Түрік және монғол тайпаларының қалыптасуына байланысты зерттеушілердің ұстанымдары

Рашид – ад – Диннің ( 1247 – 1318 жж. ) « Жамиғ ат – тауарих» шығар-масы түрік, монғол тайпалары жайында көп мағлұмат берілген . Онда туркмандар - қыпшақ , қалач, қаңлы, қарлұқ және т.б. ; монғол деген атпен аты шыққандар жалайыр, татар, ойрат, меркіт ; монғолдарға ұқсас, ежелден өз ұлыстары бар керейттер, наймандар, оңғұттар; бұлар сияқты барлығы дарлекин деп аталатын, ежелден атаулары бар құңғырат, құралас, икирас, елжігін, ұрыйанқат, кілінғұт және т. б. ; нағыз монғолдар нирун деп анықталған.
Парсы жылнамашысы Ала ад – Дин Ата Мәлік Жувейнидің ( 1225 – 1283 жж. ) «Тарих – и жаһангушай» шығармасы . Жувейнидің жазуынша , ол сол кездері «Трансоксания, Түркістан, Мачын, Қытай» арқылы Шыңғыс қаған ұрпақтарының ордасына жеткен. «Монғолдар - «татар» және олар қытай, ұйғыр, қырғыз, таңғұтпен, тибеттермен шекаралас орналасқан. Сондай – ақ қият, керейт, сакият, найман, ойрат, қоңырат, қанқлы және т.б. атаулар аталады.
Жувейни түрік, монғол тектестерді ажыратып атамаған болса, Рашид – ад- Дин анық ажыратып бергенімен , толымды емес , тіпті «түрік, монғол» этностары ол кездері этнотек тұрғысынан сараланбаған секілді баяндаған [ 75, 46 – 47 бб. ].
Х. Ховорс , Г. Е. Грумм – Гржимайло жоғарыдағы аталынған этностар-ды түрік тілдес деп қарастырған болатын , алайда олардың күмәнданған тұстары да баршылық. Ал Н. А. Аристов , М . Тынышпаев, Ә. Х. Марғұ-лан , С. Аманжолов оларды түрік текті деп, түрік тілдес екеніне күмән келтірмейді. Әсіресе С. Аманжолов қазақ тілінің тарихи диалектологиялық негіздеріне сүйене отырып, олардың түрік тілдес екенін тарихи – лингвис-тикалық тұрғыдан егжей – тегжейлі дәлелдеп берді.
Рашид –ад – Диннің «Жәмиғ ат – тауарих» шығармасы Қазақстан тарихы үшін өте маңызды. Шығармада көптеген деректерге сүйене отырып , түркі-монғол тайпалары туралы бай да жан – жақты материал беріледі. Солар-дың ішінде әсіресе қазақ халқының негізін қалаған дулат, қыпшақ, найман, керейт, оғыз, қаңлы, қарлық ру – тайпалары туралы кең көлемді, деректерге сүйенген тарихи мәліметтер өте құнды. Ал «қазақ халқының тарихы рулық – тайпалық құрылымдармен тығыз байланысты» екені бізге мәлім және «қаласақ та , қаламасақ та бұл біздің ұлтымыздың тарихына тән сипат болып табылады» [ 49 , 21 б. ].
1 Аманжолов К. Р. Түркі халықтарының тарихы. 1 –кітап. ( Көне дәуірден біздің заманымыздың XIV ғасырына дейінгі кезең). – Алматы: «Білім» , 2002. – 292 б.
2 Аристов Н. А. Заметки об этническом составе тюркских племен и народностей и сведения об их численности. – СПб., 1897. – 182 с.
3 Иностранцев К. А. Хунну и Гунну // Ленинградский институт живых восточных языков. Труды Тюркологического семинария. – Л., 1926. – С. 47-64.
4 Бичурин Н. Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. – Алматы: «Жалын», 1998. – Т. 1. – 390 с.
5 Кюнер Н. В. Китайское известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дального Востока. – М.: Наука, 1961. – 308 с.
6 Григорьев В. В. Восточный или Китайский Туркестан. – СПб., 1873. – 265 с.
7 Бернштам А. Н. Социально – экономический строй орхоно – енисейских тюрок VI – VIII. Восточно – тюркский каганат и кыргызы. М.- Л., 1946. – 207 с.
8 Бернштам А. Н. Проблема распада родовых отношений у кочевников Азии // Сов. Этнография. – 1934. - № 6. – С. 86-115.
9 Бернштам А. Н. Древнейшие тюркские элементы в этногенезе Средней Азии. М., 1943. – 11 с.
10 Грум – Гржимайло Г. Е. Западная Монголия и Урянхайский край. – Т. ІІ. – М., 1926. – С. 896.
11 Чулошников А. П. Очерки по истории казак – киргизского народа в связи с общими историческими судьбами других тюркских племен. – Оренбург, 1924. – С. 292.
12 Владимирцов Б. Я. Общественный строй монголов. Монгольский кочевой феодализм. – Л.: Тип. АН СССР, 1934. – 223 с.
        
        Түрік  және  монғол  тайпаларының  қалыптасуына  байланысты  зерттеушілердің   ұстанымдары ...  -  ад  -  ...  ( 1247  -  1318 жж. )  >   ...  ...  ...  ...  жайында  көп  мағлұмат  берілген .  Онда  ...  - ... ,  ...  ...  ...  және   т.б. ;  ...  деген  атпен  аты  шыққандар  жалайыр,  татар,  ойрат,  меркіт ;  ...  ...  ...  өз  ...  бар  ...  ...  ...  бұлар  сияқты  барлығы  дарлекин  деп  ...  ...  ...  бар  ...  құралас,  икирас,  елжігін,  ұрыйанқат,  ...  және  т. б. ;  ...   ...  ...  деп  анықталған.  
Парсы жылнамашысы Ала ад - Дин Ата ... ... ( 1225 - 1283 жж. ) ... . Жувейнидің жазуынша , ол сол кездері арқылы ... ... ... ... ... > [ 75 , 48 б. ].
, - деп ... тұжырымды зерттеуін алға тартады ғалым З. Қинаятұлы [ 79 , 239 б]. ... ... Д. ... ... ... ... ... дейді: [ 75 , 49 б. ].
ҚХР Ішкі Монғолия ғалымы ... ... деп ... ... > атты ... дейді [ 75, 50 б. ].
Ш. ... атты ... деп ...
Ш. ... > ...
Ш. Бира деп ... ...
Л. Билэгт те осындай пікір - ... ... және деп ... ... ... ... ... - манжұр және ... ... ... шығу ... ... ... ... бұл мәселені ашық, әлі толымды шешілмеген деп қарастырып , қытай ... ... ... ... ... [ 75 , 51 б. ]. ... қорытындылай келе XII - XIII ... ... ... ... этностардың басым көпшілігі негізінен қазіргі ... ( және ... ... ... ... ... және т. б. ) ... құрамындағы ру - тайпаларда кездеседі. Мұны зерттушілер екі түрлі түсіндіргенін ... . ... ... ... ... ... үлес қосқан керей, найман, жалайыр, қоңырат, уақ, меркіт және т. б. ... ... ... түрік тектес тайпалар болған . Зерттеушілердің біразы керей, ... т. б. ... ... ... немесе монғолданған деген секілді пікірле-рін ұдайы алға ... ... ... этно - саяси процестерді зерттегенде және ... ... ... ... ... ... ... тайпалардың атауларын немесе этноним-дерін анықтап алу басты ... ... қала ... ... , ... ... және ... - Саян аумақтарынан көптеген тайпалық бірлес-тіктер және тайпалар ... ... ... сақтап қалғанын аңғар-дық. ... ... ... ... аз уақыттың ішінде Мұзды мұхиттан Қара теңізге дейінгі ... ... ... ... . ... негізін қалаған Бумын қаған 552 жылы дүниеден өткен. деген ... ... ... 543 ... бастап кездеседі. Түркілердің тарих сахнасына шығып, мемлекет құруы адамзат тарихында ... ... ... ... елі өзі өмір ... 1500 жыл ішінде төрт рет гүлдену - өрлеу , төрт рет ... - ... ... ... еді. ... өрлеу - біздің заманымыздың VI ғасырында ... ... ... ... ... ... ... халықтардың бірігіп, бірінші Түркі қағандығын ... , 551 - 630 ... ... ... Бұл ... кең ... аумақты - Монғолияны, Енисейдің шығыс жағын , Байкал жағалауын , ал ... ... ... ... Амударияның бастауына дейін қамтыды. Солтүстік Қытай мемлекеті - Ци және ... ... ... - Чжоу ... ... алым - салық төледі. Олармен VII ғасырдың 60 - ... сол ... ірі ... - ... ... ... - ... қарым - қатынас жасады. Түркі елінің тарихындағы ... ауыр ... , ... - ... ... ... - VII ... ортасы. Бұл кезде түркі бектерінің дербестікке ... ... ... әкеп ... Қытайдың Ци империясы оған белсене араласты. Соның салдарынан түркі ... ... ... Шығыс және Батыс қағандықтар болып екіге бөлінді, империя ... ... ... ... ... ... ... жеңіліп , түркі халқы 50 жыл бойына (630 - 679 ... ... ... ... елі 679 - 744 ... екінші рет гүлдене бастады. Бұл ... ... ... ) тоз - тоз ... ... ... ... , 679 - 683 жылдары қытайлардан Шығыс ... ... ... азат ... ... ... іргелі елге айналды. Шығыс ... ... жері ... ... ... кеңейді, даңқы тағы да жер жарды.
Түркі ... ... рет ... - ... ... ... 741 жылғы ыдырауынан басталады. ... ... , ... ... , қарлұқ , басмыл өзара одақтасып, қағандықты тал-қандады. VIII ... ... ... ... бастаған Шығыс қағандығының жерінде ... - ... ... ... ... ... елінің үшінші рет гүлденуі - экономикалық - ... , ... ... X - XII ... ... кезінде болды. Қара-хан ... ... ... ... орта ... ... аумақты біріктіріп , түркі тайпаларының мемлекеттік бірлігін ... ... ... екі ... қағандығының мемлекеттік салт - дәстүрлерін жалғастырды. Қарахан мемлекеті ... ... және ... ... ... XI ... ... Қарахан мемлекетінің құлдырауы байқалады.
Түркі елінің үшінші рет экономикалық - ... , ... ... мен құлдырауы XI ғасырдың бас ... ... ... бір ... Кіші ... ... ... жерінде өз туының астына мұсылмандарды ... ... ... ... Ал ... елінің төртінші рет мәдени - ... ... мен ... ... ... құрылу кезінен - 1206 жылдан басталып, 1389 жылы ... ... ... ... ... ... Шыңғыс хан , оның мұрагерлері Орталық Азияда түркілер мекенде-ген аймақтарды ... ... ... ... ... мен ... мәдениетінің жеңісімен қатар жүрді. XIV ғасырдың басында - ақ ... діні ... ... ... ... жерлерінің бәріне дерлік тарады.
Түркі елінің төртінші ... - ... ... Ақ Орда ханы Тоқтамыспен ... 1380 жылы ... Орда ханы ... ... ал 1389 жылы ... ... Орда ханы ... талқандауынан басталды.
Оғыз - қарлық - қыпшақ бірлестіктерінен бастау ... ... ... ру - ... ... қилы ... ... бастан өткізіп, өзінің мемлекеттігін - Қазақ ... құра ... ... ру - ... бір ... ... ... ұйыстырудың өзі сол заманда адамзат тарихындағы ұлы ерлік ... ... Бұл ... этно - әлеуметтік тірегі, ынтымағы жарасқан, ... ... ... ... ... мен тайпалары болды. Қазақ халқы : > деп , ата ... ... ... ... ... аяқтаймын.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Аманжолов К. Р. Түркі халықтарының тарихы. 1 - кітап. ( Көне ... ... ... XIV ... ... ... - Алматы: , 2002. - 292 б.
2 Аристов Н. А. ... об ... ... ... ... и народностей и сведения об их численности. - СПб., 1897. - 182 с.
3 ... К. А. ... и ... // ... институт живых восточных языков. Труды Тюркологического семинария. - Л., 1926. - С. ... ... Н. Я. ... ... о ... обитавших в Средней Азии в древние времена. - Алматы: , 1998. - Т. 1. - 390 ... ... Н. В. ... ... о ... ... Сибири, Центральной Азии и Дального Востока. - М.: Наука, 1961. - 308 с.
6 Григорьев В. В. ... или ... ... - СПб., 1873. - 265 с.
7 Бернштам А. Н. Социально - ... ... ... - ... тюрок VI - VIII. Восточно - ... ... и ... М.- Л., 1946. - 207 ... ... А. Н. ... распада родовых отношений у кочевников Азии // Сов. Этнография. - 1934. - № 6. - С. ... ... А. Н. ... ... ... в этногенезе Средней Азии. М., 1943. - 11 с.
10 Грум - Гржимайло Г. Е. ... ... и ... край. - Т. ІІ. - М., 1926. - С. 896.
11 Чулошников А. П. ... по ... ... - ... ... в ... с ... историческими судьбами других тюркских племен. - Оренбург, 1924. - С. 292.
12 ... Б. Я. ... ... ... Монгольский кочевой феодализм. - Л.: Тип. АН ... 1934. - 223 ... ... Л. Л. ... Происхождение народа и истоки культуры. - М.: Наука, 1980. - 224 с.
14 ... С. Е. ... ... письменности. - М. - Л.: 1951. - 452 с.
15 Бартольд В. В. ... ... ... соб. соч. - М., 1963. - 31-35 б.
16 ... Р. Г. ... ... - Уфа: ... книжн. изд., 1960. - 152 с.
17 Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. Этн. состав, история ... . М., , 1974. - 157 ... ... М. И. ... Хазар. - Л., 1962. - 515 ... ... С. Г. ... ... ... как ... по ... Средней Азии. - М.: Наука, 1964. - 214 с.
20 Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. ... ... трех ... - ... Рауан, 1992. - 373 с.
21 ... К. От ... до ... / Перовод Н. Козьмина. - 2-е изд. - Алматы: Санат, 1996. - 256 с.
22 ... М. И. О ... ... при ... и ... / ... К. С. Каражанов и др. - 2 изд. - Алматы: Санат, 1998. - 240 ... ... Р. ... ... Аттила, Чингисхан, Тамерлан / Пер. с франц. Х. К. Хамраева; Сост. Б. М. Сужиков. - ... ... 2005. - 286 с.
24 ... Е.И. ... ... думавшего покорить мир. - Бишкек: Кыргызстан, 1991. - 286 с.
25 ... В. В. ... ... в ... империях (очерк историографии ) // Mongolica: К 750 - ... . - М., 1993. - С. 169 - 189.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі және монғол көшпелі қоғамы: саяси – әлеуметтік және этникалық байланыстар мәселесі (VI-XIII ғғ.)119 бет
Қышқылдық-негіздік титрлеу әдісінің индикаторлары8 бет
Тұлға туралы теориялар жайлы4 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
XI – XV ғасырлардағы Монғолия17 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
Ізгілік.ұтымдылық менеджмент субъектісі қызметінің аналитикалық ұстанымдары5 бет
Ауыл мұғалімнің оқу-тәрбие жүйесіндегі өзіндік ұстанымдары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь