтималдықтың қандай да бір таралуына бағынатын (11.2 суретті қараңыз) кездейсоқ ұшу нәтижесінде пайда болады. ... ... ... яғни ... масштаб ішінде, жазықтықтағы кез келген стохастикалық фракталды ... ... ... ... ... 1.26. ... ... ұсынған тармақталған алгоритм бойынша бұл шаңның шұңқырлығы тұрақты қарапайым фракталдардікінен ... ... ... ... ... сан элементтерді есептейді. Алайда радиус өзгерген кезде жаңа сандық тығыздығы бар жаңа біртектілік пайда болады. ... ... ... біртекті таралудағы секілді центр жоқ.
Сонымен, Мандельброт космологиядағы шынайы фракталдарға ең бірінші қадам жасады, ол галактикалардың біртексіз орналасуына D < 3 ... ... ... D = ... ... ... ... қағидасын жалпылады. Оның барлық бақылаушылар өз ... ... ... көріністер көреді деп тұжырымдайды, алайда бақылаушылар құрылым элементтерінде бақылау жүргізетін болса ғана бұл орынды. Ең ... ... ойы ... бөлек тұжырымнан шыққан, телефон желілері арқылы мәліметтер жіберудің уақыт бойынша қателіктерін класстарға бөлу кезінде ғалымға осы ой келген. Ол мұны IBM ... Джей ... ... ... ... ... уақыт осында жұмыс істеген. Былай қарасақ телефон желілері космологиядан алшақ, алайда 1963 жылы ... ... ... осы ... фракталды өлшемділік туралы фундаментелды физикалық өлшем ретінде анықтаған еді. Мандельброт былай деп жазады . Бұл ... ... ... 2001 жылдың қарашасында Миттаг-Леффлер институтында кездескен кезде айтқан сөзімен тең: . Кейде басқа саладағы ой немесе оқиға дамудың үлкен ... ... ... Кеңістіктік контекстте сөзі әрбір бақылаушының құрылымның материалды элементінде орналасқандығын білдіреді. Бұл фракталды құрылым мен бос ... ... ... ... ... ... ... құрылым нүктесінде орналасса, онда ол заттық таралуы фракталды заңға бағынатынын көреді. Егер бақылаушы қандай да бір ... ... ... ... бос ... (), ... онда ... фракталды азаюын войда өлшемінен әлдеқайда үлкен масштабтардан ғана көре ... ... ... орналасқан бақылаушылар және кездейсоқ түрде кеңістікке орналастырылған бақылаушылар арасындағы ассиметрия өте маңызды. Кездейсоқ нүкте шамамен шексіз үлкен войдада ... ... ... ... және ... ... ештеңе көре алмас еді. Ресей Ғылым Академиясының Арнайы астрофизикалық обсерваториясында 70 жылдардан бастап галактикалардың шоғырлануына және ... ... ... байланысты зерттеулер жүргізілуді. Игорь Караченцев басшылығымен біріккен бір топ астрономдар жұмысында галактикалардың фракталды құрылымдарына зерттеулер жүргізілген. ... бай ... ... функциясының дәрежелік сипатын алғаш Александр Копылов және Анатолий Клыпин анықтаған. Манделтброттық космологиялық қағидасы - ... ... ... бектілген бақылаушылар ұқсастығы туралы, - Милн ұсынған қағидаға өте жақын. Сонымен, ғаламның фракталдығы Милннің космологиялық қағидасын толық қанағаттандырады. Бұл ... ... деп ... және ... ... тек қана материалданған әуе денесінде немесе соған жақын денеде өмір ... ... ... ... ... тағы да үйлеседі.
Қарапайым фрактал бір фракталды өлшемділікпен сипатталады. Алайда табиғаттағы көптеген ... үшін бұл ... ... ... фрактал біздің ой-қиялымызға тым қарапайым болғандықтан, біз қазір мультифракталмен танысып отырмыз. Мультифракталдар түсінік ретінде 1969 жылы Мандельброт турбулентті құбылыстарды зерттеу ... ... ... еді. ... ... ... бағаларының өзгерісін және галактикалардың орналасуы мен жарықтылығын түсіну үшін пайдаланды. Мысалы, галактикалар ... ... ... ... сондықтан олар бірдей емес. Галақтикалық әлемде жарықтылық пен массаның көптүрліліг бар, ал ... ... қиын ... ... ... құралы болып табылады. Қарапайым фрактал жағдайында біз ... ... ... ... ... және бізге тек бір фракталды өлшемділік керек. Қиын жағдайда, жарықтылығы әртүрлі бірнеше галактикалар үшін фрактал қасиеттері әр ... ... ... яғни ... сипаттау үшін біз көптеген үздіксіз фракталды өлшемділіктерді ... ... ... ... фотобейнелердің мәліметтер базасы
Хаббл
3.2 Есептеу алгоритмі
3.3 Алынған нәтижелері
1 сурет - Эллипстік галактикалардың Хаусдорф фракталдық өлшемділігі
2 сурет - Екі ... ... ... Хаусдорф фракталдық өлшемділігі
3 сурет - Спиральді галактикалардың Хаусдорф фракталдық өлшемділігі
4 сурет - Эллипстік галактикалардың фракталдық өлшемділіктері
5 сурет - Екі ... ... ... фракталдық өлшемділіктері
6 сурет - Спиральді галактикалардың фракталдық өлшемділіктері
7 сурет - Эллипстік галактикалардың фракталдық өлшемділіктері Хёрст ... ... ... - Екі еселенген спиральді галактикалардың фракталдық өлшемділіктері Хёрст формуласы ... ... - ... ... ... ... Хёрст формуласы бойынша
10 сурет - Эллипстік галактикалардың фракталдық өлшемділіктері
11 сурет - Екі ... ... ... ... ... сурет - Спиральді галактикалардың фракталдық өлшемділіктері
ҚОРЫТЫНДЫ
Қолданылған әдебиеттер
* Перейти к: Ю. А. Калуш, В. М. Логинов Показатель Хёрста и его ... ... // Сиб. ... ... ... -- 2002. -- В. 4. -- Т. 5. -- С. ... Предсказуемость цен акций. Показатель Хёрста
* Ю.Н. Кликушин Метод фрактальной классификации сложных сигналов // Журнал ... -- 2000. -- Т. 4.
* Е. А. ... А. Н. ... И. Г. Бродова, О. Б. Наймарк, М. А. Соковиков, В. В. Чудинов, С. В. Уваров Исследование морфологии многомасштабных дефектных структур и ... ... ... при ... ... из сплава А6061 // Письма в ЖЭТФ. -- 2012. -- В. 1. -- Т. 38. -- С. ... ... ... ... ... Б. ... : Фрактальная геометрия природы (ИКИ, Москва,2002)
* Р.М. Кроновер : Фракталы и хаос (Постмаркет, Москва, 2000)
* А.Д. ... : ... в ... фракталов (ИКИ, 2004)
* Э.В. Кононович, В.И. Мороз : Общий курс астрономии (УРСС,Москва, 2001)
* Н. ... et al. (eds.) : ... ... ... 2006)
* Федер Е. Фракталы. - М.: Мир, 1991. - 254 ... ... С.В., ... Д.А. Фракталы и мультифракталы. - Ижевск: НИЦ , 2001. - 128 ... ... Х.-О., ... П.Х. ... ... - М.: Мир, 1993. - ... Кроновер Р.М. Фракталы и хаос в динамических ... ... ... - М.: ... 2000. - 350 ... ... С.П. Динамический хаос. - М.: Физматлит, 2001. - 295 с.
* Марочник Сучков, Галактика, M.: ... ... ... A.M., ... O.B., ... В.В., Неустойчивости и структуры в газовом диске Галактики, в сб. "Неустойчивые ... во ... М.: ... 1994, сс. 194-229.
* Ефремов Ю.И. // Очаги звездообразования в галактиках. М., Наука, 1989.
* А.А.Сучков, Галактики знакомые и загадочные, 1988
* ... ... ... Курс ... ... 1983

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кейбір астрофизикалық құбылыстарды динамикалық хаос теориясы әдісімен сипаттау36 бет
Ғалам дамуының фракталдық заңдылықтары66 бет
Қазақ тіліндегі коммуникативтік фразеологизмдердің мәнмәтіндік негізі6 бет
Гaлaктикaлaрдың кеңістіктегі үлестірілуінің мультифрaктaлдық пaрaметрлерін aнықтaудың әдістері7 бет
Күннің рентген сәулеленуін бейсызық талдау32 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
Арна мен сигналдың физикалық сипаттамаларының келісілуі. Арна байланысының деректерді тасымалдау жүйелерінің негізі9 бет
Бейсызық физиканың жаңа әдістері және компьютерлік модельдеудің көмегімен айнымалы жұлдыздар мен галактикалардың фракталдық қасиеттері мен заңдылықтарын анықтау59 бет
Кіші Алматы өзені – СЭС-тен 164 км жоғары бекетінің гидрологиялық сипаттамаларын есептеу22 бет
Кванттық жіпшелі кеуекті кремнийдың фракталдық қасиеттері41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь