Қазақстанның индустриалды-инновациялық дамуындағы мәдени туризм модернизациясы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1 ҚАЗАҚСТАННЫҢ МӘДЕНИ ТУРИЗМІ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мәдени туризм түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Мәдени туризмнің қазіргі жай.күйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
1.3 Мәдени туризмнің даму жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37

2 МӘДЕНИ ТУРИЗМ МОДЕРНИЗАЦИЯСЫ ЖӘНЕ МУЗЕЙ
2.1 Музей ұғымы, тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
2.2 Музей педагогикасының ғылым ретінде қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... .76
2.3 Музейге салыстырмалы.статистикалық талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...91

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 96

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...99
Қазіргі XXI ғасыр жоғары индустриалды ақпараттық қоғам. Ол даму жолында жаңару, өзгеру, бейімделуге негізделеді. Ақпараттық қоғамның технологиялық мәдениетімен жаһандану үрдісі Қазақстанның саясатында жаңа жағдайға бейімдеуге мәжбүр етеді. Бұл мәжбүрлік әлемдік саяси үрдістен туындайды. Әлемдік жаһандану үрдісінде Қазақстан саясатының бағыт-бағдары туралы мәселелер Н.Ә.Назарбаевтың «Сындарлы он жыл» атты еңбегінде қарастырылған. Онда бұл мәселе жөнінде былай деп жазылған: «Әлемдік тәжірибедегі жақсылық атаулыны бойға сіңіру және әлеуметтік экономикалық прогресс жолына біздің терең тамырлы ұлттық дәстүрімізді жұмылдыру–міне, табыстың кілті, міне, Қазақстанның тұрақты да гүлденіп көркейетін жолы » [1].
Жұмыстың өзектілігі: Көненің көзіндей, тарихтың өзіндей болған жәдігерлерді жинақтап жүйелеу, оларды келешекке сақтап жеткізу, өзге жұртқа барымызды көрсетіп насихаттау – абыройлы міндеттің бірі. Әлем өркениеті «Ұлы Дала» деп атаған қазақ халқының кең – байтақ жерінде ғасырлар бойы өмір сүріп келген ата-бабаларымыздың тіршілік – салты бүгінгі ұрпақтары өмірімен жалғасын табуы тиіс. Осынау «Ұлы Далада» сан ғасыр өмір сүрген қазақ халқының әлемдік өркениет құндылықтары қатарына енген төлтума мұралары мен тарихи – мәдени ескерткіштері де мол. Қазіргі кезде Қазақ елінің тәуелсіз мемлекет болуына байланысты бұл мұраларға бұрынғы қай кездегімен салыстырғанда барынша назар аударыла түсіп, мемлекеттік қамқорлыққа алынуда. Ел президенті Н.Ә. Назарбаев: «...Жоғымызды түгендеп, барымызды барынша насихаттау, қазақ халқының тарихы да, материалдық мұрасы да, тілі мен ділі де, өнері де аса бай екенін барша әлемге таныту, білдіру» деп Қазақстан музейлерінің қор – көрмелерінде сақталып, насихатталып отырған ұлт мұраларының ел өмірі мен тарихында алар орнын айқындап берді. Ғасырлар бойы жинақталған бұл мұралар, халқымыздың өзіндік дүниетанымы мен болмысын, тұрмыс – салтын, жеке тұлға мен қоғамның рухани ізденісін, халық даналығы мен өнертанымдылығын және салт – дәстүрлер жүйесінің өзіндік ерекшелігін сипаттайды. Ұлт мәдениетін жаңғыртып, бабалардан жеткен тарихи – мәдени мұраларды насихаттау Қазақстан музейлерінің абыройлы да өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: Қазақстанның индустриалды-инновациялық даму бағытындағы мәдени туризм саласын ғылыми тұрғыда жүйелеу және оның теориялық негіздерін салыстырмалы тұрғыда зерттеу, мәдени туризм саласын модернизациялау және оның негізі ретінде музей ісін алға тарту, Қазақстан музейлерінің тарихын, қазіргі жай-күйін зерттеу және шетел музейлерімен салыстырмалы талдау жасау, қазіргі заманғы нарықтық қатынастар мен жаһандану кезіндегі музей ісінің маңыздылығы мен қажеттілігін, ұлттық келбетін айқындап, болашаққа бағдар беретін негіз екенін тұжырымдау.
Зерттеу жұмысының методологиялық және теориялық негіздері. Диссертация жазу барысында жүйелі және салыстырмалы-тарихи, құрылымдық тәсілдер, обьективтілік қағидалары, себебтілік салдарлық байланыстар методологиясы қолданылды. Автор жұмысының теориялық негізінде көрнекті ғалымдар: Ө. Жәнібеков, Б. Сарыбаев, З. Жакишева,Ү. Мұңалбаева, С. Ердаулетов, Г. Дүйсен, т.б. осы саладағы еңбектерді негізге ала отырып ғылыми тұрғыда негіздеді.
Жұмыстың теориялық және практикалық маңызы. Диссертациялық жұмыстың теориялық мазмұны тарихи-мәдениеттанулық зерттеулер үшін әдістемелік негіз бола алады. Зерттеу тақырыбының теориялық қажеттігі елімізде қалыптасып келе жатқан мәдениеттану ілімі мен пәнін ұлттық болмыс талаптарына сай дамытумен байланысты. Зерттеу жұмысының нәтижесі ұсыныстар, пікірлер, гуманитарлық білім беру тұжырымдамасын жасауда ғылыми теориялық маңызы зор.
1 Н.Ә. Назарбаев. Сындарлы он жыл. - Алматы: Атамұра, 2003. - 234б
2 Коссова И.М. Музей, образование, культура. Тенденции и перспективы на рубеже тысячелетий. - М, 1999. –200 с.
3 Мәдени мұра. - №6(17). – Алматы, 2012. – 5 б.
4 Мир музея. -№3(8). – М, 2012. – 13 с.
5 Ілиясова Р. Қазына. –Алматы, 2001. – 308 б.
6 Республика Казахстан ІІ. Социально-экономическое развитие. -Алматы, 2010. – 623 с.
7 Dennis M. McInerney, Martin L. Maehr, Martin Dowson. Motivation and Culture // Encyclopedia of Applied Psychology, 2004, Pages 631-639
8 Музей как феномен истории и современности. Сборник материалов Первого Международного форума музееведов в Казахстане. –Астана, 2011. -13б.
9 Мұңалбаева Ү.Д. Мұражай педагогикасы тарихы, теориясы, тәжірибесі. –Астана, 2012. 47-48 бб.
10 Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы. 6 Т. – Алматы, 2004. – 600 б.
11 Алматы тарихы. -1 Т. – Алматы, 2009. – 72 б.
12 Алматы сүйікті қала. –Алматы, 2008. – 33 б.
13 Алматы тарихы. -2 Т. – Алматы, 2011. – 368 б.
14 Алматы Қазақстан суретшілерінің шығармашылығында. – Алматы, 2012. – 154 б.
15 Романова Н.М, Дмитриев В.А. Музей как инструмент воспитания толерантности в современном обществе. - М, 2002. – 400 с.
16 Алматы туралы шығыс дерек көздері. –Алматы, 2010. - 3 б.
17 Жәкішева З.С. Өзбекәлі Жәнібек тағылымы. –Алматы, 2011. -3б.
18 Жәнібеков Ө. Жолайрықта. –Алматы, 1995. – 110 б.
19 Мәдени мұра. - №5(38). – Алматы, 2011. – 33 б.
20 Бейжанова А.Т. Қазақстан Республикасындағы туризм саласындағы
маркетингтің дамуы. –Алматы, 2004.
21 Основы менеджмента туризма. –М, 2001.
22 Алтынбаева Б.А. Рынок туристических услуг. -Алматы, 1997. -125 с.
23 Кабушкин Н.И. Менеджмент туризма. -Минск, 1999.-144 с.
24 Сапрунова В.Б. Туризм: Эволюция. Структура. Маркетинг. -М, 1997. -89 с.
25 Экономика современного туримза. -М, 1998.
26 Пузикова Е.П., Честпиков В.А. Международный туристический бизнес. –М, 1997. -35 с.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
МАГИСТРАТУРА
Дінтану және мәдениеттану кафедрасы

Қорғау құқығында
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Қазақстанның индустриалды-инновациялық ... ... ... ... Ж.С. ... ... ж.
Ғылыми жетекші,
филос.ғ.д., профессор______________Ә.Р. Масалимова _______2013 ж.
Қорғауға жіберілді
кафедра ... ... ... ...
_______2013 ж.
Алматы 2013 ж.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..................................................................................................................4
1 ҚАЗАҚСТАННЫҢ МӘДЕНИ ТУРИЗМІ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
+ Мәдени туризм түсінігі.....................................................................................6
+ Мәдени туризмнің қазіргі жай-күйі...............................................................27
+ ... ... даму ...
* ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... Музей педагогикасының ғылым ретінде қалыптасуы.................................76
+ Музейге салыстырмалы-статистикалық талдау...........................................91 ... ... ... ... - ... museon - муза ... - ... дерек ретіндегі ескерткіштерді, өнер туындыларын, мәдени құндылықтарды т.б. мұраларды сақтап, жинақтап, ғылыми-танымдық қызмет атқаратын мекеме
Мәдениет - белгілі бір ... қол ... ... мен ... жиынтығы.
Индустрия - (лат. іndustry - ынта, жігер) халық шаруашылығының өндіргіш күштерге және ... ... ... ... ... аса ... ... - (лат.innovation - жаңару, өзгеру) белгiлi бiр мәдениеттің кейбiр элементтердің бiрiнен екiншісіне енгiзу дегендi бiлдiредi.
Құндылық - ... ... бір ... адам ... топ үшін, қоғам үшін қасиетті деп танылуы. Құндылық философиялық-социологиялық ұғым. Құндылық обьектінің адам үшін көптегн ... ... ... ... ... ... - (франц. modern - жаңғырту) артта қалған елдердің алдыңғы қатардағы елдердің деңгейіне жетуге ... ... ... - ... ... tour - ... жол жүру) - адамның бос уақытындағы саяхаты, белсенді ... бір ... ... - ... және табиғи мұра нысандарының әлеуметтік мәдени рөлін өзекті ету және түсіндіру арқылы ... ... ... және сақталуына бағытталған қызмет.
Антиквариат - (лат. antiquus - көне, ескі) жоғары ... ие әр ... көне ... ... ... ... көркемдік-тарихи ұғым.
Аукцион - (лат. аuctio, auctionis) ашық сауда барысында адамдардың әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... заттар, құжаттарын және т.б.) және табиғи нысандардың өнімін көпшілік алдында сату тәсілі.
Көрме - музейдің коммуникативті ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру, мұраны өзекті ету мақсатында уақытша қызметістейтін музей экспозициясы.
Кіріспе
Қазіргі XXI ғасыр жоғары индустриалды ақпараттық қоғам. Ол даму жолында жаңару, ... ... ... ... ... ... ... жаһандану үрдісі Қазақстанның саясатында жаңа жағдайға бейімдеуге мәжбүр етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... үрдісінде Қазақстан саясатының бағыт-бағдары туралы мәселелер Н.Ә.Назарбаевтың атты еңбегінде қарастырылған. Онда бұл ... ... ... деп ... [1]. ... өзектілігі: Көненің көзіндей, тарихтың өзіндей болған жәдігерлерді жинақтап жүйелеу, оларды келешекке сақтап жеткізу, өзге ... ... ... ... - абыройлы міндеттің бірі. Әлем өркениеті деп атаған қазақ халқының кең - ... ... ... бойы өмір сүріп келген ата-бабаларымыздың тіршілік - салты бүгінгі ұрпақтары өмірімен жалғасын табуы тиіс. Осынау сан ... өмір ... ... ... ... өркениет құндылықтары қатарына енген төлтума мұралары мен тарихи - ... ... де мол. ... ... ... ... тәуелсіз мемлекет болуына байланысты бұл мұраларға бұрынғы қай ... ... ... ... аударыла түсіп, мемлекеттік қамқорлыққа алынуда. Ел президенті Н.Ә. Назарбаев: деп Қазақстан музейлерінің қор - көрмелерінде ... ... ... ұлт ... ел ... мен ... алар орнын айқындап берді. Ғасырлар бойы жинақталған бұл мұралар, халқымыздың өзіндік дүниетанымы мен болмысын, тұрмыс - салтын, жеке ... мен ... ... ... ... ... мен ... және салт - дәстүрлер жүйесінің өзіндік ерекшелігін сипаттайды. Ұлт мәдениетін жаңғыртып, ... ... ... - мәдени мұраларды насихаттау Қазақстан музейлерінің абыройлы да ... ... бірі ... ... ... Қазақстанның индустриалды-инновациялық даму бағытындағы мәдени туризм саласын ... ... ... және оның ... негіздерін салыстырмалы тұрғыда зерттеу, мәдени туризм саласын модернизациялау және оның негізі ретінде ... ісін алға ... ... ... ... ... ... зерттеу және шетел музейлерімен салыстырмалы талдау жасау, қазіргі заманғы нарықтық қатынастар мен жаһандану кезіндегі музей ісінің маңыздылығы мен қажеттілігін, ұлттық ... ... ... ... ... негіз екенін тұжырымдау.
Зерттеу жұмысының методологиялық және теориялық негіздері. Диссертация жазу барысында жүйелі және салыстырмалы-тарихи, құрылымдық тәсілдер, обьективтілік қағидалары, ... ... ... ... қолданылды. Автор жұмысының теориялық негізінде көрнекті ғалымдар: Ө. Жәнібеков, Б. Сарыбаев, З. ... ... С. ... Г. ... т.б. осы ... ... негізге ала отырып ғылыми тұрғыда негіздеді.
Жұмыстың теориялық және практикалық маңызы. ... ... ... мазмұны тарихи-мәдениеттанулық зерттеулер үшін әдістемелік негіз бола алады. Зерттеу тақырыбының теориялық қажеттігі елімізде қалыптасып келе ... ... ... мен ... ұлттық болмыс талаптарына сай дамытумен байланысты. Зерттеу жұмысының ... ... ... гуманитарлық білім беру тұжырымдамасын жасауда ғылыми теориялық маңызы зор.
Көтерілген ... ... ... ... ... қалыптасу заңдарын, ерекшеліктерін анықтаумен оларды түсіндіруде қосар өзіндік үлесі айтарлықтай.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы.
* Қазақстанның мәдени ... ... ... әсер ... ... ... музей ісі алынып, ғылыми тұрғыда зерттелді.
* Қазақстан музейлеріне салыстырмалы-статистикалық зерттеу ... ... оның ... мен ... сай ... ... ... екі бөлімнен, алты бөлімшелерден және қорытынды мен ... ... ... ... Диссертацияның жалпы көлемі - 100 бет.
Кестелердің жалпы саны - ... ... саны - ... ... ... саны - ... сөздер:
ҚР - Қазақстан Республикасы
ЖООБ - Жоғары Оқу Орындарының Басқармасы
ДТҰ -Дүниежүзілік туристтік ұйым
БТҰ - ... ... ... - ... ... - ... тау ... - Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы
ТЭҚҰ - ... мен ... ... ... - ... ... ... - Дүниежүзілік сауда ұйымы
ТМД - Тәуелсіз мемлекеттер достастығы
БҰҰ - ... ... ... ... ... ... ... теориялық негіздері
1.1 Мәдени туризм түсінігі
.
ҚР Президенті Н. Назарбаев
... жаңа ... пен ... ... ... ... ... көзделген экономикалық даму бағыты [2]. Қазақстан Республикасының Индустриалдық - инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және Қазақстан кәсіпкерлерінің оныншы форумында берген тапсырмаларына сәйкес әзірленген болатын. 2003-2015 жж. еліміздегі жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... тұрақты және тиімді қызмет етуге және осының ... ... ... ... көтеруге бағытталған. Индустриалды-инновациялық дамуы Стратегиясының басты мақсаты - кәсіпкерлік ахуал, ... орта ... жеке ... секторды қосылған құны жоғары өндірістер құруға ынталандыратын қоғамдық институттар құру. Инновациялық даму жолын таңдау ... ... ... ... ... ... қарқынды дамуы, әлемді жаһандану процесінің орын алуы, еліміздің ДСҰ-на кіру мақсатына байланысты ... ... ... ... және ... ... елу елдің қатарына қосылудағы мақсатқа жету болып отыр. Бағдарлама экономиканы әртараптандыру және бәсекелестікке ... ... ... оның ... ... ... етуге бағытталған. 2015 жылға дейін қарқынды индустрияландыру саясатының негізгі бағыты экономиканың экспортқа бағытталған секторларында ірі инвестициялық ... ... ... ... және орта ... үшін жаңа ... ... болмақ. Қарқынды индустриалды-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асырудың негізгі құралы Қазақстанның ... ... ... ... картасы болып табылады. Бүгінгі таңда Индустрияландыру картасына құны 8,3 триллион теңге ... 469 ... 167 мың - ... 141 мың ... жұмыс орны қамтылған. 2011 жылы 4 шілдеде Елбасының қатысуымен орталығында іс-шарасы өткізілді, сонымен бірге 2011 ... ... ... іске ... Индустрияландыру картасы жобаларының тұсаукесері болып өтті [3].
Елбасы өзінің биылғы Жолдауында республикада кейінгі жылдары қолға алынған республикалық ... өз ... ... ... ... соның ішінде мемлекеттік үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында жүзеге асырылған жобалардың қазірдің өзінде ел игілігі үшін ... ... ... ... адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік туғызып, тауарлар, өнімдер, жұмыстар мен қызметтер бойынша қазақстандық үлестің барынша артуына ықпал еткенін егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... ... ... берері мол бағдарлама ауқымындағы жұмыстарды жалғастыру қажеттігін еске салды. Мемлекет басшысы өз жолдауында: , деген болатын. Алматы ... ... ... ... екі ... ... ... жоба пайдалануға беріліп, бүгінде халық игілігі үшін қызмет етуде [сонда].
"Қазақстан-2030" стратегиялық бағдарламасында еліміздің келешектегі дамуына айқынды бағдар берілгені ... Осы ... ел ... ... ... үлес ... бір сала ... екеніне бүгінде көз жеткендей. Жиһангерлік және саяхатшылық адамның танымдық ... ... ... ... ғаламат мүмкіншілігі бар, пайдасы шаш етектен келетін, біз әлі толық игере алмаған саланың бірі екендігі баршамызға ... ... ... яғни ... және ... - бұл ... пен ... экономикалық әлеуметтік дамуының, тұлғаның жан-жақты қалыптасуының маңызды факторы.
Соңғы кездері туризм ... ... ... келеді және жаппай әлемдік кеңістікте әлеуметтік-экономикалық көріністерімен ерекшеленуде. Оның осылай кеңінен қанат жаюы мемлекеттерге, халыққа саяси, экономикалық, ... және ... ... ... ... ... үлес қосады. Туризмді деп те атайды. Бұл дұрыс пайым, себебі туризмнің арқасында бүкіл әлемдегі ... ... ... ... өз ... тарихын, мәдениетін көрсетіп, басқа елдермен қарым-қатынастарын түзету барысында екі ел бір-біріне саяси ... ... ... әр ... өзіндік саяси, мәдени, әрі экономикалық жағдайы өзгеріп отырады. Сол себепті туризм саласы бүкіл ... тек ... ... ... ... адамдар, туризм саласын тек демалу, жаңа мағлұматтар үйрену, таңқаларлық жағдайлар мен рахаттану деп түсінеді. Туризм қазіргі ... ... сай, ... ... ... ... жетті. Адам көзі көрмеген жер жоқ, әлемнің келесі шетінде қандай елді мекен бар екені, олардың дәстүрі мен әдет-ғұрпы қалай ... ... ... ас ... ... ... ескерткіштері, тарихы мен мәдениетін үйренуде өте маңызды рөл атқарады.
Туризм - ... ... сән ғана ... бұл ... ... өмірлік қажеттігі. Әртүрлі уақыт пен түрлі кезеңдерде ... ... бір ғана ... ... ... ... яғни ... жағдайды өзгерту, ең бастысы бейресми қарым-қатынасты орнату. ... ... ... әрбір адам өзін алғашқы ашушы және жаһанкез ретінде сезіне бастайды. Жаңа өзгерістердің арқасында туризм өмірді одан да ... ете ... ... мен ... ... жаңа бастамаларға жетелейді. Туристік саяхат адамды рухани және физикалық тұрғыдан шыңдайды.
Дегенмен де, жалпы туризм дегеніміз - ол ... ... ... ... демалу, емделу, сауығу, танымдық, тарихи-мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында ... ... ... ... ... ... Ұйымның (ДТҰ) деректері бойынша ол әлемдегі жалпы ұлттық өнімнің оннан бір бөлігін, халықаралық инвестицияның 11 пайыздан ... ... ... әрбір 9-шы жұмыс орнын қамтамасыз етеді [сонда]. Туризм әлемдік экономиканың алдыңғы қатарлы және ... ... ... келе ... ... ... Тез қарқынмен өсуіне байланысты оны өткен жүзжылдықтың (ғасырдың) экономикалық феномені, әрі ... ... ... ... зор ... деп болжалуда. Бүкіләлемдік туристік ұйымның болжамы бойынша ХХI ғасырда туристік индустрияның өсуі артады және 2020 жылы ... ... ... 1,6 ... ... ... Бұл ... саласы көптеген дамыған және дамушы елдердің негізі болып табылады. әлемдік экономикаға (қызмет көрсетудің жалпы өндірісі ) қосқан ... 3,5 трлн ... (1993 ж) ...
Туризм қоғамдық, шаруашылық және кеңістіктік құбылыс ретінде ежелгі замандарға терең кең тамыр жайған мол дәстүрге ие. Туристік әдебиеттерде ... ... ... бөлу ... көптеп айтылады. Әсіресе, В. Унцикер мен Дж. Мариотти секілді ғалымдардың ортақ еңбегінде. Бұл еңбекте К.Пшеславскийдің (1973) бөлген кезеңдері келтірілген, оның ... ... ... ... ... ... дейінгі туризм;
А) ежелдегі туризм;
Б) орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуірі ... ... ХVІІ және ... ... ... ХІХ және ХХ ... - екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі туризм;
3. Қазіргі заманғы туризм.
Туристтік саяхаттар, сауда-саттық сапарлар өзінің ... ... ... деп санайды. Біздің заманға дейінгі 4-ші мыңжылдықта ескі Египетте аталынып жүрген, осындай ... ... ... - діни ... ... ... ... дейінгі VІ ғасырда Египет фараоны Нехао Африка ... ... ... ... ... туристтік саяхаттар қалаларды көріп, жасанды көлдер, шипалы бұлақтарға барумен байланысты болды. Кейініректе жиелеп салына ... ... ... ... ... бастады. Алайда, жақсы дамыған жол торлары мен сапалы түнеу үйлері және арзан асханалардың тек қана ежелгі ... мен ... ... ... бұл саяхаттарды белгілі мөлшерде тежеді. Туризм ол кездері ешқандай табыс көзін әкелмеді.
Жол тараптарының маңызын тек қана парсылар айтарлықтай ... өз ... ... ... ... ... ... Бұл қатынас жолдары дегеніміз жақсы қалыптағы патшалық жолдар болды, ұзындығы 3 мың киллометр. Бұл жолдар Вавилон, Сузы және Экбатан ... ... ... ... байланыстырып тұрды. Әрбір 30 мильден кейін парсы ... ... ... ... ... ... ... тұрақтар керуен-сарайлар орналастырылды. Көрсетілген қызметке төленетін ақы байлар мен кедейлерге бірдей болды [4].
Алайда, антикалық туризмнің гүлденуі ... ... және ... ... ... ... мемлекеттерде туризмнің экономикалық жағына көп көңіл бөлінді.
Шамамен осыдан 2300 жыл ... ... грек ... ... ... ... мен мемлекеттік керуен сарайлардың салынуы керек екендігіне назар аударды. Оның ойынша бұлар пайданың маңызды көзі болуы керек еді. ... ... ... ... ... сапар шегіп отырды, гректер құрған жолдар тарабының әлсіз дамуына байланысты бұл сапарларын теңіз жолдары арқылы іске асырылып ... ... ... VІІІ ... ... гректер саяхаттар жасады. Олар арғы көне олимпиадаларға ... ... ... ... қатынасты. Мысалы, ертедегі Грецияда Олимпиялық ойындарға өнерсүйгіштер мен спорт адамдары көптеп келушілер болды.
Сірә, спорттық туризмнің де отаны ежелгі ... ... ... ... Олимпиялық ойындар мұнда төрт жылда бір болып жаздың күн тоқырауынан кейінгі бірінші ай тууынан басталатын.
Ойын - сауық бизнесі жақсы дамыды. ... ... ... жәрмеңке ұйымдастырылып, ол үшін арнайы сауда қатарлары орнатылды.
Туристер көне храмдарды тамашалап, қалағандар қосымша ақы үшін гидтің аузынан әр түрлі аңыздарды ... ... ... туризм индустриясы жайында кең мағынада әңгіме қозғар болсақ, ежелгі Рим ... ... ... ... жол ... болуы арқасында іске асып отырды. Әрине, римдіктер ... ... ... үшін ... ... ... империяның орталық аудандарынан шекараларына санаулы күндер ішінде жетіп отырды. Бұл жолдар тек ... ... ғана әсер етіп ... ... ... ... дамуына әсер етіп, тарихшы Прокопийдің Римнен Капуяға алып баратын бірінші жолды, яғни ... ... әлем ... бірі деп ... ... болды.
Рим империясының құлауы саяхатшылар мен сапар шегушілердің санын қысқартып ... ... ... ... қиыннан бұрын өмірге өте қауіпті болды.
Ортағасырларда туристік қозғалыс бәсендей түсті. Ішкі жағдайлары тұрақсыз көптеген жаңа мемлекеттердің құрылуы бұрын-сонды ... ... ... әкеп ... саяхаттардың ұзақ уақыт тоқырауды болуына көптеген себептер әсер етті, олардың ішінде: феодалдық ... ... ... ... ... ... күйреуі, бұрыңғы жол тораптарының түгелімен және сол ... ... ... ... ... ... саяхатшылардың қорғаныс дәрежесінің төмендеуі, сонымен қатар қалалардың күйреуі. Біздің заманның тек ІІІ және IV ғасырларында қайтадан діни табыну саяхаттары жанданып, аз ... ... діни ... ... ... түріне айналды.
Ортағасырлардың соңы мен жаңа замандарға дейін туристік қозғалыстың ауқымды ... діни ... мен ... ... құрады. Онымен қоса қайта өрлеу кезеңінде көпестер мен ұсталардың саяхаттарының ... арта ... ... ... бір ... ғана ... саяхаттарға жатқызуға болады.
Ортағасырларда адамдар көптеп саяхаттай бастады, сөйтіп, жолшыбай ... ... саны күрт ... ... ... ... ... сипаты бар саяхаттар жасала бастады, ал ең ... ел - ... ... ... ... Испания, Франция және Германиядан шетелдіктер келіп отырды.
ХVІ ғасырдың соңынан Англияда әйгілі бола бастады-бұл ауқатты адамдардың ... ... ... ... адамдар оқуын бітіріп, Жерорта теңізін көріп, өркениеттің шығу тегін көріп, сауаттанып қайтуына мүмкіндіктер туды. Әлеуметтік құбылыс сияқты туризмнің дүниеге қайта ... ХVІІ ... соңы мен ... ... ... ... ғасырда Еуропада формасы пайда болды. Бұл, К. Либеренің айтуынша, танымдық, емдік немесе демалыс мақсаттарында саяхаттаушы тұлғаларды қамтиды. Оған қоса ... діни ... ... ... мен көпестердің саяхаттары белгіленіп отырды [5].
ХVІІІ ғасырдың шегінде Англиядан еуразиялық континентке жасалатын саяхаттар әдетке айнала бастады. ХVІІІ ... ... ... бұл ... 40 мың адам жыл ... ... ... Бұл саяхаттарға, аталғандай-ақ, ауқатты жас ағылшындар білімін толықтыру үшін қатысып, саяхат grand-tour, ал қатысушылар tourist деп аталды.
Бұл атау ... ... ... ... ал кейіннен еуропаның басқа да елдерінде кеңінен тамыр жайды.
Ағылшындардың континентке ... мен ... ... ... ... ... 1741 жылы ... саяхатшылар тобы экскурсия барысында Женевадан Шамониге дейін жетіп, соңғысы бүкіл Еуропада әйгілі болды.
Бұл кезеңде альпілік туризмнің дамуы Еуропадағы индустриалдану және ... ... ... ... болды.
ХІХ ғасырдың жартысына дейін Еуропалық туризм тек қана элитарлық келбетке ие болады, ал оған қатысушылар ... ... ... өкілдері болып, сол кезгі кейбір авторлар туризмді деп те атады. Тек ХІХ ғасырдың екінші жартысында ғана әсіресе, ХХ ... 20-шы ... ... ... ... ... демократиялана бастайды.
ХІХ ғасырда және ХХ ғасырдың 1-ші жартысында туризмнің дамуы көптеген факторларға байланысты болды, олардың ішінде ең ... ... ... ... ... ... ... және оған байланысты халықтың тіршілік деңгейінің жақсаруы;
- урбандалудың дамуы;
- бос ... ... ... ... ... ... туризм жөніндегі мемелекеттік саясат [6].
Өткен ғасырдың 20-шы, әсіресе 30-шы ... ... ... ... карталарында елеулі өзгерістер пайда болады, бұл саяхаттар автомобильді көліктің барлық жерде қолданыла бастауынан туындайды. Мысалы, 1938 жылы ... мен ... ... ... 762,2 мың шетелдіктер, бүкіл шетелдік туристердің 47,8 % құрады.
Туристік белсенділіктің артуын ... ... ... әкеп ... ал олар ... өте келе, маңызды тірегіне айналды. Негізінен ең маңызды да бастапқы нүкте 1841 жылы ағылшын мұғалімі Томас Куктың Мидленд округіндегі ... жол ... ... - Лафборо деген 18 км трассада мейрамдық поезді ... ... ... Кук ... ... 1872 жылы қалағандарға жерді айналып өтетін саяхат ұсынып, бұл турды индустриалды негізге қойды. Алғашқы 20 саяхатшы жерді 220 ... ... ... ... ... мен Еуропа қалаларына экскурсия жасаудан бастаған Томас Куктың бюросы бірте-бірте іс-әрекет сферасын кеңейтті: жаңа ... ... ... ... ... ... арттырды.
Томас Кук Египетке, Палестинаға, Америкаға тұрақты саяхаттарды ұйымдастырып тұрды. Оның ... ... ... жол ... және ... ... шығарумен, жарнамалық компаниялармен, банктік операциялармен, ақша айырбастаумен айналыса бастады. Томас Кук 1892 жылы қайтыс болды. Оның еңбегін ұлы мен ... ... ... ... ... Кук ... ... туристік компания - барлық континенттегі туристік іс-әрекетпен айналысатын әлемдегі ең ірі ... ... ... 12000 туристік агенттіктері бүкіл әлемде жұмыс істеп, 20 млн. ... ... ... Кук ... ... туризмнің негізін қалаушы, бірінші менеджер және туризмнің алғашқы маркетологы болып танылып, саяхатшылардың ұйымдастырылған бұқаралық қозғалыстарының ... мен ... ең ... ... ... адам ... ... [7].
Германия, Швейцария, Франция, Италия, Чехияда халықаралық туризм орталығына айналып отыр. ХVІІІ ғасырдың аяғында, басқа ... ... ... ... ... ... жүрген адамдарды туристер деп атай бастады.
ХХ ғасырдың бірінші жартысында халықаралық және ұлттық туризм өз шеңберіне ... да ... ... онан әрі дами ... ... ... ... жиі тарихи орындар мен мәдени ескерткіштер енгізіледі. Халықаралық туристік қозғалыстың басым көпшілігі бұл кезеңде Еуропаға келеді.
ІІ ... ... ... ... ... ... қысқартты. Соғысқа дейінгі туризмнің деңгейіне 40 - шы жылдардың соңында ғана жетті. ... ... ... ... ... АҚШ пен Канадада кең тарай бастады. 1948 жылдың шілде айынан бастап шетелдік туристердің ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайындағы туризм ХІХ ғасырдың соңында пайда ... ... ол ХХ ... екінші жартысында ғана шынайы интенсивті дамуға ие болып, техника, технология, ... ... ... ... қатар келіп 20 - шы ғасырдың феномені атағына ие болды.
Бұрыңғы КСРО-да туризмнің даму этаптары ұлттық туризмнің пайда болуы, ... ... және ... ... сатысы.
Негізінен 5 саты көрсетілген:
1) Ағартушылық (1890 жылға дейін);
2) Кәсіпкерлік (1890-1927 жж.);
3) Ұйымдастырушылық-ортылықтанған (1927 ж-1960 ж. ... ... ... ... Өтпелі (1990 ж. бастап).
Ресейде туризмнің пайда болу уақыты жөнінде бірдей пікірге әлі де ... жоқ. ... оның ... ... жайт ХVІІІ ғасырдың басына жатады, бұл кезде І Петр 1718 жылы 12 ақпандағы жарлығы бойынша, Ресейдегі өлкетанудың ... ... Бұл ... ... қызықты табылған зат немесе ашылулар жөнінде хабар беріп отыру керектігі айтылды. Көп ұзамай Петербургке ... ... ... - ... ашылды. Петр І өзі қызу саяхатшы еді. 1697-1698 жж. өзінде ол ... ... ... бірінші саяхатын жасаған. 1716-1717 жылдары Петр І Голландия, Германия және Францияға екі жылдық сапар шекті.
Негізінен, Ресейдегі саяхат сүйгіштердің ең ... ... ... II ... деп ... жылы ... II ... бойымен танысу саяхаттары дәуірін ашты. Князь Григорий Потемкиннің ұсынысымен Екатерина II уәзірлері мен ... ... ... бүкіл батыс бөлігін кесіп өтіп, Днепр өзені бойымен жүзіп, салынып жатқан Херсон және Севастополь ... ... ... ... ... көбі ұйымдасқан туризмнің басын 1777 жылға - Мәскеуде Веньямин Геншеннің атты басылымның ... ... ... ... ... ... ... немесе шетелге жасалған ұжымдық саяхаттар жөнінде ешқандай құжаттық дәлелдер табылмаған.
Генштің жоспары жас дворяндар кішігірім тобының неміс, итальян немесе француз ... ... үшін ... ... ... ... Швейцария, Италия және Франция бойымен өтетін маршрутпен ол елдердің өнері мен фабрикалық жұмысының құрылымымен танысу үшін жүріп шығу көзделді.
Қатысушылардың ... ... ... ... ... контракт бойынша сыйақы төлеуге міндетті еді.
Қалай болса да В. Генштің ХVІІІ ғасырдың соңғы ширегіндегі шетелге ұйымдастырылған туристік ... ... ең ... ... еді. Әрине, мұндай іс-әрекеттің ең алғашқы жарияламасы да осы болды.
Жол сілтегіштердің ... ... - ... ... ... соңында туризмнің пайда болуының дәлелі.
Ресейде ең алғашқы туристік ұйымдар Кавказда құрылды. Бұл өз ... ... ... ... көне дәуірлердің өзінде Кавказға саяхатшылар келуші еді. Оларды өзіне еліктететіні, ең ... ... ... ... ... ... маңы қалалары: Батус (Батуми), Фазис (Поти), Гионос (Очамчира), Питнус (Пицунда), Григлиф ... Бата ... ... ... ... ... және т.т. Ең көп басқарылатыны Фазис пен Диоскурия болды [сонда].
Ортағасырларды Кавказ ... ... ... ... ... мақсаттары тек діни және сауда болып қана қоймай, танымдық мақсаттар да көзделеді. Олар үшін арнайы керуен жолдары салынды. Олардың бірі ... көне ... бері ... Бұл жол Қара ... жағалауынан басталып (қазір Сухуми ауданынан), Кавказ жоталарын кесіп өтіп, Албания арқылы (Әзірбайжан) алыс Үндістанға алып барды. Армения, Әзербайжан, Дағыстан және ... ... да ... транзиттік жолдар бойында қонақ үйлер мен керуен сарайлар салынды.
1877 жылы Тифлисте Кавказ жаратылыстану ... ... ... ... альпілік клуб ашылады. Бұл клубтың белсенді қатысушысы әйгілі Кавказ зерттеушісі А.В. Пастухов болды, оның ... ... 500 м ... ... ... алаң - ... ... аталған.
1888 жылы Тифлисте ең алғаш рет Кавказ бойымен жол көрсеткіш ... ... мен ... ... ... Е. ... кітабында Кавказ өлкесінің толық сипаттамасын жасап, 9 маршрут бойындағы басты қоныстану пунктері, қалалары, табиғи және ... ... ... жасады.
Бұл кезеңде Ресейде алғашқы туристік фирмалар пайда болды. Осылайша, 1885 жылы ... ... ... ... ... ... туристерді саяхат кезінде барлық көрікті жерлермен таныстыруға міндеттенді [сонда].
ХІХ ... ... ... ... екінші таулы аудан - Қырым әйгілі бола ... Ол ... ... ... ... ... жүйесінде ауруы бар адамдар үшін онды және шипалы қасиеттерге ие болды. Осы ... ... ... Ресейдің ең көп барылатын жеріне айналды.
80-ші жылдардың соңында Ялтада ашылды. Ол туризм мен саяхаттардың дамуына көп үлес ... 1890 ... 25 ... оның ... ... мен ... ... сулармен қатар, Сочидің де атағы әйгілі бола бастайды, онда ... жылы ... ... ... ХІХ ... ... - ХХ ... басында Ресейде кейбір еуропалық мемлекеттер үлгісімен алғашқы туристік ұйымдар ... ... ... ... ... ... басын ашып берді. Олардың іс-әрекеттері кең қанат жаймағанымен, туристік - ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында Ресейде бірқатар туристік және экскурсиялық қоғамдар пайда болады. Олардың мүшелері тек өз өлкесінің табиғи байлықтарын ... ... қана ... ... ... ... қызығушылар үшін экскурсиялар ұйымдастырды.
Көтеріліске дейінгі кезеңнің Ресейдегі ең бұқаралық сипатты ... ... ... ... болды.
Бұл клубтың пайда болуының себебі ХІХ ғасырдың соңында кеңінен тараған екі дөнгелекті велосипедтер болды, олар сол ... ... ... ... ... ұзақ қала сырты серуендер үшін жиі пайдаланыла бастады. Біртіндеп Орыстың ... (ОТК) ... ... қоғамына айналып, іс-әрекеті бөлімшелері арқылы Ресейдің көптеген аймақтарына дейін жетіп отырды. Қоғамның басты ... ... ... және велосипедтік туризмнің дамуына көмектесу болды. ОТК өзінің гулдену жылдарында 5 мың адамның ... ... ... тау ... және туристер қоғамы құрылады. Петербургте, Мәскеуде, Владикавказда, Пятигорскіде, Сочиде, Верныйда Ресейдің туристер ... ... ... Оны ... ... ... ғалымдар Д.Н. Анучин, В.И. Вернадский, П.П. Семенов-Тянь-Шанскийлер болатын.
1901 жылы Мәскеуде Орыстың тау ... (ОТҚ) ... оның ... ... ... бөлімшелері болды, қоғамның мақсаты таудағы, әсіресе Кавказдағы саяхаттарды дамыту еді.
1902 жылы Кавказдың Қара теңіз жағалауында, Сочиде Кавказдың тау ... ... ... ... ... ... туризм мен экскурсиялардың жаңа ұйымдық нысандарын іздеу басталды. Кейбір мекемелерде қала сыртында экскурсиялар мен ... ... ... ... ... ашылды.
Алғашқылардың бірі болып бұл жұмысты ағарту ісінің халық комиссариатының мектептен тыс бөлімшесі (Наркомпрос) 1917 жылы қараша айында ... Оны Н.К. ... ... ... ... жаппай туризмнің дамуына үлкен әсерін тигізген В.И. Лениннің өзі қолын қойған декреттер болды, жеке ... 8 - ... ... ... енгізу төленетін демалыстар, денсаулық сақтау және курорттар жүйесін құру (наурыз, 1919 ж), ... ... ... ашу ... 1921 ж.) [9].
1919 жылдың наурызында В.И. Ленин туралы декретке қол ... бұл ... ... мен ... ... ұйымдастырылатын экскурсиялардың дамуына септігін тигізді.
1920 жылы Наркомпрос ... ... ... бюросы - қазіргі туристтік-экскурсиялық мекемелердің бейнесі құрылып, ... - ... ... мен ... ... ... ғасырдың 20-шы жылдарының басында туризм мен экскурсияға деген қызығушылық арта бастады. Экскурсияларға, сапарлар мен ... ... ... ... бастады. Солайша, Наркомпростың тек бір экскурсиялық секциясы 1921 жылы ай сайын 400-ден астам топтық экскурсияларды ... ... 1923 ... ... Наркомпрос және мектептен тыс жұмыс әдістерінің Институты туристік ... (2,5 мың) ... топ ... ... ... беру ... басқа қаладағы жұмысшыларының 10 күндік семинарларын өткізді.
Наркомпростың орталық үйіндегі экскурсиялық үйірмелері мен семинарында және оның Мәскеудегі аудандық үйлерінде ... мен ... ... ... ... Олар ... кеңестік туризмдегі ең 1-ші кәсіптенген кадрлар болып саналды.
1937-1940 жж. туризмнің құрылымының кешенді қайта ұйымдастырылуы өткізілді. Оның ... ... ... ... ... ... ... қатаң мемлекеттік-партиялық жоспарлау алынды. Жоспарлы туризмді іске асыру ВЦСПС-тің 25 туристік-экскурсиялық басқармасына, 16 туристік-экскурсиялық бюроға, 165 ... ... 50 ... 12 ... қонақ үйге, 24 стационарлық лагерьге, 19 туристік-альпинистік приютке және жүздеген маусымдық шатырлық тұрақтар мен ... ... Отан ... ... туристік - экскурсиялық іс-әрекет түгелімен тоқтатылды. Соғыс аяқталғаннан кейін күйреген халық шаруашылығымен қатар, туристік-экскурсиялық мекемелер жүйесі де қалпына келтіріле бастады.
1950 жылы ... ... ... ... кейіннен елдің саяхатын өз күшімен ұйымдастыратын туристердің орталығы болды.
1965 жылы барлық одақтың ... және ... ... ... ... мен ... ... мен экскурсиялар бойынша кеңестер ұйымдастырылып, жаңа туристік маршруттар құрастырылып, игерілді.
Атап айтқанда, 1960-шы жылдары елімізде туризмді халыққа қызмет ... ... бір ... айналдыруға мүмкіншіліктер туды. Туристік саяхаттар кеңестік тұрғындардың ең сүйікті демалыс түріне айналды.
ХХ ғасырдың 60-шы жылдары ... ... ... 13 ... ... сызықтық, шеңберлік, радиалдық маршруттар құрастырды. Бүкілодақтық және жергілікті маршруттар бүкіл елді қамтып, Кеңес Одағынаның ең қызықты ... мен ... ... ... ... Олардың ішінде бірегей қиын барылатын жерлер - Камчатка, Курилдық аралдар, Франц Иосиф жері және т.б.
80-шы жылдары ... ... ... ... 80-ші ... І-ші ... ... кәсіподақтар туристік-экскурсиялық істің сәтті перспективалық дамуы үшін көп еңбек сіңірді. Оның 1990 жылға дейін кемелденуінің басты сызбасының негізі ... Бұл ... ... ... ... ... да ... және туристік-экскурсиялық мекемелер торының ары қарай құрылымдық кеңеюі мен ... ... ... ... ... мен ... нәтижелілігін арттыру да маңызды мәселенің біріне айналды.
1960-70 жылдардың шегінде КСРО-дағы туризм ... ... ... ірі ... айналып, халық шаруашылығының әртүрлі салаларымен тығыз байланыста болды.
Туризм шынымен де бұқаралық сипатқа ие болды. 80-90жылдары ... ... ... 800 туристік клубтар, 40 мыңнан астам қоғамдық комиссия іс-әрекет етіп, олардың жұмысына 700 мыңдай туристер қатысты.
Туризм мен ... ... ... ... ... үшін ... маршруттар ұйымдастырды. Жолдамаға туристік кемпингке және қонақ үйде ақысыз автотұрақтарды қолдану, тамақтану және экскурсиялық қызмет енді. 1935 жылы ... 5 ... ... етті, олар : Ростов - на - ... ... ... ... ... ... - Киев - ... - Каролино - Бұғаз; Мәскеу - Харьков - Алушта; ... - ... - ... ... - на - Дону - Нальчик - ... - ... ... жылы ... ... 17 ... ... Алтайда, Онтүстік Уралда, Солтүстік Кавказда, Закавказьеде және тағы басқа аймақтарда жұмыс істеді. Бірқатар жерлерде веломаршруттар ... ... ... ... ... ... ... ал Ленинградтық кеңес Карельдік мойнақтың көлдері бойымен, Қазақ кеңесі - Қарқаралық ... ... ... ... ... ... ... Пермдік, Түрікмендік және басқа да кеңестер жоспарлы ... ... ... бастады [сонда].
Жергілікті жоспарлы маршруттар қатарына көліктік саяхаттар да ... ... ... және теңіздік), темір жолдық және авиациялық.
Өзен кемелеріндегі саяхат Кеңес Одағының барлық басты өзендерімен өтті: ... және оның ... - Кама мен Ока, ... ... және ... Онеждік және Ладождік көлдерімен және Нева өзенімен, Төмеңгі Дон, Днепр мен Киевтен, Обь бойымен Новосибирскіден ... ... Лена ... ... оның Лаптевые теңізіне құяр жеріне дейін және Амур бойымен Благовещенскіден Николаевск-на-Амуреге дейін.
Қара теңіз бойымен теңіздік экскурсиялар да ұйымдастырылды: шығыста Жапон және ... ... Ақ, ... және ... ... ... ... 150-ден астам өзендік және теңіздік теплоходтар жыл сайын туристік мақсатта қолданылып отырды.
Жоспарлы ... жол ... 60-шы ... басынан белсенді дамыды және 80-ші жылдардың соңына қарай бүкіл республикалық өлкелік және облыстық туризм бойынша ... ... жол ... ... маршруттары болды. Бұл мақсатпен арнайы туристік-экскурсиялық поездар - атап айтқанда, денсаулық поездары құрылды. 1986 жылы 2600 ... - ... ... ... жол ... ... құрастырылғанда экскурсиялық орталықтар арасында жүру мезгілі түнгі уақытқа сәйкес келетіндей ... ... әуе ... ... да ... сипатқа ие болды. Статистикалық көрсеткіштер бойынша, қалалар мен аудан орталықтарының 160-тан астам саяхат және экскурсия бюролары авиация ... ... ... саяхаттарды ұйымдастыру үшін қолданған.
Жоспарлымен қатар өз күшімен ұйымдастырылған туризм де дамыды. Туристер өздігімен демалыс күнгі жорығынан жоғары категориялы қиындықты спорттық ... ... ... ... ... Статистика мәліметтері бойынша, демалыс күнгі жорықтар мен көп күндік саяхаттарға 80-ші жылдары 20 млн. кеңестік азаматтар қатысты.
1990 жылы белгісі 250 мың ... ... ... ... ... 80 мың туристке, спорт мастері атауы 124 туристке берілді. ... ... ... туристік жорықтарға қатысты.
КСРО-ның басқа да аудандары сияқты Қазақстанда да туризм екпінді түрде дами бастады.
Қазақстанда туризмнің ... ХІХ ... ... ... аймақтардан келген әуесқой адамдар жалғыз басына немесе топ ... ... ... және ... жерлерге серуендерді өткізе бастады. Ал ондай көрікті ... ... ... ... көп ... ... ... Верный қаласында орыс тау қоғамының бөлімшесі ашылып, 1927 жылға дейін іс-әрекет аясында болды. Жетісудің ең бірінші туристі деп ... А.В. ... ... ... ол Іле-Алатауының тау бөктерлерімен көп саяхат етіп, 1875 жылы оның ең биік шыңы ... ... ... ... ... ол тек 4 мың ... биіктікке шыға алды. Таулар Верный қаласының көптеген тұрғындарын өзіне тартты, бұл ұғымда оқушы жастар мен ... ... көп ... ... жорықтарға Верныйда тұрған Лев Толстойдың немересі Михаил Сухотин де қатысты. Тау инженері К.И. Богданович оқушылармен жергілікті шатқалдарға экскурсиялар ұйымдастырды. ... ... ... ... да ... ... ... әйгілі ағаш ұстасы П. Зенков Алма-Арасаннан Жусалы Кезең асуы арқылы Үлкен Алматы көліне дейін өтті [11].
Әліби Жангельдин 1910-1912 жылдары таяу ... ... ... Бұл саяхаттың мақсаты - өзінің білімін арттыру, әуесқой адамның басқа ... ... ... ... ... бірі Г.И. ... болатын. 1925 жылдың жазында ол әскерге шақырылатын жігіттермен Алматыдан Ыстық көлге дейін жаяу жорық ... Ол ... жас ... тобы ... Ақсу ... ... Чон-Ақсу өзені бойымен Сазановкаға (қазіргі Ананьево) дейін түсті.
Г.И. ... ... №10 ... дене ... мұғалімі болып жұмыс істеген. Өзінің оқушыларымен ол жақын ... ... ... ... ... 1926 жылы ... демалысында ол қайтадан оқушылармен Ыстық көл жағалауларына сапар шекті. Біртіндеп секция жалпы қалалық масштабқа ие болды.
1931 жылы республикамыздың астанасында Жетісу ... ... ... ... ... мен ... бүкілодақтық қоғамының бастауыш ұйымы ашылды (ТЭКҰ). Оның құрамында 10 адам енді. Оның белсенділері арасында Г.И. Белоглазов, В.Д. Городецкий, Н.Н. Дублицкий және т.б. ... ... ... ... өлкетану кеңесі құрылды.
Туристік актив күшімен Горель шатқалында туристер үшін тау лашығы (үй) ... 1936 жылы 50 ... ... ... ... жылдың қыркүйегінде ТЭҚҰ жабылып, оның орнына кәсіподақтар жанына ... ... ... ... (ТЭБ) ... жылы ... Бүкілодақтық Акционерлік қоғамның Қазақстандық бөлімшесі ашылды. 1956 жылдың 12 ... ... 25 ... ... ... ... жылы олардың саны 157-ге, ал 1971 жылы Қазақстан 8 мың адам қабылдады. 1995 жылы әртүрлі елдерден келген туристердің саны 28 мың ... 2001 жылы 2507 ... ... 1991 жылы ... ... ... болып қайта құрылды [сонда].
1965 жылы Қазақстан Республикасына туризм мен экскурсия одағы ұйымдастырылады және 5 облыстық одақ құрылады: Алматы ... ... ... ... Орал және ... ... ... бұл облыстарда экскурсия бюролары да ашылды.
Республиканың өте көркем жерлерінде жаңа туристік базалар ... ... ... - ... ... ... көлінің жағасында, Қарқаралы - Қарағанды ... ... ... ... ... - ... - Шығыс Қазақстан облысы Бұқтарма су қоймасының жағасында алтын бор - Көкшетаудың тауларында. ... ... ... ... Ыстық-Көлінің жағалауында [12].
Туризм - мемлекет жарнамасы. Қазіргі таңда дүниежүзілік мәнге ие болып отырған бұл сала тек ... ... ғана ... тарих пен археологиялық қазбалардың, мәдениет пен өркениеттің, ел мен жердің, сәулет пен ескерткіштердің тартымдылығы мен ерекшеленіп отыр. Осы тұста еліміздің ... ... ... ... ... деген болжаумен келісуге болады. Себебі, әр аймақтың өзіне тән тарихы, ... ... ... елі және ... бар. Дәл осы ... біздің көркем де, әсем жеріміздің түкпір-түкпірінде өзіне ғана тән гаухарларын табуға ... ... ... ... Көкшетаудың Оқжетпесі, Алматының шөлейт аймақтарында орналасқан Тамғалысы және басқа да аты аңызға ... ... ... ... ... ... ... көпшілігінің әуелі танысып өтетін интернет беттерінде Қазақстанның барлық туристік жерлері туралы біліп, ... ... ... ... Қызығушылық тудыратындай айтылмаса, жазылмаса, көрсетілмесе шетелдік емес, жергілікті азаматтардың да жеріміздің әсем жерлеріне баруы қиын-ақ, және ... ішкі ... ... орай ... ... ... дәрежеде емес.
Туризмнің дамуы барлық жақтан қарап келгенде де тек оң әсерін тигізеді. Мысалға, мұнай өнеркәсібі қоршаған ортаны қатты ... ... ... үлкен зиянын тигізеді. Ал, туризм саласы, керісінше табиғаттың тазаруы мен күтілімін талап етеді, осыдан туристік кәсіпорындар қызметі тек ... ... ... сонымен қатар, қоршаған ортаға да өз пайдасын тигізеді.
Қазіргі кезде адам қызметінің әртүрлі формалары бар, олар жалпы ... ... және ... ... ... ... ... жақсаруы жаңа әлемді ашуға адамның қажеттілігін, соның ішінде саяхатқа құштарлығын арттырады. Саяхат дегеніміз - туризм. ... тек орын ... ... ол ... ... және ... ... құрайды. Соңғы он жылда туризм мықты дербес индустрияға айналды.
Туризм түсінігіне теориялық және практикалық тұрғыдан нақты анықтама берілуі ... ... ... ... анықтама беруге тырысты. Әр пікір өзгеше болып табылады және бұл терминнің көптеген өлшемін ... ... ... ... ... жинақтап қорыту, белгілі бір таңдау өте ... ... ішкі ... - ... жарнамасы болып табылады. Алайда соңғы жылдары кіріс және ішкі ... ... ... ... ... ... мен ... ойынша туризм де Қазақстанның өсуі мен өркендеуіне зор ықпалын тигізеді. Осы орайда Алматының туристік инфрақұрылымы елеміздегі ең дамыған инфрақұрылым ... ... ... ... ... даму ... 600 ... астам туристік агенттіктер бар, 80-нен астам шетелдік компаниялармен байланыстар орнатылған. Өткен жылғы көшіқон қызметінің көрсеткіші бойынша қаламызға ... ... ... алыс және ... шет ... 76000 ... келген. Туристік агенттіктер туристерге қызмет көрсету арқылы мемлекеттік бюджеттің қірісін ұлғатып отырғандығын байқатуды. Туристік агенттіктері арқылы ... ... ... ... саны күні ... өсіп ... Ішкі маршруттық көрсеткіштер 3,3 есе өсті.
Қала әкімшілігі ... ... ... ... ... отыр. Алматының туристік индустрия орталығына айналуы қазіргі таңдағы ең негізгі мәселе.
Алматының әсемдігін біз басқа елден келген туристерге көрсетіп, ... ... ... ... ... ... әсер қалдырып, Алматы жайында өз елдеріне жеткізіп, қайтадан келулеріне ықпал етуіміз ... ... ... ... ... мультиприкаторлықтың аса үлкен пәрменділігіне ие. Ол тікелей және жанама түрде экономиканың 32 секторына есер етеді (бұл турфирмалар, көліктің барлық түрлері, ... үй ... ... ... ... ... ... ұлттық кәсіптер, парктер және тағы басқалары). Онымен қоса-бұл әлемдік өндірістегі ... ... ... ... ... ... ету ... аз ғана турфималарды қызықтырған еді. Туризмнің бұл саласын дамыту көп қаржылай салымды талап етті. Бұл жағдайдың теріс қыры ... ... ... ... ... ... концепциясының жоқтығынан күшейе түсті. Квалификацияландырмаған басқару басқа проблемаларды тудырды; әкімшілік формальды істердің қиындауы (визалар, шетелдік азаматтарды ... ... ... ... инфрақұрылым, қатаң салықтық режим, тұрғылықты халықтың туристерді бейбітшілікпен қабылдамауы. Тіпті интернет жүйесінде Қазақстанды туристерге қауіпті елдердің тізіміне ... ... де ... ... туристер санын көбейту мақсатында туристік ұйымның шетелге ... ... саны елге ... ... ... ... теңесуі керек деген айла да қолданып көрді. Бұл іске тек қана ... ... ... ғана емес, сонымен қатар шетелдіктер де қарсы болды. ... ... ... "тек ... ... ... қана ... өзгерте алады және 25% емес, барлық 50%".
Қазақстанда әуе жолдары да жақсы дамыған, бірақ авиабилет бағасының қымбаттығы ... ... өнім ... ... ол ... ... ... бәсекелестігін төмендетеді. "Мұнай өнімдерін өндірмейтін Қырғызстанда авиабилет құны ... ел ... ... екі есе ... ... болатын қазақстандық турфирмалар.
"Туризм" жайлы жаңа заңның шығуы туристік ... көп ... ... деп ... Мамандардың ойынша, жаңа заңда негізінен ішкі және ... ... көп ... ... ... ... он ... тармағында кәсіпкерлер арасында түсінбеушілік пен аландаушылыққа әкелді, онда "құзырлы орган соттың араласуынсыз турфирманың лицензиясын алты айға дейін тоқтата ... ... ... органдардың басқару тетіктерін өздеріне қалдыруға тырысуы түсінікті, бірақ бұл шенеуніктер тарапынан өз ... ... ... ... ... ... Туристік Фирмалар Ассосациясы " турфирмалар мен атқрушы билік арасындағы дауды тек қана сот шеше алады" деген ойда. Заң ... ... - ... ... үшін де, ... үшін ... ... Ұйымның үшінші мың жылдықта кеңестік республикаларға қатысты оптимистік болжамы бізді әлемдегі ең ... ел ... ... ... ... ... елдің өзі тәрізді көпке белгісіз болып қалуда. Шетел сарапшылары айтқандай Қазақстан басқа елдерден ерекшеленіп ... ... ... ... ... ... ... өз орнын таппайды деген. Кейбір ерекшеліктер қазірдің өзінде көрініп тұр. Біздің турөнімнің екі базалық компоненті бар: ... ... ... ... ... және сиынушылық) және сонымен тығыз байланысқан экологиялық туризм, (сафари, рафтинг, орниталогия, альпенизм, аң ... ... ... ... турбизнестің ерекшелігі оның әртектілігі. Бұл рыноктың тағы бір ... - ... және ... ... ақпараттық-аналитикалық орталықтың жоқтығы. Туризмде жұмыс істейтін салалар арасында ақпараттық вакуум пайда болды. Турфималар жетістіктерге жету жолында бағыттарды ... ... ... мен ... ведомствалар жеке жоспары мен жарғыларын анықтайды. Қонақ үй секторы өзінің баға саясатын орнатады. Ұлттық мемлекеттік парктер "делдалсыз" ... ... ... ... ... өзінің заңдарымен өмір сүреді. Қазақстандық елшіліктер мен өкілеттіліктер өз істерімен айналысады.
Кәсіптік экскурсоводтар санаулы ғана қалды. Осы үлкен ... ... ... жоқ. Одан ... ... ... үшін ... белгісіз тақырып болып тұр. Рыноктағы қатысушылар туралы, ұсыныстар мен сұраныстар туралы шынайы жағдай көрсетілген ... ... жоқ. ... ... ... ақпаратты бастыруға басылым болмайды. Халықаралық көрмелерге қатысу үлкен өзгеріс әкеле қоймайды, ал ... ... ... ... ... ... ... ақпарат жоқ, сондықтан - маркетингтік зерттеулер жоқ. Осыдан барып ... ... ... ... - бұл ... ... ... пайдалануы негізінде өнім өндіретін жəне өткізетін, жұмыстарды орындайтын, қызмет көрсететін заңды тұлға құқығын иеленетін дербес шаруашылық жүргізуші субъект. Еңбек ... ... ... жəне ... ... жəне ... меншіктенуші мүдделерін қанағаттандыру үшін табыс алуға бағытталған шаруашылық қызметі ... ... ең ... ... ... ... ... кəсіпорын жұмыстан бос уақытты, рекреацияны, демалысты ұйымдастыруға жəне халықты емдеуге, ... ... мен ... ... жəне ... рұқсат етілген жəне жарғыға сəйкес өзге де ... ... ... түрін жүзеге асырады. Туризм - жеке тұлғалардың уақытша болатын елде (жерде) жиырма төрт ... бiр ... ... не ... төрт ... аз ... ... бiрақ түнейтiн, ақылы қызметпен байланысты емес мақсаттағы саяхаты.
Туристiк операторлық қызмет (туроператорлық қызмет) - ... осы ... ... бар жеке жəне ... заңды тұлғалардың (бұдан əрi - туроператор) өздерiнiң туристiк өнiмдерiн қалыптастыру, ұсыну жəне туристiк агенттер мен туристерге өткiзу жөнiндегi ... ... ... ... ... (турагенттiк қызмет) - қызметтiң осы түрiне лицензиясы бар жеке жəне (немесе) заңды тұлғалардың (бұдан əрi - турагент) туристiк ... ... жəне ... жөнiндегi кəсiпкерлiк қызметi. Тур - белгiленген мерзiмдер шеңберiнде белгiлі бiр маршрут бойынша жасалатын саяхатты қамтитын туристік ... ... ... ... - ... қызмет көрсету кешенін алуға құқықты растайтын құжат. Туристiк өнiм - саяхат барысында туристiң қажеттіліктерін қанағаттандыру жеткiлiктi туристiк қызмет көрсетулер ... ... ... ... - ... ... кезеңiнде жəне осы саяхатқа байланысты оның қажеттіліктерiн қанағаттандыру үшiн ұсынылатын қажетті ... ... ... ... ... ... туризм нұсқаушыларының, гидтердің (гид-аудармашылардың) қызмет көрсетулері жəне сапар мақсатына байланысты көрсетілетін басқа да қызметтер). ... - ... ... ... ... ... ресурстарды танымдық мақсатта жиырма төрт сағаттан аспайтын уақытқа барып ... жеке ... ... қызмет - уақытша болатын елдегi (жердегi) туристiк ресурстарға танымдық мақсатта келудi ұйымдастыру жөнiндегi ... ... ол ... ... ... ... қызметтi көздемейдi жəне жиырма төрт сағаттан аспайтын мерзiмдi қамтиды. ... - ... ... ... ... ... ресурстармен таныстыру жөнiнде туристерге экскурсиялық-ақпараттық, ұйымдастырушылық қызмет көрсетуге сай біліктілігі бар, кəсiби даярлықтан өткен жеке тұлға. ... ... ... - халықаралық жəне ішкі туризм. Халықаралық туризмге: келу туризмi - Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұрмайтын ... ... ... ... ... шығу ... - Қазақстан Республикасының азаматтары мен Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын адамдардың басқа елге саяхатын қамтиды; ішкi туризм - ... ... ... мен оның ... тұрақты тұратын адамдардың Қазақстан Республикасының шегiндегi саяхаты.
Бағалардың өзгеруі туралы ақпараттарды жинау республика астанасында, ... ... ... ... ... жəне қалалар мен аудан орталықтарының іріктелген шеңберінде жүзеге ... ... жəне ... ... ... базалық кəсіпорындарын таңдау сол орында жүзеге асырылады. Сауда жəне қызмет көрсету түрлерінің барлық объектілері іріктеледі, ол зерттеуде сауданың түрлі шарттары мен ... ... ... ... ... өткізетін кəсіпорындар болу үшін қажет. Баға туралы ақпарат жинау тікелей ... ... ... ... бағаларды тіркеушілермен жүргізіледі. Салықтарды қоса отырып, зерттеу жүргізілген күнгі қолма-қол ... ... ... ... оған ... үшін ... қосымша алым кірмейді. Республика бойынша орташа бағаның ... ... ... баға ... ... арифметикалық салмақтағы шамасымен анықталады. Үй шаруашылығы - бірге тұратын, өз табыстары мен ... ... ... ... жəне ... ... ... бірлесіп тұтынатын бір немесе одан да көп жеке тұлғалардан құралған экономикалық субъект. Халықтың тұтыну ... - ... ... ... мен ... ... ... бағытталған ақшалай шығыстарының бөлігі. Бұған тамақ өнімдерін сатып алу, үйден тыс жерлерде тамақтануға жұмсалған шығыстар, алкогольдік ішімдіктер, ... ... ... емес тауарлар мен ақылы қызметтер сатып алу жатады.
Төлем балансының əдіснамасына сəйкес "Сапарлар" бабы, ең алдымен, келушілер (Қазақстандағы ... ... шет ... резиденттер), егер олардың келу мерзімі бір жылдан аспаса, осы елде сатып алған сол тауарлар мен ... ... ... [13]. Төлем балансында осы бап бойынша тіркелетін сома ... ... ... ... жəне ... көрсетуді сатып алуға арналған шығыстарының құнын бағалауды білдіреді. Бұл топқа есебі бабы бойынша жүргізілетін халықаралық қатынас жолаушыларын (билеттің құны) ... ... бабы ... ... ... экспорты-импорты бір сапарға жұмсалатын орташа шығыс нормасы мен барушылар-келушілер санының ... ... ... Бір ... ... ... ... Қазақстанның шекарасынан өтетін жеке тұлғаларды бару-келу елдері жəне мақсаттары ... ... ... жеке мақсатпен) бөлігінде зерттеу нəтижелері бойынша айқындалды. Азаматтығы, сапар мақсаттары жəне ... ... ... саны ... бастапқы ақпарат Қазақстан Республикасының ҰҚК Шекара Қызметінің жəне Ресей Федерациясының Федералдық Шекара Қызметінің деректері болып табылады. Бұл нормативтер бабын ... үшін 2001 ... ... ... қолданылуда.
Қатынас жол желісінің ұзындығы - көлік қатынастары учаскілерінің шақырыммен есептелген жиынтық ұзындығы. Қатынас ... ... ... ... ... желіні жасайтын бөлек учаскілердің ұзындықтарын қосу арқылы анықталады. ... ... - ... бір ... кезеңінде тасымалданған жолаушылар саны, көлік қатынас түрлері бойынша ескеріледі. Жолаушыларды тасымалдау статистикасындағы байқау бірлігі жолаушы-сапары болып саналады. Көліктің жолаушылар айналымы- ... ... ... ... ... көлемі. Жолаушылар айналымының өлшем бірлігі жолаушы-километр, яғни жолаушыны 1 шақырым қашықтыққа орын ауыстыру ... ... ... ... ... бойынша жолаушылар санын тасымалдау қашықтығына көбейтудің жиынтықталуымен анықталады, көлік түрлері тасымалдау қатынастары бойынша бөлек есептелінеді. Əуе ... ... ... ... ұшу ... ... жолаушылар санының осы учаскеге сəйкес келетін пайдалану қашықтығына көбейтінділерінің қосындысы ретінде ... Əуе ... ... ... саны ... ... көлік авиациясы ұшақтарымен тасымалданған барлық жолаушылар санының қосындысы ретінде есептеледі. Темір жол - ... жол ... ... жəне тек ... жол көлік құралдары үшін арналған қатынас желісі. Темір жол жолдары - жылжымалы кұрамның жылжуы ... ... (тар жəне кең ... ... ... ... ... жылжымайтын мүліктің объектілері. Алыс жол жүретін автобус немесе қалалық автобус - ... ... ... жəне ... аса отыратын орындары бар (жүргізушінің орнын қоса) ... ... жол ... ... ... автобуспен тасымалдау қолданылатын тарифіне карамастан, қалалық, қала маңыңдағы, қалааралық жəне халықаралық қатынастарда, сондай-ақ тегін жүру құқығын пайдаланатын ... ... ... төлеген жол жүру құжатымен жүретін жолаушыларды қоса, автобустармен тасымалданатын барлық жолаушылардың жиынтығы ретінде ... [14]. ... ... - ... ... ... ... туристік базалар, қонақжайлар, демалыс үйлері, пансионаттар жəне ... ... мен ... ... көрсету үшін пайдаланылатын басқа да үй-жайлар мен ғимараттар. Қонақ үй - ... ... ... ... ... ... да қызметтері бар орналастыру құралдары. Мотель - қала сыртында, автотрасса бойында, əдетте бір-екі қабатты ғимаратта немесе кірер есігі ... ... ... ... көлік қоятын тұрағы бар қонақ үй. Кемпингтер, автофургондар мен үй ретінде қолданылатын автотіркемелерге арналған тұрақтар - ... ... ... ... ... ... мен доңғалақты үйлерді орналастыра алатын қоршалған аумақтағы орналастыру орны. Аумақта ортақ пайдаланымға арналған санитарлық-техникалық қажеттіліктері ... ... ... арналған жатақхана - қонақ үйдің алуан түрлілігі; ол, əдетте, ұйымның балансында тұрады жəне оның мамандарының, ... осы ... ... байланысты жүзеге асыратын, коммерциялық қызметпен айналысатын адамдардың уақытша тұруы үшін арналған. Бір жолғы сыйымдылық - барлық бөлмелердегі ... ... ... саны ... ... ... уақытша (қосымша) қойылған төсек орындар жəне тікелей мақсатта үнемі пайдаланылмайтын орындар есепке алынбайды. Қонақ үй кəсіпорындарының түнемелік (тəулік-төсек) ... - ... ... ... - ала ... ... бойынша сақтап қоюмен қоса тұрақты жəне уақытша пайдаланылған орындар санын көрсетеді жəне ол ... ... ... ... ... ... анықталады. Нөмірлік қорды (бар орындарды) пайдалану коэффициенті түнеу санын бір ... ... пен жыл ... ... ... көбейтіндісіне бөлу арқылы есептеледі [сонда].
Бөлімде мамандандырылған орналастыру құралдары - санаторий-курорттық мекемелердің қызметі туралы ақпараттар жарияланған.
Бұл ішкі сыныпқа кіреді:
- ... ... ... ... ... ... ... бальнеологиялық емханалардың, балшықпен емдеу орындарының қызметі;
- тəулік бойғы мамандандырылған ... ... ... ... ... санаторийлер мен пансионаттар - төсектермен жабдықталған жəне табиғи емдік факторлардың (климат, ... ... ... ... жəне т.б.) ... ... негізінде нақты мерзім ішінде науқасты еңбекке жарамды ету емімен қамтамасыз ететін емдеу - алдын алу ұйымдары. Олардың ... ... жəне бір ... көп ... ... ... мен ... сауықтыру орындары шегінде орналасқан. Жинақта бірлік саны ... ... ... ... ... саны ең көп ... төсектер (орындар) туралы жəне емделіп демалған адамдар саны туралы деректер көрсетілген. Санаторий-профилакторийлер - төсектермен жабдықталған, ... ... бос ... өндірістен үзіліссіз, емдік-сауықтыру шараларымен қамтамасыз ететін ұйымдар жанында қызмет ... ... - ... алу ... Демалыс үйлері, пансионаттар, базалар мен басқа демалыс ұйымдары, туристік базалар - демалыс үшін ... онда ... ... мерзімге орналастыру мен тамақтандыру немесе тек орналастыру ұсынылады, сонымен ... ... - ... ... ... ... ... курорттардың, емдеу- сауықтыру орындарының, қала маңындағы аймақтардың шегінде орналасқан. Мұндай ұйымдар жыл бойы (жылдық) немесе маусым бойы ... ... ... ... жəне ... тамақтандыру бойынша сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтердің барлық көлемі кіреді, туризм саласында қарастырылып отырған көлемдерді қоса. Бөлшек ... - жаңа жəне ... ... ... қолды тауарларды жеке тұтыну немесе үйде пайдалану немесе кəдеге жарату үшін халыққа ... ... ... ... ... - жаңа жəне ... ... тауарларды бөлшек сауда сатушыларға, өнеркəсіптік, коммерциялық, институционалды немесе кəсіби пайдаланушыларға немесе көтерме сауда сатушыларға, сондай-ақ осындай тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... делдал немесе агент ретінде қызмет ететіндерге немесе осы тауарларды сататындарға алып-сату (өңдемей сату). Тамақ өнімдері мен сусындарды ұсыну бойынша қызметтер ... ... - ... үшін ... тағамдарды, сусындарды сату мейрамханалар, барлар, таверналар; асханалар, өзі шығарған өнімдерді, сондай-ақ тез арада пайдалануға ... ... ... ... өндірумен, өңдеумен, өткізумен жəне тұтынуды ұйымдастырумен байланысты кəсіпкерлік қызмет.
Театрлар - бұл əдебиет жəне өнер ... ... ... ... асыратын (балаларға жəне жас өспірімдерге арналған опера жəне балет, ... ... ... пантомимо, əзіл-оспақ жəне музыкалық драманы қоса алғанда өзге де ... ... ... - ... ... жəне ғылыми-зерттеу функцияларын жүзеге асыруға жəне тарихи-мəдени ... ... ... ... ететін музей экспонаттары мен музей коллекцияларын сақтау, зерттеу жəне жұртшылыққа ұсыну үшін құрылған ... ... ... ... ... ... мен техниканың жекелеген салаларындағы жетістіктерді көрсету болып табылатын тұрақты ... ... ... ... кіреді.
Концерттік ұйымдар - бұл əдебиет пен өнер туындыларын көпшілікке орындау жəне көркемөнер ... мен жеке ... ... ... ... ... ... кешенін іске асыратын көріністік ұйымдар. Клуб типтес мəдениет мекемесі - ... бос ... ... өнерпаздардың халық шығармашылығы ұжымдарының жəне басқа да клубтық құрылымдардың қызметін ұйымдастыратын мəдени-ағарту мекемесі.
Кітапхана - бұл ... ... жəне ... ... ... ... ... аудиовизуалдық материалдары, электрондық таратушыларда құжаттары бар ақпараттық, мəдени, ағарту қызметтерін атқаратын жəне оларды заңды жəне жеке ... ... ... ... ... - ... кинофильмдерді көрсетуге арналған үй-жай, ғимарат.
Саябақ - бұл көкмайсалы алабы бар, ... ... ... жəне дене шынықтыру-сауықтыру жұмыстарын ұйымдастыратын кешенді, көп функциялы мəдениет мекемесі [сонда].
Туризмнің дамуына серпінді күш ... ... ... ... ... ... және экскурсиялар бойынша облыстық кеңестер, экскурсиялық бюролар, ... және ... ... ... ... ... орынды Республикадағы туризмнің материалдық базасын күшейту бойынша шаралар - жаңа туристік базалар мен қонақ үйлерді ... ... ... кинотеатрлар және басқа да мәдени және тұрмыстық қызметтермен жабдықтау ... ... ... ... беру ... ... қайық станциялары, мамандалған автобазалар ашылды.
Елдің бас қаласы Алматыда туризм қарқынды түрде дамыды. 1959 жылы облыста ... ... ... ... орналасты. 1972 жылы Алматыға жақын жерде Талғар ауданының Горный садовод ауылынан ... ... ... 1970 ... бастап Алматылық автобаза қаланың және облыстық туристтік ұйымдарына қызмет көрсетіп келеді. 1975 жылы биіктаулы мұз айдыны салынғалы және атты ... ... ... де ... бастады. Алайда, мұның барлығы әлі де жеткіліксіз еді.
1979 жылы Алматылық туристердің ... ... ... бойынша, қалада 100 шақты туристтік секциялар, 7 туристтік клубы жұмыс істеді. Туризммен айналысатындардың саны 213 мың ... асты ... бұл ... 900 мыңдай тұрғын халық болды) [15].
Тау туризмнің ... ... ... ... айналып, туристік слеттер, туристік кештер, мейрамдары жыл сайын Горький ... ... пен ... ... ... ... отырды.
1988 жылы КСРО-да туризмді басқару құрылымы өзгереді. ... мен ... ... ... орнына туристік - экскурсиялық бірлестіктер (ТЭБ) аймақтық қағидаға байланысты құрыла бастады.
Басқа республикалардағыдай, Қазақстанда ТЭБ-ге бұрын ... ... ... ... мен ұйымдар енді (турбазалар, қонақ үйлер, кемпингтер, тамақтандыру кәсіпорындары, автобазалар және т.б.).
Туризмде басталған қайта құрылыс туристер ... ... ... ... кейіннен оларды шаруашылық есепке өткізді. Олардың халықтың денсаулығын жақсартуға ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастырылуы сирей береді. Кейбір туристік клубтар жабыла бастады.
Терең экономикалық дағдарыс Қазақстанға 1990 жылы келді, сонымен қатар ... ... ... ... туризмнің дамуына үлкен әсерін тигізді. Қоғамның кедейленуі мен әлеуметтік жағдайының әркелілігі туристік ... ... ... әкеліп соқты. 90-шы жылдарда туристік саяхаттарға қатысушы адамдардың саны күрт төмендеді. Қорыта келгенде, қазіргі шақта жас ... ... ... ... тұрғыдағы туризм индустриясын құру үшін барлық жұмыстарды жаңадан ... ... ... ... ... жай-күйі
Туризм - қоғамдық өмірдің көп ... және көп ... ... ол ... табысты және неғұрлым динамикалық экономика саласының бірі болып табылады. Қазіргі кезде туризм саласы ... ... 300 млн. адам ... ... яғни бұл ... әрбір оныншы жұмысшы. Жалпы инвестицияның 7% -нан жоғары бөлігі, әлемдік тұтынушылық шығынның 11%, барлық салықтық ... 5% және ... ... ... бір ... туризмнің үлесіне тиеді [16]. Туризм транспорт пен байланыс, сауда, халықтық тұтынушылық тауарларын өндіру, ауыл шаруашылық, ... ... ... ... және тағы да ... ... ... негізгі секторларына әлеуметтік-экономикалық дамудың катализаторы ретінде әсер етеді. Мамандардың болжамы бойынша XXI ғасыр туризмнің шарықтау ғасыры болады.
Әлемдік туризмнің қарқынды даму ... ... ... мол ... бар және осы ... ... жоғары қазіргі заманға сай туризм индустриясын жасай алатын тәуелсіз Қазақстан елі де тыс қалмады.
Көптеген ... ... ... ... ... ... және ... құрылыс, ауылшаруашылық, халық тұтынатын тауарлар өндірісі т.б) зор ... ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді: демографиялық, табиғи-географиялық, әлеуметтік-экономикалық, тарихи, діни және ... ... ... ... ... ... және ... дамып келе жатқан қызмет көрсетулердің халықаралық сауда сегменттерінің бірі болып табылады. 1999 жылы ... ... ... ... ... ... табыстың 8%, қызмет көрсету секторы экспортының 37% құрады. Туризмнен ... ... ... ... ... және ... экспортының табысынан кейін тұрақты үшінші орында келеді. Мұндай оң үрдіс жаңа мыңжылдықтың бас кезінде де сақталады деп күтілуде. Әлемдік ... ... ... аудандары өзінің рекреациялық сыйымдылығының шегіне іс жүзінде жеткендіктен, туризмнің өсуі ... ... жаңа ... есебінен басым дамитын болады. Осыған байланысты, Қазақстанның әлемдік туристік рынокта өзінің ... ... ... ... ... бар. Бүкіләлемдік туристік ұйым (БТҰ) 1999 жылдың қорытындысын шығарды, онда шет елге сапар шегетін туристер саны 657 млн. адам. ... ... ... ... ... 455 ... ... құрады, соның ішінде, АҚШ 75 млрд. доллар алды, 252 млдр. доллар-Испания, 31 млрд. доллар-Италия және 24 ... ... ... Қазіргі туризм еңбекшілердің жыл сайынғы ақылы еңбек демалысына шығуымен байланысты болды, мұның өзі ... ... және бос ... өткізуге негізгі құқығын тану болып табылады. Ол жеке адамды, адамдар және халықтар арасындағы ... ... ... факторына айналды. ДТҰ, туризм жөніндегі мамандандырылған халықаралық ұйымдардың зерттеулерінің талдауына, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің әлеуметтік, мәдени және экономикалық өміріне тікелей ықпал ететін қызмет ретінде түсініледі. Әлемдегі туризмнің ... ... ... тұрғындардың өмірлік жағдайын жақсарту, бос уақытты, демалыстарды көбейту, экономикалық және саяси тұрақтылық тағы басқа да факторлар әсерін ... ... ... туризм - бұл әлемдік экономиканың құлдырауды білмейтін ... ... ... ... орташа есеппен, бір шетелдік туристің беретін табысын алу үшін оған барабар, шамамен 9 тонна тас көмір немесе 15 тонна мұнай ... 2 ... ... ... ... әлемдік рынокқа шығару керек. Бұл ретте, шикізат сату елдің энергия көздерін азайтады, ал ... ... ... ... ... ... ... экономистердің есебі бойынша, 100 мың турист қалада орташа есеппен екі сағат болған ... ... 350 мың ... ... адам ... бір ... 17,5 доллар жұмсайды [сонда]. Сөйтіп, шикізат сату өзіндік экономикалық тығырыққа тірелу болса, ал туризмді дамыту - ұзақ мерзімді, ... ... ... ... ... ... аудандарының экономикасына белсенді әсер етеді. Туризм саласындағы шаруашылық жүргізуші субъектілердің құрылуы және жұмыс істеуі жол көлігін, сауданы, ... - ... ... медициналық қызмет көрсетуді дамытумен тығыз байланысты. Сөйтіп, туризм индустриясы басқа экономикалық секторлардың көпшілігімен салыстырғанда, неғұрлым пәрменді мультипликаторлық тиімділікке ие. ... ... ... ... экономикада басты орында және әлемдегі ең пайда көп түсіретін бизнес түріне жатады. Сондықтан да әлемдік шаруашылықтың бұл саласының болашағы жайлы ... ең ... ... ... Осы ... ... туристік мақсатта сапар шегуі бүкіл елді қамтыды, осыған байланысты әр ... ... ... ... ... ... ... Көптеген кәсіпкерлердің туризмге қызығушылық білдіруі бірнеше факторлармен түсіндіріледі. Ең бірінші, ... ... ... ... ... көп ... қажеті жоқ. Екіншіден, туристік нарықта ірі, орта, кіші фирмалар өзара әрекет етеді.
Қазақстан - бұл Азия мен ... яғни ... ... Оның территориясы кең: Қазақстан территориясы бойынша әлемде тоғызыншы, ал ТМД-да Ресейден ... ... ... ... ... ... ... орынды алады. Бұл нағыз мемлекет. Республиканың шығыс бөлігі сияқты, жер шарында мұхиттан қашықталған басқа бір де бір елді ... жоқ. Оның ... ... ең ... ... тек ... кең ... ғана көрікті емес, оның табиғи қарама-қайшылықтарымен де есте қалады. Оның солтүстік нүктесі Қазан мен Мәскеу арақашықтығындай, ал оңтүстігі - ... ... Баку ... ... ... Кейбір аймақтары теңіз деңгейінен ондаған метр төмен, ал оның биік ... ... ең биік ... - ... әлдеқайда биік. Қазақстанның түрлі сипатты тауларының табиғаты олардың атауларынан байқалады: ... - , ... - , ... - , ... - ... ... ... дамыту және демалыс орындарын ашу туралы мәселенің қозғалғанына көп уақыт өтті. Және де ол ... ... ... ... ... дамыған елдерімен Қазақстандағы туризмді салыстырсақ, Ресей мен БҰҰ-да да әлі кезге дейін туризм саласы ел экономикасы үшін ... ... ... Осы ... ... ... белгіге ұқсатып келеді. Мұнда экономикаға байланысты ешнарсе жоқ деген түсінік қалыптасқан.
Өткен 18 жылда республикада ... ... ... және ... ... ережелер тізімі қабылданған болатын. Бірақ олардың өзі жеткілікті болмады. 2001 жылға дейін күшінде болған Қазақстан Республикасының ... бір ... ... ... саласында ақыры қолданысқа енгізілмеді.
Және 90-жылдардың басында шығарылған (жаңасы тек 2001 жылы ... ... және тек ... ... ғана ... Соңғысында жаңа құрылыс объектілерін көрініс ретінде және ... ... ... қала құрылысы және архитектура, монументтік өнерді қайта қалпына келтіру ісі жүргізілетін 12 басты аудандар көрсетілген ... [17]. ... ... ... ... болып табылатын, әлемдік қоғамдағы бірігудің қайнар көзі саналатын - іске асырудың қажетті шаралары баяу қолданылып жатқанымен ... ... ... отыр.
Tәуелсіз алғанға дейін Қазақстанда туризм, экономиканың басқа салалары сияқты бір орталықпен қатаң түрде реттелді. Қазақстанның тарихи ... бар ... ... мәдени ескерткіштер және табиғи көркем жерлер дұрыс жарнамаланбай және қажетсіз болып қалатын. Қазіргі таңда Қазақстанның экономикасында ... рөлі ... арта ... және ... ... ... ... Соған байланысты, елімізде бір қатар қаулылар мен заң жобалары қабылданды. Оның ішіндегі ең маңыздысы болып, туристік саланы дамытудың ... ... ... ... ... басты мақсаты - қазақстандық және шетелдік азаматтардың әр түрлі туристік қызметтерге ... ... үшін кең ... ... ... ... ... тиімділігі жоғары және бәсекеге қабілетті туристік кешен құру, саланы дамытудың экономикалық және ... ... ... әрі ... ... ... сапасын қамтамасыз ету жөнінде мемлекеттік деңгейдегі шараларды іске асыру. Бұл ... ... ... бірі ... ... және ... ... дамыту және сақтау. Ол үшін мынандай шараларды іске асыру қажеттілігі қарастырылған:
- мәдени-тарихи және табиғи рекреациялық ... ... және ... ... халық арасында туризмнің құндылықтарын насихаттауды және қоршаған ортаға ұқыпты қарауды қамтамасыз ету;
- Ұлы ... жолы ... ... ... құрылыстық обьектілерді зерттеу және т.б.
Ұлы Жiбек жолының тарихи ... ... ... ... ... олардың мемлекет тарихындағы халықты бiрiктiретiн құндылықтар ретiндегi рөлiн ашып көрсететiн жүйелi iс-шаралар өткiзу мемлекеттiң негiзгi стратегиялық бағыттарының бiрiне айналуға тиiс. ... ... ... ... мол ... қазынамыз әлемдiк қауымдастық назарына жеткiлiктi ұсынылмай отыр, сол тұрғыда мәдени туризм де ... ... ... ... ... әлемге Ұлы Жiбек жолының негiзгi тармағы ретiнде көрсету, соған орай ... ... ... құру ... ... ... ... туризм саласындағы белгілеген барынша маңызды міндеттерінің бірі - Қазақстанды орталық азиялық өңірдегі туризм орталығына айналдыру. Туризмді дамытудың ... ... ... ... ... аясында бес жылдың ішінде халықты жұмыспен қамту үшін, ... және ішкі ... ... ... ... ... ... өсімі үшін, сонымен қатар Қазақстанды 2011 жылы Ортаазиялық аймақтың туризм ... ... үшін ... ... ... ... құру қарастырылған. Аталмыш бағдарламаны іске асыруға республикалық бюджеттен 59 млрд. ... ... сома ... қаржы бөлінді.
Дегенмен, кемшіліктер әлі де жоқ емес. Әрине, ең алдымен құралдардың жетіспеушілігін айту керек, осыдан барып Қазақстанның туристік-рекреациялық мүмкіндіктері туралы ... ... ... ... Ең бастысы, қағаз жүзіндегі емес, шынайы мүмкіндігі бар мемлекеттік туризмді қолдау саясаты жетіспейді. ... ... ... тиімділігі төмен екендігін білу үшін бірден күрделі экономикалық есеп жасау міндетті емес. Қазақстанға келген туристердің саны 2008 жылы 1994 ... ... 10 есе ... ... ... ... ... өсімі, мың адам
Жылдар
Қызмет көрсетілген туристер
Қабылданған туристер
Жөнелтілген туристер
Экскурсиялық қызмет көрсету
Жалпы ішкі өнімдегі туризмнің салыстырмалы шамасы
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
1143,5
1514,9
1651,2
950,5
791,3
806,5
791,3
228,3
146,9
154,5
171,4
229,0
292,7
434,9
521,0
541,9
473,9
236,0
420,0
450,7
250,0
141,1
132,5
35,0
50,1
23,9
2,5**
29,8
45,0
31,4
39,9
56,2
62,1
37,9
233,8
622,4
700,5
700,5
650,2
674,0
145,7
106,1
67,4
38,074,7
94,7
154,9
210,7
255,6
286,7
261,0
Ақпарат жоқ
Ақпарат жоқ
97,3
14,6
36,3
49,9
53,7
72,1
55,7
114,1
66,989,3
106,4
184,3
209,2
193,1
174,9
0,09
0,06
0,08
0,14
0,02
0,02
0,07
0,09
0,04
0,06
0,05
0,04
0,045
1,8
1,9
Ақпарат ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша қызмет көрсетілген туристердің көбі (тең жартысынан көбі) басқа мемлекетке саяхаттауға шыққан, ал тек 0,8% ... ... ... ... ... ... Осы ... бойынша халықаралық туризмде таяу және алыс шетелдік туризмнің қатынасы 1:9 құрайды [сонда].
Бұл тек халықаралық туризмнің ... ... ... ... ... саяхат ұғымы негізінде басшылық жасап келеді.
Қазақстан Республикасындағы туризм түрлері бойынша туристерге қызмет көрсету. 2008 ж. мың ... ... ... ... түрлеріне
Барлығы
Келгендері
Шыққандары
Ішкі
473 947
37 973
261 034
174 940
100,0
8,0
55,1
36,9
2008 жылы ішкі ... ... ... 36,9% (2007 жылы - 35,8%) ... Бұл ... ... ... демалыс орындарындағы, арнайы шипажайлардағы емделу пайызы артып ... ... жылы ... ... өзінен кіріс 32 365 930,1 мың теңге жеткен, ал 1999 жылы ... ... ... ... ... 2 410 433,3 мың теңгені құраған. Осы кірістің төрттен бір бөлігі Алматы қаласынан түскен пайда [сонда].
2008 жылы ... ... ... ... қызметтері бойынша түскен кіріс
Облыс
Жолдама жасау мен көрсетілген көмек арқылы түскен кіріс, мың теңге.
%
Қазақстан Республикасы
32 365 ...
56 ... ...
455 ... ... ... ... 891,8
0,27
Батыс Қазақстан
295 935,7
0,91
Қарағанды
1 573 047,1
4,86
Қостанай
340 002,8
1,05
Қызылорда
89 056,4
0,28
Маңғыстау
430 781,2
1,33
Павлодар
607 802,7
1,88
Солтүстік Қазақстан
427 780,7
1,32
Оңтүстік Қазақстан
220 817,3
0,68
Астана қаласы
666 ... ... 618 ... бөлу барысында түскен кіріс (жолдама бағасы мен көрсетілген ... ... ... ... ... есептеледі: Алматы қаласына - 79,2%, Қарағанды облысына - 4,9%, ... - 2,1%, ... ... - 1,8%, ... Қазақстанға - 1,7%, Алматы облысына - 1,4% кіріс ... ... ... жылы ... ... ... мен туристік қызмет көрсету барысында кірген кіріс мөлшері.
Облыс
Көрсетілген қызмет
Сатылған жолдама
Көрсетілген қызмет
адам
%
Мың теңге
%
Мың теңге
%
Қазақстан Республикасы
473 ... 926 ... 439 ...
34 ... 590,0
0,2
25 913,9
0,2
Ақтөбе
8 714
1,8
572 755,6
3,4
15 682,9
0,1
Алматы
20 970
4,4
219 413,4
1,3
236 063,1
1,5
Атырау
3 397
0,7
272 950,0
1,6
87 209,9
0,6
Шығыс Қазақстан
59 667
12,6
396 494,6
2,3
151 954,6
1,0
Жамбыл
4 708
1,0
70 461,8
0,4
16 430,0
0,1
Батыс Қазақстан
2 ... ... ... ... 093 ... ... ... 599,8
0,9
190 403,0
1,2
Қызылорда
609
0,1
44 224,2
0,3
44 832,2
0,3
Маңғыстау
14 762
3,1
218 672,0
1,3
212 109,2
1,4
Павлодар
12 197
2,6
555 135,9
3,3
52 666,8
0,3
Солтүстік Қазақстан
6 167
1,4
369 306,9
2,2
58 473,8
0,4
Оңтүстік Қазақстан
5 422
1,1
205 ... ... ... ... ... 536,6
1,9
Алматы қаласы
212 663
44,9
12 073 114,9
71,3
13 545 173,9
87,7
Осыған байланысты қызмет көрсетілген туристер немесе көшбасшылар ... ... ... ... ... - 44,9%, ... - 13,9%, ... Қазақстан - 12,6%, Ақмола облысы - 7,2%, ... ... - 4,4%, ... ... - 3,9% ... ... ... құрылым туризм саласы бойынша кіріс пен түсімде келесідей шешімдерді ... ... ең көп ... көрсетілген аймақ Алматы мен Астана (44,9 және 13,9% барлық туристік қызметтерге сәйкес) және Шығыс Қазақстан (12,6%).
Кірістің қай ... көп ... ... ... (бір елде ... салық төлеген, сосын басқа мемлекетке тұрғылықты мекендеуге не уақытша жұмыс істеуге ... ... ... мәртебесі) кіріс мөлшері ең көп түскен. Олар көбіне бірден-бір демалатын орын ... мен ... ... ... Алматы облысы, Шығыс Қазақстан мен Қарағанды облысы) орындарында демалу барысында түскен пайда. Сонымен қатар жаңа административті ... мен қызу ... ... өнеркәсіптік аумақты елдер (Астана, Ақтөбе, Ақмола, Атырау облыстары).
Туризм саласынан түсетін негізгі кіріс Алматы мен ... ... ... жылдың өзінде Қазақстанға бүкіл әлем бойынша 100-ге жуық мемлекет өкілдері келген. 2007 жылы Қазақстанға саяхатшыларды жіберуде ... ... ... ... орынға ие болған Түркия елі (14573). Ал екінші орынды АҚШ мемлекеті (5487) алады. ... ... ... (4929), ... (4442), ... (4270), ... (4163), ... Республикасы (3514) ие [сонда].
Осы көрсеткіштерді сараптауда Түркия ... ... ... көп болу себебі, ол ата-тектен келе жатқан еліміз бен Түрік елінің ... ... ... мен ... ... ... Ал АҚШ саяхатшыларының негізгі елге келу мақсаты Қазақстанмен стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... ірі көлемде неміс диаспораларының Қазақстанға келіп тұрақтануы себеп болып, сонымен қатар екі ел арасындағы экономикалық байланыстардың одан әрі жақсаруына ... ... ... Польша, Корея Республикасы Қазақстанмен жасалатын тауар-саттық байланыстар үшін келетіндер. Қосылып бірге экономикалық проектілер жасап, бірге жұмыс жасауда ... рөл ... ... ... ... аз ... қарамастан, басқа да БҰҰ елдері секілді саяхатшыларын Қазақстанға жіберуде жоғары орындардан көрінеді. Мұнда екі ел арасында географиялық жақындастық пен ... келе ... ... ... ...
Дамушы елдерде (Қазақстанда кіреді) туризм саласы дамуының ерекшелігі, ұлттық (ішкі) туризм ... ... ... және ... ... келе жатқан индустриялық туризм саласы тек сыртқы келімшілердің жағдайын жасауға ғана негізделген. Осы ... ... да бар. ... бізде кері процесс жүреді, яғни елге кіріп жатқан саяхатшыларға емес, елімізден ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Осы барлық деректер мен сараптамалар Қазақстанға келушілерге туристік ... ... ... ... ... жағдайлардың заңды түрде орындалуының жетіспеушілігін, салыққа түсетін ... ... ... ... ... туризмді насихаттау, шетелдегі біздің еліміздің табиғи сұлулығының жеткілікті түрде көрсетілмеуі.
Еліміздегі экономикалық және финанстық жағдайының нашарлығы туризм проблемаларының әлеуметтік ... ... ... Атап ... Әлеуметтік жағдайдың нашарлауы;
* Тұрғындардың шынайы кірісінің қысқартылуы;
* Қазақстан тұрғындарының кіріс дифференциациясының ... ... ... ... ... ... ... көпшілігінің күнделікті тіршіліктік ақша кірісінің төмендеуі.
Қалай болғанда да, барлығымыздың ... ... - ел ... үшін ... ететін жобаларды ұсыну белсенділігін арттыру және олардың мерзімінде пайдалануға беріліп, толық қуатымен жұмыс ... қол ... ... ... ... жылдары іске қосылды делінген индустриялық-инновациялық жобалардың барлығы толық қуатын пайдаланып отырған жоқ. ... ... ... ... ... ... жаңа ... талапқа сай орындалуын көзден таса, көңілден тысқары қалдырмауға тиіспіз.
Адам мен оны ... орта ... ... ... ... Бір ... адам мен қоршаған орта арасындағы қиын комплексті қарым-қатынас, екінші жағынан ғылыми-техникалық ... ... адам ... табиғатты түрлендіруінен болатын қоршаған ортаның интенсивті өзгеруі.
Туризм адам мен қоршаған орта арасындағы қайшылықтарды жоюға бағытталған. Алайда ... жаңа ... ... ішкі туризмді дамытудың проблемаларын, әсіресе әлемдік туристік ... ... ... ... қиын ... және қаржылық жағдай туризмнің әлеуметтік мәселелер аспектілерін қиындатты:
* өмір сүру деңгейінің төмендеу;
* тура ... ... ... ... ... ... ... тұрғындардың сатып алушылық қабілетінің төмендеуі;
* өмір сүру минимумынан табысы ... ... ... ... ... ... ... және т.б. жатады. Ал туризм адаммен жасалған мәдениет орындарына сүйенеді. Яғни, тек табиғи ресурстарды ғана емес, мәдени және мәдени мұра ... ... және ... ... екі ... қарастыруға болады:
* Мәдениеттің туризмге әсер етуі;
* Туризмнің мәдениетке әсері.
Белгілі территорияның материалдық жағдайының болғандығын мәдениеттің туризмге әсер етуінен материалды ... ... ... ... ... ... құралдар). Бұл объектілерде мәдени қызметтің негізі қаланады.
Әлеуметтік инфрақұрылымның тұрғысынан бұл әсер ерекше айқындалады. Н.Ф. Голиковтың анықтамасы бойынша оған ... ... ... ... ... беру, демалу объектілері және т.б. жатады [19]. Аталған объектілерден демалыс - әлеуметтік инфрақұрылымның негізгі бөлігі болып табылады. Адамдар ... ... ауыр ... өзін ... деп түсінеді. Демалыс орны рекреациямен бірдей ұғым, өйткені соңғы сөзіміз , дегенді білдіреді. Сондықтан демалыс ... ... ... ... ... ... ... аспектілерді қамтиды.
Тарихи-мәдени архитектуралық-этнологиялық, археологиялық және басқа ескерткіштер орналасу жағынан туризмге әсері әртүрлі бола алады. Бұл Қазақстанның барлық ... көне ... ... ... Мысал ретінде, Қазақстанның бойында орналасқан туристік орталықтарын айтсақ болады. Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Президентінің атты мемлекеттік бағдарламаға жарғы ... ... ... және қонақжайлылықты дамытуға және қалыптастыруға себеп болып отыр.
Ғылым-білім потенциалының болуы мәдениеттің туримзге әсерінің ... ... ... ... ... ... танымдық функцияларын қоса туристерді қабылдаушы мемлекет тұрғындары ғылым және ... ... ... ... ... ... жоғары квалификациялы кадрлар көп болса, резидент емес ... ... ... ... де көп ... ... ... потенциалы дегеніміз тек кәсіптік білім категориясы ғана емес, сонымен қатар ... ... және ... ... ... және ... түрлерін меңгеру, бірнеше шет тілін білуі керек. Бұл ... және ... ... ... ... ... ... мәдени объектілердің болуын ғана емес, сондай-ақ басты фактор жұмыс күшін анықтайды. Қазіргі кезде әлемде туризм индустриясында 212 миллион жұмыс орны бар, ал ... он ... оның саны 338 ... ... өсуі ықтимал [20].
Жұмысшыларды туристік салаға нәтижелі тарту үшін еңбек биржасында есепте тұрған жұмыссыздарды тарту ... ... ... ... ... ... қиын ... қалыптасты. Экономиканы қайта қалыптастырудың нәтижесінде көптеген жұмыс орындары ... яғни ... саны ... ... ... және ... индустриясының бәсекеге қабілеттілігін кластерлік дамыту арқылы арттыру кластерлік буындар құру, олардың өзара іс-қимылын жақсарту және іс-қимылдың республикалық шебер-жоспар түрінде ... ... ... ... ... процесін жылдамдатуға көмектеседі. Қазақстанда туристік кластерлер құру мен оларды дамыту шеңберінде қазақстандық туристік өнімді әлемдік нарыққа жылжыту ... ... де ... ... саясат жүргізу жоспарлануда.
Түрлі еуропалық және азиялық нарықтағы ахуалды зерделеу нәтижесінде мынадай қорытынды шығаруға болады:
Тұтастай алғанда Орталық Азияның және ... ... ... әлі де болса жаңа халықаралық туристік бағыттар бөлігінде белгісіз болып қалып отыр;
"Қазақстан" сөзі жиі ... ... әлі де ... ... ... жоқ.
1.3 Мәдени туризмнің даму жолдары
Туризм Қазақстанда рыноктық қатынастарды қалыптастыруда көптеген аспектілердің ... ... ... ... және ... ... ... туризм қысқа мерзім ішінде экономиканың ең табысты саласына айналуы мүмкін. Жүргізіліп отырған реформалар мен өзгерістердің методологиялық жоспарында ... ... ең ... және ... бағытты саясатын таңдау маңызды рөл атқарады. Осы мақсатта туристік бизнестің дамуына, динамикадағы жеке сегменттердің қалыптасуына ретроспективті және ситуациялық ... ... ... ... туризмнің рөлі күннен-күнге өсуде. Жоғарғы табысты, ірі және динамикалық сала болып отыр, ол өз кезегінде тек мұнай өндіру мен ... ... ғана ... ... ... қалады. ДТҰ жылма-жыл статистикалық жинақ шығарып отырады. Өкініштісі, осы жинаққа Қырғызстан еніп, Қазақстан ... ... ... ... көкейтесті мәселені мемлекеттік дәрежеде жедел шешіп, экономикалық ... да, ... ... ... ел ... де ... ... қажет. Туризм қызметінде маркетингтің кешенін айтарлықтай әлі қолданбаған, туристік кәсіпорындардың маркетингтік кешенін жолдау толық зерттелмеген. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... демалу және емделу зоналары жалпы ауданы 1,7 млн-ға жуық болады. Оның ішінде Батыс ... 168,6 мың га, ... ... 373,4 мың га, ... ... 111,8 мың га, ... ... 453,8 мың га, Оңтүстік Қазақстанда 513,4 мың га [21].
Қазақстанда туризмді дамытудың маңызды ... ... ... ... ... және аң шаруашылықтары жатады. Бүгінгі таңда Республикамызда 7 мемлекеттік қорық бар, әрине, олар КСРО ... ... ... ... да ... көлемдегі қорығы бар жерлер Республикамызда туризмді дамытуға негіз береді деп есептеледі. Ақсу Жабағылы, ... ... ... ... ... ... ... 803,4 мың га. жерді алып жатыр, 2 табиғи парк ... және ... 64 ... ... фаунаны қорғайтын тапсырыс орындарының ауданы 6,1 млн га, 1,8 млн га. созылып жатқан 19 мемлекеттік аң шаруашылықтары, 23,9 млн га. ... ... ... ... ... ... ... территориялардың барлығы Республикамыздағы туризмді дамытудың бірінші кезектегі қорлары деп қарастырылады. Қазақстанда туристік қызметке ... ... ... ... туризм дамуын жүйелендіруге және оның ерекшелігін көрсетуге мүмкіндік береді. 2004 жылы азаматтар саны, соның ішінде Қазақстан ... ... ... ... саны 2507 ... ... ... яғни шетелдік туристердің әлемдік ағымының 0,006%-ын құрады. Оларды қабылдаудан және қызмет көрсетуден түскен ... 3 ... 312 млн. 924 мың ... болды. Жалпы Қазақстанның турқызметтер экспортының көлемі халықаралық туризмнің 2,9% үлесін алады және Қазақстанның ұлттық табысындағы туристік қызметтен түскен табыстың үлесі 2004 жылы 0,05 % ... ... ... ... елдің туристік бизнесінде жағымсыз беталыс байқалатынын көруге болады, ол барлық туристік қызметтер түріне сұраныстың төмендеуімен байланысты.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... мемлекеттер Қазақстанды туристік көрсеткіштер бойынша артта қалдыруда.
Қырғызстан мен ... ... ... бұл ... ... ... саясат болып табылады. Бюджеттен тікелей субсидиялар, өкілетті органдардың жоғары мәртебесі, салық салудағы жеңілдіктер. Сонымен қатар туризмді дамытудың басты жолы - ... үшін ... 700 ... ... ұсынылады. Сонымен қатар, 32876 орны бар әртүрлі категориядағы 372 қонақ үйлер жұмыс істейді. Алматыда 4950 орны бар 25 ... үй бар. ... ... ... ... ... елдер ұсынып отыр, мұндағы Қазақстан Республикасындағы келесі факторлар нәтижесінде ұтылып отыр әсер етеді [22].
Біріншіден, ... ... үшін ... қымбаттылығы және келу визаларын тіркеу процедурасы. Екіншіден, турфирмалардан алынатын жоғары салық қойылымдары. Үшіншіден, кедендік процедуралардың ... ... ... ... ... ... және елдің туризм объектісінің территориялық алшақтығы. Бесіншіден, Үкімет басындағылардың экономикалық дағдарысты себеп қылып ақша қаражаттарын туризмге салмауы. Шетел ... үшін виза ... ... ... ... Республикасының Шетел іс Министрлігі, туризм және спорт агенттігі, Ішкі ... ... ... виза ... ... ... эксперимент жүргізу туралы шешім қабылдады. Эксперимент Астана және Алматы қалаларының әуежайларында жүргізіледі.
Тұтынушылардың қажеттіліктерін білу ең маңызды мәселе екені бәріне ... ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізеді. Маркетингтік зерттеулердің негізгі бағыттары болып рыноктың сыйымдылығы мен конъюктурасы, тұтынушылары, бәсекелестер, ... ... өнім ... ... ... ... көптеген факторлар әсеріне байланысты (экономикалық, табиғи, әлеуметтік-мәдени және т.б.). ... ... ... факторлар мен оларды қолданудағы күрделі өзгерістерді қарастыру керек. ... ... ... көптеген елдер бос уақытын спорт пен демалысқа кетіруге тырысады, туристік фирма іс-әрекетіне бейімделуге және туризм сферасындағы т.б. даму беталысын ... ... ... табылатын туристік маркетингті дамыту үшін жаңа перспективаларға жол ... ... ... ... ... ... жүзу, аң аулау саласына бағытталған. Ғылым мен техниканың дамуы туристік қызметтің массалық өндірісінің құралдарын жетілдіруге мүмкіндік береді. Туризм ... ... ... ... ... ... керек. Туристік аймақтың тартымдылығын анықтайтын факторларға келесілерді жатқызуға болады:
1) ... ...
2) ... және ...
3) ... ... ... қатынасы;
4) аймақтың инфрақұрылымы;
5) бөлшек сауда жағдайы;
6) баға деңгейі;
7) спорттық және білім беру мүмкіншіліктері;
8) мәдени және ... ... ... ... төмендеуіне әсер ететін басқа да мәселелер бар:
1) виза мәселелерімен байланысты қиыншылықтар. ... ... ... ... бар. Біз үшін ... ... ... жеңілдеуі өте маңызды;
2) Қазақстан Республикасының туризм агенттігі құру ісімен ... Егер ... ... ... ... ... ... кезде төтенше жағдай болса, арнайы жүйе арқылы ... ... ... ... ... мүмкіндік туады. Бұл әрине мәселенің ұшығуының алдын алады;
3) тұрақты негіздегі авиарейстің жеткіліксіздігі;
4) көрсетілген қызметтердің бағасының деңгейін ... ... сай ... ... ... ... ... ету және т.б.);
5) салық саясаты туризмнің дамуына ... ... ... ... ... ... ... айналысатынына қарамастан туристік қызметке қосымша құн салығы салынады.
Қазақстан туризм саласына SWOT талдау жүргізетін болсақ, МЖМ алаңы - ... ... ... ... ... ... ... туып отырған мүмкіндіктерді жіберіп алмауы тиіс. ҚР туристік ел ретіндегі басқа елдерге қарағандағы бәсекелестік артықшылығы геосаяси жағынан өте ... ... ... ... ... ... ландшафтардың, флора мен фаунаның алуан түрлігі, саяси тұрақтылығы, ілгері экономикалық дамуы, территориясында тарихи ескерткіштердің мол ... және Ұлы ... ... ... ... болып табылады. Аталып кеткен мықты жақтар Қазақстанда туризм саласының үлкен потенциалы бар екеніне көзімізді жеткізеді және ... ... ... ... ... ... ... Енді біздің мақсатымыз аталған мықты жақтарды пайдаланып, туып отырған мүмкіндіктерді ... ... қол ... ... ... туризм саласын дамыту. Яғни, дамыту дегеніміз саланың алдында тұрған бірқатар мәселелер тізбегін шешу. Бұл мәселелер біздің әлсіз жақтарымыз болып табылады. Олар да SWOT ... ... ... ... және ӘЖМ ... мүмкіндіктермен қиылысады. Осы алаңның мағынасы - мүмкіндіктерге қол жеткізу үшін әлсіз жақтарды жою ... Сол ... ... асатын стратегиямен жұмыс істеуіміз қажет [23].
Сонымен қатар, туристік саланы мүлдем артқа қарай шегіндіріп ... ... ... ... де төніп тұр. Олар қатарына экологияның нашарлауы, саяси тұрақсыздық, экономикалық тұрақсыздық жатады. Аталған қауіптердің алдын алу үшін біз ... ... ... ... ... ... ... жоятын стратегия бойынша қызметті жүзеге асыру қажет. Бұл ... SWOT ... МЖҚ ... туып ... ... ... төмен деңгейде болуының себептері мен оған төніп отырған қауіптері ӘЖҚ алаңында қиылысуда [24]. Бұл алаңда біздің алдымызда тұрған ... - ... ... ... және ... әр ... қадағалау, өмірде өз көрінісін табуына жол бермеу. Сонда мықты жақтар әсерінен пайда болып ... ... ... ... елімізге үлкен пайдасын әкелер еді. Мүмкіндіктер:
1) Туризмге тікелей немесе ... ... бар ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін шағын және орта бизнесті дамыту;
3) Еліміздің беделін әлемдік қауымдастық алдында көтеру;
4) Келу туризмін кеңейту арқылы шетел ... ... ... қол ... кластер ядросы қызмет жабдықтаушылар болып табылады, басқа сөзбен айтқанда бұл ... ... ... ... ... ұсынатын туристік агенттіктер. Қонақ үйлер, демалыс үйлері, транспорттық компаниялар да туристік бизнестің өте маңызды құраушылары болып табылады және туристік агенттіктермен ... ... ... ... ... ... ... картасының өте маңызды орнын алады, себебі олар тек ... ... ғана ... ... қатар әрбір елдің ерекшеліктерін де көрсетеді. Қазақстанның бәсекелестік артықшылығы өзгеше мәдениетінде (тарихи туризм), көркем ... ... және ... туризм мен экстремалды туризм сияқты белсенді демалыс түрлерімен айналысуға мүмкіндіктің бар болуында жатыр.
Келушілер де туристік кластердің маңызды бөлігі, туристік кластер ... ... ... ... ... ... ... қызметтердің жанама жабдықтаушылары мейрамханалар мен туристердің қауіпсіздігімен айналысатын мекемелер. Қазіргі таңда аталған сектордың туристік агенттіктермен байланысы қажетті деңгейде ... ... ... ... ... бірі ... беру ... салалық ассоцияциялар және мемлекеттік мекемелер. Білім беру мекемелері туристік ... ... ... ... ... индустриясын дамыту мақсатында біртұтас мемлекеттік саясат жасалған. Білім беру, мәдениет және денсаулық сақтау ... ... және ... ... ... заң базасына сүйеніп, 2030 жылға дейін саланың дамуының стратегиялық бағдарламасын және ... ... ... Екі ... да ... ... ... жарғысымен үкімет қаулысымен бекітілген. Қазақстандағы Жібек жолы бөлігін өркендету мақсатында АҚ құрылды.
Елбасымыздың жолдауында ең бірінші мәселе болып ... ... ... Бұл ... ... даму ... мен көздерін қарастырып, оның іске асуын қадағалау керектігі жазылады.
Қазақстан өзінің туристік өнімімен халықаралық ... ... көп ... ... жоқ. Сол ... ... ... өнімі өмір сүру шеңберінде енгізу кезеңінде тұр. Бұл кезеңде ... ... өте ... ... қолдану керек, дәлірек айтсақ, туристік өнімі жайлы әлеуетті туристерді ақпараттандыру деңгейін көтеру керек, яғни Қазақстан туризм үшін өте қолайлы жер ... ойды ... ... ... туристік өнімнің имиджін құруымыз қажет. Ішкі туризмнің тұтынушылары болып табылатын республикамыздың азаматтарының да ... ... өнім ... ақпараттану деңгейі жоғары емес. Қазіргі таңда алыс шетелге ... ... жоқ, ... ... ... туристік сапармен баруға жағдайлары келетін халық үлесі елеулі болып отыр. Осы тұтынушылардың ... ... ... қызығушылықтарын арттырып, тартып алуымызға қазіргі таңда өте қолайлы жағдай туып отыр. Көршілес мемлекеттерде саяси жағдайдың тұрақсыздығы біздің ішкі ... ... оң ... тигізе алады. Сондықтан, қазіргі уақытта туристік ел ішінде белсенді түрде дәріптеуіміз ... ... ... ... ... ... ... кампаниялары туралы, олардың жарнамасының тәсілдері мен ауқымы қандай дәрежеде екенін білуге болады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... Олар ... ... зерттеледі.
Сонымен қатар шетелдік серіктестер ақпатар көзі болуы мүмкін. Олар ... ... ... ... ... екенін және олар қандай қаладан келгендігі, қандай қосымша қызметтермен ... ... ... беруі мүмкін.
Бәсекелестер туралы ақпарат жиналып, талданып есеп түрінде туристік фирма басшылығына беріледі. Өйткені, туристік ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, олар бәсекелестерінің кемшіліктерін табу арқылы ... ... ... ... ... ... ... қатысты тур фирмалардың белгілі бір стратегия, бағалық саясат және маркетинг кешенінің бір қүралы қолданылады.
Агенттік тораппен жұмыс жасау маркетинг бөлімінің маңызды ... ... ... ... ... ... келісім шартқа отырған барлық турагенттіктер, жеке кәсіпкерлер және ұйымдар кіреді. Маркетинг бөлімінің ... ... ... ... ... ... туралы көрсеткіштер базасын жүргізуі тиіс.
Агенттік торатың мүшелеріне турфирманың ұсынатын қызметтерінің пакеттері жіберіледі (каталогтар, брошюралар және ... ... түрі т.б.). ... ... ... ... қамтылуы тиіс.
Сонымен қатар, маркетинг бөлімінің қызметкерлері агенттердің жұмысы нәтижелері туралы есеп жүргізіп отыруы тиіс.
Агенттік тораптың мүшелерінің жұмысын ... ... ... ... енгізілуі тиіс. әрбір жіберілген турист белгілі бір ұпай әкеледі. Үпайлардың белгілі бір мөлшері бонусиық ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді. Бүл коммисиондық марапаттаудың 3 деңгейін қарастыруға мүмкіндік береді. Төменгі деңгейдегі коммисиялық марапаттау 5-7%, ең ... ... - 10-12%. ... ... және ... ... ... орнату маркетингтік бөлімнің қызметіне кіруі керек [25].
Турөнімді жылжытудың негізгі қүралының бірі ... ... ... мен ... ... ... ... Олар турөнімге ғана емес және турфирмаға назар аударуға мүмкіндік береді. Маркетингтік бөлімнің мұндағы қызметі болып жатқан, болашақта болатын кәсіби ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты екі стратегиялық бағыт орнатылады -- біреуі әлуетті агенттерді ... ... ... ... () және ... ... ... (). Кәсіби көрермендер көрменің үшін бірінші күн арналады.
Көрмеге турфирманың өнімін көрсететін жарнамалық материал ... ... ... ... шетел тілдерінде визиттық карточкаларды қажетті көлемде дайындайы қажет. Ең негізгісі жарнамалық ... ... ... ... ... екі мақсаты бар:
1) партнерлік байланыстарды және агенттік тораты кеңейту;
2)өзінің өнімдеріне түпкілікті тұтынушыларды тарту.
Тур операторлармен жұмыс істеуге агенттерді тартудың тағы бір ... ... ... ... ... көрме жүмыс істеп жатқан күндері, аумақтардағы жаңа филиалдардың ашылуына байланысты немесе туристік мерзімнің ашылуымен байланысты ұйымдастырылады. Презентацияны ұйымдастырумен ... ... ... ... ... ... ... клубтарда жүргізіледі.
Ұйымдарға демеушілік көмек, Турфирмалар әртүрлі қоғамдық шараларда демеуші ролін атқаруы болады. Маркетинг бөлім елде, қалада қандай шаралар өтіп жатқандығын ... ол ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірде мағызы бар және БАҚ-да үлкен резонанс алатын оқиғаларға демушілік жасайды.
Оперативті маркетинг. Турфирманың маркетингтік бөлімі агенттік торап арқылы және ... ... ... ... ... сатулардың мониторингін жүргізеді. Сатулардың жүргізілуінің бағытын бақылау мақсатында есеп беру бланктары жасалады.
Жарнамалық қызмет. Турфирманың жарнамалық ... ... ... ... ... жарнамалық стратегияны және медиажоспар жасау, медиажоспардың орындалуын бақылау, БАҚ-да ... ... ... ... ... ... және т.б. жарнамалық әрекеттер.
Шетелде турөнімнің жарнамасымен тек турфирмалар ғана емес, сонымен қатар, федералды және жергілІкті құрылымдар, ... ... ... ... тематикалық парктер, мейрамханалар және басқалар. Мысалы, Голландидағы қызғалдақтардың өскендері жайлы ... ... ... ... ... болады. Аты әйгілі Кекенхоф өзінің ғажайып гүлдері бар брошюраларын элемнің түпкір-түпкіріне жібереді. Бұл ... ... ... ... ... ... ол ... жетуге болатындығы жэне бағаларының қандай екендігі туралы толық ақпарат бар. Қазіргі кездегі турфирманың қызметі рыноктық ортада жүргізіледі. Сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ойынға бас ұруға әкеледі. Маркетинг фирмаішілік және сыртқы орта шындығымен байланыстыратын механизм болып табылады. Ол ... ... ... ... ... лектерің бағыттары, туристік өнімнің өзгеруі, тұтынушылардың талғамы мен көзқарасының өзгерісі жайлы ақпарат береді [26].
Туристік ... ... ... ... ... ... ...
1) аймақтың қолайлығы;
2) табиғаты жэне климаты;
3) ... ... ... қатынасы;
4) аймақтың инфрақұрылымы;
5) бөлшек сауда жағдайы;
6) баға ...
7) ... және ... беру ...
8) ... және ... ... туристердің ағымының төмендеуіне әсер ететін басқа да мәселелер бар:
1) виза мәселелерімен байланысты қиыншылықтар. ... ... ... ... елдер бар. Біз үшін осындай әкімшілік рәсімнің жеңілдеуі өте маңызды;
2) Қазақстан Республикасының туризм агенттігі құру ісімен айналысуда. Егер ... ... ... ... ... ... кезде төтенше жағдай болса, арнайы жүйе арқылы қажетті көмек жөнінде ақпарат беруге мүмкіндік туады. Бұл әрине ... ... ... алады;
3) тұрақты негіздегі авиарейстің жеткіліксіздігі;
4) көрсетілген қызметтердің бағасының деңгейін олардың сапасына сай болмауы (тұру, тамақтану, көлікпен ... ету және ... ... ... туризмнің дамуына кедергі жасайды, фирма туристерді жіберу немесе ... ... ... ... ... ... қүн ... салынады;
6) туризм саласы дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей тек ... ... ... ... ... ғана ел экономикасына пайда әкеледі.
Қазіргі кезде еліміздегі экономикалық айналымы елдің тіршілігі мен жағдайының жақсаруы барысында тек алға көз ... ... ... ... ... ... соманың айырмашылығынан тұтастырады. Осы айырмашылық жұмыскерлердің еңбегін мүлдем ақтамайды.
Қазақстандағы тұрғындардың барлық түрдегі ақша кірісі соңғы ... ... ... ... ақша шығыны да артқан. Осындай дәрежелі байланыстарда тұрғындардың аңбек ақысының ... ... ... қозғаудың өзі екі талай. Жасалған есептемелерге статистикалық мәліметтеріне сәйкес, бойынша сансыз өсіп келе жатқан арнайы демалыс орындар мен пансионаттарда ... ... ... өз демалысын үйде өткізетіндердің санының азайғанын көрсетеді. Жалпы Қазақстанның 90%-ға жуық ... өз ... ... үйлерінде өткізеді.
Қазақстан туризмінің индустриялық құндылығының қалыптасуы мен дамуында міндетті түрде алдымен шетелдік ... елге ... ... ... қазіргі таңда елге келуші саяхатшылардың саны өте аз. Қазақстанда 2009 жылдың басында 1040 тіркелген туристік компаниялар ішінен тек 14,5% ғана елге ... ... ... ... ... фирмалар туристік инфрақұрылымға сәйкестендіру қызметтерін жасауға асықпайды. Тек басқа елдерге Қазақстан тұрғындарын саяхатқа ... ... ғана ... [27]. ... ... үшін түрі тіршілік көзі болып отыр.
Қазақстандағы кіріс туризмінің қазіргі барысы ... ... ... ... ... 1994 жыл ... ... Біздің туризм саласы үшін табысты болған сол уақытта республика 450 мыңнан астам туристерді қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... өмірдегі жағдайды түбірімен өзгертуге мүмкіндік берді. Кейін қоғамды қайта құру талаптары азая ... және ... ... ... ... да ... ... болды. 2000 жылы келушілердің саны 23,9 мың адамға азайды [сонда]. Дегенмен, бұл көрсеткіш барлық ТМД ... ... ішкі ... ... ... ... үшін ... айырыла бастады. Республикаға таяу және алыс шетелдерден ... ... ... ... ... ... ... Ең басты себеп, туристік инфрақұрылымның дамуына қажетті (халықаралық нормаларға сай қызмет көрсету сервистерінің сәйкес келмеуі) шаралардың жеткіліксіздігі және материалды-техникалық базаның ... ... ... - бұл сарқылмайтын валюталық түсімдер мен экспорттық ... ... ... - осы ... дейін пайдасыз бизнес деп танылды. Қазақстан мыңдаған отандастарымызды шетелге демалуға немесе саяхаттауға жібере отырып және кіріс туризмін дамытпай, басқа мемлекеттердің ... ... жаңа ... ... ... ... қана ... қоймайды, сонымен қатар, төлем балансына деген тапшылықты көбейтіп, миллиондаған долларынан айырылады. Кейбір мәлімет ... ... ... ... ... ... бар шаманың 10%-дан көп емес бөлігін құрайды.
Республикалар арасындағы дәстүрлі байланыс біркелкі туристік кеңістіктің құлдырауына алып келді. Осыдан кейін әрбір елде ... заң мен ... ... ... Жершілдік өркендеп келеді. Шекара мен демалыс аймақтарына кедендік бақылау, визалық және басқа да шектеулер ... ... бәрі ... ... : ... заң ... бірнеше республика аймағынан өтетін маршруттар саны азайды, туристік белсенділік төмендей бастады.
Табиғат және тарихи-мәдени құндылықтарға бай ... ... ... ... сай ... ... мен оған тән ұжымдық істі иемденген жағдайдағы кірістің оннан бір бөлігін де алмайды. 80-жылдардың басынан бастап демалыс, саяхат және көңіл ... ісі елде ... ... ... ... бар ... құралдары жабдықтау және техникалық қамту мүмкіндігінің әлсіздігімен немесе өте жоғары бағасымен ерекшеленді, бұның бәрі отандық туристік қызмет саласын бәсекеге ... ... ... ... сай сервис тек Алматы мен Астана қалаларындағы жоғары кластық отельдерді ғана қамтамасыз ете алады. Алайда, олардың ... ісі ... тыс ... оны пайдалануға тек қонақтардың аз бөлігі ғана мүмкіндік алады.
Кірістік туризмнің құлдырауы Қазақстандық туризмді жарнамалау компаниясының дұрыс қызмет ... ... ... пікір де бар [28]. Батыста бұрыңғы Кеңес Одағы республикаларының қоғамдық-саяси жағдай туралы теріс ... да ... ... еліміздің бейнесін көптеген қауіп-қатер аймағымен байланыстыратын пікір тудыруда. Қазақстанның өзінде соңғы уақытқа дейін өзіндік туристік имиджін танытатын және құратын ... іс ... ... ... ... ... ешқандай қаражат бөлінбейді және онда шетелдік қонақтардың қызығушылығын ... ... ... жоқ. Ал ... әлемдегі көптеген елдерде жарнамалау қызметі ұлттық туризм министрлігінің негізгі шығын бөлігі болып табылады. Осы мақсатқа олар өзіндік бюджеттің жартысына жуық ... ... ... қатар, Қазақстанның кіріс туризмін дамытатын басқа да факторлар бар. Бұл жоғары ... ... алу ... ... ... ... игерілмеген нарықтық өтім қаражаты және капиталды салудың кең сферасының болуы; ТМД және Қазақстанның кең аймақтарына орын ауыстыру ... ... ... ... жолға тапсырыс берілген, келешегі бар туристік аудандарды қосқанда. Алайда, олар халықаралық туризм үшін елдегі жағымсыз жағдайды толықтай өзгерте алмаса да, ... ... әсер ... ... ... құрылымын жақсарта алады.
Туризмнің бүгінгі күнгі дамуын айта отырып, Қазақстанда әлі ... ... ... ... ... ... (туризм индустриясын айтпағанда) - жарнамалау, сауда қызметі, транспорт, ілу, тарату, тамақтандыру, байланысты қамтамасыз ету және т.б. ... ... жоқ. 1991 ... бері ... туризмді мемлекеттік деңгейде басқару мақсатындағы арнайы енгізілген хаттамалар бар. Шыны керек, ол тек туризммен ғана айналысқан жоқ, сонымен қатар ... дене ... ... ... кейін жастар ісімен, кейін туризмді ұйымдасқан түрде транспортпен байланыстырды, бұдан кейін ол қайтадан мемлекеттік агенттік құрамында ... ... ... 2005 жылы ... және ... агенттігі тағы да біріктірілді. Туризмді басқару біріккен түрде индустрия және сауда ... ... ... 2007 жылы ... Республикасының туризм және спорт министрлігі құрылды. Осы шаруашылық есебіндегі туризм мен жастардың бюджеттік ісімен жалған ... ... ... да, ... ... ... да ... түсініксіз болды. Өйткені, туризм өте үлкен жас ерекшеліктеріне байланысты тұрғындар тобын ... ал ... пен дене ... сонымен қатар, жастар ісі - бұл тек жастарға ғана тән. Көптеген дамыған елдерде (мысалы, ... ... ... ... ... ... онда ... ісі және спорт бойынша министрлік жұмыс жасайды [29].
Туризмдi дамытудың мақсаты: сапасы, халықаралық туристiк рынок жағдайында өндiруге, ... және ... ... ... өнiм ... және сатуға қабілеттi, рентабельдi туризм индустриясын құру жолымен туризмдi экономиканың табысы жоғары салаға айналдыру; республиканың туристiк әлеуетiн ... ... және ... ... сақтау және ұтымды пайдалану; халықтың барлық жiктерiнiң туристiк ресурстарға қол жеткiзуiн қамтамасыз ету, туристiк қызмет көрсетуге деген сұранысты барынша қанағаттандыру; ... ... ... ынталандыру; мемлекеттік және жеке құрылымдардың туризм саласындағы өзара бiрлескен iс-қимылының тиiмдiлiгiн ... ... және орта ... ... болып табылады.
Республикада саланы дамыту мынадай қағидаттардың негiзiнде ... ... ... ... ... және бос ... өткiзуге деген құқығын iске асыруы; халықтар мен мемлекеттер арасындағы өзара түсiнiстiк пен ... ... ... ... пен ... ... ... тiлi мен дiнiне қарамастан, адам құқықтары мен негiзгi бостандықтарын сақтау; әдiлеттiлiк пен егемендiк, саяси, экономикалық және ... ... ... ... iшкi ісiне қол сұқпау; қоршаған ортаға және мәдени игiлiктерге ұқыпты қарау; әлеуметтiк тепе-теңдiк пен даму, жеке адам мен ... ... ... ... ... ... қойылған мақсаттарды iске асыру үшiн мынадай мiндеттердi шешу қажет: туризм саласындағы мемлекеттiк саясатты жандандыру; ... ... ... ... ... ... ... құқықтық, ұйымдастырушылық және экономикалық негiздерiн одан әрi дамыту; туристiк рынокты демпингке қарсы және мемлекеттiк қолдаудың басқа да шараларын қабылдау ... ... ... ... ... ету; ... ... объект ретiнде Қазақстанның беделiн қалыптастыру; ақпараттық қамтамасыз ету жүйесiн жетiлдiру; ... ... ... ... ... туризм саласындағы қызмет көрсетудiң статистикалық есебiнiң әдiснамасын халықаралық стандартқа сәйкестендiру; туристік объектілерді ... ... мен салу үшін ... және шетелдiк инвестицияларды тарту жолымен туризм инфрақұрылымын дамытуды ынталандыру; туристiк ... ... ... мен лицензиялау негiзiнде туристерге қызмет көрсетудiң сапасын арттыру; туризм саласындағы кадрларды даярлау мен олардың білiктілiгiн арттыру ... ... ... ... халықаралық ынтымақтастықты дамыту; қоршаған ортаны қорғау жөнiндегi шараларды қамтамасыз ету, терiс әлеуметтiк әсерлердi бәсеңдету және мәдени мұраны сақтау; туризм саласындағы ... ... ... ... мен мiндеттерге сәйкес туристiк саланы дамытудың мынадай негiзгi ... ... ... ... мемлекеттiк реттеу; туризмдегi мемлекеттiк реттеу жүйесiн жетілдiру туристiк қызметтi ... ... ... ... ... толық жауап беретiн мақсаттарына, қағидаттарына және міндеттеріне сай жаңа көзқарастарды талап етедi. Бүгiнгі таңда атқарушы билiк органдары мен туризм саласында ... ... ... ... ... iс-қимылды реттеудегi мемлекеттiң рөлiн арттыру қажет.
Туризмдi кешендi дамытудың табысты iске асырылуын қамтамасыз ету саланы мемлекеттiк басқару әдiстерiн дұрыс таңдауға тiкелей ... ... ... ... ... мемлекеттiк реттеу мынадай шараларды жүзеге асыруға бағытталуға тиiс: республикалық және ... ... ... ... ... мен ... ... туристiк индустрия саласындағы қарым-қатынасты ретке келтiру мен жетiлдiруге бағытталған заңнамалық және нормативтiк құқықтық базаны ... ету; ... ... ... ... ... ... туристердi қорғауды және олардың қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету; статистиканы және ... ... ... бiлiм және оқу стандарттарын қоса алғанда, туризмге арналған кадрларды кәсіптік даярлау; туризм саласында мүдделi министрлiктер мен ведомстволар, сондай-ақ мемлекеттiк және жеке ... ... ... ... ... ... ету; ... дамытудың нақты аудандарында жердi пайдалануды және құрылыс салу нормаларын қолдануды бақылау; тарифтердi, туристiк ... ... ... ... ... ... сапасын және қызмет көрсетудiң стандарттарын бақылау; ел беделiн қалыптастыру, қазақстандық туристiк өнiмнiң маркетингi және жылжытылуы жөнiндегi басым ... ... оның ... ... ... және ... iс-шараларды ұйымдастыру; халық арасында туризм құндылықтарын және қоршаған ортаны қорғауды насихаттау; халықтың түрлi әлеуметтiк-демографиялық санаттары мен топтары арасында ... ... ... үшiн ... жағдай жасау; визалық және кедендiк рәсiмдердi барынша оңайлату; мемлекеттiң туристiк көрнектi орындарын құру және ... ... ... аса ... ... компоненттерiн жасау.
Республикада жүзеге асырылып жатқан әлеуметтiк-экономикалық өмiрдi ... ... және оның ... ... ... қойған жоқ. Туризмнiң материалдық базасының нашарлығынан Қазақстан жыл сайын миллиондаған долларды жоғалтуда, бұл туристiк салаға күрделi қаржыны, сондай-ақ отандық және ... ... ... ... ... ... ... өнiм ерекшелiгiн ескерiп, тұрақты туристер ағынын қамтамасыз етуге қабiлеттi ... ... ... ... үшiн: ... ... және ... мұқтажды қанағаттандыру үшiн жол-көлiк инфрақұрылымын дамыту; iлеспе инфрақұрылымды: қолданыстағы және ықтимал ... ... ... ... ... ... және қатты қалдықтарды жою жүйесiн, телекоммуникацияларды дамыту; туристiк кешендердi, этнографиялық музейлерді және ... ... ... ... және этнографиялық ескерткiштердi қалпына келтiру және музейге айналдыру; жыл бойы пайдаланылуын ескере отырып, туристiк объектiлер жобаларын оның ... ... және ... орналастыру құралдарын жасау және оларды салу.
Ұлттық туристiк өнiм және оны ... ... ... ... ... ... ... бар.
Маркетинг стратегиясын iске асыру мақсатында мемлекет мынадай мiндеттер ... ... ... ... ... ... ... туристiк орталық ретiнде Қазақстан туралы туристер жiберiлетiн негiзгi елдерде жағымды пiкiр қалыптастыру; Қазақстанды ... ... және ... ... маркетингтiк iс-шараларды әзiрлеу және жүзеге асыру; қосымша мүмкiндiктер бере отырып, төлем қабiлетi жоғары деңгейдегi туристердi тарту; жеке ... ... ... қолдау көрсету; Германия, АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Ресей, Қытай, Жапония және т.б. туристер ... ... ... ... туристiк өнiмнiң енгiзiлуiн күшейту; рыноктың жаңа сегменттерiн айқындауға бағытталған зерттеулер ... ел ... ... ... туристiк орындар мен объектілердiң бүкiл ауқымын әлемдiк ... ... ... ... өткiзу әлеуетiн ескере отырып, республика аумақтарына туристiк ағынның теңдестiре ... ... ету; жыл ... ... ... бiрқалыпты жүктемесiн қамтамасыз етуге бағытталған маркетингтiк және бағалық тәсiлдердi қолдану ... ... ... ... ... ... ... өнiмдi жылжытудың жаңа ақпараттық технологияларын пайдалану; туризмдi ... ... ... ... ... [30]. ... Ұлы Жiбек жолының учаскесiнде сан алуан тарихи оқиғалардың ғасырлар бойғы куәгерi ретiнде Қытай мен Еуропаны жалғастырып ... ... ... әлi де болса, туристiк бағыт ретiнде әлемге танымал бола қойған жоқ.
Қазақстанның ... ... ... құру ... кең ... шаралар кешенiн әзiрлеулi талап етедi.
Беделдi көтерудiң негiзгi iс-шаралары Қазақстанның ... ... мен ... халықаралық туристiк көрмелерге, жәрмеңкелер мен конференцияларға, оның iшiнде ДТҰ тарапынан өткiзiлетiндерiне қатысуы, ... ... ... аумағында осыған ұқсас iс-шаралар ұйымдастыру болуға тиiс. Қазақстанды Еуразияның қоғамдық және мәдени құбылыстар орталығына айналдыруға ықпал ететiн конгрестiк туризмдi дамытудың ... ... ... ... ... және ... Ұлы ... жолына байланысты жобаларын әзiрлеу мен iске асыруға қатысу, шет мемлекеттермен екiжақты және көпжақты келiсiмдер жасасу арқылы жүзеге ... ... ... ... ... аймақтарында және шетелдерде туристiк ақпараттық орталықтарды ұйымдастыру да маңызды рөл атқарады. Туристiк ұйымдар мен Қазақстан Республикасының шетелдердегi ... ... ... ... iс-қимыл жасау тәжiрибесiн пайдалануға лайықты назар аудару керек. Елдiң туристiк ... ... ... авиатасымалдаушы мен басқа да көлiк кәсiпорындары пәрмендi көмек көрсете алады.
Шетелде Қазақстан туралы ... ... ... және ... ... материалдарын шығару және белсендi түрде тарату қажет. Қазақстанға туристердi тартуға өлкетану жарияланымдары, жарнама-баспа қызмет, оның iшiнде туристiк фирмалар мен қонақ ... ... ... өз ... ... Жаңа ақпараттық технологияларды пайдалануға, оның ішiнде интернет жүйесiнде Қазақстанның туристiк фирмаларының ... ... ... мән беру қажет.
Туристiк ағынды жөнелтушi елдердiң туристiк агенттiктерi мен бұқаралық ақпарат құралдары өкiлдерiне арнап Қазақстан ... ... ... ... ... мол болады.
Қолайлы туристiк беделдi құруға Қазақстанда халықаралық дәрежеде әр түрлi мәдени, спорттық және ... ... ... ... етедi.
Қазақстанның туристiк беделiн қалыптастыруда есепке алудың компьютерлендiрген бiрыңғай ... іске қоса ... ... ... ... ... кiруi, шығуы мен болуы тәртiбін, визалық және кедендiк рәсімдердi оңайлатудың зор мәнi бар.
Сондай-ақ, қонақжай ... ... ... ... жиі ... ... қазақша, орысша мәтiндеріне латын транскрипциясымен қоса берілген ақпараттық таблолар мен жазбалардың жасалуы мен орнатылуы өз септiгiн тигiзедi.
Қауіпсiздiк туризмдi дамытуға, ең ... ... ... ... ... ... әсер ... басты фактор.
Туристің қауiпсiздiгi мемлекет саясатына, турфирмалар қабылдайтын шараларға, сондай-ақ туристiң жеке ... ... ... ... ... ... ... қорғау мен қауіпсiздіктi қамтамасыз ету жөнінде ақпарат беру оған ... ... да ... мен ... ... бiрге қауiпсiздiк пен сапа баға тұрғысынан алып қарағанда, маңызды элемент болып ... және ... ... ... ... ... бөлiгi ретiнде ұғынуға көмектеседі.
Мемлекеттiк органдар, туристiк ұйымдар мен халықаралық ұйымдар саяхатшылардың ... үшiн ... ... ... ... ... тәртіпсіздiктер, террорлық әрекеттер, көлік жұмысындағы елеулi iркілiстер, iндет және басқа факторлар сияқты туризмге ықтимал қауіптер ... ... ... ... ... және табыстылығы едәуiр дәрежеде осы салада жұмыс iстейтiн кадрлардың сапасына байланысты болатын ... - ... ... ... ... ... мәнге ие.
Қазақстандағы тиімдi туристiк салаға сәйкес кадрлар әлеуетiн қалыптастыру үшiн: жаңа буындағы "Туризм" мамандығы бойынша ... ... ... мемлекеттiк стандартын әзiрлеу; туристiк кадрларды даярлауды жүзеге асыратын жоғары оқу орындарында туристiк қызметтiң әр түрлi қажеттiлiгi мен даму деңгейін ... ... ... ... ... оқытуда олардың отандық туристiк ресурстарды игеруiне, оларды пайдалану әдiстерiне, жаңа ақпараттық технологияларды бiлуіне, ... ... ... иек арту; орта арнаулы оқу орындарында бiрiншi деңгейдегi туристiк қызметшiлердi даярлауды ұйымдастыру; жалпы бiлiм ... оқу ... ... ... ... мен ... ... көмектесу; бұдан бұрын таратылған балалар мен жасөспiрiмдер туризмiнiң республикалық және аймақтық станцияларын қайта ... ... Ұлы ... ... (1700 км) ... ... ... қорларды қайта жаңғыртуға және түгендеуге, зерттеу жұмыстарына ... ... ... қажет [31].
Қазiргi заманғы туризм индустриясын құру саланы дамыту ... ... ... ... ... тетiгi мен заңдылықтарын ғылыми тұрғыда зерделемейінше, сондай-ақ саланы дамытудың ғылыми қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... бұл ... туризм экономикасын зерттеушiлер үшiн әлi күнге игерiлмеген "тың" күйінде қалып отыр. Әлi ... ... ... экономика теориясында туризм халық шаруашылығының толыққанды саласы және ғылыми жағынан ... пән ... ... Сол ... ... ... ... бойынша ғылыми әдебиет аз шығарылады. Бұған қоса, Қазақстанда Кеңес кезеңiнен берi "туризм" деген ұғым елеулi табыс түсiретiн экономика саласынан гөрi ... және ... ... жиi ... ... ... ... рекреациялық ресурстарын түгендеу және олардың мониторингi жөнiндегi жұмыстарды ұйымдастыру қажет. Экономиканың саласы ретiнде туризмдi ғылыми қамтамасыз ету үшiн оны ... және ... ... Ғылыми құрылымдар қажет. Проблеманы шешудiң ықтимал шешiмi ретiнде туризмнiң ғылыми-зерттеу институтын құру ұсынылады.
Алайда, бұл туризмнің дамуына ... ... бір ғана ... ... ... ... да ... кездеседі. Олардың ішінде ең маңыздысы - елдің экономикалық және әлеуметтік дамуының төмен деңгейде ... КСРО ... ... ... мен мәдениетінің дамуы бойынша үшінші орында болған, қазірге саяси тәуелсіз Қазақстан дамушы елдердің қатарында ұлттық табысы ең ... ел ... ... ... қазіргі кезде өз азаматтарын шетелге саяхаттауға жібергеннен, шетелдік туристерді қабылдау тиімді болатын, туризмді экспорттайтын елдер қатарына жатқызады. ... ... ... ... экономиканың саласына жатқызу қалыптасқанымен, ол мемлекеттің дамуында маңызды орынға ие бола алмады. Осы ... ... дене ... және ... Министрлігін құруға дейін республикада мемлекеттік деңгейде туризм мәселесі бойынша ешкім айналыспағанын ескеру қажет.
Туризм саласының дамымай қалуының тағы бір себебі, ... ... ... ... ... ... Республикада кешенді ғылыми жобалау мен ұзақ мерзімді дамытуды жоспарлаудың және аймақтық туризм ұйымының мәселесін шешетін ғылыми құрылым жоқ. ... ... ... және бағалау жұмысымен, туризм саласының ғылыми концепциясын жасау және оны басқарумен ешкім айналыспайды. Республикадағы , ғылым мен білім министрлігі ... ... ... ... ... мәліметтер агенттігінде және ҚР туризм және спорт министрлігінде және кейбір жоғары оқу орындарында туристік-рекреационды аймақтарды жобалау бойынша ... ... ... мен ... аз ғана ... ... бәрі ... кәсіби деңгейде жасалмаған, бұл туристік сала бойынша әлі күнге дейін дайындалған мамандардың тапшылығының басты себебі.
Нәтижесінде, тәуелсіз жас Қазақстан Республикасына ... ... ... бастауға тура келеді. Сондықтан Қазақстан туризмін дамыту жолдары мен перспективаларын, ... ... ... ... шешу ... қарастыру қажет.
Тез арада шаруашылық кешендердің салалық және салааралық жүйесі бойынша Қазақстанда қазіргі туризм индустриясын жасауды ... алу ... ... тек ғана ... ... қатар , яғни Қазақстан Республикасын дамытудың жоспарына енетін халықтық шаруашылық саласы болуы қажет.
Әрине, ... ... ... ... ... ... тиіс ... қамтиды. Сипатына қарай, материалды және материалды емес қажеттіліктерге рекреациялық салаға жататын рекреанттар ... ... ... ... болады. Көптеген зерттеушілер осы жиынтыққа жатқызады. Бірақ, мен ұғымдарын ажырата білу ... ... ... ... ... негізін қоғамдық еңбекті бөлу құрайды, пайдаланудың сипаты құрамайды, өйткені соңғысы мекеменің салаға қатысты өлшемдеріне емес, жинақтау ұғымына ... ... ... ... айтқанда, салада негізгі технологиялық процесс іске асады, ал , ... ... ... ... ... ... болатын соған қатысты және басқа да шынайы шаруашылық байланыстар жасалады. Егер сала мен ... ... ... саланың құрылу шамасы ретінде соңғы тұтынуды қабылдаса, осы сала шаруашылықтың түрі бойынша бірнеше тараптарға бөлінген ... ... ... ретінде көрініс табады. Туристік-рекреациялық қызметтің қолда бар тәжірибесі көптеген елдерде ... ... ... ... ... көрсетуге қатысатын барлық элементтердің үйлесімділігі, атап айтылғандай, тек мақсатты жоспарлау мен реттеу болғанда ғана мүмкін болады. Бұл біріншіден, саланы ... ... ... және ... ... ... және ... енгізу туралы айтылып отыр. Екіншіден, туристік-рекреациялық саланы басқаруды біріктіру ... ... ... ... ... ... ... көптеген мәселелерді тудырды, оларды жою біріншіден, басқарудың жетілуімен байланысты. Сонымен қатар, өзара байланысты салалар арасындағы, әсіресе тікелей келісімге апаратын, қарым-қатынас ... ... бәрі ... дамуына, оның ағымдағы жоспарлы болашағына, туристік қызмет көрсету сапасын нашарлататын оперативті ... кері ... ... бұл ... ... ... ... пайдалануға алып келеді. Осындай кезде жоспарлы құрылымы бар мекемеаралық органды құру туралы ой дұрыс болып табылады, бұл туризм мен ... ... құру ... ... ... ... саланы басқарудың тұтастығын қамтамасыз етеді. Оның кепілдемесі мен қаулылары министрлік пен мекемелердің туристік-рекреациялық қызметіне қатысушылардың бәріне ... және ... ... ... ... туризм министрлігі спорт, дене тәрбиесі, жастар ісі, экономика, транспорт пен басқа мекемелерден бөлек қызмет етуі ... яғни бұл өз ... ... министрлігі болуы керек.
Туризмнің дамуының маңызды кезеңінде ең алдымен, болашақта туристік орталыққа айналу мүмкіндігі бар, ... мен ... ... бос ... резервілеу қажет.
Сонымен қатар, облыстық және олардың ... - ... ... кейінгі біртұтас республикалық және алдын-ала қараған жөн.
Олардың ішіндегі біріншісі табиғи және ... ... ... және ... ... және ... ... мәліметтік жүйеленген жинағын көрсетеді. Ол объект пен болмыстың географиялық, әлеуметтік, экономикалық, ... және ... ... ... ... мен құбылысын, рекреациялық пайдалану кепілдемесін, сонымен қатар қорғауға ... ... ... ... ... және келешекті аймақтық - республиканың барлық аудандарында құрылып, бір ... ... ... ... және жас ерекшелігіне қарай тұрғындарына байланысты ішкі ... ... ... туралы, екінші жағынан, туризмнің формалары мен түрлеріне қарай бөлінетін аудандары туралы мағлұматтарды қамтуы қажет [33].
Кіріс туризмін дамытуға ... ... ... біз Қазақстанға деген шетелдік көптеген туристердің ықыласын аудару арқылы, берік валютаны айналдыра аламыз. Бұл ... ... бұл үшін ... ... ... ... - ... қонақүйлер, тамақтандыру саласы, демалыс және сауықтыру, туризм үшін жабдықтау және басқа да ... ... ... кәдесый, карта, жол серігін қамтитын заманауи туризм индустриясы қажет. Бұдан басқа, шетелдік қонақтарға сервистік қызмет көрсету саласының ... ... ... ... ... ... ... ішкі туризм нарығы жалпы туризмнің 30-50% кірісін құрайды. Осыған қатысты Қазақстанның келешегі жоғары. Бұл жерде бүгінгі күні ішкі ... ... ... және ұйымдаспаған сипатқа ие екендігін ескеру қажет. ... ... ... мен ... ... ... бұған жатпайды. Мемлекет тарапынан туризмнің осы саласына көңіл бөлінбегендіктен ... ... ... ... ... табиғи, мәдени және тарихи ескерткіштердің экологиялық жағдайына залал келтірілуде. Экскурсиялық туризмді дамытудың да маңызы зор. Бұл үшін ішкі ... ... ... алғышарттары бар.
Экономикалық шама әлеуметтік туризмді дамытып, соның ішінде балалар, жасөспірімдер, ... ... ... ... ... ... мәдени-танымдық, жанұялық, экологиялық туризмді, сонымен қатар қарттар мен мүгедектерге арналған туризмді ... ... ие. ... ... ... назар бөле отырып, мемлекет мемлекеттік, мемлекеттік емес қордың есебінен, сонымен қатар аз ... ... ... ... ... ретінде арнайы қайырымдылық қорлар есебінен көмек бере алады. Бұл ең бірінші мектеп оқушыларына, ... ... ... ... және ... ... және басқа да азаматтарға саяхаттау жағдайын жасаумен байланысты. Осы мақсатта әлеуметтік жеңілдіктерді қайта енгізу, әлеуметтік ... ... ... ... орта және ... ... ... жеңіл несиелеу шараларын енгізу қажет. Мемлекет тарапынан, әлеуметтік туризмге қатысты сөзсіз қайырымдылық, меценаттық іс, демеушіліктер қажет. Тіпті патшалы Ресейде осы ... ... ... ... оны шешу үшін ... құрылым ойлап табылды.
Кеңестік жылдарда тұрғындарды сауықтыру, қоғамдық туристік мамандарды (турұйымдастырушылар, ... ... ... мақсатындағы әлеуметтік кәсіподақтың талабын орындау арқылы өзін жоғары деңгейде жарнамалап кеткен көркемөнер (спорттық) ... ... ... одан әрі ... ... ... өте ... Осы мамандар бүгінгі күні заманауи коммерциялық туризмнің басты кадрлары. Олар ... ... ... жетік меңгерген және шетелдік қонақтардың қауіпсіздігі үшін қажетті шараларды қолдана білетін, шетелдік топтармен жұмыс жасайтын гид және жүк ... ... ... яғни, Қазақстанның шетелдік туристерге ұсына алатын турөнімі. Бұның басты мақсаты Қазақстандық турөнім ... ... ... ... сай болып, ішкі және халықаралық нарық талаптарына сай болуы. Бұл жерде қазақстандық турөнімнің халықаралық нарықтың қай буынында қаншалықты жақсы келешекке ие ... ... ал ол үшін ... ... ... ... Артықшылық еліміздің Ұлы Жібек жолы бөлігіндегі мәдени ... ... және ... ... туризмге берілуі қажет.
Қазақстандық турөнімнің дамыған елдер нарығында ілгері ... да ... Бұл үшін ... ... пен оны іске ... ... іздеуді жүзеге асыру қажет. Бірақ қазақстандық турөнім шетелдік нарықта оны құрайтын ауа, автомобильді және теміржол транспорттарын есепке алғанда ғана ... ... ... ... ... ... ... транспорттық коммуникацияның (әсіресе авиахабарлама) дамуын, сонымен қатар, қызмет көрсету саласының сапасын арттырады. Осының есебінен ішкі ... ... ... ... ... Бұның да өз алдына болашағы бар.
Халықаралық туризм нарығы - бұл мемлекеттер арасындағы қатал бәсекелестік алаңы. Олардың көбісі үшін ... ... ... ... үшін маңызды тармағы болып табылады. Осы бәсекелестік нәтижесі әр елдің ... ... ... яғни ... айналымының дамуы мен жоғары дәрежеде көрінуіне тікелей байланысты. Туризм саласымен ақша тауып отырғандар жарнама жасауға сараңданады - ... өзі ... ... ... беделі ұлттық туристік әкімшіліктің түрлі насихаттық жарнамалармен нығайтылуы қажет.
Қазақстандағы туристік бизнестің қалыптасуын зерттеу барысында, үкімет тарапынан көмек пен ... ... ... ... ... саласы болуға мүмкіндік алады. Туристік қызметтерді басқаруда үкімет әлсіздігі, заң ... ... ... ... ... - туризм саласының дамуындағы кедергілердің бірі. ... ... ... ... ... ... жазылмаған, тек жалпы шетелдік туризм негізінде жазылған. Туризм саласындағы қаржылық, валюталық, лицензиялық байланыстардың және саяхатшылардың ... мен ... ... яғни ... ... және елден шығатын азаматтардың міндеттері жеткілікті жағдайда қарастырылмаған. Ал ішкі туризм туралы, сонымен ... ... ... туризмнің міндеттемелері мүлдем жоқ. Осыған орай, Қазақстанның туристік саласының жоғары дамуы үшін ... ... ... сала ... заңды қайта қарастырып, туризмнің әлеуметтік-экономикалық жағдайына көңіл бөлген дұрыс.
Іс-шараларын кәсіподақтар қаржыландырып отыратын спорттық туризм мен туристік клубтар федерациясы ... ... ... ... ... құрылымдардың, туризм мен экскурсия бойынша республикалық және облыстық кеңестердің қызметі келмеске кетті. Қазіргі таңда осының барлығы түрлі ұйымдар, ассоциациялар, ... ... ... ... ... ... спорттық туризм саласын қайта жандандыру қажет. Туризмнің нұсқаушы кадрлары, кіріс туризмі үшін гид-серіктері болып табылатын спорттық туризмді дамыту керек. Мұнда тағы айта ... ... осы ... ... ... сай ... ... бағыты республикамыздың концепциялық саласының дамуына үлкен үлес қосады ... ... ... ... ... ... қайта өз күшіне ене бастады. Тәжірибелік көзқарастарға көңіл бөлетін болсақ, туристік сапарларда адам өліміне әкелген сәттер де кездеседі. Сонымен қатар ... ... ... бар. ... бәрі ... ... ... қызметтердің болмауымен тікелей байланысты.
Қазақстандық туризм саласының қайта қалыптасу ... ... ... мамандар әлемдік туристік нарықта үдемелі түде дами бастайды деген жорамалдар жасауда. Бірақ, мемлекеттің туристік ... ... ... қолдану үшін, міндетті түрде маңызды тәжірибелік мәселені шешіп алу қажет, бұл - ... ... ... сай туристік ішкі құрылымды орнату. Сонымен қатар алдымен халықаралық ... сай ... ... ... ... ... кейін кешендік даму мен туризмдік ұйымдардың аймақтық проблемаларын шешуші заң ... ... ... атты қабылданған заңның көмегімен жаңа тәжірибелік қадамдар ... атты ... ... енді. Ол Қазақстан туризмінің заманауи стратегиясы мен әдіс-тәсілдерін анықтауда ерекше орын ... ... ... ... жаңа түсіп жатқан талаптар, оған қолайлы ықпал жасау мен мәселелердің ... ... ... ... ... ... мәдени, табиғи, тарихи алуандығына қарай - барлық жағдайда да таңғажайып бірден-бір ел және оның ... ... ... ... ... айтса да артық болмас.
Мәдени туризмдi дамыту мақсатында барлық тарихи орындарды музейлендіру ... ... Әр ... ... ... өткен күрделi тағдырды танытып, Қазақстан тарихын кезең-кезең бойынша көрсететiн болады. ... ... ... өз ... ... сай көрсетуi тиiс. Әр қорық-музейге бөлек сипаттама беру мақсатында Ұлы Жiбек жолының магистральдi учаскiлерiндегi қорық-музейлердің дамуын анықтайтын Бас жоспар құру ... ... ... барысында Алматы және Астана облыстарының әкімдері Мемлекет басшысын 6 ... ... ... ... орны бар, құны 114 ... ... ... 75 жобамен таныстырды. Жалпы, бір жарым жылдың ішінде құны 900 ... ... ... 227 жоба ... ... 29 мың жаңа ... ... орны пайда болды. Екінші жартыжылдықта кемінде 129 жобаны (617 миллиард теңге, 14,5 мың тұрақты жұмыс орны) іске қосу жоспарлануда ... ... 2015 ... ... кезеңге арналған мемлекеттік экономикалық саясатын қалыптастырады және экономика салаларын әртараптандыру арқылы дамудың шикізаттық бағытынан қол үзу арқылы ... ... ... қол ... ... ... де қазіргі таңда елэкономикасын дамытудапроблемалар да жоқ емес. Оларға: экономиканың шикізатқа бағытталуы; өңдеуші өнеркәсіп ... ... ішкі ... ... мен ... ... тұтыну сұранысының мардымсыздығы; өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымның жеткілікті дәрежеде дамымауы; мұнай-газ және кен ... ... ... экономика салаларында негізгі қорлардың тез тозуы, кәсіпорындардың техника және технология жағынан артта қалуы; отандық ғылымның нарықтық ... ... ... ғылыми-техникалық өнімді тауар деңгейіне дейін жеткізудің ықпалды тетіктерінің болмауы, соның салдарынан тұтастай алғанда ... ... ... ... болуы; мамандарды және жұмысшы кадрларды даярлау мен қайта даярлаудың ... ... ... ... экономиканың өңдеуші секторларына инвестициялар салуға отандық қаржы институттары үшін ынталандыру көздерінің болмауы; менеджменттің экономиканы ғаламдану үрдістеріне және сервистік-технологиялық ... ... ... міндеттеріне сәйкес келмеуі т.б.
Әрбір туристік фирмаға қандай елге саяхаттарды ұйымдастыру, қандай түрімен және ... ... ... ... ... толықтыру керектігін өзі шешуге тура келеді. Стратегиялық шешімдер қабылдағанда туристік фирмаларға рыноктың қажеттіліктері мен түріне сүйенеді. Тұтынушылардың ... білу ең ... ... екенін бәріне түсінікті. Осының мақсатында туристік фирмалар маркетингтік зерттеулер жүргізеді. Маркетингтік зерттеулердің негізгі бағыттары болып рыноктың ... мен ... ... ... жабдықтаушылар, делдалдар, өнім табылады. Туристік кәсіпорын маркетингі көптеген факторлар әсеріне ... ... ... ... - ... және т.б.). ... ... практикасындағы факторлар мен оларды қоладанудағы күрделі өзгерістерді қарастыру керек. Мысалға, қазіргі ... ... ... бос ... ... пен ... ... тырысады, туристік фирма іс-әрекетіне бейімделуге және туризм ... т.б. даму ... ... ... ... ... ... маркетингті дамыту үшін жаңа перспективаларға жол ашады. Мысалы, Қазақстан Республикасында ... ... ... аң ... ... ... ... мен техниканың дамуы туристік қызметтің массалық өндірісінң құралдарын жетілдіруге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... енгізу керек [36].
Туристік фирмалардың қызметін жетілдіру үшін туристік фирмаларға тек қана маркетингпен айналысатын бөлімдер ашу ... Бұл ... ... ... ... ... ... Бәсекелестерді зерттеу;
2. Агенттік тораппен жұмыс істеу;
3. Арнайы көрмелер мен кездесулерге қатысу;
4. Презентацияларды ұйымдастыру;
5. Ұйымдарға демеушілік көмек көрсету;
6. ... ... ... ... ... ... ... бөлімнің қызметкерлері тұрақты негізде БАҚ-на мониторинг, өзінің агенттерінен және кәсіби көрмелерде ақпарат, бәсекелестердің қызметімен байланысты ... ... ... ... каталогтары, және ондағы тарифтер зерттелуі тиіс.
Қазақстандағы туризмді дамыту ... ... ... да ... таяп ... Биліктің мәлімдеуінше, Қазақстанға миллиондаған саяхатшы келіп, миллиондаған қазақстандық ел ішінде, шетелде демалады.
2009 жылы халықаралық туризм саласына жаһандық экономикалық дағдарыс ... ... ... ... ... айналым көлемі 4%-ға қысқарды. алдын-ала жасаған есептеулеріне қарағанда 2010 жылы ... ... ... келе ... Ал ... туристік ұйым халықаралық туристік барыс-келістердің 7%-ға жуық өсіп, 935 млн. долларды құраған.
Туристік әлеуеті өте зор ... ... ... ... саласынан бастап, спорттық, танымдық және діни түрлері бар. Қожа ... ... ... ... тас петроглифтері, Сарыарқа (Солтүстік Қазақстанның даласы мен көлдері), Наурызым және Қорғалжын қорықтары ЮНЕСКО-ның бүкіл әлемдік мұралары тізіміне енгізілген.
Бұрынғы ... және ... ... Темірхан Досмұхамбетов биыл 28 наурызда осы министрліктің 2010 жылы ... ... ... ... ... Бұл ... қарағанда, туристердің жалпы саны 11,4 миллион адамға жетіп, ішкі туризмнің ... ... ... (3,4 ... ... ... шығатын туристер 9,1%-ға ұлғайған (4,8 миллионнан астам адам); келушілердің саны 3,4 миллион адамға жеткен. Туризм ... ... ... ... 28%-ға ... 107,5 ... ... құраған. Туризмнен түсетін табыс 15,3%-ға көбейіп, 78 млдр. теңгеге артқан [37].
Сол кездегі ... ... ... ... ... ... екінші азаматы шетелге шығып қайтқан, Қазақстанның әрбір бесінші азаматына бір шетелдік ... ... ... үшін айта кетейік, Италияда әрбір алты азаматқа бір саяхатшыдан келеді. Росстаттың деректеріне қарағанда, ... ... ... және Қазақстанмен көршілес жатқан Ресейді 2010 жылы 22,3 млн. шетелдік азамат аралаған, оның 2,1 ... сәл ғана ... ғана ... ... ... ... ... әрбір турист Қазақстанға 6842 теңге немесе 47 доллар табыс кіргізген [сонда].
Статистика агенттігінің мәліметі бойынша, өткен жылы ... 1252 ... ... ... ... Олар ... 460 ... жуық адамға қызмет көрсеткен. Оның ішінде туристік саяхатпен кеткендер (резиденттер) шамамен 260 мың адам болса, келгендер ... ... ... 40 ... ... Ішкі туризм 160 мың адам есебінен жүрген. Турфирмалар атқарған жұмыстар мен қызметтердің көлемі 15 млдр. теңгені құраған, ... ... ... ... 21,3% ғана ... ... бірге, мамандардың пікіріне қарағанда, туризм саласының Қазақстан экономикасына жасайтын ықпалы шамалы. Статистика агенттігінің мәліметін негізге ала ... 2010 жылы ... ... ... ... айналымның 0,5% ғана тиген деген қорытынды шығаруға болады ... ... да ... қызмет көрсеткен туристердің саны 2003 жылмен салыстырғанда екі есе ... Оның ... ... ... ... ... үш есе ... ал ішкі туризмде жүргендері 1,8 есе өскен. Алайда біздің елімізге келетін ... саны 2003 ... ... ... Өткен жылы турфирмалар әрбір туристке орта есеппен 220 доллардан астам ... ... ... ... ... ... бағдарламаның мерзімі биыл аяқталады. Бұл бағдарламаны жүзеге асыру үшін бюджеттен шамамен 60 млдр. теңге жұмсау көзделді.
Бірақ Қазақстанда туризмді әрі ... ... үшін ... ... мен ... ... бар жаңа қонақүйлер, санаторийлер мен пансионаттар, спорттық-сауықтыру нысандары, жағажайлар салынуы тиіс. Оның арасында орта санаттағы туристерге ... ... ... да естен шығармау керек. Мұның бәрі де қомақты қаржыны қажет етеді. ... және ... ... Қайырбек Өскенбаевтың айтуына қарағанда, қажетті инвестицияның көлемі төрт-бес млдр. долларды құрайды.
Бірақ шенеуніктің бұл ... ... де ... ... ... тиіс инвестиция төңірегіндегі сауалдарға жауап табыла қойған жоқ. ... ... ... ма, әлде ... ... ... шеше ме, жеке бизнес үлестік пайызбен қатыса ма, не болмаса шығынның барлығын мемлекет өз мойынына ала ма деген сұрақтардың дәлме-дәл ... ... ... ... ... ... ... барлығы және оның шешімін табу керек екені ғана мәлім.
Сондай шешімдердің бірін бұрынғы туризм және спорт министрі Темірхан ... 2011 жылы 21 ... ... алқа мәжілісінде жариялады, newskaz.ru интернет-порталы , - деген Темірхан Досмұхамбетовтің ... ... ... ... ... түсіретін ішкі және сыртқы туризмді дамыту қажеттілігі анық. Туризм және спорт вице-министрі Қайырбек ... ... ... ... Франция мен Қазақстанның тау шаңғылы курорттары туралы салыстырмалы деректерді келтірді. Францияда тауға тасымалдайтын құрылғылар ... 250 мың ... таси ... ... ... бұл ... 1080 адам ғана. Әлемнің тау шаңғылы курорттарындағы шаңғы жолдарының жалпы ұзындығы 300-450 шақырым болса, Шымбұлақтағы ... ... - ... 35 шақырым [38].
Қазіргі қазақ турфирмалары әлі күнге дейін шетелге турист жөнелтумен шұғылданып отыр. Елге келетіндер мен шетелге кететіндердің арасында 6,6 есе ... бар. ... ... ... ... ... ... алатын, бағасы да аса қымбат емес және қызмет көрсету саласы жоғары шетелдік турларды жарнамалаған оңтайлырақ болуы керек. Қазақстаннан елеулі ... ... ... ... бұл да бір белгісі.
Басқа елдер Қазақстанды табиғи ... ... ... бай ел ... ... ... ... елге тарту үшін үлкен жарнама жасалуы қажет екені анық. Қазақ жерінің мәдени, ... ... ... ... ... ... насихаттаса, шетелдік туристердің де қызығары сөзсіз.
Қазақстанның кез-келген адам ... ... ... де ... мемлекет ретіндегі образын жасау - мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі. Әрине, ол үшін мемлекет ... ... ... де, өз ... да құқықтық тұрғыдан қорғау саласында үлкен жұмыстар жүргізуі ... ... ... ... және ... ... ұғымы, тарихы
Тарихи-мәдени мұраны сақтау стратегиялық маңызы бар мемлекеттік мәселе. Ұлттық дәстүр, әдеби және мәдени құндылықтар, тарихи тәрбие ... ... ... қазына. Ең алдымен елдің-елдігін, жұрттың бірлігін мемлекеттің қуатымен ұлттық ой-сананың деңгейін көрсететін - оның мәдениеті мен ... ... мен ... жоқ ұлт пен ... ... бұлдыр.
Отансүйгіштік, мемлекетшілдік өз тарихыңды, мәдениетіңді сүйуден басталады. Мұның қазақ мәдени туризміне тың серпін берері анық. Ал, сол ... ... ... ... алар орны ... ... ... дегеніміз - ол тірі тарих. Біздің тарихымыз әлемге мәдени туризм саласында әйгілі болуға үлкен мүмкіндік беріп отыр.
Қандай халықтың, ... ... ... ... деңгейі музей арқылы анықталары хақ.
Қазіргі кезде музей әлеуметтік институт ретінде жаңа орын мен бағыт-бағдарға ие ... ... Ол тек ... мұра мен ... ... ғана емес, қоғамдық өмірдің белсенді элементіне айналды. Мұндай жағдай біздің қазіргі өмірімізде өнер ... ... ... тарихи ескерткіштерінің мәні мен мағынасын түсінудегі жаңашылдықпен түсіндіріледі.
Музейді қазақстандық мәдени туризмнің модернизациялық феномені деп ... ... ... ... болу ... жүгіну керек. Музейлердің пайда болу тарихы саяси, ғылыми, мәдени, экономикалық сипаттағы қажеттілікті қанағаттандыратын өзіндік қоғамдық институттар ретінде ... ... алып ... ... әлеуметтік институтқа айналғанға дейін түрлі тарихи кезеңдерде белгілі құндылыққа ие ... ... пен ... ... коллекциялаудың ұзақ үрдісін басынан өткерді. Заттарды үрдісі бастауын алғашқы қоғамнан алады.
Ежелгі ... ... ... ... ... ... жасап отыратын, әлемді түсіну мен зерттеп тануға, ондағы өз ... ... ... мұра ... ... мен салттардың мирасқорлығын жүзеге асыратын ерекше кеңістік қажеттігін түсіне бастайды.
Алғашқы Протомузей суреттерге, табынушылық заттарға толы үңгір-ғибадатхана табиғи және ... ... ... ... Ол ... ... ... орталық ретінде туындады. ұғымы белгілі түсіндіріледі. Протомузей ... ... ... өзіндік құндылығы бар болатын. Бұл жерде адам қолымен жасалынған мәдениет құндылықтарын жалпыға танытатын Бейбітшілік символы саналады ... - ... зат ... ... ... ... және сиқырлық мәнге ие табиғи ғана емес, сондай-ақ салттық-рәміздік ... ... адам ... ... ... ... ... мәдениеттің ең елеулі құндылықтарын сұрыптау, сақтау және өткізу ... ... ... ... бастапқы кезеңіндегі мәдени кеңістікті саралау тәсілімен құрылымдап отырды. ... ... ... ... пен ... ... алынған түпнұсқа-заттардың утилитарлық шаруашылық немесе материалды құндылық мақсатында емес, олар ... ... ... ... ... ... ... сақталған кезінде пайда болды. Мысалы, Криттегі Кносс сарайының қоймасы, Ван сарайы мен инь сәуегейлерінің мұрағаты, Ниневий сарайының ... және ... ... санасының әмбебап орталық ретінде тұжырымдалып дамуына байланысты ойға азық ... ... ... ... ... ... ... философиялық мектептер, музейлер бөлігіне айналды. Киелі алқаптар мен ғибадатханалардың кеңістігі кітапханалар, әңгімелесуге және іспен айналысуға болатын бөлмелер кешенімен үйлескен ... ... ... ... алмастырылды.
Алғашқы термині Ежелгі Грециядан өз бастауын алады екен. Грек философтарының ерекше салтанатпен безендіріліп, жиын ... ... ... ... ... дәуірінде немесе деп аталған.
Музей, мұражай (грек. museon - муза ... - ... ... ... ескерткіштерді, өнер туындыларын, мәдени құндылықтарды т.б. мұраларды сақтап, жинақтап, ғылыми-танымдық қызмет атқаратын мекеме [40]. ... ... ... және ... ... танытуда, ғылыми тұрғыда зерттеп, оның нәтижелерін насихаттауда, осы негізде тәлім-тәрбие беруде ... рөл ... ... білімнің, мәдениеттің, ғылыми мекеме ретінде өскелең ұрпақтың тәрбиесіне, тарихи сананың қалыптасуына ықпал етеді.
Музей ісінің негізгі бағыттары - ... ... ... ... ... алу, сақтау, қорларды жүйелеу, қайта қалпына келтіру (реставрация), концервациялау, зерттеу нәтижелерін ақпарат жүйелерінде тарату, музейдің кадрлық жүйесін ... ... ... ... ... ... ... экспозициялар ұйымдастыру, тақырыптық дәрістер, ғылыми-практикалық конференциялар өткізу, музейлік басылымдар шығару, т.б. жатады [сонда].
Музей алғашында бағалы ... мен ... ... жәдігерлерді сақтайтын қазыналық қор ретінде қалыптасты. Олардың қалыптасуына көне ... ... ... болды. Ежелгі Рим шешені Марк Туллий Цицерон: деп түсіндірді. Коллекциялау ісімен Аристотель, Рим патшасы Юлий Цезар, т.б. айналысты ... ... ... бүгінгі ғылымда қалыптасқан ұғымына, оның негізгі талаптарына анағұрлым жақынырақ мәдени орындар ХVІ-ХVІІІ ғасырларда Еуропа елдерінде ашыла бастайды. Бұл уақыт әлем ... ... жаңа ... әдіс ... ... ... мен ... кезеңі болып енгені баршамызға белгілі. Әр түрлі коллекциялар қойылған көрмелерді немесе деп атаған. Өз коллекциясын қалыптастырып, ... ашу ... ... статусының жоғарылануына үлкен әсерін тигізген. ХVІ-ХVІІІ ғасырларда ... ... ... мен ... ... ... құрылған коллекциялар болса, ХVІІІ ғасырдан бастап жаратылыстану ғылымының соңғы жетістіктеріне сәйкес ... ... ... минералдар әлемі жөнінде кабинеттер көптеп ашыла бастайды. Мұндай орындар әсіресе Италия, Франция, Англия мемлекеттерінде ... ... - ... даму ... аса ... құбылыс. Өйткені, музейге тән басты функциялар мен ерекшеліктер осы кезде қалыптаса бастайды. Музейлік құндылығы бар ... ... ... ... ... ... қолға алынады. Ерекше атап өтетін жәйт - бұл орындардың басым көпшілігі қалың жұртшылыққа ашық ... ... ... Ал, ... ... - музей бұйымдарының міндетті сақталуының қамтамасыз ... ... ... ... бойынша ол дүниелер сатылып, я айырбасталып кете берген.
Патшалы Ресейде кабинеттер ХVІІ ... ... ... бола бастайды. Бұл жағдай І Петрдің Батыс Еуропа елдерімен қатынасының нығая түсуіне тікелей байланысты болған. Осы кезеңде ашылған ... ... ... ... күні ... әлемге жайылған Кунсткамераны (1714 ж) ерекше атап өту жөн. Онда ... ... ... ... ... жеке ... қатар әр түрлі анатомиялық, биологиялық, зоологиялық жиынтықтар ... ... ... ... ... ... ... таңғажайып дүниелер мен құнды бұйымдарды музей қорына өткізген жанға ... ... ... беру ... шыққан жарлықтардың нәтижесінде Ресейдің, оның көршілес аймақтарының түкпір-түкпірінен Кунсткамераға ағылып түсті [41]. ... ... ... ... мен Орта ... аяқ ... ... қорған төбелер, көне бейіттер оңай олжа іздегендердің талауына ұшырап, ұлттық ... ... ... ... ... үкімет тарапынан қорған-төбелерді қазу үшін арнайы жасақталған адамдар шыға бастағаны тарихтан белгілі. Осы уақыттан бастап Ресей ... ... ... әр түрлі бағыттағы музейлер қатарға қосылып, Ресей ... қол ... ... ... ... де ... аудандарында тарихи және жаратылыстану музейлері ашыла бастайды. Қазақстан музейлерінің қалыптасу кезеңі мен дамуына еуропалық музей моделі негіз болып, ол ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Музейлердің қалыптасуы ұлттық сана-сезімді оятуға, мәдени-саяси идеяларды (ой-сезімді) насихаттауға көмектесті. 1820 жылы Германияда өнер музейлері ... 1811 жылы ... - ... 1825 жылы Одессада, 1828 жылы Керчьте археологиялық бағыттағы және ... ... ... ХІХ ... ... ... ... нәтижесінде этнографиялық музейлер құрылып, олар ғылыми-зерттеу орталықтарына айналды. Олар Будапешт (1872), Стокгольм (1874), Париж ... ... 1877), ... (1883) ... ... ... музейлер. Ашық аспан астындағы алғашқы этнографиялық музейлер Скансендеде ... 1891), ... ... ... 1893), Софияда (1893), Брюссельде (1897), Краковта (1910), ... ... 1912) ... ірі ... ... ... [42].
Сонымен дүниежүзінде көптеген музейлер құрылып, олар халыққа ... ... ... соң, олардың әртүрлі функцияларына, құрылымдарына байланысты және де негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... тарих, археология, антропология, этнография, нумизматика, т.б.), көркемөнер музейлері (көркемөнер, мүсін, қол ... ... ... театр, музыка, кино, т.б.) жаратылыстану музейлері (биология, геология, зоология, минералдық, палеонтология, т.б.), техникалық музейлер (авиация, ... кеме ... ... ісі, ... ... ... т.б.), кешенді музейлер (тарих, шаруашылық, жаратылыстану, т.б. бағыттарды біріктіріп жұмыс істейтін кең профильді өлкетану музейлері), мемориалдық музейлер (мемлекетке, ... ... ... ... ... ... адамдардың жеке өнері мен қызметіне арналған музейлер).
Ал, Қазақстанда музейлер ... ... ... ... ... ... дейін Қазақстан жерінде 3 музей жұмыс жасаған. Олардың қатарына 1859 жылы гимназия музейі статусына көшірілген Батыс ... ... ... 1883 жылы ... облыстық статистика комитетінің мүшелері негізін салған Семей облыстық тарихи-өлкетану музейі және 1898-1917 жылдар аралығында ... ... ... облыстық музейі жатады. Орынборда жергілікті халықтың тарихы мен этнографиясын сипаттайтын ... ... 1831 жылы ... әскери училищесі жанынан губернатор музейі ашылды. Музей қоры жаратылыстану тарихы, материалдық және рухани мәдениет ескерткіштері ... ... ... ... ... ... ... Ішкі Бөкей ордасынан жіберілген бұйымдар ерекше орын алды. Бұл мұралар қазіргі таңда ҚР Орталық Мемлекеттік музейінің негізгі қорын құрауда. ... ... ... (1830), Ә. Қастеев атындағы республикалық өнер музейі (1935), Президенттік мәдени орталық (2000), Мемлекеттік алтын және асыл металдар музейі (1994), ҚР ҰҒА ... ... (1973), ... валюта музейі (1993), Кітап музейі (1978), Ықылас атындағы ... ... саз ... ... (1980), ... ... музейі (1962), т.б. Мемориалдық музейлер де Қазақстанның тарихи-мәдени рухани өмірінде маңызды рөл атқаруда. Олардың ... ... ... ... ... ... ... кешені, Д. Қонаевтың, Қ.И. Сатпаевтың, Ж. Жабаевтың, С. ... пен Ғ. ... ... және Ахмет Жұбановтардың, Ш. Уалихановтың (Алтын Емел), т.б. мемориалдық музейлері [43].
Қазақстандық тұңғыш музейдің бірі 1874 жылы Верныйда ірге ... ... ... өңіріне ғылыми мақсатпен келген саяхатшылар және жергілікті зиялы қауым өкілдері жинастырған коллекциялар орын ... 1898 жылы Орыс ... ... ... ... Жетісу облыстық музейі ашылды. Мұндағы экспозицияның негізін 1871-1877 жылдары Жетісуды зерттеуге ерекше ден қойған шығыстанушы ғалым Н.Н. ... ... ... ... ... құрады [сонда].
Зоология институтының табиғат музейінің негізі 1961 жылы қаланды. Өз экспонаттарының ... мен ... ... ол ... ... Орал ... өңіріндегі бірден-бір академиялық музей болып отыр. Музейдің палеонтология бөлімінде көне мүйізтұмсық, шошқа тұқымдас жануарлар, үш ... ат - ... ... қаңқасы қойылған. Палеоботаника бөлімінде тропик, субтропиктен бастапшөл далаға дейінгі белдеулердегі ау райы құбылыстарын сипаттайтын ... ... және ... ... ... ... өсімдік суреттері, сондай-ақ көне ағаштардың сірі боп қатып қалған діндері орын тапқан. Зоологиялық экспозицияда эволюция, паразитология, гельминтология, энтомология, орнитология, териология ... ... ... ... ... музейі еліміздің жер қойнауындағы қазба байлықтары, табиғатта кездесетін сан алуан тастар және Жер планетасының геологиялық ... ... сыр ... негізгі минерологиялық коллекциясынан кендер мен минералдардың 1000-нан астам теңдессіз геологиялық үлгілерін, ақық тастың ғажайып топтамасын көруге болады.
20-жылдары Алматы ... ... ... ... айналды. Елімізді зерттеуге деген үлкен қызығушылық, Қазақстандық ғылым мен ... ... ... ... ... таңқаларлық заттардың табылуы нәтижесінде тарих куәгері саналатын музей ... ... ... ... ... ... музей ісі ерекше қанат жайып, дами түсті. Музейлердегі ғылыми қызметті үйлестіру және оларға әдістемелік көмек көрсету мақсатымен Республикалық ... ... ... ... ... 20-дан астам музейлер мен олардың филиалдары жемісті жұмыс істейді. Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік ... ... ... аса заттық және рухани мәдениет ескерткіштері сақталуда. Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі арнайы жобамен салынған бірегей ғимаратта орналасқан, ... ... және ... мәдениеті інжу-маржандарының үлгілері орын тепкен.
Қазақ халқы музыка мәдениетінің тарихы көне замандардан, қазақтардың этникалық тарихынан тамыр ... ... ... ... аса бай музыкалық фольклор бір орындаушыдан екіншісіне көшіп, ұрпақтан-ұрпаққа ... ... ... атындағы халық музыка аспаптары музейінде домбыра, қобыз, даңғыра, кепшік, сылдырмақ ... ... ... қырықтан астам түрлері, сондай-ақ Қазақстанда мекендейтін, орыс, ұйғыр, дүнген және де басқа халықтардың саз аспаптары қойылған. Музейде ... ... ... ... Абай, Біржан, Ықылас, Құрманғазы, Махамбет, Шашубай, Дина, Жамбыл, А. Жұбанов т.б. аспаптары да орын ... ... ... нақ ... ... ... ... рухани орталық - Республикалық кітап музейі ... ... ... ... ... ... қолжазба түріндегі және жарық көрген кітаптарды қосқанда 60 ... ... ... 5 ... аса ... кітаптар мен қолжазбалар бар. Музейде құндылығы жоғары көркем-иллюстративтік, ... ... ... ... ... ... ... мәдениетінің тарихы, кітап басу ісінің бастаулары, түркі халықтары жазуының тарихы, алғаш жарыққа шыққан қазақ кітаптары, 1917-2004 жылдар аралығындағы Қазақстандағы ... басу ... ... ... ... елімізде жарық көрген таңдаулы басылымдарды да осы жерден табуға болады. Ресей мен Америка мемлекеттеріне; Президенттер Н. Назарбаев пен В. ... және ... Бас ... Кофи ... ... ... халықаралық байланыстар жөніндегі еңбектеріне арнайы стендтер арналған.
Қазақ ... ұлы ... ... Абай ... ... ... арналған. Мұнда ақынның жеке кітапханасынан алынған кітаптар сақталған. Кемеңгер ойшыл құныға оқып, өз ой-пікірін шет ... ... ... кітаптардың ішінде Гомердің , Тургеновтың романдары, Л. Толстойдың шығармалары бар.
Тәуелсіз Қазақстаннның серпінді дамып, ... ... ... ... ... ... экспозициясында Қазақстан туралы әлемнің 57 елінің тілдерінде жарық корген 350 кітап қойылған. Әйгілі ғарышкерлер Т. ... Т. ... ... ... М. ... қолбасшылар С. Нұрмағамбетов, Б. Момышұлының кітаптары арнайы бөлімді құрайды.
Қазіргі кітап безендіру ісіне жеке ... ... ... ... еліндегі кітап шығару ісінің жоғары деңгейін көрсететін, мерей тойларға арналған, ... ... және өте ... ... ... ... толықтыра түседі.
Қазақ халқының ұлы жазушысы Мұхтар Әуезовтың әдеби-мемориалдық музейі оның өмірінің соңғы жылдарын өткізген ... ... ... ... тынымсыз шығармашылық еңбекпен, белсенді қоғамдық және ғылыми-педагогикалық қызметпен шұғылданды.
Мұхтар Әуезов көптеген повесть, әңгіме, очерк, пьесалардың авторы ретінде кеңінен танымал. Оның ... ... және атты көп ... эпопея әлем халықтарының көптеген тілдеріне аударылды. Жазушының үздік шығармалары қазақ және дүниежүзі әдебиетінің алтын ... ... ... көркем ортылығы мәртебесіне Алматы бірден ие бола қойған жоқ. Ол ұзақ жылдар бойы және ... ... ... арқасында қалыптасты. Көркемдік дәстүрлерді сақтап, жалғастырушы - еліміздің көркем мәдениетінің ... асыл ... - Ә. ... ... Мемлекеттік музейі екендігі даусыз. Музейдің тарихы сонау 1930 жылдан, Үкіметтің ... ... ... галерея шаңырақ көтерген кезден басталады. Кескіндеме өнерінің шеберлері Ә. Қастеев, Ф. Болкоев, Н.И. Крутильников, А.А. Ритих, О. Таңсықбаев, график В.И. ... Қ. ... ... ... ... ... қалаушы Н. Хлудовтың шығармалары музейдің алғышқы жәдігерлері қатарынан орын алды. Дүниежүзілік мәдени мұра ... ... ... үшін орыс, Батыс Еуропа және шығыс халықтары өнері ... ... ... ... ... ірі музейлері - Третьяков галереясынан, Эрмитаждан, Мемлекеттік Шығыс халықтары өнері ... ... ... ... өз ... ... ... ашылған музейлер қатары да көбейіп келеді. Мәселен, қала әкімдігінің шешімімен 2002 ... ... ... ... ...
деп Олжас Сүлейменов ағамыз айтқандай, Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... айрықшалап тұратын жәдігерлер жеткілікті. Музей 2002 жылы қыркүйек айында ашылған еді, содан міне қысқа ғана уақыт ішінде Алматы қаласының негізгі ... ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда музейдің қорында қала мен Жетісу ... ... сыр ... 32 мыңнан астам жәдігерлер сақталуда.
Музей экспозициясы Алматы қаласының барлық тарихи кезеңдерін, яғни, қола ... ... ... ... дейін аралықты қамтиды. Бұтақты-1 археологиялық комплексінен табылған қола дәуіріне жататын қыш ыдыстар мен әшекейлер ... ... ... ... Саз балшықтан жасалған қыш ыдыстар мен Ұлжан ... ... қола ... ... ... ... Сонымен қатар, музей қорында Алматы қаласының мыңжылдық тарихын дәлелдейтін құнды жәдігерлер топтамасы да бар. 2010 жылы 17-18 ... ... ... тарихы музейінің ұйымдастыруымен атты халықаралық ғылыми - ... ... ... ... ... қатысушылар археологиялық, нумизматикалық және жазба деректерге сүйене отырып, Алматы қаласына 1000 жыл екендігін дәлелдеп берді.
1979 жылы қазіргі ҰҚК институтының территориясынан ... ... ... ... ... ал ... ... Бабырдың және Рашид-ад Диннің еңбектері жазба дерек көздері болып табылады және бұлар музей қорындағы ең бағалы жәдігерлердің ... ... ... инженер-құрылысшы, Әулие Вознесенск кафедралдық соборы, Кіші Алматы шатқалына кіре берістегі әскери губернатор Г.Колпаковскийдің саяжайы, Түркістан кафедралы шіркеуі және т.б. ... ... А. ... ... ... бағының тәжірибелі жетекшісі және алғашқы ұйымдастырушылардың бірі, ... ... ... М.Д. ... жеке және ... Алматы апортының негізін салушы Е.Редько, Алматы жерін көгалдандыруға ат ... ... ... тарихи тұлғалар туралы мағлұматтар, қолжазбалар, сирек мерзімді басылымдар, Түркістан-Сібір теміржолы құрылысының материалдары және т.б. аса ... ... ... бар [45]. Қаланың мыңжылдық даму кезеңдерін көрсететін қала құрылысының материалдары экспозицияда негізгі орын ... ... ... өмірінен әр алуан көрінісін беретін, қала өмірінің тақырыбына ... ... ... ... және фотосуреттер жиынтығы экспозицияны толықтырады.
Музей қорының жинағындағы халықаралық фотоконкурстардың лауреаттары, көркемдік ... ... ... ... ... ... ... фотографтардың суреттерін экспозиция залынан көруге болады.
Және де музей қорында Қазақстан суретшілерінің Алматыға арналған 300-ге жуық туындылары сақталады. Мұндағы ... ... ... ... ... және сәулет өнері тарихында ойып тұрып орын алады. С. Калмыков, Н. Соловьев, М. Ержанов, М. Нұрлыбаев, А. ... Ю. ... ... ... ... ... әр түрлі көрмелер өткізіліп тұрады [46].
Еліміздегі қолөнер шеберлері мен суретшілердің шығармашылығымен таныстыратын музейлер тарихына көз ... ... онда оның ... 1970 ... ... ... көреміз. Мысалға алатын болсақ, осы жылдың қыркүйек айының 1-ші ... ... ... ... ... ... 1935 жылы құрылған Т.Г. Шевченко атындағы Қазақ мемлекеттік көркемсурет галереясы және Қолөнер музейі ... ... ... ... өнер ... ... 1984 жылы ... Ә. Қастеев есімі берілді.
Сонымен қатар, жаңа суретшілер одақтары мен бірлестіктері бой көтеріп, ... ... ... халықаралық көрмелерге қатыса бастады. 1976 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... соң, 1968 жылы бастап тұрақты өткізілетін жастар көрмесіне ... жас ... ... ... жақсарды. 1979 жылдан бастап Алматыда жас әдебиетшілер, музыканттар, кинематографистер, ... ... және ... ... жас ... де ... ... шығармашылық жастар фестивалі өткізілді. Іргелі жұмыстардың кең құлаш жаюы еліміздің қолөнерінің ... ... ... ... Алматыға әлемдік бейнелеу өнерінің көптеген көрнекті шеберлері, соның ішінде Рокуэлл Кент және Ренато Гуттузо келді.
1974 жылдан бастап Қазақстан Суретшілер Одағының ... залы ... ... Суретшілердің, халық шеберлерінің туындыларының экспозициясы көрсетіледі, экскурсиялар, ... ... ... 1978 жылы ... ... ... ... Орталық көрме залы ашылды. Ол республикааралық, республикалық, жеке, балалар шығармашылығының, шетел өнерінің мерзімді көрмелерін өткізуге ... ... ... және ... ... ... ... тарихының музейі қорында Қазақстан суретшілерінің Алматыға арналған 300-ге жуық туындылары сақталады. Мұндағы шығарма ... ... ... ... және сәулет өнері тарихында ойып тұрып орын ... ... ... жылдар аралығында Н. Хлудовтың студиясында Ә. Қастеев, С. Чуйков, О. ... ... ... ... суретшілермен бірге білім алған Н. Соловьевтың , (1959 ж), (1938 ж), ... ... жас ... Л. ... (1930 жж), (1930 жж), суретші-кескінші ... (1970 ж), (1966 ж), (1970 ж), ... жж. ... ... ... А. ... (1980 жж), (1983 ж), (1960 жж), сондай-ақ Қазақстан ... ... ... ... Н. Ярованың пейзаждары сақталады [47].
Кез келген музейдің топтамасы - бұл үнемі өсіп, дамып тұратын ағза тәрізді [23]. Алматы ... ... ... ... ... ... өнер ... толтыру, оны тақырыптық жағынан кеңейтумен де айналысады. Оның ... ... ... ... даму ... - ... ... шығармашылығында көрсету талпынысы бар, олар басқа да шығармашыл топтармен бірге, ... ... ... қалыптастырады. Қорға соңғы кезде қосылған В. Колоденконың (1930 жж), О. Кужеленконың этюды (1974 ж), (1975 ж) және Н. ... (1951 ж) ... ... ... ... ... жұмыстары қызығушылық тудырады. Олардың еңбектерінде өткен шақтың іздері мен суретшінің тұлғалары сомдалған. Бейнелеу өнері кеңістігінен мазмұны терең, күшті көңіл күйді ... ... Бұл ... ... ... ... атақты классигі, француз суретшісі Ж.Б. Шарденнің мына сөздерін айта кету орынды: .
Музей топтамасында 2000 жылдардағы шеберлердің әр түрлі буын ... ... ... да бар. ... бұл орта және жас буын ... ... ... туған қаласына зор сүйіспеншілікпен қарап, онымен өзіндік қарым-қатынас орнатқан.
С. Сәдібекованың ... ... ... толы ... ... (2002 ж), Е. ... (2003 ж), (2003 ж), Е. ... (2005 ж), А. Дәуітбаевтың (2008 ж), Ю. ... (2004 ж), (2004 ж), (1998 ж), А. ... (2002 ж), (2002 ж), (2002 ж) және т.б. ... ... ... баға ... мұралары музей қорында сақталып, қала тұрғындары мен қонақтарының назарына қойылуда [48]. ... ... ... ... Одағының мүшелерімен тығыз байланыс жасап, әр түрлі көрмелер өткізіп тұрады. Олардың бастыларына тоқталып өтсек.
2009 жылы 30 ... атты ... ... ... ашылуы өтті. Көрмеде белгілі шартқа бағындырылған әр түрлі бағыттағы суретшілердің туындылары көрсетілді. Көрме біздің ... ... ... ... ... Қаламыз шыныменде күз бейнесіне енген, түрлі-түсті ашық-сары, жасыл, нәзік күлгін түстерге қанық. Бір ... ... ... қиялын жандандыратын жерлері көп болды.
2009 жылы 10 желтоқсанда тәуелсіздік күніне орай болып өткен жас танымал суретшілер мен фотосуретшілердің ... және ... ... ... ... ... өтті. Алғаш рет көрме экспозициясында біздің мемлекетіміздің тәуелсіздігімен қатар қалыптасқан, еліміздің ... ... ... толы ... жайлы шығармашыл жастардың жаңа жұмыстары көрсетіліп, көрермендер шеберлердің тың шығармаларымен танысты. ... ... жас ... ... М. ... Г. ... халықаралық көрмелерге қатысушы өз ісінің мамандары, қолөнер шеберлері, ЮНЕСКО сапалық белгісінің иегерлері: С. Баширов, А. Сейсекеновтардың ... ... ... ... ... ... 15 ... қала күніне арналған атақты суретші, 1987 жылдан Қазақстан ... ... ... 1995 ... ... ... ... бірлестігінің президенті - Алексей Уткиннің атты көрмесінің ашылуы өтті.
Алексей Уткин есімі Қазақстан ... мен ... ... ... ... өте ... Оның ... Қазақстан, Ресей, АҚШ, Италия, Турция, Испания, Франция және Нидерландия жеке меншік коллекцияларында сақтаулы. Өзінің шығармашылық ... ... ... тән ... ... ... сақтай отырып салумен айналысты. Суретші композициялары эмоциялық түс қанықтығы мен колориттік нәзік сезіммен ерекшеленеді.
2012 жылы қаңтар-ақпан ... атты ... ... ... ... ... ... Н. Соловьевтың, Н. Абишевтың, В. Грюнбергтің және А. Уткиннің музей қорындағы туындылары ... ... 24 ... ... ... ... Ұлы Отан соғысының ардагері Юрий Самуилович Шнейдерманның, ... ... ... атты ... ... болып өтті.
Ол Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург және ТМД-ның басқа да ... мен ... ... ... елдерінде түрлі деңгейдегі 140-тан астам көрмелер өткізген танымал суретші.
Тарихи және жалпы мәдени маңызы бар құндылықтарды жинақтау, оларды ғылыми өңдеу және ... ... ... ... ... және қолданбалы қолөнер топтамаларын толықтыру барысындағы Алматы қаласы тарихының музейі ұжымының қажырлы еңбектері, ертеңгі күні алматылықтарды қалалық музейімен ... ... ... көтереді деген сенімге жетелейді.
Қазақ этнографиясының бірегей жинақтары, ... ... ... ... әр ... ұлт ... ... әр дәуірдің мәдениеті мен тұрмыстық заттарының топтамасы да музей экспозициянан орын алған.
атты ... ... ... Кореяның Дэгу, Францияның Ренн, Түркияның Ыстамбұл, Германияның Штудгарт, Ресейдің Мәскеу қалаларына көрмелер апарылды.
Сондай-ақ Алматы қаласы тарихына байланысты кең ... ... ... ... ... басылымдар мен ғылыми еңбектер жарық көрді: , 1-2 том, (қазақша, орысша), А., 2006-2008; Ғылыми мақалалар жинағы , А., 2006; ... ... ... , А., 2007; ... , А., 2009; , А., 2009; , А., 2009; , А., 2010; оқу ... А., 2010; ... ғылыми-тәжірибелік конференция материалдарының жинағы , А., 2011; Альбом каталог А., 2012; және ... дәл ... ... ... Ішкі ... ... ... ғимаратында 2003 жылы Қазақстанның ХХ ғасырдағы қасіретті тарихы - ... ... ... ... ... ... ... Алматы қаласы тарихы музейінің қарамағында бөлім ретінде жұмыс жасайды.
Алаштың бас қаласы Алматының ел ... ойып алар орны бар алып ... [49]. ... ... 200-ге жуық ... ... бар мәдени ескерткіштер мемлекеттің қарауында. Осындай ескерткіштердің ... . ... ... өзге жұртқа паш ететін, парасатымыз бен мәдениетімізді танытатын мұндай ауқымды жоба еліміз бойынша ... рет ... ... ... Бұл ... ... туралы бұрыннан айтылып келе жатса да, оның орнына археологиялық бақ қалыптастыру туралы ұсыныс бірінші рет қозғалған болатын. ... ... ... ... ... ескерткіш консервациясы және түрлі статистикалық формалар мен музейдің динамикалық ... ... ... береді.
2006 жылдың 28-наурызында қала әкімінің қаулысымен 430 гектар жері ... ... ... ... ... ... ... сақталған ескерткіштердің ішінде көшпелі элитаның ең үлкен қорығы - ... ... ... сақ ... ... қаласының солтүстік-батыс аймағында, Үлкен Алматы өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан. Қорғанның аймағында 47 үлкен сақ және 200-ден астам үйсін ... ... Бұл ... ... ... ерекшелігі көлемі өте үлкен. Мұнда ең үлкен қорғанның диаметрі 110 м, биіктігі 14 м-ге дейін жетеді. Бұл Алматы секілді ірі ... ... ... ... ... ... археологиялық ескерткіш болып табылады. Болашақта ашық аспан астындағы музей және атты этнопаркі болады [50].
Археологиялық саябақ ... ... үш ... ұйымдастыру көзделіп отыр. Бірінші, сол некропольдің өзі, сондай-ақ, мұқият қазылып зерттелетін бір-екі қорған. ... ... ... ... ... ... бейімделіп, келушілердің назарына ұсынылмақ. Аймақтағы қалған қорғандар сол қалпында ... ... ... ... ... ... археологиялық ескерткіштердің макеттері сақталады. Сонымен қатар, онда экспозициялары орнастырылмақ. Үшінші аймақта, яғни, қоршаған некропольдерде туристік ... ... орын ... ... ашық ... ... ... Дүниежүзінде ондай музейлер саусақпен санарлықтай ғана. Біз неге ... ... ... ... туризм, қазақтың имиджі, абыройы осы музей болатынына күмән жоқ.
Ата-баба ... ... және ... ... ... ... ... сәулеткерлік немесе тарихи-этнографиялық жағынан маңызы бар ескі құрылыстарды іздестіріп, есепке алу, мүмкіндігінше бұрынғы ... ... ... ... түсу - ... ... осы бір құрамдас бөлігін зерттеп-білу ісін мемлекеттік дәрежеге көтергенде ғана ... ... ... түсінікті. Мәселе жұртқа олардың сұлбасының реңкін, қаңқасының өңін шығара көрсете білуде болып отыр. Тұрақты мекенжайдың қазаққа тән үлгілерінің қайсы ... жаңа ... ... ... немесе ауылдың күретамырлы көшелеріне орналастырылып, инженерлік-коммуникациялық жүйеге қосатын болса, мұндай құрылыстарды насихаттау ісіне қосылған үлес болар еді.
Дүние жүзі қазақтары ... ... ... ... ... қазақ орталығының шет елдердегі қазақ қауымдастықтарымен рухани, ... және ... ... ... қана қоймай, тарихи-мәдени мұраны сақтап қалуға, халқымыздың дәстүрлі ... ... ... ... қайта жаңғыртуға бағытталған іс-қарекеттер жүргізуді алдына мақсат етіп ... ... ... бұл жақсы сала, жақсы игілік көзі. Бірақ әңгіменің ашығын ... кей ... ... қабілетті туристік индустрияны құру жұмысы жоғары деңгейде емес. Мысалы, Оңтүстік Қазақстан облысында ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы танымдық саяхаттарды дамытуға мүмкіндік мол. Алайда, статистикалық мәліметтерге жүгінсек, туристік фирмалармен (резиденттер ... ... жылы ... 39 640 адам ... ... 324-і ғана атбасын Оңтүстік Қазақстан облысына бұрыпты. Дегенмен, бейресми мәлімет бойынша, өздігінен ... ... ... ... саны ... 150 ... жуық. Ішкі туризмді алайық, өткен жылы туристік фирмалардың қызметін елімізде 157 998 адам ... ... ... - 1309 ... ... бірінші тоқсан - да 88 адам оңтүстік өлкесіне барған. Айта кетелік, ... ... ... ... ... мен Алматы және Астана қалаларында болуды қалайды екен. Тағы бір ... ... ... ... көрсетілген келушілер саны өткен жылы еліміз бойынша 459 337 болса, оңтүстікте - 6103 адам болған. Жалпы, өткен жылы туризм ... ... ... ... ... көрсетілген сырттан келушілер 9 пайызды құраса, сыртқа шығушылар - 56, ішкі ... 35 ... ... Әрине, туристік фирмалардың көмегіне жүгінбейтіндер де жоқ емес. Осы арада айта кетелік, ... және ... ... ... ... ... ... мүлде аз. Барының өзі жаңалауды қажет етеді. Статистика агенттігінің сайтынан алынған ... ... ... ... ... ... ... отырғанын аңғартады [51].
2004-2007 жылдары және ... ... ... ... ... бірқатар ескерткіштерін (XIV ғ. жұма мешіті, XVI ғ. тұрғын үй орамы, XI-XII ғғ. тұрғын жайлары, қабырғалар, ... ... және (), ... ... XIV ғ. ... ... ... және музейлендіру бойынша ауқымды жұмыстар жүргізілді. Шұрат ескерткіштері Көк-Мардан, ... ... ... қалашықтары, Талтақай және Қоңыр мазараттары кешенді зерттеуден өтті. Аэрофотоқұжаттау іске асырылды, ең жаңа ... ... ... ... ... ежелгі ирригациясы зерттелді. 8 мыңнан астам аэросуреттер ... ... ... жасалды. Мамандардың айтуынша, бұл Қазақстан археологиялық ғылымында жасалған ең ... және ... ... Айта ... ... аясында тарихымыз бен мәдениетімізде аса маңызды орны бар 73 ескерткіш ... ... ... Бірақ соның іс-жүзінде жүзеге асқандары шамалы. Яғни, кей жағдайда құрғақ уәдемен іс тындырып жататынымыз да жасырын емес. ... ... ... елі ... ... саналатын Отырарды халыққа, туристерге толық таныту-таныстыру мақсатында қос ... ... етіп ... Туризмді дамытуға қосар үлесі де, ел тарихын сақтап-насихаттау, әлемге таныту мақсатында да маңызы мол нысандардың бірі - 1979 жылы ... ... ... ... археологиялық қорық музейі.
Отырар өңірінің мәдени құнды мұралары сақтаулы тұрған қорық-музейдің ... ... ... ... ... еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Асантай Әлімов ерекше еңбек сіңірсе, музейдің жұмысын жандандырып, мамандар даярлауда халқымыздың көрнекті қайраткері, тарихшы-этнограф, ... ... ... ... ... мол. ... мен Арыс өзендерінің екі жағасында орналасқан мәдени ескерткіштердің әрқайсысы ашық аспан астындағы музей іспетті. Отырар аймағындағы ежелгі және ... ... мен ... - Отырартөбе, Құйрықтөбе, Көкмардан, Алтынтөбе, Ақтөбе, Оқсызтөбе және Арыстанбаб әулие кесене-мешіті осы өңірдің тарихында ... ... орын ... Ұлы ... жолы бойында орналасқан тарихи-мәдени ескерткіштер. Сонымен қатар, Отырар аймағы ... ... ... ... ... өмір сүрген, бүкіл қыпшақ даласының атын әлемге ... ... ... ... ... ... музыка зерттеушісі, ғұлама ғалым Әбу-Насыр әл Фарабидің еңбектері арқылы зерттеушілердің ... ... ... Бұл ... мәдени мұрасын зерттеуде Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музей қызметкерлері ... үлес ... ... ... ... ... қалпына келтіру, бұрын белгісіз болып келген ескерткіштерді іздестіру, тізімге алу, рухани және заттық мәдениетімізге қатысты дүниежүзілік деңгейдегі көне қол - ... мен ... ... ... ... ұйымдастыру жұмыстары қорық-музейде жақсы жолға қойылған. Археологиялық және этнографиялық жәдігерлер туралы ізденген ғалымдар қор сақтау ... то - лық ... ... ... ала ... директоры Пердехан Жаппарқұловтың айтуынша, музей экспозициясындағы көрермендердің назарына ұсынылған археологиялық, этнографиялық көрнекіліктер қор бөлімі арқылы ... то - ... ... , - ... ... ... мемлекеттік археологиялық қорық-музейі бағдарламасының шеңберінде , , , , , ... ... ... мен ... шығарыпты. Бұл да өңірді туристерге танытуда үлкен септігін тигізетін еңбек. Сондай-ақ, қорық-музей мамандары орталығы Отырартөбе болған 12 ... ... ... ... ... жәйтпен сабақтастырсақ, Отырардағы мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорнының алар орны да ... ... ... ... ... Басты мақсатына келсек, отандық білім, ғылым, мәдениет жүйелерін дүниежүзілік озық үлгідегі ... ... ... ... саясатты пәрменді жүргізу бағытындағы мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру. Сондай-ақ, еліміздегі рухани, материалдық құндылыққа ... ... көне ... сирек кітаптар мен басылымдарды, басқа да тарихи жәдігерлерді, адамзаттың ежелгі өркениет дәстүрлерін Еуразия кеңістігіне таратқан идеяларын одан әрі жалғастыра, ... ... ... ... негізін қалаған үзіліп қалған дәстүрлерін қайта жаңғырту музей үшін маңызды міндет. Еуразия кеңістігіндегі өркениет жетістіктерін музейге шоғырландырып, ... ... ... ... және ... ғылыми зерттеу бөлімдері арқылы атқарылатын жұмыстарды кешенді түрде жүзеге асыру да музей ... ... ... Бұл ... ... тереңде жатыр. Дегенмен, ресми мәртебе алып, ашылғаны жуырда. Игі істің ... ... ... ... ... Абдулла Жұмашовтың айтуынша, мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны облыс әкімі А.Мырзахметовтің қаулысымен биылғы наурызда ашылыпты. Музейге Отырар ауданының әкімі ... ... ... ... ... 2002 жылы ... болған сапарында Арыстанбаб кесене-мешітінде болып, Арыстанбаб кітапханасына арнайы соққан. Сол жердегі Отырар руханият - Әбу-Насыр әл Фараби кітапханасы тарапынан қойылған ... ... ... баға ... екен. Сондай-ақ, Елбасы араб, парсы, көне түркі, шағатай тілінде жазылып қалған тарихымызды, ислам ... ... ... ашып ел ... ... ... айта ... ой тастаған болатын. , - дейді музей директоры А. Жұмашов.
Отырардағы қос музейде елге, шетелден келген туристерге көрсетер, таныстырар ... ... ... ... ... ... дәл Отырардағыдай 2 музей жоқ. Қос музейде мыңдаған экспонат бар және осындай тарихи өлке үшін екі ... көп ... ... ... ... ... үшін ... және спорт, Білім және ғылым, Мәдениет министрліктері бірігіп, бірлесе көптеген шараларды ... ... ... ... ... ... туризмді дамытуға бірден-бір септігі тиетін инфрақұрылым жоғары деңгейде емес. Туризмді дамыту тұрғындардың тұрмысына да оң әсер ... ... ... ... ... айналысып, кәдесыйлар жасаса, ұлттық нақышта ою-өрнектер салынған бұйымдарды, тоқылған кілем-кестелерді туристерге ұсынса, ер-азаматтарымыз ат арба, түйелерін ... ... ... ... жағдай туса, жұмыссыздық азайып, халықтың тұрмысы жақсарары мәлім. Яғни, мемлекеттің абырой-танымалдылығын, экономикалық-әлеуметтік жағдайын ... ... ... тұрғындарға да пайдасы көл-көсір. Отырардың туризм орталығына ... ... да ... ... ... түрін дамыту үлкен маңызы бар. Соған байланысты ел басы "Түркі тілдес мемлекеттер басшыларының Ташкент декларациясын, ЮНЕСКО мен Дүниежүзілік ... ... Ұлы ... Жолы ... туризм инфрақұрлымын дамыту жөніндегі жобасын Қазақстан Республикасында іске асыру ... ... ... ... тарихи орталықтарын қайта өркендету, түркі тілдес мемлекеттердің мәдени ... ... және ... ... туризм инфрақұрлымын жасау" мемлекеттік бағдарламасына қол қойылды [53].
Еліміздің экономикалық, мәдени бағытта ... ... ... бір көрінісі ретінде соңғы кездердегі жаңа музейлердің салына бастауынан, олардың заманауи деңгейлерге ... ... ... ... ... Оған дәлел Қазақстан Республикасының Мәдениет министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед мырзаның журналына шыққан ... деп ... ... ... дейді.
Сонымен қатар, 2011 жылы халықаралық ... ... орай ... дөңгелек үстелде Алматы қаласы әкімінің орынбасары С. Сейдуманов мырза былай деген еді: .
2.2 Музей педагогикасының ғылым ретінде қалыптасуы
Қазіргі музей - ... ... ... оның ... мен ... ... айғағы. Музей кеңістігінде келуші түрлі дәуірлермен, мәдениеттермен, тұлғалармен қарым-қатынасқа түседі. Музей - шынайы әлемде адамға хабардар болуға, икемделуге, ... ... ... ... ... ... Сондықтан мақсатты педагогикалық қызметті музей тәсілдері арқылы жүзеге асыру аса ... және ... ... адам ... дамуының белгілі кезеңінде пайда болып, оның қызмет атқаруы үшін экономиканың даму деңгейі, ғылым, білім, қоғам санасының белгілі ... ... және тағы ... ... институттардың құрылуының ерекше жағдайы қажет. Алайда кез келген тарихи кезеңде музейлік жиындар көрілім үшін арналып, келушілерді терең тәрбиелік және білім беру ... ... ... ... білім беру немесе ағартушылық қызметі тарихи тұрғыдан бекемделді.
Антика ... өнер ... ... беру ... ... ... ... пайда болуына Ежелгі Греция мен Ежелгі Римнің ғибадатханаларында орналасқан құдайларды ... мен ... ... ... ... ... ... тигізген коллекциялау кезеңі алғышарт болды. Діни қызметкерлер өздерінің негізгі қызметтерімен қатар, келушілерге бұл қазыналарды көрсетуші рөлін де ... ... ... өздерін ғажайып өткен заманның мұрагері ретінде санап, грек мәдениетін айқындайтын заттарды жинастыра отырып, Ежелгі Элладаны қайта жандандыруға тырысты. Цицерон және ... ... ... өнер ... ... ... белсенді жақтаушылары болып саналады [54]. Өз кезегінде римдік императорлар өз құзырларындағы адамдардың ықыластарын ... ... ... көпшілікке көрсету мақсатында ғибадатханаларды музейге айналдырған арнайы ғимараттар тұрғызды. Мұндай әрекеттердің ағартушылық мағынасы мен педагогикалық мәнінің ... еш ... жоқ. Орта ... ... ... ... ... нұсқауларына толығымен бағынышты болды. Өнер шығармашылығы мен раритет заттарды жинаудың ... ... ... отырып, Қайта өрлеу дәуірінде коллекциялар жүйелендіріліп, біріктіріліп, ... ... ... ... (1591 ж.) ... Дж. П. ... ... көпшіліктің өнер туындылары мен түрлі сирек заттарды ... орын деп ... XVI ... ... итальяндық үстем топ онжылдықтар бойында жинақтаған көркемөнер коллекциялары көпшіліктің назарына ұсынылып, Микеланджело, А. Вероккио, С. ... ... сол ... ... да ... ... шеберлерінің кәсіби көркемөнер білімін игеруге негіз болды. Осылайша музейлерде педагогикаға ... ... бар ... беру ... ұйымдастырылуы туралы айтуға болады [55].
XVIІ ғасырда қайта өрлеу дәуіріне тән қоршаған ортаға деген ... өз ... ... ... ... ... түрлі табиғи ғажайып заттарды коллекциялаудан табады. Еуропада сол кезде ерекше танымал болған , ... ... оқу ... және ... ... айналды.
Музейлік коллекция құндылығының педагогикалық аспектісі Я.А. Коменскийдің (1658 ж.) еңбегінде алғаш аталды, онда ... ... ... ... ... ... ... [сонда]. Келешекте өнер туындылары мен энциклопедиялық ұстаным бойынша ұйымдастырылған осындай бөлмелері ... деп ... ... ... күні ... ... музейдің білім беру және әлеуметтік-мәдени қызметі пайда болып, дами бастады және өнер мен ғылымды көпшілікке тарату орталығына айналды. Мысалы, 1753 жылы ... ... ... ... ... ... кеңейтіп қана қоймай, сондай-ақ жәдігерлерінің негізгі бөлігі қолжазбалардан, археологиялық ескерткіштерден, тұрғандықтан, ... ... да ... ... ал ... ... ... әлі күнге дейін әлемдегі ең ірі кітапхана болып саналады.
Музейлік құндылықтардың көпшілікке ұсынудың еуропалық орталығына айналған ... ... ... 1793 жылы ... ... кезінде қоғамға алғаш есігін ашқан Лувр жатады. Лувр тарихы - американдық музейтанушы К. ... ... ... ... ... Бүгінгі күнге дейін ол қалыптасу барысында мәлімдеген сияқты игілікті мақсаттарға адал болып отыр [56].
ХІХ ғасырдың ... ... ... ... музейлері - басым болды, алайда өндірістің дамуы қоғам өмірінде ғылымның рөлі туралы көзқарасты өзгертіп қоймай, ... өнер мен ... ... ... де әсер ... ... төңкеріс пен қоғамның демократизациялануы нәтижесінде суреттер мен мүсіндер көбінесе коллекционерлерге емес, музейге тиесілі болды. немесе сол кезде деп атау ... ... яғни ... ... мен қол еңбегінің өнеріне және түрлі өндірістік-техникалық жетістіктер өнеріне өз ... ... ... ... ... ... ... ретінде Виктория мен Альберт музейлері және Оңтүстік Кенсингтондық ғылым мен өнер ... ... ... ... ... мен өнер ... ... көркемөнер және өндірістің ғажайып қоспасы бар коллекциялар жинақталған. Кейін осы музейден ғылым музейі деп ... ... ... ... ... күні ол ... ... тарихы музейі деп аталады. Музей қоры 1860-70 жылдары Оңтүстік Кенсингтонда құрылған патенттер музейінің коллекцияларымен толықтырылды, Ньюкомен және ... ... ... ... мен сызбанұсқалары, Дж. Стефонсон локомотиві, Ричард Аркрайттың бірінші тоқыма ... ... ... ... ... сияқты өндірістік революция кезеңінің инженерлік ойларының табыстары саналатын техника тарихы казынасының сақтау орнына айналды. Музей мақсаты ... ... ... анықталды:
* қоғамның барлық таптары арасында өнер тарату;
* көркемдік білімнің деңгейін жалпы көтеру;
* индустриалды өнердің сапасын арттыру.
1880 жылдары Оңтүстік Кенсингтондық музей ... ... және ... ... мен ... ... алуының бірлескен қызметін қамтамасыз етуді мақсат еткен орта мектеп ұстаздарымен өзара әрекеттесу қызметі құрылды. Бұл музейдің алғашқы директоры Г. Кольдың ... мен оның іс ... ... ... ... ... беру қызметі үлгісінің қалыптасуын айғақтап, музейлік саяхатқа айтарлықтай әсер етті. деп пайымдаған болатын. Ол ... беру ... ... әсер ету ... ... мақсатымен әлемдік тәжірибеде алғашқы болып есептелетін орта мектеп ұстаздарымен қызмет ... ... ... деп ... ... ... мектептермен өзара әрекеттесу жүйесінің құрылуы мен оның мақсатты білім беру қызметін ұйымдастырудың бастапқы нүктесі ... ... ... ... ... ... Америка Құрама Штаттарында музей ісінің қалыптасуына зор септігін тигізді.
Оңтүстік Кенсингтон ... ... ... ... тек ... көрмелері ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік шаралар арқылы баршаның назарына ұсынған Нью-Йорк, Бостон, Чикаго және басқа да ... ... ... беру қағидасының негізіне айналды. Америка музейлері тұрғындарды қаланы көркейту жұмыстарына қатыстырып отырды, үйлердің, олардың ішкі ... қала ... ... ... дидактикалық көрмелерін ұйымдастырды, тұқым сату барысында бақша ісі бойынша кеңестер беріп отырды. Сонымен ... ... ... ... беру ... көздеп отырды, ал олардың кейбіреулерінде тіпті арнайы ... да ... ... (бостандық өнер музейі). Музейлер тұсында музей қызметінің педагогиялануы мен оның өзіндік білім беру мекемесіне айналғанын ... , , және тағы ... ... клубтар мен қоғамдар құрыла бастады [57].
Сол кезде ашылған көркемөнер музейлерінің негізінде американдық прагматизм идеологиясы жатты. Елдегі прагматизмнің үлкен ... оның ... ... теориялық құрылымдарға жек көрініштік, шұғыл практицизм, адам өмірінің жетекші мақсаты саналатын жеке бас ... жету ... ... ... ... ... ... сияқты өзіндік белгілерін философиялық санаттар деңгейіне көтерді және айқындады.
Сол уақыт кезеңінде американдық ... Дж. Дьию ... ... педагогикасы деген жаңа бағытын дәйектейді және өзінің эстетикалық тәрбиелеу ... ... ... ... қарастырды, ал онымен танысу тәжірибелік дағдының қалыптасуы және ... ... ... алу іскерлігінен шығады деп қарастырған.
Сонымен қатар американдық мәдениетте индустриалдық бағыт материализмнің бағытын сипаттайтын еуропалық музей түріне тән емес ... ... түрі ... ... ... білім беру қызметінің алғашқы теоретигі Д. Рескин мен Оңтүстік Кенсингтон мектебінің жолын қуған Д. Гудд идеяларды оқытуда музейдің мақсатын заттар ... ... және ... ... жазба ақпаратпен - үнпарақ, жолсілтемелермен және суретшілер туралы монографиялармен қамтамасыз етуді ұсынған болатын. Оның ... ... ... ... көрініс тапты: , студенттер, мұғалімдер, дизайншылар және тіпті соқырлар мен саңырауларға арнап ... ... ... ... ... келушілер санаттарына арнайы түрлі бағдарламалар құрастырылды.
1930-1940 жылдары американдық музейлер (Т. Лоу) мен білім беру мекемелеріне айнала бастайды [58]. ... ... ... ... ... ... келушілер үшін);
* білім беру: а) өнер мен қолөнер кәсібі саласында кәсіптік деңгейді қамтамасыз ету ... б) ... ... беру ... мен онымен байланысты тәжірибелік мақсаттарды қамтамысыз ету мақсатында;
* рекреациялық-музейлік ортада демалыс пен көңіл көтеру сияқты келушілермен жұмыс жасаудың жетекші бағыттары ... ... ... беру ... ... ісі ... келе ... және даму деңгейі бойынша АҚШ-қа қарағанда артта ... ... ... ... (Канада) сәйкес үрдістердің дамуына өз әсерін тигізді.
Алайда музей ... ... ... ... ретінде ХІХ-ХХ ғасырлар тоғысында қалыптасуы Германия және Ресейге тиесілі. Германиядағы музейлік-білім беру қызметі Г. ... Г. ... А. ... Л. Паллат, Д. Рихтер, А. Рейхвейн, К. Фолль, Я.К. Фризен, Г. Фрейденталь және басқа да жеке тұлғалардың энтузиазмдарына байланысты дамыды. ... ... мен ... ... ... ... ... Г. Фридентал 1931 жылы кітабында қолданған болатын [59]. ... ... ... ... ерен жүйріктер қатарында А. Лихтварк ерекше орын алып отыр. Өзінің тәжірибелік қызметінің арқасында ол өнер ... ... ... ... ... тигізді және музейді мектеп тәрізді білім беру орын деп санаған. Музейдегі қызметінің негізгі түріне А. Лихтварк ... ... және оны ... қағидасы негізінде құрды.
Ол суретшінің ниетін түсіну арқылы көркемөнер шығармашылығын ізденімпаздықпен қабылдай алуды дамытудан әдіснама мақсатын көрді. ... ... бір ... ... ... Ол ... шақтың уақытымен байланысты неміс суретшісінің шығармашылығы болатын. Диалог барысында келушілер суретті нақтылап қарап, композиция, сюжет, кейіпкерлер психологиясын , өнер мен ... ... ... иемденіп, өз заманының әдебиеті және музыкасымен салыстырған. Мұндай тәсіл негізінде өнер стильдерінің қатаң қалыптасқан білімі жатқан ... ... ... әдіснамасын бұзды.
1887 жылы А. Лихтварктың бастамасымен ... бұл өз ... А. ... мектеп мұғалімдеріне арнап сабақ беру мүмкіндігін береді, ол ... ... ... ... ... ... ... және көркемөнер шығармашылығын өз дүниесіндегі күйзеліс арқылы жалпылай қабылдау және талдау жасаумен тікелей байланысты деп ... [60]. ... ... ... ... ... ... арнайы қызметкерлерді - даярлау идеясы пайда болады. Кейін келе олар деп атала бастады, яғни ... ... ... беру ... ... алу ... (Г. ... мен педагогикалық білімі бар музейлік мамандар.
Музейлік педагогиканың қалыптасу тарихын ғылыми білімнің саласы ретінде қарастыратын болсақ, прагматизм мен әлеуметтік ... ... ... ... ... мектебіне ғылыми түсініктеме берген Г. Кершенштейнер тұлғасын назарсыз қалдыруға болмайды.
И.Г. Песталоцци идеяларынан қатты әсерде болған ол, ... ... ... ... үшін өмірмен тығызбайланысының мықты таянышын табуға тырысты. 1908 жылы Г. Кершенштейнер өзінің баяндамасында осындай мектепті ұйымдастырудың негізгі қағидаларын ... ... Оның ... ... ... жалпы білім беру пәндерінің сабақтарында қолөнер еңбегінің алуан түрлерін, өз бетінше лабораториялық жұмыстарды, тәжірибелік сабақтарды, қол еңбегін кеңінен қолдану ... ... ... ... ... музейлерінде жинақталған білім беру тәжірибесі Г. Кершенштейнерге педагогикалық қызметтің концепциясын тұжырымдаған атты ... ... ... жасады. Оның деген сөзінде тұжырымдамасының негізгі мазмұны айқын көрінеді.
Сонымен қатар, Г. Кершенштейнер бүгінгі күннің ... ... ... музей қызметінің білім беру қағидаларын құрастырған болатын:
* музейлік-педагогикалық үрдістің әдістемесі ... ... ... беру нысанының психологиялық жай-күйімен және білім беру ... ... ... ... ... ... музейлік-педагогикалық үрдіс мектептік білім беру жоспарының қағидасы бойынша құрылуы ... ... ... барлық колжетімді (мәтіндік түсініктеме, кинофильм, макеттер және т.б.) арқылы ... ... ... үрдістерді өз көзімен көріп-білуге мүмкіндік беру тиіс.
Германияда 1920-30 жылдары музей мен мектеп арасындағы өзара әрекеттесу ... ... ... мен ... ... Орталық институты айналысқан болатын (Берлин). Осы идея мен біріккен Л. Паллат, Д. Рихтер, Г. ... ... ... ... ... және олардың музейлік педагог қызметінің құрылымына енгізілуіне көп күш салған болатын [61]. Осы ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең маңыздысы Г. Кленканың (1927 ж.) деп ... ... оқу ... ... ішінде мектептік сабақтарды ұйымдастырудың даярлау кезеңдері, жүргізілуі және бекітілуі, олардың табыстылығының шарттары қарастырылған Г. ... ... ... әрбір келіп-кетудің нақты білім алу мақсаты болуы керек;
* мұғалімдер мен ... ... ... ... мақсатында емес, даярланып келуді талап ететін байсалды жұмыс екенін түсінулері қажет;
* музейлердегі сабақтарға алдын-ала дайындық пен ... ... ... даяр кезінде, яғни мектептік сабақ беру үрдісі барысында қатысу керек;
* саналатын шолу экскурсиялардан бас тарту керек;
* ... ... үшін ... заттарды оқушылардың жас ерекшеліктері негізінде таңдау қажет;
* музейге келудің нәтижесі ретінде оқушылардың өз бетімен жасаған шығармашылығы (сурет, көрсетілген тақырыпқа ... ... ... жасау және т.б.)сияқты шарттары қарастырылған педагогикалық әдіснаманы ұсынған.
* Берлиннің этнографиялық музейінде 1939-1944 жылдары деген ... ... оның ... А. ... музейдегі жетістікті педагогикалық қызмет мынадай ережелерге сәйкес жүзеге асырылуы керек деп қорытынды жасаған болатын:
* музейдегі экспозиция мектептегі білім беру мәселелерін ... ... ... ... ... ... оқушылары мен мұғалімнің экспозияны келіп көруі музеймен шешілуі ... ... ... ... мен ... ... арасында жақсы шығармашылық байланыс орнауы керек;
* өздерінің шығармашылық бірлестіктерінің жұмысында мұғалімдер музейге көңіл бөлулері тиіс;
* музейдің ғылыми қызметкерлері ... ... ... ... ... ... беру ... сияқты музей түрлі бағыттағы мұғалімдерге қол жетімді болуы ... ... А. ... ... талап еткен тақырыптарға сәйкес жалпы музейлік коллекция негізінде дидактикалық экспозицияларды құру қажеттілігі туралы айтқан болатын.
Осылайша соғысқа дейінгі Германия тарихы музейлік-педагогикалық ... ... мен ... ... ... тапқан неміс қоғамының белсенді әрекеттеріне толы болды. Германияның ғалым-тәжірибе адамдарымен музейде балалардың болуына қолайлы жағдай жасау мәселелері ( ... ... ... ... ... ... ... музейлік мәдениеттің құрылуы; мектептік оқу жоспарының (Г. Кершенштейнер) қағидасы негізінде музейлік білім беру үрдісін құрылымдау; музейлік кәсіпті ұйымдастыру және ... мен ... ... үрдісін жасау (Г. Фронденталь) мәселелері пысықталып отырды [62].
Музейдің білім беру тәжірибесінде музейлік-педагогикалық үрдісті ұйымдастырудың негізгі түрі саналатын экскурсия ... ... ... ... ... беру ... ... зерттеу мен ағартушылық жұмыстың нысанына айналуына септігін тигізген музей ісі мен педагогиканың өзара әрекеттесуі үрдісіне үздіксіз қызығушылықты ... ... ... ... ... ғасырдың басында еуропалық дәстүрлерге сәйкес Ресейде алғашқы Санкт-Петербургтік Кунсткамера деп аталатын жаратылыстану музейі ұйымдастырылды. 1714 жылы музей ғылыми ... пен ... ... ... ... ... ... оның коллекцияларын көру мүмкіндігі болып, оқырмандар кітапханасынан кітаптарды ала алды деген мағлұматтар сақталды. І Петр , осы ... ... ... ... ... ... және ... қызықтыру мақсатында жылына 400 сом көлемінде қомақты қаржыны ... ... ас ... ... ... ... Иоанновна , ІІ Екатерина император әйелдер тұсында келушілерді сирек кездесетін заттармен таныстырып қана қоймай, сонымен қатар ... ... ... ... үшін ... көңіл күйлері көтерген. Кейін келушілермен осындай жұмыс істеу тәсілдері музейлердің рекреациялық бағытынан ... ... оның ... ... ... ... көлемінде Ресей Германиямен тығыз қарым-қатынаста болып, оның мәдени ... ... ... ресейлік музейлердің білім беру қызметі көбінесе жоғарыда аталған неміс тәжірибесіне ұқсас болды.
Ресейде музейлік ... ... ... ... ... музейлерді адамзат әрекетінің мақсаттары мен мәніне белсенді әсер ететін өнегелік-тәрбиелік мекеме ретінде көрген Н.Ф. Федоровтың идеялары саналады. Оның ... ... ... мектеп ретінде есептелетін музей өзінің барлық мазмұны, білімі мен әлеуметтік жағдайына қарамастан, қоғамның барлық өкілдеріне ашық ... ... Орыс ... ... ... үш қызметін бөліп көрсетеді: зерттеу, оқыту және қызметі. Оның пайымдауынша, олардың бірлесіп іске асырылуы руханилық пен ... ... ... ... ... Өкінішке орай, музей философиясы музей педагогикасының ең аз өңделген саласы болған және солай қалып отыр.
ХІХ ғасырдың аяғында музейлердің ағартушылық мәні өсе ... ... ... ... ... деп ... ... болып Санкт-Петербургтегі әскери-оқыту мекемелерінің педагогикалық музейі саналады (1864 жыл). 1890 ... ... беру ... тағы бір түрі - ... ... ... музейлері пайда болған. Бірінші және едәуір ірі музей болып 1892 жылы құрылған петербургтік көрнекі оқу құралдарының жылжымалы музейі ... ... ... ... ... беру мекемелеріне қызмет көрсетіп, өз қызметіне Н.Ф. Бунаков, Н.А. Корф, П.Ф. Лесгафт, К.Д. Ушинский сияқты орыс педагогтарының көп бөлігін баурап ... ... ... көбі өз ... ... ... беріп отырды [63].
Ресейде теориялық тұрғыда музейлік педагогика идеялары Н.И. Романов, Ф.И. Шмит, А.В. ... және ... ... ... ... отырды. Бұл орайда бірінші кезекте көркемөнер музейлерінің білім беру мүмкіндіктері қарастырылып отырды. ХХ ғасырдың басында ... ... ... ... ... түсінуге арналған бірқатар мақалалар (Мәскеу, 1914-1916), (Ярославль, 1914-1917) сияқты журнал беттерінде жарық ... ... ... Н.И. ... ... ... ... ие. Бұл мақалада автор көркемөнерге оқыту үрдісінің алғышарты болып, оның адам жанына қатты әсер ... ... ... ... ... ... бөліседі. Өнер шығармашылығын мәдениет тарихы немесе жалпы тарихқа үстеме ретінде емес, құнды эстетикалық нысан ретінде зерттеу қажет.
Музейлік педагогиканың ғылыми білімнің ... ... ... ... ... мемлекет аумағындағы саясатқа тікелей қатысты болған музейлердің даму ... және ... ... ... ... ХІХ-ХХ ғасырлар тоғысындағы көптеген өзгертулерге және Ресей Империясының аумағында мемлекеттік биліктің өзгеруіне толы тарихи кезең Қазақстан тарихы үшін де ... ... ... ... бай ... және ... ... бар Қазақстан - әлемнің ежелгі өркениеттерінің, Шығыс пен Батыстың, Оңтүстік пен ... ... ... ... ... ... ... және идеологиялық байланыстардың қиылысында, еурозиялық континентінің ірі мемлекеттік алыптарының арасында орналасқан ел.
ХІХ ғасырдың 60-жылдарында Қазақстан Ресей ... ... ... ... ... Ресейде өтіп жатқан барлық саяси, экономикалық және мәдени қайта құрулар Қазақстанға да бағытталды.
Қазақстанның экономикасы мен ... ... ... ... революциясынан кейін, социализмді құру барысында қазақ социалистік ұлты қалыптасып, Қазақстанның тұрмысы мен ... ... ... ... көшуі, сауатсыздықтың жойылуы сияқты өзгерістер жүрген кезде басталды [64].
1917 ... ... жаңа ... ... ... ... ... әкеліп, білім беру реформаларымен тұспа-тұс жүріп жатқан музей ісінің дамуында күрт ... ... ... ... ... ... ... Федеративті Совет Республикасының (РСФСР) Халық ағарту комиссариатының орталық бөлімі мен оның қол астына біріккен губерниялар мен ... ... ... музейлік қызметті басқарудың мемлекеттік жүйесі қалыптасты. 1920 жылдан бастап РСФСР орталығында музей қызметін басқарушы ... ... ... ... ... ... Бас ... музейлік бөлімі Халық ағарту комиссариатына қарасты барлық музейлерді қадағалаушы жалғыз ұйым саналды. Музейлердің бірқатар бөлігі салалы халық комиссариаттары мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... қадағалауда болумен бірге басшылық қатарына маман-кәсіптерінің үлкен ... ... ... бұл ... ... айрықша белгісі болды. Музейлік қайраткерлер, өнертанушылар, көркемөнер және ғылыми ақсүйек таптардың өкілдері музейге орналастыру қажет коллекциялар мен қала сыртындағы ... ... ... айқындау мақсатында эмиссарлар ретінде сапарлар ұйымдастырған болатын. Қоймасына шетелге шығарылатын құндылықтар орналасқан арнайы Мемлекеттік музейлік қор құрылды.
Қазақстанда музейлік құрылысты ... ... ... ... ... ... орталығының құрамына енген Музейлердің бас басқармасы болды. Бас музей құрылымында үш бөлім болды: ... ... ... және күзету, ағартушылық немесе ғылыми-әдістемелік. Сол кезеңде музейлердің білім беру қызметі ... және ... ... ... ... музейлер қызметіне мұғалімдердің қызығушылығынан, мектеп оқушыларының мәліметтер, экспонаттар жинастыруға қызығушылығынан көрініс тапты.
Музей ісін басқарудың біріңғай орталықтандырылған басқармасының құрылуы жаңа ... ... ... олардың қызметін қадағалауға, өлкетану саласы бойынша коллекцияларды жинақтауға, материалды-техникалық және қаржылық мәселелерді шешуге, кадрлар мәселесін қарастыруға ... ... ... ... ... болған Кеңестердің 3-съезі ел ішінде музейлік қызметті дамыту туралы қаулы қабылдады. ... ... ... ... ... қаулыда мәдени құндылықты сақтап қалудың маңыздылығы, мәдени құндылықтарды көзделген. 1919 жылы наурыз айында РКП-ның ... ... ... деп жазылған.
Музей қызметінің саласы бойынша большевиктер қызметінің алғашқы ... 1912 ... ... ... ... ... ... етілген мемлекеттік музейлік саясаттың негізгі ережелері мен қағидаларын 1919 жылы Петроградта өткен Бүкілресейлік музей конференциясы қорытындылады. ... ... ... өз ... ... ... сүйенетін, жалпыға қолжетімді мәдени орталық ретінде көзқарас үстем саналатын музейлік қызметті дамытудың бағдарламасын жасады және бұл орайда музейлердің мынадай ... ... ... өз ... ... ... мен халықты коммунистік тәрбиелеуде қолдану.
Конференцияда қабылданған бағдарлама мемлекеттік басшылыққа бағынышты және қоғам тарапынан қадағаланатын, ... ... жас ... ... кейінгі музейлік модернизациялануы жүріп жататын музейлердің біріңғай желісін құруды ... етті [65]. ... ... жаңа ... ... ... тиіс ... қойылды:
* музейлер идеологиялық, ғылыми-ағартушылық мекемелерге айналды (бірінші ... ... ... ... ... қайнар көзі негізін құру және өз бетінше зерттеулерді ұйымдастыру;
* Қазан революциясы мен азамат соғысының тарихын зерттеу және сәйкес саладаға ... ... ... ... ... жаңа ... ... мен дамыту және музейлік экспозицияларды құру;
Мәні бойынша ... ... үш ... ... ... көрсету аясы аумақтық шектелмеген орталық, губерниялар мен облыс шегінде қызмет атқарған ... және тар ... ... ... жинау және көрсету міндетін атқарған жергілікті музейлер. Музей тармақтарын жүйелендіру нәтижесінде музейлердің мынадай салалары анықталды: тарихи-мәдени, ... ... ... әскери-тарихи, тарихи-археологиялық, тарихи-этнографиялық, ауыл-шаруашылық, политехникалық, кешенді (өлкентану), мемориалды.
Барлық қиыншылықтарға (лайықсыз бөлмелер, жеткіліксіз қаржыландыру, штаттық қызметтердің жоқтығы) ... ... ... ... мәдени деңгейін көтеруде маңызды орынға ие болды. Олар қоғамның өз бетімен атқаратын әрекеттерінің демократиялық көрсетілуінің түрі болды, дәстүрлер, ұлттық тамыр ... ... ... ... ... ... ... пәндерді, анықтауыштық әдістерді дамытуда және музейлік заттарды суреттеуде ... ... зор. ... мәліметтердің негізінде зерттеулер жүргізген өлкетанушылар еңбегінің арқасында кеңестік тарихи ғылымның сақталып қалуына мүмкіндік жасалынды.
Кеңестік биліктің алғашқы жылдарында ... жж.) ... ... ... ... ... жаңа қоғамның құрылуында олардың маңыздылығын арттыру, өткен уақытта негізінен сауатсыз болған тұрғындарды тәрбиелеу тән болды. Бұл орайда қарастырылып ... ... ... бет ... музейдің білім беру-тәрбиелік мәнін айта кеткен жөн.
Оқушылармен экскурсиялық жұмыс пәндік негізде жүргізілді. Ол үшін мұғалім ... ... ... экспонаттармен, музей кітапханасында бар әдебиетпен танысып, сабақтың тақырыбымен бұл мәліметті көрнекі сабақтастырып, өз ... ... ... Осылайша сабақта көрнекіліктің жүргізілуі арқасында оқушылардың мәліметті жеңілірек қабылдануына жағдай жасалынды.
Кеңес билігінің ... ... ... музейлік желісін бұрынғыдай Орынборда қызмет еткен Орталық өлкетану музейі ... [66]. 1922 жылы ... ... ... ... ... нумизматикалық, палеонтологиялық, әскери-тұрмыстық, жергілікті-тұрмыстық, нақышты өнерлер мен ертедегі орыс ежелгіліктері, тарихи-жаратылыстанымдық.
Азамат соғысы аяқталғаннан кейін республиканың Қызыл Армиямен ... ... - ... ... ... ... Ақмола мен Петропавлда мәдениеттің жаңа ошақтары және музейлер құрыла бастады.
Қазақстанның шығысында музей ісінің ұйымдастырылуы Семей ... ... ал ... ... ... музейімен байланысты.
Осылайша, 1917 жылдың қазан айынан кейін қоғамдық және мемлекеттік құрылымның, экономика мен мәдениеттің өзгеруі ... ... жаңа ... мен ... айқындады. Бірінші кезеңде (1917-1923 жж.) революция жылдары және ... ... ... аса ... жағдайда болғанмәдени құндылықтарды аман алып қалу және сақтап қалу мәселелері шешілді. Сәйкесінше, ... ... ... ... музей қызметін ұйымдастыруда айтарлықтай нәтижелі өзгерістер өтіп жатты, алайда мемлекеттік басшылық қолында ... ... ... саясилануы мен музейлердің идеологиялық қару түріне айналу үрдісінің негіздері қалана бастады.
Осы жылдары КСРО музейлері ... ... ... ... қалу және оған ... ... біріңғай жүйе ретінде көзқарас қалыптасты. Зерттеу нысаны ретінде тек жеке музей ғана емес, жалпы бүкіл жүйе, мемлекетті дамытудағы оның ... ... ... ... басымдығы саналды. Орталықтандыру идеясымен ұғымының теориялық ... ... ... ... (мысалы, Ф.И. Шмидтте - қоғамдық тағайындау, бағдар, географиялық қағидасы, тәуелділік бойынша топтау ... ... ... ... ағартушылық ( үшін музейлер) басымдығын мойындаудың ең алдымен музейлік аудиториямен (А.В. Бакушинский, Н.П. Анциферов, Н.А. Гейнике, В.А. Герд және ... ... ... ... ... ... әдіснамасына бағытталған қолданбалы зерттеулердің басымдылығы туындап отырды [67].
1920 жылдардың аяғында музейдің ... ... ... ... ... атқарушы ғылыми орталық ретінде саналу түсінігі партия мен мемлекет бекіткен тұжырымдарды насихаттаушы ... ... ... ... қару ... ... саналатын көзқараспен алмастырылады. Мәдени жұмыстарды тереңдету міндеттері мәдениет жайлы қарапайым ... ... ... ... ... саяси қысым ұлғая бастайды.
Музейлердің мәдени-ағартушылық қызметінің дамуы экскурсиялық істің қалыптасуымен тығыз байланысты. Музейлік экскурсиялар білім берудің белсенді әдістемелерін жақтаушылармен ... ... пен ... ескерткіштерімен, табиғат нысандарымен, өндірістік үрдістермен танысуларына бағытталып, ... беру ... мен ... тыс ... бағдарламалары қосылды. 1910 жылы экскурсиялық істің мәселелерін ... Н.П. ... А.В. ... И.М. ... Н.А. ... және ... да мамандар тек онжылдықтар өте келе мемлекетте отаттану, кейіннен өлкетану қозғалыстарының бастаушылары ретінде сөз ... ... ... ... музейлік қоғам қолдап, 1927 жыл қарсаңында 100-аса ғылыми өлкетану конференциялар ... ... ... ... ... ... ... басымдыққа ие болды. Өлкетану мәселесін дамыту мақсатында ... ... ... университтік қалалардың ірі ғалымдары, тарихшылар М.М. Богословский, С.В. Бахрушин, В.И. Пичета, тілтанушылар Н.М. Каринский, Н.Я. Марр, Д.Н. ... ... Н.К. ... Д.Н. ... А.П. Павлов, Ю.М. Шокальский, А.Е. Ферсман, А.А. Борзов географтар мен геологтар, ... Н.В. ... және ... ... ... Қала ... тыс мекендерді, шіркеу ғимараттарын зерттеп және музейлендірген, Петербург-Ленинград, орыс үйлерінің зерттеуімен айналысқан қоғамы жемісті еңбек етті [68]. ... бұл ... А.П. ... А.П. Гра, А.А. ... С.М. ... А.Л. ... және ... айналысқан.
Мәдениеттану мәселесімен, қаланың , , (И.М. Гревс, Н.П. Анциферов еңбектері) көріністерін құрумен байланысты болған экскурсиялық ... ... ... ... ... өлкентанудың енгізілуіне көп көңіл бөлінді. Өлкетану әсіресе мемлекеттің ... ... ... ... және сол ... ... ... мысалы, П.Н. Лупповтың Удмуртия туралы еңбегі айтарлықтай анық жәрдемдесті. Қалалар қатарында өлкетану институттары ... ... ... ... ... ... ... кеңестік энциклопедиясы (Новосібір қ.).
1930 жылдар музей қызметінің дамуында төңкеріс болған жыл деп саналады. Саяси жағдайдың түбегейлі өзгерісі білім берудің жаңа ... ... ... ... ... де ... 1930 ... Ресейдегі білім беру тұжырымдамасының қағидалары мемлекет пен азамат арасындағы қарым-қатынастың жаңа түсінушілік негізінде қалыптасты. Жарқын болашаққа жету уәдесі ... ... ... ... идеологиялық мекеме ретінде қоғамдық өмірдің барлық салаларын - экономиканы, мәдениетті, ... ... ... ... мемлекеттің алып пұтына толығымен бағыну нәтижесінде орындалып отырды. Басқа да мәдени-білім беру институттары ретінде музейлер саяси идеяларды сілтеуші ретінде ... ... ... ... ... беру мекемелерінің тұсында музей санының өсуімен байланысты болды. Ғылым мен ... ... ... ... орта және жоғарғы білім беру мекемелерінің негізінде жаңа ... ... жол ... 2011 ... жоғарғы білім беру мекемелерінің тұсында ашылған музейлер саны 67 болып, ал ... ... саны 1396 ... ... ... біздің республикамыздағы мәдениет мемлекеттік саясат жүйесіне енгізілген болатын. Оның қызметінің ... ... ... ... және ... ... арттыру, оның идеялануы жатты. Бұл музей қызметі саласындағы саясаттың мақсаттылығын қамтамасыз етіп, елдегі мемлекеттік музейлердің басқарылу ... ... ... ... жүйе ... дамытуды мемлекеттік жоспарлау, орталықтандырылған қаржыландыру, сонымен қатар музейлік ... ... ... ... ... бағытталған болатын. Ол музейлер мен билік органдарының, музейлердің құқықтық жағдайын, бағыты мен заңды тәуелділігіне қарамастан, барлық деңгейдегі мемлекеттік музейлердің өзара ... ... ... ... ... ... ... мәдени саясатының негізгі басымдығына Қазақстан халқының тарихи және мәдени мұрасын сақтап қалу, олардың азаматтармен пайдалануының қасақана емес ... ... ету және ... ... ... ... етуге айналды.
Бүгінгі таңда музейлер мынадай теріс тұстарға тап болды:
* ... ... мен ... ... құқықтық қорғалуының жоқтығы;
* басқа кіріс көздерінің елеусіз көлемін ескере отыра жеткіліксіз мемлекеттік қаржыландырылуы;
* ақпараттық оңашалануымен;
* музей ... ... ... осал ... ... етілуі;
* музейлік коллекциялардың есебін реттеуші және сақталуын қамтамасыз етуші, тіпті бұл коллекциялардың ... ... ... ... ... ... ... құжаттардың жоқтығы.
Мұның барлығы музейлерді жергілікті биліктің толық немесе жартылай әкімшілік және қаржылық тәуелділігіне әкеледі. Одан басқа бұл билік ... ... ... ... ... саласына қол сұғушылығы байқалып отыр. Ғимараттарды қамтамасыз етуге, өз қорларының коллекцияларының толығуы мен сақталуына, ақпараттық қамтамасыз етілуіне, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... көтеруге музейлердің көбінің қаржысы жетіспейді. Өзіндік орындарын ... қалу ... ... ... ... ... жетуде: біреулері жағдай қыспағына беріліп, қызметін тек білімді және бай адамдардан тұратын айтарлықтай тар шеңбер тобына қызмет ... ... ... ... айналса, енді бір бөлігі өзінің бөлмелерін ұзақ немесе бір реттік мерзімге тапсырысқа беріп, мерекелік шараларды ұйымдастыру алаңына ... ... ... ... толығымен бөлектеп, қарапайым мәдени орталық саналады, үшіншілері музейлік өзгешілікті сақтай отырып, тұрғындардың барлық санатымен ... ... ... ... жылда өтіп жататын конференцияларда жергілікті өлкетанушы музей қызметкерлерінің сөйлеген сөздері дәлел.
ХІХ ғасырдың аяғында музейлік педагогика әлемнің көптеген елдерінде пайда болып, ... беру ... ... ... ... ... ... француздық педагогтар мен музей қызметкерлері атсалысты. 1920 жылдары ... ... ... ... ... және білім беру жобалары бойынша жылда өткізілетін сайыстардан көрініс табатын ... ... ... ... ... қалыптаса бастайды. АҚШ, Германия, Италия, Англия музейлеріне балалардың келуі-қатысуы оқу бағдарламаларының негізгі бөлігіне айналды. Ресейде де бұл ... даму ... ... ... ... ... ... беру орталықтары даму үстінде [69].
Өткен ХХ ғасыр бірнеше ұрпақтың көз алдында болған алып революциялық қозғалыстармен ... ХХІ ... ... өзгерістер мәдениет пен білім берудің негізінде жатқан адамзаттың рухани-адамгершілік шығармашылығының басты мәселелерін қарастырып, оны түсіну үшін ... ... ... ... пен ... күрделі байланысын зерттеу түрлі ғылыми пәндерді қызықтыру арқасында жүзеге асырылады. Қазіргі жағдайда тек ... ғана ... ... ... ... жағдай жасайтын біріңғай педагогикалық үрдістегі мәдениеттану аспектісі маңызды ... ... ... ... және ... деп ... ... жүгіну тұлғаның мәдени-тарихи кеңістікке қосылуына және оның мәдениет субъектісі ретінде қалыптасуына әкелді. Әлеуметтік, өркениет шекарасынан ... ... ... ... ... музейлердің орын ерекше.
Осыған байланысты білім берудің теориясы мен тәжірибесінде музейлік педагогикаға көп көңіл бөлінуде. Музейлік педагогика музей қызметінің бір ... ... ... ... беру ... тұлағаны тәрбиелеудегі рухани-адамгершілік, азаматтық-патриоттық, тарихи-өлкетанымдық тәрбие беруде ... ... ... ... мен ... беру мекемелерінің ықпалдастығына бағытталған білімнің гуманитарлы жаңаруына ұмтылыс - ХХІ ғасыр білім беру парадигмасының жаңа ... ... ... ... жаңа ... қалыптасуына жәрдемдесуді, гуманитарлық идеяларды бекітуді өздерінің міндеті деп біледі. Дәл осы ... ... ... ... ... ... тарих, мәдениеттану, эстетика, психология, семиотика және басқалармен үйлесетін тәрбиелік ғылым ретінде музейлік педагогиканың қалыптасуының ынталандырушысына айналды. Өз ... ... ... ... ... ... ... коммуникативті жүйе мен орта ретінде музей идеясы пайда болады. Музейлік ... ... ... жаңа ... ... ... әлемнің музей қайраткерлерінен өзара әрекеттесудің интенсификациясын талап етеді. Белсенді байланыстардың орналуы нәтижесінде мәдениетті дамыту жолдарына музей маңыздылығын талдаудың жаңа ... ... ... ... ... ... ... және адам бойында адамгершілік сезімін тәрбиелеуге септігін тигізеді.
2.3 Музейге салыстырмалы-статистикалық ... ... 20 жыл ... ... ... ТМД ... ... салаларда жаһандық өзгерістер болды. Адам құндылықтарының жаңа үлгісі мен межесін қалыптастыру, олардың қызметінің уәжін өзгерту, әлеуметтік селқостық пен қате ... ... ... ... және ... ... да қиын ... айналды. Мұнымен сәйкес материалдық аспект ретінде - өмір сүру деңгейін көтеру негізгі және қажетті мәселе бола ... ... ... ... ... Қазақстанда екінші деңгейлік мақсат ретінде қалып қойды. Бұл жағдай адамдардың ... ... ... мен өмірлік мақсатты асыра сілтеушілікті қайта қараумен ере жүрді. қоғамдық ... ... адам мен ... ... түсініктердің бар екендігі жайлы ой туғызды және бұл құндылықтардың қатарына сапалы білімнің жататындығын жеткізді. ... ... ... ... ... ... ... шынайы бәсекеге қабілетті ете алатын оның мазмұны, әлемдік мәдени мұраны жете түсінуі болып табылады. Бүгінде информациялық технологиялар мен ... ... ... проблемалары бірінші кезекте тұрған кезде екендігі түсінікті. Сондай-ақ бүгінде тұлғаның мәдени ... ... ... ... ... ... қызметтің негізгі рөлдерінің бірін атқарып, өркениетті қоғамда әлеуметтік институт ретінде өз орны мен ... ... отыр [70]. Олар тек ... ... ... және таратушы орталық қана емес, сонымен қатар қоғамдық өмірдің белсенді ... ... Алыс шет ... үшін музейлер міндетінің қоғамдық үлгісінің ауысуы өткен ғасырдың 60-80 жылдарында болды. Ал, КСРО ыдырағанынан ... ... ... ... үшін - 90-шы ... құрайды. Сол кезден бастап постәлеуметтік мемлекеттер оның білім беруші функциясын дамыту қажет екендігін түсініп, осы бағытта жұмыс ... ... 1990 жылы М.Б. ... (немесе жалпы ) біліми қызмет алу педагогтар үшін де перспективті екендігін айтты. Қазақстанда музей терминінің ... ... ... ... тек 2000 жылдары ғана назар аударыла бастады.
Осы кезеңде білім мен қоғамдық институттардың әр ... ... ... ... ... тарихи және мәдени орта өзгеріске ұшырады. Орталық Азияда . Қазақстан Республикасы - тарихы мен мәдениетін тауып, идеологиясы мен ... ... ... жас ... Әсіресе, ұлттық идеяны нығайту маңызды болды.
Қазақтар жас буын өкілдерінің ұлттық рухын нығайту жолдарын белсенді түрде іздестіру үстінде. . Бұл ... ... ... ... бірі өз халқымыздың тарихына назар аудару болып табылады. Себебі, дәстүрді сақтауды ретінде түсінеді.
Қазақстан тарихына деген қызығушылық 1990-шы ... ... күрт ... Елімізге келуші туристердің азаюуына байланысты музейлер өздерінің көрермендерін ... жаңа ... - ... ... ... өз ... оқулықтар мен қосымша әдебиеттердің жетіспейтіндігінен көрнекі және шынайы ақпарат алу үшін тарихи мәні бар музейлерге алып ... ... ... ... ... музейлер жаңа жұмыс формаларын ойлап табудың қажеттілігін жоғалтты. Дегенмен, жасөспірімдер айрықша көңіл аударуды ... ... ... бір ... ... ... ... жақсы музейлік қызметкерсіз мемлекет, ата-ана мен мұғалімдер күткен нәтижеге қол жеткізе алмайды. Және бұл ... оның ... ... рет ... ... ... ... рет келуі болып қалуы, елінің патриот ұландарын тәрбиелеуде музейлердің рөлін текке кетіруі бек ... ... ... ... Қытайда халықаралық музейлер кеңесінің жалпы конференциясында 3 мыңнан астам музей қызметкерлері жиналды. Осы конференцияда Ресей ... өз ... ... ... ... тарту керектігі жайлы проект ұсынды. Шынында қазірде жасөспірімдерді музейге тарту өте күрделі мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... ... ... қызықтырудан қалды. Енді осы проблеманы шешу үшін жасөспірімдер музейіне көп көңіл аударуымыз қажет.
Қазірде дүниежүзінде 400-ден астам жасөспірімдер музейі бар. Әр ... әр ... ... , , және т.б. Ең алғашқы жасөспірімдер ... 1899 жылы ... ... ... ... ... ... жасөспірімдер музейі ХХ ғасырдың басында АҚШ-та халықтық білім жүйесінің құлдырауының ... ... ... ... ... ... мен ... [71].
Бұл үрдіс КСРО-да өткен ғасырдың 30-шы жылдарында қолға алына бастады. 1990-шы жылдары Ресейде үлкен дәстүрлі музейлердің жанынан жасөспірімдер орталықтары ... ... ... ... ... ... ... жасөспірімдер орталығы, Саяси тарих музейі жанындағы жасөспірімдер тарихи музейі. Ең бірінші ресми бекітілген ... ... 1993 жылы ... қаласында ашылды.
Осы жасөспірімдер музейі мен жасөспірімдерге арналған музей проектілері Қазақстанның ... - ... ... ... ... ... ...
Ендігі кезекте, кішкене тарихқа көз жүгіртіп, Қазақстан музейлерінің өсу ... ... ... ... ... ... 1917 жылға дейін тек 3 қана музей болған. 1927 жылы - 6, 1937 жылы - 19, 1939 жылы - 25, 1970 жылы - 29 ... ... 1981 жылы ... саны 81-ге ... 1995 жылдан бастап 2,3 есеге көбейе бастады. 1995-2000 жылдар арасында бірқалыпты күй кешіп, 88 ... ... ... ... Ал, 2001 ... ... ... есеппен бір жылда 10,1%-ға өсті, сөйтіп 2009 жылдың басында музейлердің саны 198-ге жетті. Олардың негізгі көп бөлігі Алматы, Оңтүстік Қазақстан және ... ... бой ... [72]. ... бұл ... ... ме? 1997 ... дерек бойынша Испанияның ең артта қалған облысының өзінде - 150 ... бар. Оның ... бір ... ... Мұндай тарихи облыстардың саны - 17, сонда бүкіл Испания жерінде - 2550 ... бар ... Бұл тек ... он бес жыл ... мәлімет екендігін есепке алатын болсақ, онда қазірде Испания музейлерінің саны ... ... ... өзі бізге ауыр. Ал, Италияда 3000-нан астам музейлер жұмыс жасайды. Сонда Италияның 57 млн халқына бөліп шаққанда ... 19 мың ... бір ... келеді екен. Жер көлемі шағын ғана Польшаның өзінде 700-ден астам, ал көрші Ресей Федерациясында 2468 музей халыққа қызмет ... Бұл ... ... ... кең ... ... мәдениетімізді өзге шет мемлекеттерге паш етуші музейлер ... аз ... ... болады.
Келесі кезекте, музейлерге бір жылда қанша адам келетіндігіне назар ... ... ... ... ... ... көбеюіне мемлекеттік бағдарламасы көп септігін тигізді. 2008 жылы Республиканың музей қоры ... ... ... 1995 ... ... екі есеге өсті, сөйтіп 2588,5 мың жәдігерді ... 1995 ... бері ... ... саны бір ... орта ... ... өсіп отырды. 2008 жылы музейге келушілердің саны 4595,5 мың адамға дейін жетті. Келушілерді ең көп ... ... ... мен ... ... ... екен. 2008 жылы 854,8 мың (18,6%) және 779,8 мың (17%) адам тиісінше осы екі облыс музейлеріне келген.
Жоғарыдағы кестеге назар аударатын ... онда 2008 ... ... бойынша Қазақ жеріндегі 198 музейге 4,5 млн-нан астам адам келгенін байқаймыз. Ал, осы 2008 жылы бір ғана Лувр музейіне 8,5 млн адам ... ... 1793 жылы ... ... 35 ... жуық ... өнер ... мен атақты портретінің бар екендігін есепке алатын болсақ, онда бұл еш таңқаларлық жағдай емес екендігіне көзіміз жетеді. Сондай-ақ, ай ... ... ... ... ... ... ... болсақ, онда Париж музейінің жәдігерлерін тамашалауға 2011 жылы 8,8 млн адам келіпті. Келішулердің 66%.-ын АҚШ, ... ... ... және ... елдерінен келген туристер құраған [сонда].
Вашингтон қаласында орын тепкен Смитсоновский институтының 50 ... жуық ... бар ... ... және ... ... (1976) мен 126 млн ... бар Ұлттық жаратылыстану музейінің (1910) әр қайсысына 2010 жылы ... 8,3 млн және 6,8 млн адам ... ... бұл екі ... ... ең көп келушілерді қабылдайтын музейлердің тізімінде тиісінше 2-ші және 3-ші орындарынды бөлісіп отыр. Және осы ... ... ... Ұлттық Өнер Галереясына 4,8 млн адам келген. ... ... ... ... ... ... 5,8 млн, ... (2000) 5 млн және Ұлттық галерея музейіне 4,9 млн, Нью-Йорк қаласындағы Метрополитен музейі мен Америкалық тарихи музейге (1869) 5 ... ал ... ... ... 4,7 млн адам ... Ал, 2009 ... ... бойынша Азия аумағында ең көп келушілерді қабылдаған музей - ... ... ... Бұл ... 2 млн. 730 мың 204 адам ... әлемдік тізім бойынша 9-шы орынға табан тірепті. Осы тізімде 12-ші орынға ... ... ... ... ... 2,57 млн, 14-ші ... Токио Мемлекеттік музейіне 2,27 млн адам келген [73]. Бұл жерде бүкіл Қазақстан музейлерімен басқа елдердің бір ғана ... ... тағы да ... сала ... жылы 20 ... ... құрылды. 1918 жылы Халықаралық музейі бюросы құрылып, ... ... Бұл ... журналының шығуына негіз болды. 1946 жылы Луврда (Париж) ЮНЕСКО-ның құрамына енген Халықаралық музейлер ... ... ... 1948 жылы - 29 ... 1950 жылы - 43 мемлекет, 1977 жылы - 109 мемлекет, 1999 жылы - 135 ... ... мүше ... 2002 жылы мамыр айынан бастап журанлы шыға бастады. 1977 жылы Халықаралық музейлер кеңесінің 11-конференциясында 18 мамыр ... ... күні ... белгіленді.
1977 жылы 18 мамыр күні Мәскеуде Халықаралық музейлер ... ... Council of Museums, ICOM) ... ... ... ... Халықаралық музейлер күнін (International Museum Day) мереке ... атап өту ... ... ... ... бірауыздан қолдау тапты. Сол уақыттан бастап бұл күн мәдени мереке ретінде аталып өтіледі. 1978 ... ... ... ... ... ... ... болды. Мерекені атап өтудегі негізгі мақсат жалпы қоғам мен жеке ... ... ... ... орны мен ... ... аударту болып табылады. Бұл күні барлық музейлердің есіктері келушілерге айқара ашық болады, мейлі ол демалыс күні ... да. Көп ... кіру құны ... ... ... бұл күні музей ұжымы жаңа көрмелер, жәрмеңкелер, мерекелік концерттер, оның ішінде жас балаларға арналған қызықты викториналық сұрақ-жауаптар, театралды ... ... ... де ... ... күні аясында 1997 жылы Берлинде алғаш рет акциясы өткізілді. Ол ... (Lange Nacht der Museen) ... ... ... ... бұл ... Германияда жылына екі рет, қаңтар және тамыз айларының соңғы ... ... ... ... ... акцияның халыққа ұнағандығы соншалықты, оған көптеген адам жиналып, екінші жылы ... тағы да 20 ... бұл ... ... атап өтті. Бұл мереке 1970 жылдары деген атпен мамыр айында тойланатын еді. Жыл ... ... ... ауқымды көлемде ұйымдастырылатын болды. Мысалы, 2006 жылы әлемнің 38 елінен 2 мыңнан астам музей осы ... ... ... ... ... экономикалық, саяси-әлеуметтік мүлтіксіздікке жету үшін республикада қалыптаса бастаған ... ... ... мейлінше ойластырылған, шегіне жеткізе үйлестірілген мәдени-идеологиялық құрылығыны - халыққа тәлім-тәрбие беру жүйесін ... баса ... ... жөн. ... өзі ... ... ... жолына, мәдениетіне, тіліне, дәстүрлі өнеріне сүйіспеншілікпен қарайтын отаншылдық рухта тәрбиелеу ісін түбегейлі бір арнаға түсіруге мүмкіндік ... еді. ... ... ... бірлік, елдік, егемендік белгілері негізінде халықтың бойындағы қайраты мен ... ... ... ... ... ... тәуелсіз Қазақстан жағдайында қазақты шын мәнінде халықтық тұрғыдан ... көз ... ... ... ... ... көрсеткіштері қандай болмақ, қазақ тілімен кім боламыз, ал онсыз күніміз қалай болмақ, дәстүрлі өнер ... ... пе, оны ... үшін не ... керек деген сұрақтарға жауап іздеуге тура келер. ... ... ... ... пен ... ... өзгерістерге түсуі мүмкін? Ұлттық жұмысшы табын қалыптастырудың жолдары қалай болмақ? Тағысынтағы сұрақтарға жауап беру ... ... ... ... елді ... ... ... көмектесер.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан өзінің туристік өнімімен халықаралық нарыққа шыққанына көп ... ... жоқ. Сол ... ... ... ... өмір сүру шеңберінде енгізу кезеңінде тұр. Бұл кезеңде маркетинг шараларын өте белсенді түрде қолдану ... ... ... ... ... жайлы әлеуетті туристерді ақпараттандыру деңгейін көтеру керек, яғни ... ... үшін өте ... жер ... ойды ... ... ... туристік өнімнің имиджін құруымыз қажет. Ішкі туризмнің тұтынушылары болып табылатын республикамыздың азаматтарының да қазақстандық ... өнім ... ... ... жоғары емес. Қазіргі таңда алыс шетелге шығуға мүмкіндігі жоқ, ... ... ... ... ... баруға жағдайлары келетін халық үлесі елеулі болып отыр. Осы тұтынушылардың өзіміздің туристік өнімізге ... ... ... ... ... ... өте ... жағдай туып отыр. Көршілес мемлекеттерде саяси жағдайдың тұрақсыздығы біздің ішкі туризм көрсеткіштеріне оң әсерін тигізе алады. Сондықтан, қазіргі уақытта ... ел ... ... ... ... ... ... заманғы туризм индустриясын құру саланы дамыту проблемаларын, туризм рыногы дамуының құрылымын, тетiгi мен заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйесiн құрмайынша мүмкiн болмайды. Дегенмен, Қазақстанда бұл мәселелер туризм экономикасын зерттеушiлер үшiн әлi күнге игерiлмеген "тың" күйінде ... ... Әлi ... ... ... ... теориясында туризм халық шаруашылығының толыққанды саласы және ... ... ... пән ... ... Сол ... ... аталған тақырып бойынша ғылыми әдебиет аз шығарылады. Бұған қоса, Қазақстанда Кеңес кезеңiнен берi "туризм" ... ұғым ... ... ... ... ... гөрi спортпен және денсаулықты нығайтумен жиi байланыстырылады.
Ең алдымен, Қазақстан Республикасының ... ... ... және олардың мониторингi жөнiндегi жұмыстарды ұйымдастыру қажет. Экономиканың саласы ретiнде туризмдi ... ... ету үшiн оны ... және ... ... Ғылыми құрылымдар қажет. Проблеманы шешудiң ықтимал шешiмi ретiнде туризмнiң ғылыми-зерттеу институтын құру ұсынылады.
Көптеген туристік ... ... ... ішкі ... ... жалпы туризмнің 30-50% кірісін құрайды. Осыған қатысты Қазақстанның келешегі жоғары. Бұл ... ... күні ішкі ... ... ... және ұйымдаспаған сипатқа ие екендігін ескеру қажет. Кейбір шипажайлар, санаториялар мен туристік базалардың қызметі бұған жатпайды. ... ... ... осы ... ... бөлінбегендіктен қаражат жеткіліксіз, инфрақұрылымның жүйесі бұзылып, табиғи, мәдени және ... ... ... ... ... келтірілуде. Экскурсиялық туризмді дамытудың да маңызы зор. Бұл үшін ішкі туризмді көтерудің қажетті алғышарттары бар.
Қоғамның өткен өмірін ... оның ... мен ... ... ... ... ... рөлі орасан зор. Музейдегі әрбір зат, әрбір мүлік өз заманының тыныс-тіршілігін білдіреді.
Кешегі күнге дейін деген саясатқа ... ... ... жылдар ағымында ғұмыр кешкен ата-баба дәстүрін жат деп қарап, рухани тапшылыққа ұшырадық.
Бүгінде тәуелсіздікке қол жеткізген тұста, төл ... ... ... ... ... ... Бұл ... жергілікті өлкетану музейлерінің көтеретін жүгі жеңіл емес, әрине. Сондықтан да музей жұмысының жергілікті деңгейде сауатты ... өте ... ... музейлерді ескі дүниелер жинайтын қойма тәрізді қабылдау таяздық. Ол біле-білген адамға - ... ... ... ... ... ... етіп, тарихымызды танытатын мәдениет ошағы. Сол үшін де батыстың дамыған, өркениетті елдерінде музей мәселесіне ерекше мән ... ... пен ... аямайды. Керек десеңіз, Англияда анау-мынау емес, әдейі әдеби ... ... ... ... ... ... бар. Ол музейдің есігінен кірген кісі Холмстың заманына бірден тап болып, ... ... ... ... көз ... келтіреді. Бөлмедегі жиһаздар мен экспонаттардың сол заманға лайық табиғи орын тепкендігі соншалықты, Холмстың тартып отырған трубкасының ... ... ... Зал ... ... еді ... бәрін музей жасаушылардың ғаламат шеберлігі мен тапқырлығы деп білу қажет. дейді халық даналығы. Музей мен ... ... ... ... Біз ел ... ... ... көне мұралардан қол үзбеуіміз және көз жазып қалмауымыз керек. ... тірі ... - ... ... қорымдар, құлпытастар, зергерлік және тағы басқа бұйымдардың уақыт өткен сайын мүжіліп, тозып, ... бара ... ... ... да ... өмір ... ... жөн.
Еліміздің мәдени саласында әлі де қолға алыну керек болатын көптеген мәселелер бар ... ... ... ... біз ... ... ... алмай жүрген сияқтымыз. Бізде жаңа, заманауи реформалар жарық көрсе. Мысалға алатын болсақ, Еуропада ... ... Ол 1977 ... бастап өткізіледі. Негізін қалаушы британдық журналист, Кеннет Хадсон. Форумның мақсаты технологиялық заманда музейлердің алатын орнын еш төмендетпеу, керісінше жаңа, тың ... ... ... Әр ... ... ... мен ... анықтап, арнайы бағалы сыйлықтар беріледі. Бізде осындай форумдарды ұйымдастырумыз ... ... ... ... біз ... ... асқақтатамыз. Ал, музейіміз көркейіп дамығандығы еліміздің тарихи-мәдени туризмінің алға басқандығының кепілі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* Н.Ә. Назарбаев. ... он жыл. - ... ... 2003. - ... Коссова И.М. Музей, образование, культура. Тенденции и перспективы на рубеже тысячелетий. - М, 1999. - 200 с.
* Мәдени ... - ... - ... 2012. - 5 ... Мир ... -№3(8). - М, 2012. - 13 ... ... Р. ... - ... 2001. - 308 б.
* ... ... ІІ. Социально-экономическое развитие. -Алматы, 2010. - 623 ... Dennis M. ... Martin L. Maehr, Martin Dowson. ... and Culture // ... of Applied Psychology, 2004, Pages 631-639
* Музей как феномен истории и ... ... ... ... ... форума музееведов в Казахстане. - Астана, 2011. -13б.
* Мұңалбаева Ү.Д. Мұражай педагогикасы ... ... ... - ... 2012. 47-48 ... ... Ұлттық Энциклопедиясы. 6 Т. - Алматы, 2004. - 600 ... ... ... -1 Т. - ... 2009. - 72 б.
* Алматы сүйікті қала. - ... 2008. - 33 ... ... ... -2 Т. - ... 2011. - 368 ... Алматы Қазақстан суретшілерінің шығармашылығында. - Алматы, 2012. - 154 б.
* Романова Н.М, Дмитриев В.А. ... как ... ... ... в современном обществе. - М, 2002. - 400 с.
* Алматы ... ... ... көздері. - Алматы, 2010. - 3 б.
* ... З.С. ... ... тағылымы. - Алматы, 2011. -3б.
* Жәнібеков Ө. Жолайрықта. - Алматы, 1995. - 110 б.
* Мәдени мұра. - ... - ... 2011. - 33 ... Бейжанова А.Т. Қазақстан Республикасындағы туризм саласындағымаркетингтің дамуы. - ... 2004.
* ... ... ... - М, 2001.
* ... Б.А. ... ... услуг. -Алматы, 1997. -125 с.
* Кабушкин Н.И. Менеджмент туризма. ... ... ... ... В.Б. ... ... ... Маркетинг. -М, 1997. -89 с.
* Экономика современного туримза. -М, 1998.
* ... Е.П., ... В.А. ... ... ... - М, 1997. -35 ... ... географиясы / А.Ю. Александровтың редакциясы бойынша. -М, 2008. -592 б.
* Ердаулетов С.Р. Қазақстан туризмінің географиясы. - Алматы, 1992. -92 ... ... Г.М. ... ... ... мен қалыптасу негізі. -Алматы, 2002. -94 б.
* Ердаулетов С.Р. Туризм тарихы. Дамуы мен ... ... ... 2003. -215 б.
* "Қазақ энциклопедиясы". -5 том.
* Халықаралық туризм статистикасы. - Алматы, 2004.
* Слука А.Е. ... ... - ... 1997.
* Путрик Ю.С., Свешников В.В. Туризм глазами географа.
* О туризме Республике Казахстан.- Алматы, 2004.
* Агентство ... ... по ... ... ... ... М.Б. Введение в туризм.
* Дуйсен Г.М. Основы формирования и развития.
* Браймер Р.А. Основы управления в индустрии гостеприимства. - М, ... ... Г.А. ... ... - М, ... ... И.В. Менеджмент туризма. - М, 1996.
* Сапрунова В. Туризм: ... ... ... - М, ... Борисова Ю.Н., Гаранин Н.И., Забаев Ю.В., Сеселкин А.И. Экономика туризма. - М, 1996.
* Азар В.И. ... и ... ... ... - М, ... ... Б.А., Смыкова М.Р. Экономика и организация туризма. - А, 1999.
* Материалы семинаров по вопросам развития ... - ... ... ... А., Кантарбаева Ж., Саурамбаев О. Рынок туристических услуг в Казахстане. - А, 2000.
* Национальная программа развития ... ... в РК. - А, ... ... действий Правительства РК на 1998-2000 гг. Казахстанская правда. №3834. - А, 1998.
* Программа развития ... ... на ... гг. - А, ... ... ... Концепция развития туризма в РК. - А, 1993.
* Котлер Ф. Основы маркетинга. - М, 1994.
* Баймуратов У.Б. К ... о ... и ... его ... в Казахстане. Сборник научных трудов. - А, ... ... Ю.А. ... ... - М, 1986.
* Квартальнов В.А. Туризм. - М, 2000.
* Туристік қызмет туралы: Заң актілерінің жиынтығы. - А, ... ... Н. ... - М, ... ... В.С. Организация международного туризма. - М, 2000.
* Биржаков Т.Б. Введение в ... ... ... В.А. ... - М, 2000.
* Янкевич В.С., Безрукова Н.Л. маркетинг туризма. - М, ... ... А.Ю. ... и ... ... ... ... - М, 1996.
* Панов И.Н. Туризм и его роль в устойчивом развитий территорий. - М, ... ... Н.В. ... развития туризма. -Томск, 2001.
* Штюрмер Ю.А. О роблемах туризма. - М, ... ... С.М., ... В.С. ... к ... ... - М, 1994.
* Whelan T. Nature tourism: managing for the ... - ... ... World Recources 1994-95. - N-Y, 1994.
* Erlet Cater. Tourism in the Third World - Problems and ... for ... - M, ... Merkel Angela. ... tourism development. - Naturopa, 1994.
* Есімжанова С.Р. Туристік ... - А, ... ... А.А., Жайнақова С.Д. Туризм дамуы. - А, 2006.
* Котлер Ф. Туризм негіздері. - А, 2003.

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 101 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдениетаралық қатысымның жазбаша түріне үйретуде студенттердің ізденушілік - ақпараттық біліктілігін қалыптастыру49 бет
Туризмдегі қызмет көрсету мәдениеті ( тур. фирма мысалында)62 бет
Б. Эльконин бойынша тұлға дамуы18 бет
Мінез – құлық функциялары мен мінез – құлық дамуындағы үш саты15 бет
Мектеп психологының іс-қағаздары3 бет
Мектепке дейінгі мекемелердегі психолог қызметі5 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
«жасанды интелект дамуындағы кибернетикалық рөлі: білім беру саласында »9 бет
Адамның тарихи дамуындағы биологиялық және әлеуметтік факторлар 16 бет
Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь