Кремнийлі тыңайтқыштардың күріш дақылының өнімділігіне әсері

Күріш дақылының кремнефильді өсімдік екендігі баршаға мәлім. Осыған орай, Орта Азия мен Қазақстаннан басқа мемлекеттердегі күріш алқаптарында силикатты тыңайтқыштар, басқаларымен қатар, толыққанды мөлшерде пайдаланылады. Біздің елдегі бұл заттың тыңайтқыштар жүйесіне енбеу себебі, күріш алқаптарының барлығы аридті немесе шөлдік аймақта жайғасып, ондағы топырақтарда кремнеземнің (SiO2) молынан қамтамасыз етілулерімен түсіндіріледі. Дегенмен, соңғы жылдардағы алынған мәліметтерге жүгінсек, бұл жерлерде кремнийдің күріш дақылына тиімді көлемі 0,51-0,55%-ды ғана құрайды екен. Бұл құбылысты зерттеушілер, күріш алқаптарындағы топырақтардың ұзақ уақыт (60-70 жыл) бойы, жылда суға бөктіріліп, кәріздік сулар арқылы кремнийдің жуылып кететіндігімен және оның орны толмай, бір жақты сүзіліп кетуімен түсіндіреді.
Әлемдегі күрішшілердің басым көпшілігі, топырақтағы кремнийдің жетіспеушілігін, осы құрамдас тыңайтқыштарды ендіру арқылы қанағаттандырады. Ол үшін, көбінесе, металлургия заводтарының қалдықтары болып табылатын – шлактарды 20 т/га мөлшерде қолданады. Біздің ойымызша, Қазақстан Республикасы үшін мұндай көлемдегі шлакты пайдалану өте тиімсіз болып табылады. Сондықтан, осы ұсынып отырған жұмыстың мақсаты: күріш дақылының дәндерін себу алдында кремнийлі заттардың әртүрлі концентрацияларымен өңдеп (сіңіріп), өскіндердің өсу қарқындылықтарына жағымды әсерлерін анықтау әдістерін жасау.
1 Вернадский В.И. Избранные сочинения. − Т. 1.− М.: Изд-во АН СССР, 1954. – 621 с.
2 Реми Г. Курс неорганической химии. − Т. I. − M.: Мир, 1972. – 824 с.
3 Ферсман А.Е. Занимательная геохимия. − М.: Изд-во АН СССР, 1959. – 399 с.
4 Айлер Р. Химия кремнезема. − М.: Мир, 1982. − В 2-х т. – 1127 с.
5 Орлов Д.С. Химия почв. − М.: МГУ, 1985. – 376 с.
6 Keller W.D. The principles of chemical weathering. Columbia. Lucas Brother Publ., 1957. – 267 с.
7 Иванова Е.Н., Полынцева О.А. К вопросу о генезисе подзолов с гумусовым иллювиальным горизонтом напродуктах выветривания нефелиновых сиалитов Хибинского массива. Сб. № 1. − М.: Изд-во АН СССР, 1936. – 321 с.
6, 9, 10 8 Кабата – Пендиас А., Пендиас Х. Микроэлементы в почвах и растениях. − М.: Мир, 1989. – 439 с.
9 Okamoto G., Okura T.,Goto K. Properties of silica in water. Geochimica et Cosmochimica Acta – Vol. 12, Issues1-2, 1957, − P.123-132.
10 Ковда В.А. Биогеохимия почвенного покрова. − М.: Наука, 1985. – 263 с.
11 Богомолов Г.В., Плетникова Г.Н., Титова Е.А. Кремнезем в термальных и холодных водах. − М: Наука,1967. – 413 с.
12 Termier H., Termier G. Histore geologique de la biosphere / La vie et les sediments dans les geographiessuccessive comprenant un atlas haleobiogeographique mondial. − Paris, 1952. − P.91-122.
13 Erhart H. Sur le cycle de la silice hydrate dans la bio sphere // Extrait C. r. Acad. Sci. Paris, 1956. − P.70-81.
        
        Отчет проверки оригинальности работы
http://antipl.kaznu.kz:8080/KoshirmeWeb/report?docId=1173007&accessCode=jNhZVxfPSp3CkRn01h ( http://antipl.kaznu.kz:8080/KoshirmeWeb/report?docId=1173007&accessCode=jNhZVxfPSp3CkRn01h)
Данные документа:
Название работы: Автор: Дата: Язык ... Тип ... ... ... ... ... КҮРІШ ДАҚЫЛЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІ
Оразбаева Талшын Рыскелдіқызы (oralbaeva.talshyn)
07.06.2015
Қазақша
Дипломная работа за 1.76 сек 93.81 %
Схожие работы:
Ссылки на ... ... ... алады және жердің негізі болып табылады [1]
2
көлемі ондағы ... ... ... ... алып ... ... тең ... - деп, өзінің танымал кітаптарының ... ... А.Е. ... ... ... ... құрамында кремний бар минералдар белгілі [4]
5
құрамындағы кремний қосылыстарының ... ... және ... ... Д.С. ... ... түрінде және бәсеңдете еріткеннің өзінде SiO2 3,5-4,0 мг/л ... ... ... ... ... ... ... және тайга жағдайларында кездеседі [7]
8
Кабата-Пендиас А. мен Пендиас Х. [8]
9
үшін олардың концентрациялы әртүрлі тепе-теңдікте болуы қажет. Д.С. Орловтың [5]
10
Okamoto, T.Okura, және К.Goto ... ... және SiO2 ... - 500-1000 мг/л ... түсіндіріледі [10]
12
бар кейбір поралық ерітінділерде кремнеземнің концентрациясы 452 мг/л-ге жетуі мүмкін [11]
13
Кап-Год ... ... ... ... ... ... ... деректер бар [12]
14
ерітіндіге айналып, деполимерленуі түрінде табиғатта кең таралғаны туралы ... ... ... мөлшері 40-70% болса, құмдақ топырақтарда 90-98% - ға жетеді [14]
16
Мұнда оның құрамындағы ... ... 1-200 мг/л ... ... ... ... ... жақтағы күрішке қажетті қоры өте аз болып шықты [17]
19
Сисиротаның зерттеулеріне жүгінсек [18]
20
тірі ағзалар өздеріне ... ... ... процестердің қажеттіліктің орнын толтырады [19]
21
димерлік, полимерлік және кремний - органикалық қосылыстар түрінде іске асады [20]
22
Мұнда, ... - ... ... ал ... ... ... ... ал кей кездері оның құрғақ массасының 20%-ын Si құрайды [22]
24
Алешиннің мәліметтері бойынша [23]
25
Bertrand (1931) және В.И. ... ... ... ... ... ... ... рет 1896 жылы A. Grob [25]
28
кремнийдің күріштің өніп-өсуіне, дамуына және өнімділігіне ... ... I. ... [26]
29
кандидаттық [27]
30
және докторлық [28]
31
Айлердің [4]
32
Лукевиц [21]
33
олардың көлемі мен жалпы адсорбциялану және белсенді сіңіргіш қабілетін ... ... ... ... ... негізгі компоненті болып табылады [30]
35
Okuda мен E.Takahashi [31]
36
бұталануы сол топырақтағы еріген күйдегі ... аз ... ... ... ... ... ... және жапырақтарының ассимиляциялық көлемі ұлғаяды. A. Wallace [33]
38
Horst пен Marschner [34]
39
молибденді сіңіруін арттырып, марганецтың өсімдік ... ... ... F. Adams ... ... ... ... және микросомаларда бар екендігі дәлелденген [36]
41
әртүрлі күшпен қоректік элементтер, ... ... ... мен ... байланысады [37]
42
жылжымалы кремний мен өсімдіктердің фосфорды сіңіруінде тығыз корреляция (арақатынас) бар ... ... ... ... жақсырақ сіңіреді деген деректер де бар [39]
44
Дегенмен, оның әсерінен өсімдіктердегі калий, кальций және магний ассимиляциясы артады [40]
45
марганец, алюминий және ... ... ... кері әсерлеріне шыдай алады [41]
46
Vladis пен D.E.Williams [42]
47
концентрациялы мөлшерлерінің шоғырланбай, нүктелі ... ... ... ... F.N. Ponnamperuma [43]
48
Мысалы, Y. Okamoto [44]
49
силикаты нейтралды реакциясымен қышқылды ортадағы топырақтың рН мәнін көтере алады [45]
50
агрегаттаудың, су және алмасу сиымдылықтары мен ... ... алып ... [46]
51
Осы эффектіні L.D. Norton [47]
52
Ол өсімдіктің радиацияға қарсылығын арттырады [48]
53
B.Petering және т.б. [49]
54
тыңайтқыштардың өсімдіктердің ... мен ... ... ... ... ... ... [50]
55
Осындай қажеттілік АҚШ-та да пайда болды [51]
56
Мұның аздаған мөлшерін кремнийдің органикалық қосылыстарынан да сіңіре алады [52]
57
мөлшері 8-16% құрайды, ал кей ... 20%-ға да ... ... [53]
58
Окава анықтаған болатын [54]
59
органикалық күйге ауыстыратын силикатаза ... ... ... ... ... ... [55]
60
бөлініп алынған жоғары дәрежеде тазартылған нуклеин қышқылының құрамында кездеседі [56]
61
Лебедеваның және т.б. [57]
62
Туманьян және т.б. [58]
63
аумағы мен ... ... ... күріштің интенсивті тыныс алуын төмендетеді [59]
64
Мысалы, өсімдіктердің төменгі және жоғары температураларға төзімділіктерін арттыратыны анықталды [60]
65
ұлпаларда тығыз кремний экранының түзілуіне ... 1/3-ге суды аз ... ... және Г.В. ... ... ... ... орташадан кем төмен болып келеді. Ю.Н. Водяницкий [63]
68
шлакты азырақ ендіріп, мөлшерін 1-ден 3 т/га ... ... ... ... және т.б. ... суға бастырылған мерзімнен бастап 100-105 күнге дейін ұсталуы керек [66]
71
су температурасы 26 0С-тан асса немесе тұзданып сарғайса дереу ауыстырады [67]
72
Одан ... ... ... ыдыс ... ... ... жету үшін зертханалық эксперимент келесі ретпен орындалды [69]
74
Бұл мақсатқа жету үшін келесі мәселелер шешіледі [70]
КРЕМНИЙЛІ ... ... ... ... ... ... ... өсімдік екендігі баршаға мәлім. Осыған орай, Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштар, басқаларымен қатар, толыққанды мөлшерде пайдаланылады. Біздің елдегі бұл ... ... ... ... ... күріш алқаптарының барлығы аридті немесе шөлдік аймақта жайғасып, ондағы топырақтарда кремнеземнің (SiO2) ... ... ... түсіндіріледі. Дегенмен, соңғы жылдардағы алынған мәліметтерге жүгінсек, бұл ... ... ... дақылына тиімді көлемі 0,51-0,55%-ды ғана құрайды екен. Бұл құбылысты зерттеушілер, күріш алқаптарындағы топырақтардың ұзақ уақыт (60-70 жыл) бойы, жылда суға ... ... ... ... кремнийдің жуылып кететіндігімен және оның орны толмай, бір жақты сүзіліп ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігін, осы құрамдас тыңайтқыштарды ендіру арқылы қанағаттандырады. Ол үшін, көбінесе, металлургия заводтарының қалдықтары болып табылатын - ... 20 т/га ... ... Біздің ойымызша, Қазақстан Республикасы үшін мұндай көлемдегі шлакты пайдалану өте ... ... ... ... осы ... ... ... мақсаты: күріш дақылының дәндерін себу алдында кремнийлі заттардың әртүрлі концентрацияларымен өңдеп (сіңіріп), өскіндердің өсу қарқындылықтарына жағымды әсерлерін анықтау әдістерін ... Осы ... жету үшін ... ... ... ... тұздарының 0,25; 0,50; 0,75; 1,00 және 1,25 пайыздық концентрацияларының күріш дәнін себу алдында өңдеудің зертханалық жағдайдағы өніп-өсуіне ... ... осы ... ... ... ... ... дәндерін әр сағат сайын 1-48 сағат аралығында ұстап, 2 тәулік өткен мерзімде, барлығын бір мезгілде субстратқа еккенде, екі тәулік бойы әр 1 ... ... ... ... ... ... ... күріш өнгеннен кейін 2 апта бойы олардың өсу қарқындылықтарын өскіндердің биіктіктерін өлшеу (см) ... ... ... ... ... зертхана жағдайында жүргізілді. Кремний тұздарының 0,25; 0,50; 0,75; 1,00 және 1,25 ... ... ... ... себу ... ... ... жағдайдағы өніп-өсуіне әсерлерін жуылған өзен асты құмында өсіру арқылы анықталды.
2 Зертханалық зерттеулер арнайы фитотрондық бөлмеде ... ... ... ... ... жасалды (t°С, ылғалдылық, фотосинтез процесіне қажетті жасанды ... ... және ... ... жұмыстардың нәтижесінде кремний метасиликатты тұзының (Na2SiO3·9H2O) 0,75 пайыздық судағы ерітіндісінде егілетін ... ... 24 ... бойы ... ... ... өскіндердің биіктіктері орта есеппен 13,6 см-ге жетті, ал ... ... ... 6,9 ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Кремнийдің табиғатта таралуы
Кремний химиялық элементі Д.И. Менделеевтің құрастырған ... ... IV ... орналасып, реттік атомдық саны 14, массасы - 28,08. Бұл элемент, алғашқы рет, 1811 жылы француз химиктері Ж.Л. ... және Л.Ж. ... ... ... калиймен қосып, қыздыру арқылы бөліп алған.
Химиялық қасиеті жағынан кремний нағыз металға жатады. Сондықтан, бұл элемент, табиғаттағы минералдық және ... ... ... үшін ... ... ... маңыздылығы сияқты орны ерекше. Бірақ, кремнийдің көміртегінен айырма бір ерекшелігі - қосылыстар түзуге бейім еместігі. Мұның ... оның ... ұзын ... қосылыстарды жасай алмайды, ал С-С байланыс энергиясы Si-Si қосылыс энергиясынан әлдеқайда үлкен: Si-Si қосылысының энергиясы 177 кДж·моль-1, ал С-С ... ... - 348 ... тең, ал Si-O ... энергиясы (369 кДж·моль-1) С-О қосылыс энергиясына (351 кДж·моль-1) қарағанда үлкен. Сондықтан, Si-O-Si қосылысындағы макромолекулярлық құрылым кремнийдің көптеген ... ... осы ... химиясына тән болып келеді. Одан соң, көміртегіне қарағанда екілік немесе үштік байланыс құрамайды. Өйткені атомдық радиусының ... ... ... р-орбитальдарын бөгеп, PI-қосылысын жасауға мүмкіншілік бермейді.
390525-3624003Кремний - жер ... ... ... ... ... ... орынды алады және жердің негізі болып табылады [1]. Оның жер қыртысындағы ... 29,5% тең. ... ... Жер мен оның ... ... (1/4) ... кремнийден, (1/2) оттегінен тұрады. Жер қыртысындағы қол жетімді кремнийдің жалпы көлемі ондағы қалған элементтердің ... ... алып ... ... тең [2]. . ... ... таза ... кездеспейді, ол көптеген минералдардың құрамында болады. Құрамында ең көп кремний бар минералдарға кварц, тау хрустальдары, ... ... ... ақық тас, қара ... тас, ... ... ... 800-ден астам құрамында кремний бар минералдар белгілі [4].
Жер құрамындағы кремнийдің бар немесе жоқтығы, ең алдымен, оның ... ... ал одан ... ... және ... ... ... және алюмосиликаттармен анықталады. Кейбір жағдайда, аморфты кремнезем опал мен халцедон түрінде кездеседі. Мұның шығу тегін биогенді (опалды ... ... ... ... ... және гидрогенді (жердің кремнийленуі) процестермен байланыстырады.
Топырақтың құрамындағы кремний қосылыстарының жалпы маңыздылығын және олардың рөлін Д.С. Орлов [5] келесі ... ... ... ... ... топырақтар мен олардың тектік қабаттарындағы қосылыстары олардың материалдықнегізін құрай отырып, өте ... ... ... ... ... ... ... таралуы, ондағы жүріп жатқан процестердің типтерін анықтайды, алSiO2:R2O3 немесе SiO2:Al2O3 арқылы топырақтың астындағы литология қабатының мору типін ... ... ... ... ... ... кремнийдің қосылыстарымен тікелей байланысты.Алюмосиликаттардың мөлшері мен құрамынан, балшықты минералдардан ... ... мен ... ... ... мен ... алмасудың сиымдылығы бағынышты болады. Сазды және ауыр саздақ топырақтарда инертті кварцтың өзі де жағымды рөл атқаруы мүмкін. Ол ... ауа мен сулы ... ... ... ... ... ... және метакремний қышқылдарының типіндегі (SiO4)4- және (SiO2)2- натрий және калий силикаттары золь ... ... мен ... ... ... ... ... қалдықтарының минералдануынан гиролиздену нәтижесінде топырақ асты суларына және ... ... ... еніп ... ... түрдегі нефелин, диопсид, авгит сулы ерітіндіге 15-20 мг/л кремнеземді береді, ал биотит, микролин, ... ... - ... ... ери ... ... өзі де өте ұсақ ұнтақталған түрінде және бәсеңдете ... ... SiO2 3,5-4,0 мг/л ... [6]. Дала ... мен ... ... гранат секілді бірқатар күрделі силикаттардың ерігіштіктері төмен болады. ... олар ... аз ... ... ... ... тау жыныстарының морып, өз құрамдарынан кремнеземдерді босатулары, тіпті тундра және тайга жағдайларында кездеседі [7]. Еріген кремнеземнің бір бөлігі ... ... да, ... ... ... ... ... айналып, тұнбаға түседі (SiO2∙nH2O). Ол құрамындағы суды жоғалта отырып, кварцтың екінші реттегі пайда болған түріне ... ... А. мен ... Х. [8], 1989 ... кремнийдің минералдардан топырақ ерітіндісіне оңай өтуін анықтаған. Ол үшін олардың ... ... ... ... ... Д.С. ... [5] зерттемелері бойынша, мұндай ауысым, ең біріншіден, кремнеземнің ... ... ... ... рН ... және топырақтың су режиміне байланысты екендігі дәлелденген. Оның мәліметтері бойынша, рН ұлғайған сайын судағы кварцтың еруі 2·10-4 ... әрі ... ... Ал, ... ... еруі шамамен 10 есе жоғары. Бірақ бұл құбылыс кремний қышқылының гидратациясына ... ... ... әсер ететін екінші фактор - ортаның реакциясы, рН 5-тен төмен немесе 10-нан үлкен болған жағдайда кремнеземнің еруі өте ... ... ... ең төмен көрсеткіші рН-тың осы екі аралық интервалына тең. G. Okamoto, T.Okura, және К.Goto [9] зерттемелері бойынша, аморфты кремнеземнің ... ... ... да әсер ... ... ... жер бетіне шығатын термальды сулардың құрамындағы кремнеземнің мол болатындығы және SiO2 мөлшерлерінің - 500-1000 мг/л ... ... ... ерітіндісіндегі кремнийдің концентрациясы бағынышты келесі фактор - кремний қышқылының ... ... ... ... Бұл көрсеткішті Фрейндлих теңдеуі арқылы анықтауға болады: y=a·c1/n, мұнда: у - адсорбцияланған кремний қышқылының мөлшері; с - ... ... ... ... ... ... a және n - константалық тұрақты шамалар.
NaCl, Na2SO3 және әсіресе NaHCO3 пен Na2CO3 ... ... ... еру ... жоғарылайды. Құрамында сода бар кейбір поралық ерітінділерде кремнеземнің концентрациясы 452 мг/л-ге жетуі мүмкін [11].
Кремнийлі қышқылдың ... ... ... ... ... рН ... бағынышты болады. рН-тың мәні 3,0-ден 6,5-ке дейін ұлғайса, бұл процесс дами ... ал ол 6,5-10,0 ... - өте ... түрде жүреді. рН-тың мәні 6,5-10,0 болып өзгерген жағдайда, SiO2-нің адсорбциясы 2-3 есеге өседі, ал рН одан әрі ... ... ... ... ... Көмірқышқыл, хлорлы және күкірт қышқылының тұздарының қатысулары ұсақталған базальт, гранит, нефелиндердің гидролиздері жүріп, SiO2 20-100 мл/л ... ... ... ... ... ... немесе кремнеземі бар ерітінділердің қатуы, гель түріне ауысуына алып ... ... ... ... ... ... ... айналады. Гель күйіндегі кремнеземнің түзілуін көптеген ғалымдар ... ... ... ... ... Миссисипи жазығында кремнийлі гельдің 4-5 м қалыңдықтағы қабаты бақыланған. Австралиядағы Симплон туннелінде, Кап-Год ... ... ... ... ... табылғандығы жайлы деректер бар [12].
Содалы сорларда және сортаңдарда жылжымалы кремнеземнің ... ... ... ... келіп, олардың кірігуі мен тығыздығы цемент сияқты тығыздыққа айналуына алып келеді.
0529977Аналық тау жынысының мору кезіндегі ерітіндіге өткен кремнезем ... ... де ... ... ... ... дәнді-дақылдар (бамбук) өздерінің бойларына кремнеземді сіңіріп,полимерлеп, тұнбаға айналдырады. Дегенмен опал минералының коллоидқа және ерітіндіге айналып, деполимерленуі түрінде табиғатта кең ... ... ... ... [13].
Топырақтан силикаттарды кремний қышқылдарын ажыратып алу процесін "десиликация" деп атайды. Алюминий гидроксидімен бос кремний қышқылы ... ... ... және аллофанды құрайды. Топырақтың жуылу жағдайында оның шайылуы жүреді. Латериттер мен ... ... ... күріш алқаптарында және тропикалық топырақтарда десиликация процестері жүреді. ... және ... ... ... ... ... секілді мору өнімдері пайда болады.
Ерігіш кремний қышқылының мөлшеріне топырақтың құрамындағы фосфор, алюминий, кальций және темір иондары айрықша әсер етеді.Қышқыл ... ... және ... ... ... түзеді, ал алюминий мен темір тотықтарының ерігіш H4SIO4 формасына сорбциялық қабілеттері болады. Сульфаттар, бикарбонаттар, магний ... және ... ... ерігіштігін бірден төмендетіп, оның сілтілі жер металдары мен оксид ... ... ... ... ... ылғалданған топырақтардағы органикалық заттар да кремнийдің жылжымалығын (ерігіштігін) арттырады. Бұл темір тотықсыздануларына ... ... ... кремний қышқылының мономерлері бөлініп шығады.
Балшықты топырақтардағы кремнеземнің жалпы мөлшері 40-70% болса, ... ... 90-98% - ға ... [14]. ... оның ... ... - 33%. ... Краснодар өңіріндегі топырақтардағы кремнийдің жалпы мөлшері 55,5-70,5%-ға жетеді.
Өсімдіктер кремнийді топырақ ерітіндісінен, балшық пен қиын ... ... ... сіңіреді. Осы элементтің қайнар көзі ретінде кварц та бола алады. ... ... ... ... ең ... топырақ ерітіндісіндегі кремний болып табылады. Мұнда оның ... ... ... 1-200 мг/л [15] ... болып, орташа 30-40 мг/л мөлшерде болады. Күріш өсімдігіне тиімді кремний қосылыстары топырақтан ацетатты буферлі ерітінді арқылы ығыстырылып алынған түрі болып ... ... көп ... бұл мөлшердегі кремний элементі аса көп мөлшердегі өнімді алуға жеткіліксіз болады.
8235315190500Ауылшаруашылығында пайдаланылатын топырақтардағы қоректік заттардың тепе - ... ... ... олардың көп мөлшері жыл сайынғы жинап алынатын егінмен шығын болады. Әдетте, өсімдіктер, кремнийді басқа элементтерге қарағанда көбірек ... және ... көп ... ... алып ... ... ... 50-ден 70кг/га дейін, ал дәнді-дақылдар - 100-ден 300 кг/га дейін кремнийді қабылдайды. Топырақтан ең көп кремнийді қант ... ... ... 700 ... ... шығарады. В.В.Матыченкованың, Е.А. Бочарникованың және Я.М. Аммосованың есептеуі бойынша [16], ... жыл ... 210-224 млн. т ... ... ... ... егін арқылы қайтарылмастай болып шығып кетеді. Осылайша егіншілік жүйесіндегі топырақтардан монокремнийлі ... ... өте тез ... ... ... ... ... Өсіп бара жатқан кремнийдің топырақтағы тапшылығы көптеген жағымсыз салдарға алып ... ... ... тек қана нәрлі зат болып қана қоймай, топырақтың қаңқасын түзуші ... ... ... ... ... ... ... азаюы органоминералдық заттарды ыдыратып, органикалық заттардың деградациясына ұшыратады, минералдық құрамын нашарлатады. Бұлардың ... ... үшін ... ... ... ... ету қажет. Мысалы, Краснодар өлкесіндегі өсімдіктерге тиімді топырақтағы кремний мөлшері - ... ... ... ... сәйкес, бұл элементтің Кубань жақтағы күрішке қажетті қоры өте аз болып шықты [17].
Күріштің өсіп-өнуіне, оны суаратын судың құрамындағы кремнийдің ... өте мол. Т. ... ... ... [18], күрішті суаруға арналған өзен суларының құрамында кремнийдің ... 50,5 мг/л тең ... ... ... жанартаулы жерлерден ағып өтетін өзен суларында мол болады. Дегенмен ... ... ... элементі қаншалықты мол болса да, бұлар күріш өсімдіктерін жеткілікті түрде осы элементпен қамтамасыз ете алмайды. Осылайша әлемдегі көптеген күріш ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан күріш алқаптарының топырақтарына кремний тыңайтқыштарын аз мөлшерде берсе де, бұл шара әдеттегі агротехнологияның қатарына ... ... ... гидросферадағы кремнийдің мөлшері аз болып келеді. Оның теңіздегі кларкі 5·10-5 % және гидросферадағы басқа элементтермен салыстырғанда 13 орынды алады. Өзен және ... ... бір ... ... ... - 10-30 мг, ал көл ... - 0,5-3,0 мг, яғни табиғи сулардың құрамында ол аз мөлшерде кездеседі. Бұл ... ... ... ... тірі ... ... ... сіңіріп, биохимиялық процестердің қажеттіліктің орнын толтырады [19]. Табиғи суларда кездесетін кремний қосылыстарының түрлері әралуан. Олар кремний қосылыстарының, минерализациялану жолдарынан, су ... мен рН ... ... ... болады. Гидросферадағы кремнийдің басым мөлшері, оның еріген қышқылынан, ал аз бөлігі (20 - ... ... ... ... ... ... ... аморфты кремнеземнен, кристалды силикаттардан және шығу тегі терригенді болып келетін кварцтан құралады. Топырақ ерітіндісі мен жер ... ... ... миграциясы, негізінен, мономерлік, димерлік, полимерлік және кремний - ... ... ... іске ... [20]. Ерітілген кремний қышқылының полимерленген түрі жоғары молякулярлы ... ... ... Ол ... 70000 ш.б. ... ... ... димерлік формалы кремний де басым мөлшерде кездеседі. Оларқарқынды миграциялық процестер мен кремний ... ... ... ... ... геохимиялық эволюцияның нәтижесінде гидросферада химиялық тепе - теңділік орнап, кремнийдің теңіз бен көлдердегі тепе - ... де ... ... Жыл ... ... ... 6·1014 т SiO2 ... Осы мөлшердің 4·1014 т материктік ағысқа түсіп, ал қалғаны су асты жанартаулардың нәтижесінде ... ... ... ... көбінесе теңіз ағзалары арқылы жүреді. Теңіз суындағы кремнийдің тепе-теңдігін силикатты минералдардың суспензияларының адсорбциялық және ... ... ... арқылы реттеледі. Мұнда, адсорбция - концентрациясы көбейгенде, ал ... ... ... [21]. ... ... ... циклы әлемдік биогеохимиялық циклының құрамына еніп, оның бір бөлігі болып табылады.
823531519050071409579775952Кремнийдің ... ... өте ... және ... түрлі болып келеді. Бұл құбылыс табиғи ландшафттарға, топырақтарға және оның ... ... ... де тән ... ... Кремнийдің сулы миграциясы ландшафтты-геохимиялық шарттар мен өсімдіктің құрамына, литологиясына тығыз байланысты.
Кремнийдің аздаған ... ... шаң ... кездесіп, ауаның құрамында үнемі жүреді. Олар жер бетінен минералдық түйіршік түрінде көтеріледі. Сол сияқты жанартаулардың атқылау ... және ... ... ... бөлшектердің уатылуынан шаңдар да қосылады.
Топырақтың құрамынан силикаттарды сіңіру дәрежелеріне қарай өсімдіктер 2-ге бөлінеді: 1) кремнийді аз пайдаланатындар; 2) ... көп ... ... Бірінші топқа қосжарнақты өсімдіктер жатады, ал екінші топқа диатомды балдырлар, қырықбуын, қиақ, келтебас, қамыс, пальма, бамбук, бозот, ... ... ... ... ... ең ... жинағыштары болып табылады да, олардың тәніндегі кремний құрғақ заттың 36%-ын құрайды. ... ... ... су ... өте мол кремний қалдықтарын түзеді. Аталған өсімдіктердің ішінде кремнийдің көп мөлшерін қырықбуын сіңіріп, өз бойына жинақтай алады. Олар, (Equisetum Telmateja) ... ... 19%-ын ... ... ... ... жинақтай алады. Мәдени өсімдіктердің ішінде кремнийді молынан қабылдайтын күріш болып саналады. Оның ... ... 5-10% ... ал кей ... оның құрғақ массасының 20%-ын Si құрайды [22].
Мысалы, агрохимиялық анализдердің көрсеткіші бойынша, Краснодар өлкесіндегі өсірілген күріш массасындағы кремний ... ... ... ... ал оның 1 ц ... 9,8-18,2 кг ... болады екен. Кремнийдің күріштің вегетативті мүшелерінде таралуы өсімдіктермен ұқсас болып келеді. М.Г. ... Г.И. ... және Э.Я. ... ... кестесінде күріштің тамырында 2%, сабағында - 5%, ал ... - 12% ... ... ... Н.Е. ... ... бойынша [23] күріш дәнінің толық піскен кезінде, кремний мөлшері тамырында - 5,2%, ... - 6,8%, ... - 13,1%, ... ... 0,02%, ... ... - 15,3%, ... масақта - 20,2% тең болады. Кремнийдің жеткіліксіз ... ... және ... ... ... ... піскен кезінде, сабақ - жапырақ массасында (сәйкесінше) 5-10, 10-15 және ... ... ... өсімдік тіршілігіндегі маңыздылығы
00Жер планетасындағы тіршіліктің пайда болып, дамуында (биогенез) кремний элементінің рөлі өте зор. Мұның биофильді элементтер тобына ... ең ... G. Bertrand (1931) және В.И. ... [24] нұсқаған. Кремний тірі ағзаға тамақ пен су ... ... ... ... аморфты кремнеземнің ерігіштік қабілеті 100 мг/л тең. Бұл элемент тыныс алу мүшелеріне де ауадағы шаң арқылы енеді. Мұның бәрі ... ... ... ... ... ... ... ұлпада жинақталып, метаболиттік өнімдерге айналатындығының куәсі болады. Қазіргі таңда, кремний, ... тірі ... ... ... ... ... ... қажет элемент екендігі толық дәлелденген.
Кремнийдің өсімдіктердің тіршілігіндегі физиологиялық рөлін зерттеуге зор үлес ... J.Pierre (1866), V. Jodin (1883), C. ... E.Wolff (1884) ... ... ... ... ... бойынша, кремний байланыс ұлпалары үшін қаңқалық биогенді элементтер ғана болып қоймай, өсімдіктер метаболизмінде де ... рөл ... ... мукополисахаридтер мен коллагендерді де байланыстырады. В.И. Вернадскийдің [1] пікірінше, ... ... ... өмір сүре ... ... эпидерма ұлпасына алғашқы рет 1896 жылы A. Grob [25] терең ... ... ... ... ... ... және ... қоспай жасалынған тәжірибесінің нәтижесінде, кремнийдің өсімдікте болуы, ол өсімдіктің ауруларға және зиянкестерге көбірек төтеп бере ... H. ... ... ... ж. жапондық зерттеуші I.Onodera Кембридж және Кенигсберг университеттерінде болғаннан кейін, өз ... ... ... ... кеңінен қолдану жөніндегі ұсыныстарын батыл білдірді. Олар ең алғаш рет кремнийдің ... ... ... және өнімділігіне әсерін зерттеді. I. Onodera-ның
8235315190500[26] болашағы зор зерттемелерінен кейін, кремнийлік тыңайтқыштарды сынақтан өткізуді K. Miyake, M. Adachi, H. Suzuki, S. Mitsui, H. Takaton және S. Yoshida ... ... ... ... ... ... ... Кремнийді зерттеу үшін, олар, күрішке бидистиллятты, тазартылған тұздарды және парафинделген ыдыстарды пайдаланды. Олар өсімдікті әйнек ... және ... ... ... ... айтуы бойынша, алғашында кремний пайдаланбаған және кремний салынған нұсқаларда күріштің өсуі бірдей болды. Кейіннен, кремний ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер саңырауқұлақтар ауруларымен ауыра бастады. Зерттеушілердің пайымдауынша, кремний тыңайтқыштарын бойына сіңірген өсімдіктер қарқынды өсіп, мол өнім берген. Осылардың қорытынды шешімдері ... ... ... ... ... ... ... қажет" - деп тапты.
Кремнийдің маңыздылығын баса айтып, кремнийлі тыңайтқыштарды пайдалануға қатысты оң көзқарас танытып, маңызды үлес қосқан кеңес ... атап ... ... ... Олар: В.М. Клечковский,
А.В. Владимиров, С.В. Литкевич, Е.И. Ратнер, И.В. Тюрин, В.И. Вернадский, П.Н. Кошельков, В.Г. Тарановская, Д.Л. ... және В.А. ... ... ... туралы теорияны әрі қарай дамытқан және нақтылы зерттеулер жүргізген ғалымдардың қатарына А.А Попова, Ю.А. Потатуева, Л.И. ... А.Г. ... В.А. ... Э.Л. ... Н.Ф. ... Н.П. Панов, Н.А. Гончарова, Л.П. Радионова, М.В. Васильева, А.А. ... В.В. ... Я.М. ... И.Н. ... В.Н. ... Э.С. Чумаченко, О.Л. Янишевская, Б.А. Ягодин, В.В. ... Е.А. ... және Я.М. ... ... ... болады. Күріштің кремниймен қоректену процесін зерттеу мен кремнийлі тыңайтқыштарды пайдалану мәселелері туралы маңызды үлес ... Н.Е. ... ... ... ... Оның кандидаттық [27] және докторлық [28] диссертациялары қазіргі таңда да өзінің маңыздылығын жойған жоқ. Ғалымның бұл ... ... - ... ... ... үшін басқа элементтер ауыстыра алмайтындығын дәлелдеді.
Өсімдіктер мен топырақтағы кремнийдің рөлінің зерттемелерінің нәтижесі мен кремнийлі тыңайтқыштарды пайдалану жайында ... [4] атты 2 ... ... 100 баспа беттік көлемі бар тұғырнамалық монографиясының шығуына әкелді. Сонымен қатар, М.Г. ... Г.И. ... Э.Я. ... [21], 40 баспа бет көлемінде шықты. Бірақ, қазіргі таңда,өсімдіктерге пайдаланылатын кремний ... ... ... ... ... деп ... айтуға болмайды. Сол сияқты, оның қажеттілігі мен басқамен айырбасталмайтындығын да ... ... ... таңда кремнийдің көп функцияналдылығы туралы ақиқаттылықпен айтуға болады. Бұл элемент өсімдікке тікелей және топырақ құнарлылығы арқылы ... әсер ете ... ... ... жерүсті мүшелерінің және тамыр жүйесінің жақсы өсуіне кремний тікелей әсер ... ... осы ... ... мұқтаж екендігі дәндердің өнген кезінен-ақ байқалады. Мұның дәлелі ретінде кремнийлі тұздармен дәндерді егу алдында өңдеп, ... өсу ... мен ... ... ... ... ... өнген дәндердің санын ғана арттырып қоймай, олардың мөлшері мен ... ... ... да әсер ... ... оңтайландыру, өсімдік тамырының салмағының өсуіне әкеледі, олардың көлемі мен жалпы адсорбциялану және белсенді сіңіргіш қабілетін арттырады [29]. Кремний тамырдағы ауа ... ... ... топырақтан маңызды минералдарды қоректік заттарды сіңірулерін оңайлатады. Оның әсерінен өсімдіктің екінші және ... ... ... саны ... Кремний тамыр ұлпасының қаптамасының негізгі компоненті болып табылады [30]. Осылайша ... ... ... тамырдың қаптамасының қызметін реттейді: а) топыраққа тиген кезде зиян шекпеу үшін ең ... ... ... ... б) ... тамырдың нәзік ұшының өсіп, оңай жылжуы; в) топырақтағы тамырлардың геотропикалық бағдарын жақсартып, кеңістіктегі дұрыс ... ... ... Okuda мен ... [31] ... жүргізген зерттемелеріне сүйенсек, ерітіндіден қоректік кремнийді мүлдем алып тастаған жағдайда, өсімдіктің ... баяу ... ... шығару үрдісі баяулап, жапырақтарының некрозға шалдығуына әкеліп, астықтың өнімділігін төмендетеді. Өсімдік бойының аласа болып өсуі мен нашар бұталануы сол ... ... ... ... аз ... ... болады [32]. Егер, оны, қоректендіру ортасына қоссақ өсімдіктің өсуіне әсер етіп, тез пісуін және ... ... ... Сол ... ... бойы өсіп, өнімді сабақтарының және жапырақтарының ассимиляциялық көлемі ұлғаяды. A. Wallace [33], W.J. Horst пен Marschner [34] пікірінше, ... ... ... ... әсер ... оның ... мен молибденді сіңіруін арттырып, марганецтың өсімдік ұлпаларына тасымалдауынан болады. F. Adams [35] кремнийдің жерүсті мүшелеріне жағымды әсер ... ... ... қанттың фосфорлануына байланысты деп түсіндіріп, ал оның (қанттың) өз кезегінде метаболизм процесінің артуы мен қанттың синтезделуіне керек ... ... ... ақиқаттайды.
Өсімдікті кремниймен қамтамасыз ету мен оның фотосинтетикалық қызметінің арасында байланыс бар. Өсімдіктің кремниймен қоректенуін оңтайландыру, жапырақтың ауданын арттырып, фотосинтездің үдеуімен ... ... ... ... Н.Е. ... айтуы бойынша, "кремниймен қамтамасыз етілген күріш өсімдіктеріндегі хлоропласттардың ішіндегі мембраналардың молекулярлық қақпаны" жақсы жұмыс істейді. ... ... ... ... әсері одан ары ұлғаяды, яғни молекулярлық тиімділік ұлпалардың механикалық қаттылығына әсер етіп, ал ол өз кезегінде өсімдік жапырақтарының ұзарып, жазылуына ... ... ... өсімдік жапырақтары бірін - бірі көлеңкелемей, күн саулесін қабылдауда бәсекелестік азайып, ценоздың ... ... ... ... ... қатар макроэргетикалық қосылыстардың негізі болып табылады. Ол макроэргетикалық силикатты-фосфат құрамына кіріп, кремнефильді биоэнергетикалық өсімдіктердің тиімділігіне әсер етеді. Бұл элемент нуклеотидтер ... ... ... ... қаңқаның ішінде қантты-силикатты аймақтарды құрып, оларды қатайтады. Өсімдіктерде силикатаза ферменті арқылы, бейорганикалық кремнийді органикалық қосылыстарға айналдырады. Кремний нитратредуктаза, пероксидаза, инвертаза және ... ... әсер ... ... ... митохондрияда, хлоропластарда және микросомаларда бар екендігі дәлелденген ... ... ... ... ... ... тез сіңіріп, бойында қорытуға көп әсер етеді. Бұл ... ... ... ... цинк және тағы ... қатар топырақтың минералды негізін құрайтын силикаттардың кристалды торын түзеді. Ол ... ... ... негізгі элемент болып саналады. Мысалы, Ресейдегі топырақтарындағы бүкіл массасының 60-90% құрайды. Бірақ, топырақ түзілу ... ... мен ... ... ... кеуектіліктерінің құрылуында, агрегаттық түйіршіктердің түзілуінде барлық минералдық массалар ... оның ... ... яғни ... ... Олай ... ... минералды матрица өзінің реакциялық қабілеті бойынша бір типті ... ... ... мен сіңіруге қатысатын түрлі күштердің локальды белсенді орталықтары болады. Осындай ... бірі ... ... минералдардың кремниймен байланысқан гидроксильді топтарын айтуға болады. ... ... ... ... ... адсорбциялық және катализдік орталықтарды түзеді. Оларға әртүрлі күшпен қоректік элементтер, органикалық қосылыстар, микроағзалар мен ферменттер байланысады [37].
Топырақтағы жылжымалы кремний мен ... ... ... ... ... (арақатынас) бар [38]. Тіпті кремнийдің әсерінен, өсімдікке фосфордың қажеттілігі екі есе азаяды. H.G. Fromme (1970) радиоактивті фосформен тәжірибе ... ... бар ... ... ... фосфор, органикалық қосылыстарға айналғандығын дәлелдеген. Өсімдіктерге кремнийдің тікелей әсерінен топырақтағы жылжымалы фосфор құрамын өзгертетінін ... ... ... ... ... фосфат-аниондарынқиын түзілетін фосфаттардан ығыстырып, силикаттардың түзілуіне себепкер болады.
Кремнийдің әсерінен өсімдіктер ... ... ... ... ... де бар [39], оны қоректендіру ортасынан алып тастаса, өсімдік тамырының азотты сіңіруі азаяды. ... ... ... ... шамадан тыс болуы азотты сіңірудің тепе - теңдігін бұзады. Дегенмен, оның әсерінен өсімдіктердегі калий, кальций және ... ... ... [40]. ... бар ... өсімдіктер борды тиімді қабылдайды, қоректік ортадағы марганец, алюминий және темірдің артық мөлшерлерінің кері ... ... ... [41]. ... кремнийдің осы элементтердің улы әсерін төмендетіп немесе үдететіні туралы бірыңғай пікір жоқ. Мысалы, А.Okuda мен E. Takahashi болжамдары ... ... ... және ... ... ... ... үстінде тотықтанып, қиын еритін қосылыстарға ауысып, өсімдікке әрі ... ... ... ... ... ... олардың ойынша, кремний, тамырдың тотығу қасиетін арттырады. J.Vladis пен ... [42] ... ... ... және темірдің уыттылық әсерлерін бәсеңдетуі, өсімдік жапырақтарындағы осы аталған элементтердің біркелкі (жайғасуларынан) ... бір ... ... концентрациялы мөлшерлерінің шоғырланбай, нүктелі уландыру процесінің жүрмеуіне байланысты. F.N.
823531519050074218819775952Ponnamperuma [43] кремний әсерінен күріш тамырындағы аэренхима кеңейіп және оның ... ... ... иондарының уыттылықтарының азаюы, марганец пен темірдің кремнеземнің оларды адсорбциялауымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... және мышьякпен бәсекелесіп, олардың өсімдіктің артық мөлшерде сіңіруін тоқтата алады.
Кремний ... ... ... оң ... ... ... Y. Okamoto [44] ... жүзінде кремнийдің күріш дақылындағы көмірсулар мен протеиндердің орындарын ауыстырудың нәтижесінде масақтарда шоғырланатынын дәлелдеген.
Өсімдікке кремнийдің оңтайлы әсері кремнийлі тыңайтқыштардың топырақтағы рН мәні мен ... ... де ... ... ... ... ... ретінде қолданылатын кальций силикаты нейтралды реакциясымен қышқылды ортадағы топырақтың рН ... ... ... [45]. Ал, поликремнийлі қышқылдар топырақ бөлшектерін біріктіріп, олардың араларында кремнийлі байланыс ... ... Бұл, өз ... ... топырақтың агрегаттаудың, су және алмасу сиымдылықтары мен буферліктерінің жоғарылауына алып келеді [46]. Кремнийлі тыңайтқыштарының көмегімен топырақтарға төнетін су ... ... ... алып, өсімдіктің жақсы өсуі мен дамуына қолайлы жағдайлар туғызады. Осы эффектіні L.D. Norton [47] коллоидтардың ... ... ... ... ... ... Бұлардан бөлек, кремнийлі тыңайтқыштардың, жоғарғы адсорбциялық қабілеттері болғандықтан, тамыр өсімдіктердің жүйесінің айналасында минералды тыңайтқыштарды ұстай алады және осы факторлар арқылы ... ... ... ... ... ... ... тигізетін тағы бір өте маңызды ықпалы, олардың жағымсыз ортаға төтеп беру қабілеттіліктерінің күшеюі. Ол ... ... ... ... [48]. ... ... сабағында болуы, өсімдіктің механикалық бекемділігін арттырып, жаппай жапырыла жығылудан сақтайды. P.B. Kaufman, W.C.Bigelow, L.B.Petering және т.б. [49] аталған құбылысты эпидермис ... мен ... ... ... ... сіңіруімен түсіндіреді. Осы авторлардың пікірінше, кремний, кутикуланың астында жіңішке қабатты кремний целлюлозалық мембранада орналасып, ... ... ... ... ... ... төмендетеді. Зерттеу нәтижесінде, ең бірінші кезекте кремнийлі тыңайтқыштардың өсімдіктердің аурулары мен ... ... ... ... ... анықталған [50]. Н.Е. Алешиннің пікірінше, нақ осы кремний, күріштің пирикуляриозына, гельминтоспориозына, лептосферасына, церкоспориозына, күріштің жасыл цикадасы мен ... ... ... тұрақтылығын арттырады. Кремнийдің жасуша қабырғаларының компоненттерінен түзетін күрделі ... ... ... ... энзимдерінің шабуылына төтеп беріп, олардың гифтерінің жасушаның ішіне ... жол ... ... өсімдіктердің кремнийді қабылдауы натрий мен кальцийді сіңіруімен байланысты жүріп, өсімдіктердің жоғары мөлшердегі кремнийді жинап, күріш дақылының топырақтағы ... ... ... ... ... өз ... өсімдіктің түрлі күйзелістеріне (стресстерге) қарсы табиғи қорғанышын арттырып, биологиялық белсенді рөлін атқарады. Бұл элемент өсімдіктердің, әсіресе күріштің, пестицидтердің, ауыр ... ... ... анаэробиоздың және саңырауқұлақ пен бактериалды аурулар туғызғыштардың әсерінен пайда болатын физиологиялық ауруларға қарсы тұру қабілеттігін арттырып, олардың деградациаланған ... ... ... ... ... ... ... көптігіне қарамастан тұрақты дамуына жағдай жасайды.
Кремнийдің топырақтағы ... ... ... ... оның ... ... және ... жәндіктерге төтеп беру қасиетін жоғарылатады. Одан бұрын, бұл элемент, өсімдіктің физиологиялық ауруларға төтеп беруін күшейтіп, төзімділігін арттырады. Өсімдіктің қарқынды ... ... ... кремнийдің жетіспеуі, оның өнімінің азаюына және сапасының ... ... ... Қоректік ортада кремнийдің болмауы ультраструктура мен жасуша органеллаларының функцияларын ... ... ... ... ... ... алып келеді.
1.3 Кремний тыңайтқыштарын күріш өсіруде қолданудың тиімділігі
8235315190500Күріш кремнефильді өсімдік болып табылады. E. Schung, E. Franek, J. Velly, А.Х. ... Н.Е. ... Б.М. ... Л.М. ... зерттемелері бойынша, көп жылдар бойы күріш егілетін алқаптардағы кремний мөлшерінің қайта жаңартылмағандығынан, ... ... өнім ... өсуіне алып келеді. Индия, Корея, Жапония мен Тайванда кремний тыңайтқыштары кеңінен қолданылатындығы ... ... ... ... да пайда болды [51]. Кремнийдің жеткіліксіздігі Ресейде де анық байқалды. Бұл туралы мәселе орыс ғалымдарының арасында үлкен ... ... оны ... ... ... ... ... көңіл бөлінуде.
Өсімдіктің бойына, кремний, монокремнийлі қышқыл күйінде Si(OH)4 сіңіріледі. Мұның аздаған мөлшерін кремнийдің ... ... да ... ... [52]. ... ... сіңіруін метаболикалық помпа атқарады. Ол тамырдың митохондриясындағы фосфорлана тотығуға тікелей байланысты болады. Бұл процесс өсімдіктің тектік (генетикалық) негізіне ... ... азот ... ... ... ... сорттары, ондай қабілеттіліктері жоқ сорттардан көбірек сіңіреді.
Кремнийдің күрішті Муфель пешінде күйдірілгеннен кейін қалған күлінде мөлшері 8-16% құрайды, ал кей кездері 20%-ға да ... ... [53]. ... ... ... силикогель күйінде жинақталып, целлюлоза талшықтарының арасын толтырып, екі ... ... ... ... ... ... ... ксилема шырынында кездеседі. Өсімдіктер мүшелеріндегі эпидермисте жасушалар толығымен кремнийленіп, ... ... ... ... ... М.М. Щукиннің және А.Х. Шеудженнің анықтаулары бойынша, күріш өсімдігінің құрғақ массасының 9,8-11,4% кремнийдің үлесінде болса, дәнінің 1 ... ... ... ... Күріштің вегетативті мүшелеріндегі кремнийдің таралу заңдылығы басқа да ботаникалық өсімдіктердегі ... ... ... ... бұл ... 5,2%, ... - 6,8%, ... пластиналарында - 13,1%, ақталған масақта - 0,019, ... ... ... - 15,3, дән салмаған масақта - 20,2 % құрғақ салмақ болады.
0529977Күріш дақылының өніп-өсіп, дамуына ... аса ... 1936 ж. Р. ... ... ... [54]. Әсіресе, күріш өнімінің құрылысына, масақтағы дәннің санына, 1000 дәннің салмағына, масақтың дәнсіздігіне кремний күшті ... ... ... ... ... ... ... жалпы және өнімді бұталануына (пашалануына) әсерін тигізеді (Nishihara T., 1970). Бұл құбылыс, ... ... ... ... оның ... ... даму кезінде жеткіліксіз мөлшерде - болғанда анық ... ... ... жеткіліксіздік синдромын Н.Е. Алешиннің ғылыми еңбегінде толық жазылған. Оның сипаттауы бойынша, кремний тапшылығы кезінде, қоңыр некротикалық ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп, жоғарғы жапырақтарында пайда болып, вегетативті және генеративті мүшелерінің өсуі баяулап, масақтар қоңырланып, дәнсізденген масақтардың сандары көбейеді. Күріштің ... ... ... алып ... ... ол ... ... онтогенезді процесін аяқтай алмай қалады.
Кремний күріш жасушаларындағы нитратредуктаза, переоксидаза, инвертаза, ... ... ... ... ... ... ... болатын бұл ферменттерден басқа, күріш дақылына ғана тән минералдық түрдегі кремнийді органикалық күйге ауыстыратын силикатаза ферментінің ... ... ... белгілі болған [55].
Өсімдіктегі нуклеиндік алмасуда кремний аса маңызды рөл атқарады. Ол, тіпті, күріш дақылынан бөлініп алынған жоғары дәрежеде тазартылған нуклеин ... ... ... [56]. ... ... күріштің құрамынан бөлініп алынған нуклеин қышқылындағы Р:Si ара қатынасы кремний жаққа ... ... Бұл ... ... ... ... байланысты болып, кремнийдің макроэнергетикалық байланыстарды түзу мүмкіншілігінің бар ... ... ... ... ... ... жоғарғы өнімділігі, оның тиімді биоэнергетикасымен түсіндіріледі. Шындығында да, макроэнергияның Si - O - P байланыстары Si - O - P, P - O - P, P - O - S, Cl - O - Cl ... ... ... ... оларды пайдаланған кездегі жұмсалатын қуатта (энергия) минималды мөлшерде болады. Химиялық жағынан қарасақ, Si - O - C ... ... ... ... - фосфатты қаңқасының негізін құраушы кәдімгі Р - О - С ... ... ... болып келеді. Басқаша айтқанда, кремний нуклеин қышқылдарының тұрақтылығын, күріштің генетикалық (тектік) материалын сақтай отырып арттыра алады. E. ... ... бұл ... жанама түрде былай түсіндіріледі: біріншіден, кремнефильді күріш басқа ... ... ... ... ... дақыл, екіншіден, күрішке кремнийлі тыңайтқыштарды енгізу, оған иондаушы сәулелердің әсерлеріне төзімділігін ... ... Э.Р. ... Е.В. ... және т.б. [57] ... ... ... ДНҚ мен РНҚ препараттарының құрамында ғана болып қоймай, күріштің митохондриясында да көп мөлшерде (5,3% ... ... ... ... да, осы ... ... ... қатысып, макроэнергетикалық байланыстар түзеді.
Кремний мөлшерде айтарлықтай хлоропластарда, алейронды дәндер мен фитиндер де болады. Н.Е. Алешин, Э.Р. Авакян, Н.Г. ... және т.б. [58] ... ... ... ... ... күріштегі фосфордың түзілуіне жағдай жасайды.
Кремнийлі қоректенудің жоғарылауы жапырақ бетінің ассимиляциялық аумағы мен фотосинтетикалық белсенділігін ұлғайтып, ... ... ... ... ... [59]. ... ... етілген күріштің хлоропластар мембраналарында орналасқан молекулярлы "тұзақтары" жақсы ... ... ... ... ... ценозындағы фотосинтезді одан сайын арттырады. Бұл жерде, молекулярлық әсерлерге қосымша, ұлпалардың механикалық төзімділіктерін ... ... ... ... ... және ... ... көлемін арттыруға мүмкіндік тудырады. Нәтижесінде, жеке дара өсімдіктер мен жапырақтар бірін-бірі көлеңкелемей, олардың өзара бәсекелестігін болдырмай, бүкіл ценоздың фотосинтездік тиімділігін ... ... ... жалпы аумағы ғана үлкейіп қоймай, фотосинтездің таза өнімділігі де артады және күріштің пластидті пигменттерімен фотосинтетикалық аппараттармен ... ... ... ... ... кремний әсерінен, фотосинтездің таза өнімділігі бақылау нұсқасымен ... 1,1-2,6 ... ... Оның ... ... ... өну ... (фазасында) , а+б хлорофильдер мен жапырақтардағы каротиноидтердің суммасы кремнийдің әсерінен сәйкесінше 1,5 және 2,2 мг/г, ал ... ... 0,7 - 0,9 мг/г ... ... оның ... ... оң әсерін тигізетіндігін анықтады. Мысалы, кремнийлі ортада өсірілген күріштің жапырақтық кезеңіндегі 10 дана өскіндердің тамыр жүйесінің ... 0,41 ... ... өсірілген бақылау нұсқасында 0,22 см2 болыпты. Сол сияқты, тәжірибе нұсқасындағы тамырлардың адсорбциялық қабілеттері мен сіңіруші беткейлері 2 есе артқаны анықталған.
Кремний ... ... ... ғана әсер етіп ... ... ... ... тіршіліктерін және қалыптасқан егіндік өнімін сақтап қалуда көп көмектеседі. Кремнийдің күріш сабағында болуы, оның механикалық бекемділігін ... ... ... ... ... ... өсімдіктің қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына төзімділігін арттырады. Мысалы, өсімдіктердің төменгі және жоғары температураларға төзімділіктерін арттыратыны анықталды [60]. ... бар ... ... ... ... ұлпаларда тығыз кремний экранының түзілуіне байланысты 1/3-ге суды аз буландырады [61]. Кремний өсімдіктердің тұздануына төзімділігін арттырып, марганецтің уыттылық қасиетін төмендетіп, ... мен ... ... ... ... алюминиймен жарақаттануларына кремнийдің мелиоративтік әсері болады. Hara Tetsuo, Gu Ming-Hua және Koyama Hiroyuki (1999) бұл ... ... ... ... ... ... төмендеуінен және оның топырақ ерітіндісіндегі химиялық формасының өзгеруіне байланыстылығын айтады. Негізінен, қоректік ерітіндіге кремнийді ... ... ... мен ... суда ... ... ... ерігіштігі азаяды.
8235315190500Күрішті егудің алдындағы кремний тыңайтқыштарын топыраққа енгізу - күріш жапырағының эпидермисінің қорғаныштық функциясын арттырады және азотты тыңайтқыштардың ... ... ... ... ... ... ... С.А. Дякунчак, Э.Р. Авакян және Г.В. Ефимованың [62] зерттеулері көрсеткендей, өсімдіктердің пирикуляриоз ауруына шалдықпайтыны эпидермалы жасушалардың ішкі қабаттарының тығыздығының артып, ... ... ... ... ... бөгет жасауынан туындайды. Бұл құбылыс жоғарыдағы авторлардың тәжірибе нәтижелерін тиянақты талдауларының ... ... ... ... ... ... ... мөлшері мол - 33%. Бірақ, күріш егілетін көптеген белдемдердегі кремнийдің мөлшері орташадан кем ... ... ... Ю.Н. ... [63] ... аз ... ... 3 себебін көрсетеді: 1) кремнийдің аз мөлшерде болатын аналық тау жыныстарының үстінде түзілген топырақтарда; 2) тау ... мору ... ... ... ... 3) Жапонияның антропогендік әсерлерден деградацияланған күріштік топырақтарындағы кремнийдің азаюы. Граниттен түзілген құмдар немесе ұқсас ... тау ... ... ... ... ... ... көп жылдар бойы өсіру нәтижесінде кремний және басқа да маңызды элементтердің, жуылып, топырақтардың деградацияға ұшырауынан болады. Бұл топырақтың ... ... ... ... ... ... (1971) пікірінше, жоғарғы өнімді күріш сорттары маусымына 1 т/га кремнийді топырақтан шығарады. Мұны толықтыру үшін күріш ... ... ... ... ... қосу ... Кремнийлі тыңайтқыштардың жоғары дәрежедегі тиімділіктерін көптеген елдерде дәлелденген. Кремнийлі тыңайтқыштар ... ... ... ... ... қауыздарды, заводтарының қалдықтарын, сілтілік элементттердің метасиликаттарын қолданады. Мысалы, Жапонияда кремний ресурстарын толықтыру үшін топыраққа ... ... ... мен ... ... ... ... тыңайтқыш ретінде Мадагаскарда кеңінен қолданады. Қауыздың құрамындағы кремнийді күріш алғашқы жылы ақ тез сіңіреді. Егер қауызды өртесе, ... ... ... ... төмендеп, кремний күрішке сіңімсіз күйге көшеді.
2. ЗЕРТТЕУ НЫСАНДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
2
2.1 ... ... ... ... бар ... әсіресе, металлургия өнеркәсібінің қалдықтарына аса көп көңіл бөледі. Мысалы, жылу электростанцияларының шлактары мен ... ... ... күріштік топырақтарға 10-20 т/га мөлшерінде қолданады. Бұл мемлекетте 60-жылдардың соңында топырақты кремнийі қалдықтары бар ... ... ... 900 т/га болды. Қазіргі таңда кремнийлі тыңайтқыштарды күрішке пайдаланған аймақтар көбейіп келеді, ал недеградацияға ұшырамаған топырақтарға ... ... ... ... 1-ден 3 т/га ... ... E.Takahashi-дің [64] ойынша, егер топырақта силикаттау ацетатта еритін кремнийдің мөлшері рН꞊4 ... кем ... ... ... ... болады. Егер күріш сабанындағы кремнийдің мөлшері 5%-дан кем болса, онда күрішті силикаттармен ... ету ... ... ... және қышқыл топырақтарына 9,3 пен 12,0% кремнийді металлургиялық шлактары түрінде ендіреді. Y.Takijima және т.б. [65] деректеріне ... ... ... өнімділігін арттыру үшін пайдалану 15-30%-ға арттырған. Ресейде оларды ендіру тиімділігін 1978 жылы Н.Е. Алешин анықтады. Оның зерттеу нәтижелері ... ... мен ... аймағы 310 кг/га метасиликат натрийды ендіру күріш өнімін 9 ц/га арттырған. Күріштің кремнийлі тыңайтқыштармен қамтамасыз ету қажеттілігі Приморский ... да ... Б.М. ... А.Н. ... Л.М. ... ... ... Қиыр Шығыстағы күріштің үстеме өнімділігі силикаттарды пайдаланудан 88%-ға жеткен. Бұл авторлар, күріштің өнімділігінің ... ... ... ауруына шалдықпайтынын дәлелдеген.
Сонымен, жоғарыдағы айтылған көрсеткіштерге сүйенсек, кремний тыңайтқыштарын ... ... ... ... ... ... артып баратыны анық. Оның әсері қандай дақылдарға ендірілгендігінен және топырақтың кремниймен байытылуына байланысты. Кремнийлі тыңайтқыштар, әсіресе, күріш егуде көп ... ... ... Мұның болашағы топырақтардағы жуылып кеткен кремнийдің орнын толтыру және күрішті өте ... ... ... ... байланысты. Бірақ, қазіргі таңда, кремнийді қажет ететін аумақтардың анықталмауы, бұл ... ... ... ... ... ... болып отыр. Бұл зерттеулер Қазақстанда жүргізілу қажеттілігі туындап отыр.
2.1.1 Зерттеуге ... ... ... ... ... ... орта бойлы, үлкен жапырақты болып, орта мерзімде піседі, ал өсу ... 110-114 күн. ... ... ... аз берілген жағдайда 104-108 см, оптимальды деңгейде (N180P120) - биік бойлы (128-139 см) ... ... ... ... орташа, тамыры жақсы дамыған, басқа сорттарға қарағанда ол тамырлар ұзын әрі мол ... ... Бұл сорт ... ... ... ... 55-60 ц/га өнім ... болады. Жердің тұздануына, температураның құбылмалы болуына біршама төзімді болып, тұқымның өну шығымдылығы жоғары, күріш өскіндері тез өсіп ... ... ... сапасы жақсы: қауызы 17-18%, дәні сынбайды, ақталған күріштің шығымдылығы - 63-65%, оның ... ... - 78-87 %. ... ... I ... ақ күріш (крупа) - 57,1%, майдаланғандары - 7,6 %. Ал, ... ... ... оның ... I сортты ақ күріш - 7,0%, II-сортты - 24,3% ... ... - ... ... ... ... ... дәнінің толысуы өте баяу, жапырақтағы тікелей фотосинтез арқылы жүреді. Сондықтан ... және ... ... ... суару режиміне, басқа да қолайсыз жағдайларға осал, төзімсіз болып келеді. Егер тамыз, қыркүйек айларында түнгі температура +14 0С-тен төмен болса, ... ... ... ... ... ... ... әсерінен ұшық және семік дәндер көбейеді, нәтижесінде өнім ... ... ... мұндай жағдайға 24-26 мамырдан кейін себіліп, суға бастырылғанда тап болады.
Дәннің толысуы өте баяу, ... ... ... ... ... ... ... егістігінде атыздағы су ұзақ уақыт, яғни суға бастырылған мерзімнен бастап 100-105 күнге ... ... ... ... ... ... ... өсірудің қолайлы агрофондық жағдайларын, күріштің негізгі тыңайтқыштық қорек заты ... ... азот ... ... ... ... бұл сорттың өнімділігіне әсерін және онымен қоректену ерекшелігін, алғы дақылдардың, себу және суға бастыру мерзімі мен тыңайтқыштар мөлшерлерінің бұл ... ... ... сол ... ... ... өсіру ерекшеліктері баяндалады.
390525-23044Күрішті егудің жиілігін оңтайландыру - ... өнім алу ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін дақылдың және оның сорттарының биологиялық ерекшеліктерін, морфофизиологиялық қасиеттерін ... ... ... және одан ... да көптеген факторларды есепке алуды талап етеді.
0-52128Кесте 1.
Қолайлы ... ... ... ... ... егістерінің (агроценоздарының) сипаттамасы
Егістің сипаттамалық көрсеткіштері
Күріш егістері (агроценоздары)
Сирек егіс
Орта өнімді егіс
Жоғары өнімді ... ... ... ... жіңішке, тік жапырақты сорттар (Кубань 3) Егістегі өсімдіктер саны, дана/м2:
көктеп шыққанда масақтану кезінде
Масақты ... ... ... ... млн. ... ... бір ... сабақтар саны Бір өсімдіктің қоректену алаңы, см2:
8235315190500көктеп шыққанда масақтану кезінде Дән өнімі, ц/га:
Потенциалды өнім
Өндірісте ... ... ... 120-180 380-490 3,8-4,9
2,7-4,2
40-71 55-83 60-80
40-45
320-400 250-380
520-650
5,2-6,5
1,8-2,5
22-30 25-38
100-125
55-60
8235315190500430-480 395-450
680-750
6,8-7,5 1,1-1,7
20, одан аз
24, одан аз
50-80 40-45
Орта бойлы, үлкен жапырақты ... ... ... ... ... ... ... масақтану кезінде
Масақты сабақтар саны, дана/м2
Масақтар саны, млн. дана/га ... бір ... ... саны Бір ... қоректену алаңы, см2:
көктеп шыққанда
0-20250масақтану кезінде Дән өнімі, ц/га:
Потенциалды өнім
Өндірісте алуға болатын өнім
70-120
60-90
300-350
3,0-3,5 4,8-5,8
102-145
110-165
45-55 35-40
130-230 120-180
380-480
82353151905003,8-4,8
2,7-3,2
42-71 55-83 70-80 ... ... ... 280-350 ... 1,2-1,8
28, одан аз
35, одан аз
50-70 35-40
1 кестенің жалғасы
Аласа бойлы, жалпақ жапырақты сорттар (Лиман) Егістегі өсімдіктер саны, дана/м2:
көктеп шыққанда ... ... ... ... ... ... млн. ... Түптенуі, бір түптегі сабақтар саны Бір өсімдіктің қоректену алаңы, см2:
8235315190500көктеп шыққанда ... ... Дән ... ... ... алуға болатын өнім
65-125
50-98
350-450
3,5-4,5 4,5-5,5 80-118
102-200
40-50 35-40
140-230 130-180 480-530
1
4
,8-5,
3
3
,0-3,
3
40-71
55-77
65-75
40-45
280-300
220-250
550-600
5
,5-6,
0
2
,1-2,
6
31-35
40-45
90-118
50-55
340-400
28-350
650-700
6
,5-7,
0
1
,2-2,
0
30
, одан ... одан ... ... ... ... ... балансына және деңгейіне қарай енгізуді ескере
шешуші (күрделі) кезеңдерінде, минералдық қоректік заттарын өсімдік өте қажет
ң
отырып, ... ... ... ... ... ... бірге, технологиялық жүйені егіс өнімділігі элементтерінің белгілі бір
, егістіктегі
параметрлерінің қалыптасуына бағыттау. Атап айтқанд
а
өнімді (масақты) сабақтар тығыздылығына
.
сәйкес, даму кезеңінде өсімдік ... ... ... ... ... егісі - өздігінен реттелетін динамикалық агроценоз. Жоғары агрофонда егістің қалыңдығына ... ... ... Бұл ... ... алаңына байланысты күріш өсімдіг
архитектоникалық пішініне, фотосинтездің қарқындылығы мен ... және ... да ... ...
байланысты
Егістің
болады.
(
агроценоздың)
әртүрлі
қалыңдығына
байланысты
фотосинтетикалық қызметі мен өсу
процестері өзгереді, бұл дән өнімі мөлшеріне және сапасына әсер етеді.
өнімді, ... ... ... ... ... (агроценозы) мынадай түрлерге бөлінеді: сир
ек, орта
(
оптимальды тығыз) және өте тығыз (қалың) егістер. Бұл агроценоздардың дән өнімі әртүрлі (кесте
1).
Өндірістік жағдайда ... орта ... және ... өнімді күріш егістіктері қатар жатқан атыз
дар мен
4
,8-5,
3
3
,0-3,
3
40-71
55-77
65-75
40-45
280-300
220-250
550-600
5
,5-6,
0
2
,1-2,
6
31-35
40-45
90-118
50-55
340-400
28-350
650-700
6
,5-7,
0
1
,2-2,
0
30
, одан аз
28
, одан аз
50-65
40-45
Мысалы, тыңайтқыштарды топырақтағы қоректік ... ... және ... қарай енгізуді ескере
шешуші (күрделі) кезеңдерінде, минералдық қоректік заттарын өсімдік өте қажет
ң
отырып, ... ... ... ... қажеттілігі.
Сонымен бірге, технологиялық жүйені егіс өнімділігі элементтерінің белгілі бір
, егістіктегі
параметрлерінің қалыптасуына бағыттау. Атап айтқанд
а
өнімді (масақты) сабақтар тығыздылығына
.
сәйкес, даму ... ... ... ... ... басқару т.б
Күріш егісі - өздігінен реттелетін динамикалық агроценоз. Жоғары ... ... ... және
біріне-бірінің әсері өзгереді. Бұл өзгерістер сорттардың
інің
қоректену алаңына байланысты күріш өсімдіг
архитектоникалық пішініне, фотосинтездің қарқындылығы мен өнімділігіне және басқа да физиологиялық, тектік
ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ...
байланысты
фотосинтетикалық қызметі мен өсу
процестері өзгереді, бұл дән ... ... және ... әсер ... ... ... сәйкес күріш егісі (агроценозы) мынадай түрлерге бөлінеді: сир
ек, орта
(
оптимальды тығыз) және өте тығыз (қалың) егістер. Бұл ... дән ... ... ... ... ... ... орта өнімді және жоғары өнімді күріш егістіктері қатар жатқан атыз
дар мен
1
1
1
1
қарталар бойында кездесе береді. Сондықтан, агротехникалық ... ... ... ... ... қалыңдығына және күріш сорттарының биологиялық ерекшеліктеріне сәйкес жүргізіледі.
390525-496500Күріштің жоғары ... ... ... ... ... мен ... анықтау мамандарды, бригадирлерді, күрішші - фермерлерді жаңа, ... ... ... ... ал оны ... қолдану адам факторы жұмысының тиімділігін арттырады.
Сорт ерекшеліктеріне сәйкес тыңайтқыштардың мөлшері мен енгізу әдістерін оптимизациялау. Зерттеу нәтижелері бойынша орта ... тік ... ... (Кубань 3, Краснодарский 424) ең жоғары өнім беретін егісіндегі масақты сабақтар саны - 550-650 дана/м2 немесе ... 5,5-6,5 млн. ... ... ... ... тығыздылығы күріш көгі өніп шыққан кезде 320-400 дана/м2, ору алдында 250-350 дана/м2 болғанда қалыптасады. ... ... ... 3 сорты егісі гектарына 250 кг (7,5 млн. дана) тұқым себіліп, әсер етуші зат ... N180 Р90-120 ... ә.з. ... ... ең ... өнім ... және Лиман сорттарының ең жоғары өнімді егісі көктеп шыққан кезде 280-300 дана/м2, ору алдында 220-250 ... түп ... ... қалыптасады.
Лиман сортының масақты сабақтарының үйлесімді тығыздылығы 550-600 дана/м2, гектарына 5,5-6,0 млн. масақты сабақ, ал Маржан сорты бойынша 520-580 ... ... ... 5,2-5,8 млн. ... ... ... ... мол өнімді егіс Лиман сорты бойынша гектарына 250 кг (7,5 млн. ... ... ... ... зат ... N150 Р90-120, ал Маржан - 280 кг/га (7,5 млн. дана) дән себілгенде және N150-180 Р90-120 ... ә.з. ... ... қалыптасады.
8235315190500Орта бойлы үлкен жапырақты (Маржан) және аласа бойлы, жалпақ жапырақты Лиман сорттары егісіне азот ... ... (N180 ... ә.з.) нормасының 60-70%-ын себу алдында, 30-40% - ын күріштің 6-7 және 5-6 жапырақты кезінде (органогенездің ІІІ-этапы ... бір рет ... ... арқылы берілгенде ең жоғары дән өнімі алынады (сурет 1, кесте 2).
Сурет 1. Күріштің Маржан сорты өсімдігінің азотпен қоректенуі
Азот тыңайтқышының ... ... ... себу алдында берілгенде Маржан, Лиман сорттары егісінен авиациямен үстеп қоректендіру бермей-ақ мол өнім (45-50,5 ц/га) алуға болады (кесте 2).
Кесте 2.
Азот ... ... ... ... өніміне әсері (ц/га) Тыңайтқышты енгізу әдістері, кг/га ә.з.
Күріш сорттары
Маржан
Лиман
Кубань 3
Краснодарский 424
* N180 P120, жылдық норманы себу ... ... 56,5 45,8 ... 00N180 P120, ... ... N120 (жылдық норманың 70%) себу алдында және N60 (30%) үстеме қоректендіруретінде 6-7 жапырақты кезеңде ... 66,6 50,2 ... N180 P120, ... ... N90 ... ... 50%) себу ... және екі үстеме қоректендіру: N45 (25%) 4-5 жапырақты кезде, N45 (25%) 8-9 жапырақты ... 62,2 ... N180 P120, ... ... N45-60 (жылдық норманың 25-33%) себу алдында және екі ... ... N75-90 (42-50%) 5-6 ... ... N45 (25%) 8-9 жапырақты кезде
51,5 50,4 70,6 68,9
8235315190500Орта бойлы, жіңішке, тік жапырақты Кубань 3 ... ... азот ... ... (N180 ... ә.з.) ... 25-33%-ын себу алдында, 67-75%-ын дақыл 5-6 және 8-9 ... ... екі рет ... ... ретінде берілген жағдайда ең жоғары өнім береді ... ... ... сәйкес тыңайтқыштардың оптимизацияланған (оңтайландырылған) мөлшері, мерзімі мен енгізу әдістемелері "дәстүрлі агротехникада" және ... егу ... ... ... ... ... де қолдануға болады және өндіріске енгізуге ұсынылған.
Суға бастырылған атыз топырағында жүретін тотықсыздану процесі нәтижесінде ерімейтін әрі өсімдіктер қабылдай ... ... ... жылжымалы фосфор мөлшері күріштің өсу дәуірі кезінде көбейе береді де, ең жоғары деңгейі, дақылдың гүлдену кезінде байқалады, сосын біртіндеп ... ... ... ... ... ... нормасы себу алдында беріледі.
Фосфор тыңайтқышы дозасын дифференциялап беру ... ... ... ... байланысты. Тұзданған топырақта жылжымалы фосфор деңгейі орташа болған жағдайда күріш егісіне әсер етуші зат ... Р90 ... ә.з., ал ... ... Р120 ... ә.з. берілуі керек.
Қазіргі кезеңде Қазақстанда шаруашылық жүргізудің әртүрлі әдістемелері бар, олар: фермерлер, жеке кіші кәсіпорын, ұжымдық шаруашылық, акционерлік қоғамдар, ... ... ... ... ... ... мен ... әртүрлі. Осыған сәйкес олардың техника, тыңайтқыш, тұқым, жаңа технология т.б. сатып алу қабілеті әр деңгейде. Жаңа ... ... ... ... ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру және тыңайтқыштар беру жүйесі жөніндегі қолданылып жүрген агротехникалық шаралар жетілдірілгенде шаруашылықтардың, кіші кәсіпорындар мен фермерлердің мүмкіншіліктерін ... ... ... ... ... (кесте 3) мен озат тәжірибені тұжырымдау нәтижесінде Арал өңірінің топырағы тұзданған ... ... ... ... ... қолданудың Маржан сорты үшін агроэкологиялық негіздемесі тұжырымдалды:
0-52128а) 1-5 ... ... N180P120 ... ә.з. ... ... ... Маржан сорты егістігі барлық алғы дақылдар аңызында бір ... өнім ... ... осы ... аралығында күріш егісін мелиоративтік танаптарда және жоңышқаның аударма шымына орналастыруы керек, өйткені бұл танаптар топырағы ертерек қызады;
б) ... ... және ... ... ... ... сорты егісінен жоғары өнім 11-25 мамыр аралығында себіліп, суға ... ... N120P90 ... ... ... ... және 47,2-49,5 ц/га) алынды. 21-25 мамыр аралығында жоңышқа шымына ... ... ... аз ... (N90P60 ... ә.з.) ... ... немесе бермей-ақ біршама жоғары өнім алуға болады. Яғни, минералды тыңайтқыштарды үнемдеу үшін жоңышқа ... ... ... ... ... ... шымы және ... шымы танаптарын көбейту керек;
в) мелиоративтік танаптарда ең жоғары дән өнімі N180P120 кг/га ә.з. ... ... ... ... ... үшін 15-25 ... ... себу нормасын 260-240 кг/га деңгейіне дейін азайтуға
болады (кесте 3).
26 мамырдан кейін Маржан сорты ... себу үшін ұзақ ... ауа райы ... білу ... Қазақстандық Арал өңіріжағдайында тамыз айының екінші жартысында және қыркүйек айында түнгі ең төмен (минимальды) температурада ... ... ... жөн. ... ... сортынан біршама жоғары өнім алуға болады.
Кесте 3.
Алғы дақылдардың, себу және суға бастыру мерзімі мен тыңайтқыштар мөлшерінің ... ... ... ... және суға ... ... мөлшері, кг/га ә.з.
Орташа
N0P0
N90P90
N120P90
N180P120
Жоңышқа шымы
1-5 мамыр
6-10 мамыр
11-15 мамыр 16-20 мамыр 21-25 мамыр 26-30 мамыр
ЕКЕА05=3,21 ц/га
8235315190500043472629,4 35,6 39,0 41,5 44,5 26,1 36,3 42,5 45,0 48,1 48,3 30,8 44,1 49,1 52,2 53,7 50,9 36,2 45,5 51,3 54,4 55,3 52,5 34,8 38,8 44,7 47,6 49,6 49,0 ... ... ... ... ... ... 16-20 ... 21-25 мамыр 26-30 мамыр
ЕКЕА05=3,8 ц/га
82353151905000843572724,8 29,1 32,4 34,1 35,2 25,8 29,8 36,1 40,6 44,0 44,1 28,4 38,2 42,8 47,2 48,2 49,5 33,2 46,5 46,7 51,2 52,0 52,3 30,4 34,9 38,7 42,8 44,7 45,2 29,5 ... ... ... ... ... мамыр 16-20 мамыр 21-25 мамыр 26-30 мамыр
ЕКЕА05=3,7 ц/га
82353151905000700697721,1 24,5 29,5 30,5 32,1 25,8 25,6 32,6 38,5 40,5 42,5 29,0 34,5 40,5 44,7 45,6 45,5 30,6 43,4 44,4 47,4 49,7 47,3 33,7 31,1 35,5 40,0 41,5 42,1 ... - ... және озат ... нәтижелеріне қарағанда, күріш егісіне берілген азот, фосфор мөлшерін және калий тыңайтқыштарының арақатынасы - N:P:K - ... ... 4), ал ... өте ... танаптарда - N:P - 1:1-0,8 болғанда жоғары әрі сапалы өнім ... ... бұл ... ... енгізген кезде топырақтағы жылжымалы фосфор мөлшерін есепке алған дұрыс. Яғни, ... ... және ... өзгерген агроэкологиялық жағдайында тыңайтқыштар енгізудің мұндай арақатынасы қайта анықталуы тиіс.
Минералды тыңайтқыштар бағасының қымбат болуы күріш дәні өнімінің өзіндік құны мөлшерін ... Ал, ... 40-45 ц/га өнім ... ... өсіру және тыңайтқыштарды қолдану (сатып алу, тасымалдау, енгізу) шығындары толық өтеліп, шаруашылықтар, ... ... ... 4.
Минералды тыңайтқыштар дозасы мен арақатынасының күріш өніміне әсері Тыңайтқыштар дозасы, кг/га ә.з.
Дән өнімі, ... ... өнім NPK ... берілмеген (бақылау)
35,4
-
N160
49,7
14,3
40
1:0:0
P120
37,6
2,2
6
0-521280:1:0
K80 35,8
0,4
1
0:0:1
N160P120
67,3
31,9
90
1:0,75:0
N160K80
56,1
20,7
58
1:0:0,5
8235315190500P120K80
39,6
4,2
12
0:0,75:0,5
N160P120K80
69,5
34,1
96
1:0,75:0,5
N80P60K40
47,5
12,1
34
1:0,75:0,5
N240P60K40
62,5
0-2025027,1
77
1:0,25:0,15
N80P180K40
49,6
14,2
40
1:2,3:0,5
N80P60K120
46,5
11,1
31
1:0,75:1,5
N240P180K40
63,8
28,4
823531519050080
1:0,75:0,15
N240P60K120
60,3
24,9
70
1:0,25:0,5
N80P180K120
47,2
11,8
33
1:2,3:1,5
N240P180K120
62,9
27,5
78
1
1
Хлорид - сульфат типіндегі тұзданған, тұздар қосындысы ... зат ... ... 0,9-2,8% аралығын
да
болған жерлерде осы әдісті қолданған жағдайда Кубань 3, Маржан сорттары тұқымының өну шығымдылығы 55-68%-ға, Лиман - ... ... - ... ... ... ... ... күріш егісінде
1
001:0,75:0,5 EKEA05
5,7
390525-591751Сондықтан, экономикалық тиімді өнім критерий ... ... ... (Ш.О.) және ең ... ... ... критерий бойынша биологиялық оптимум (Б.О.) бір-бірімен сәйкес келе бермейді. Атап айтқанда, жоңышқа шымы және аударма шымы танаптарында шаруашылық оптимум (Ш.О.) дән ... азот ... N90-120 ... ә.з. ... ... яғни ... егісінен 43-52 ц/га өнім алынғанда байқалады, ал мелиоративтік танаптарда бұл деңгей N120-180 ... ә.з., яғни азот ... ... ... ... 45-48 ц/га өнім алынады. Мұндай жағдайда, тыңайтқыштарды сатып алу, тасымалдау, егістіктерге енгізу шығындары толық өтеліп күріш өсіру рентабельды болып, ... ... Ал, ... көп ... ... алынған қосымша өнім жұмсалған шығындарды өтей алмауы мүмкін, өйткені тыңайтқыштар бағасы қымбат. Ал, азот тыңайтқышы дозасын N240 ... ә.з. ... ... ... күріш егісі өнімін арттырмайды, керісінше төмендетеді (кесте 4).
Егістіктегі күріш дақылының тығыздылығы шаруашылық (Ш.О.) және биологиялық (Б.О.) ... ... ... бар. Атап ... ... ... ... болғанда, ең жоғары өнім критерий бойынша биологиялық оптимум (Б.О) өнімі азот тыңайтқышы N180-210 кг/га ә.з. мөлшерінде берілгенде ... ... ... ... көп ... енгізілгенде сирек егістегі күріш көбірек түптейді, нәтижесінде масақты сабақтар саны артып, өнім көбейеді. Бірақ, мұндай сирек егістен ... ... ... құны ... ... ... болуына байланысты).
Егістікте күріш өсімдігі оптимальды тығыз болғанда, яғни жоғары өнімді егістерде берілген минералды тыңайтқыштар тиімділігі көп артады. Мұндай ... ең ... өнім ... бойынша биологиялық оптимум (Б.О.) азот тыңайтқышы N150-180 кг/га ә.з. мөлшерінде, ал ... ... (Ш.О.) N90-150 ... ә.з. ... ... алынды. Азот тыңайтқышын N210 кг/га ә.з. дозасында беру ... ... ал N240 ... ә.з. ... ... дән ... төмендетеді, сонымен бірге қоршаған ортаның ластануын туындатады.
Жоғары өнімді (яғни, үйлесімді тығыз) күріш егісіне оптимальды дозада азот және фосфор тыңайтқышы берілгенде өнім күрт ... дән ... ... оның ... ... ... қосындылар (белок, витамин т.б.) көбейеді, сонымен бірге топырақ құнарлығы да артады.
Азот тыңайтқышы көп ... (N240 ... ә.з. және одан да ... ... егістіктегі күріш өсімдігінің ауруға шалдығуы және зиянкестермен зақымдануы күшейе түседі. ... бір ... ... ... ... ... ал бұл өз кезегінде дән құрамында пестицидтердің жинақталуын, топырақтың және су қоймаларының ... ... ... күріш егісіне азот тыңайтқышын көп мөлшерде (N210-240 кг/га ә.з.) беру экономикалық және экологиялық ... ... ... ... ... өсіру ерекшеліктері. Күріш ауыспалы егісіндегі топырағы тұзданған танаптарда атыздарды суға алғашқы бастыру тереңдігі 10-12 см, әрі ... ... ... жүргізіледі. Егер алғы дақыл жоңышқалық болса атыз толғаннан кезден бір күннен кейін, ерте дәнді дақылдар (бидай, арпа, сұлы) немесе ... ... ... 1-2 ... ... ... ... болса 3-4 күннен кейін атыздағы суды қашыртқыға ағызып жіберіп, қайтадан толыру керек.
Топырақтың беткі (0-15 см) қабатында жинақталған тұздар 1-3 тәулік ... суға ... де, ... ... ... кетеді. Осының нәтижесінде аз уақыт болса да ... ... ... ... ал бұл анаэробты алмасу заттары - эталон, СО2, күкірт сутегі (Н2S) және басқа зиянды қосындылардың тұқым
маңында ... ... ... ... тұзданған осындай атыздарда алғашқы бастырылған судың судың ұзақ уақыт атызда болуы тұқымның өнуіне зиянды әсерін тигізеді. Суды ... рет ... атыз ... ... ... сәйкес 7-8 күннен кейін жүргізуге болады.
үйлесімді тығыз ... түп саны ... ... ... қалыптасу барысында түптену фазасы күріш дақылының өсу дәуіріндегі маңызды кезең. Өйтк
ені,
бұл кезеңнің басында масақты сабақтар саны, ал ... ... ... дән ... ... Бұл ... ... су деңгейі мен суару режимі күріш көгінің ... және ... өсіп даму ... ... ... ... тығыз (оптимальды) күріш көгі бар егісте тереңдігі 5-8 см су деңгейін 1-2 жанама сабақ шыққынша (5-10 күн) ұстайды. ... су ... 12-15 ... дейін көтереді. Бұл дақылдың түптену процесін дереу тоқтатады. Осының нәтижесінде болашақ ең жоғары өнім ... 550-600 ... ... гектарына 5,5-6,0 млн. масақты сабақтар егісте өсіп қалыптасады. Сирек және орташа тығыз егістіктерінде ... ... 5-8 см су ... 4-5 және 3-4 ... сабақтар пайда болғанша ұстайды, нәтижесінде масақты сабақтар саны көбейеді. Бірақ, егісте күрмек пен шиін арамшөптерінің өсіп көбеюіне жол бермей, қадағалау ... 8 ... ... ... жартысында немесе органогенездің ІІІ-этапында дән саны анықталады. Бұл кезеңдегі судың ең қолайлы температурасы 19-24 0С. Су ... осы ... ... үшін ... ... ... яғни ... 6-7 жапырақты кезеңде атыздағы суды уақытша көтереді: дақыл көгі үйлесімді (оптимальды) тығыз егісте - 13-15 ... ... және ... ... ... - 15-17 ... ... Осының нәтижесінде судың және топырақтың температурасы төмендеп, тәулік бойынша 20-24 0С аралығында болады. Тек, күндіз 13-17 ... ... ... ... ... орналасқан тереңдіктегі (1-2 см) топырақ температурасы 26-26,5 0С-қа жетеді, бірақ бұл қолайлы температура деңгейі. Су деңгейін көтеру ... ... 3 ... үшін ... ... бастырған мерзімнен бастап есептегенде 36-38-ші күні, Лиман, Приманычский сорттары үшін - 37-39-шы, Маржан - ... ... 424 ... үшін - ... күні ... Күріштің тез, интенсивті өсу (буын ату - масақтану кезі) және дән толысып пісу кезеңдерінде мол өнімді қалыптастыру үшін ... ... ... - ... ... ұшық, семік болмай, толық болуын қамтамасыз ету. Бұл суару режимін ... ... ... ... асады. Өсімдік саны үйлесімді тығыз егістікте су деңгейін - 10-12 см, сирек және орташа тығыз ... - 12-15 см ... ... ... ... ... су деңгейін, суару және қашыртқылау жүйелерін күнделікті қадағалап тексереді. Егер ... су ... 26 ... асса ... ... ... ... ауыстырады [67].
2.1.2 Экспериментке пайдаланған кремний туралы мәліметтер
3 ... - ... ... ... ... ... ... элементі. Кремний, жаратылыста таралуы жағынан салмақ пайызы бойынша оттектен кейін екінші орын алады. Көміртек ... ... ... ... ... болса, кремний жер қыртысын түзетін минералдық заттардың құрамындағы негізгі элемент. Жер қыртысының 97% ... ... ... ... ... ... түрінде ғана болады; ол қосылыстары: кремний қос тотығы SiO2 (кварц, құм), жер қыртысының негізгі массасы силикатты жыныстар (далалық шпат, слюда, ... т.б.). ... ... үш изотопы бар: 28Si (92.27%), 29Si (4.68%), 30Si (3.05%).
Кремнийді алу үшін, ақ қиыршық ұсақ құмды магниймен араластырып қыздырады:
SiO2 + 2Mg = 2MgO + Si + 89 ... ... MgO және ... ... SiO2 - ден ... ... ... шыққан массаны тұз қышқылымен және фторсутек қышқылымен әрекеттейді. Магнийдің орнына тотықсыздандырғыш ретінде ... ... ... ... болады.
3 Мұнда шығатын аморфты кремний, сұр түсті ұнтақ зат, меншікті салмағы 2,35 жуық. Кремнийді балқыған металда ... ... ... ... онда ... ... түзіледі; бұл болат сияқты сұр, металдық жылтыры бар, қатты кристалды зат, ... ... ... ... электрондық структурасы 3s2 3p2, оның атомында sp3 - гибридизация болады. Ол оған үш ... ... ... ... структура береді.
Кремний түрлі құймалардың құрамына араластыруға қолданылады. Мысалы, кремний көп қосылған темір құймалары ... ... ... 4% ... ... темір электр трансформаторларын жасау үшін жұмсалады. Соңғы кезде кремнийді жартылай ... ... ... ... ол үшін ... жоғарыда жазылған техникалық кремний (95-98% Si) жарамайды, өте таза ... ... ... ... алу үшін SiCl4 цинк буымен тотықсыздандырады: SiCl4 + 2Zn = Si + 2ZnCl2 немесе кремнийдің сутекті қосылысын қыздырып ... = Si + ... ... ... ... металдармен тотықсыздандыру арқылы да таза кремний алады, ... + 4Al = 3Si0 + ... + ... физикалық және химиялық қасиеттері. Кремний аморфты, кристалды деп екіге бөлінеді, бірақ екеуінің де кристалдық құрылысы бар. ... ... ... түсті ұнтақ зат, ал кристалды кремний металдық жарқылы және жартылай өткізгіштік қасиеті бар тоқ ... ... ... ... кристалды кремнийдің активтігі төмен, ал аморфты кремний оған қарағанда әлдеқайда активті, ол кәдімгі температурада фтормен, ал қыздырғанда көптеген ... ... ... + 2F20 = SiF 1-4
8235315190500Кремний хлоридын көбінесе жанама жолмен, мысалы, кремнезем мен көмірдің қоспасына хлормен әрекет ету арқылы ... + 2C + 2Cl2 = SiCl4 + ... ... галогенидтері түссіз заттар, олар суда гидролизденіп кәдімгі атомдық немесе кешен қосылыстар түзеді.
SiCl4 + 2H2O = SiO2 + ... + 2H2O = ... + ... ... ... ... ... ол фторсутек қышқылымен немесе оның азот қышқылымен қоспасында ... ... мына ... ... + 4HF = SiF4 + ... + 4HNO3 + 18HF = ... + 4NO + ... температурада кремний суда ерімейді, бірақ өте жоғары температурада онымен әрекеттесіп кремний қышқылын түзеді.
Si + 3H2O = H2SiO3 + ... ... ... еріп ... ... + 2KOH + H2O = K2SiO3 + ... металдармен әректтесіп өте қатты және отқа төзімді силицидтер деп аталатын заттар түзеді, мысалы:
Si + 2Ca = Ca2Si
0-20250Актив металдардың ... ... ... сумен әрекеттесіп, кремний сутектерін түзеді, мысалы:
Ca2Si + 4HCl = 2CaCl2 + ... + 4HOH = 2Mg (OH)2 ↓ + ... ... нәтижесінде моносиланмен (SiH4) бірге полисиландар бөлінеді. Бұл полисиландар Si2H6, Si3H8, Si4H10 с. Көмірсутектері сияқты гомологтық өатар түзеді, бірақ тұрақсыздау келеді.
Силандар ... ... ... ... оңай ... + 2O2 = SiO2 + ... + 3H2O = H2SiO3 + 4H2
Силандар галоген сутектермен әрекеттесіп сутегі бөліп шығарады, мысалы, SiH4 + HF = SiH3F + H2
Кремнийдің ... ... ... және галогендермен қосылыстары. Химиялық қасиеті жағынан кремнийдің кристалдық түрі инертті, аморфты түрі реакцияласқыш. Айталық, фтормен қалыпты жағдайда-ақ, ... ... бром және ... 400-600 0С, азот және ... өте ... ... ... қышқылдар кремнийге еш әсер етпейді, қайта пассивтеніп кетеді, кремний HF мен HNO3 қоспасында ... + 4HNO3 + 18HF = 3H2SiF6 + 4NO + ... ... ... ... ... + 2KOH + H2O = K2SiO3 + 2H2
8235315190500Құм мен ... ... ... ... ... ... мен ... қосылысы - кремний карбиді SiC түзіледі, оны көбіне карборунд деп атайды.
SiO2 + 3C = SiC + ... ... - ... ... өте ... зат, ... ... ғана кем, тығыздығы 3,2 г/см3. Техникада карборунд көп мөлшерде өндіріп, қаттылығын пайдаланып, қайрақ тастар, шлифтайтын дөңгелектер жасауға т.б. және отқа ... ... ... ... мен ... арасындағы реакцияда, магнийді артығырақ алса, тотықсызданып шыққан кремний магниймен қосылып магний силицидін Mg2Si түзеді:
4Mg + SiO2 = Mg2Si + ... ... ... (700-1200 0С) металл оксидімен кремнийді араластырып инертті ... ... да ... ... + 5Si = 2Mn3Si + ... ... және ... жағынан да карбидтарға ұқсамайды. Қосылушы металдың қасиетіне ... ... ... ... ... ... ... өзгере береді, осыған байланысты кейбір силицидтер өткізгіш, кейбіреулері шалаөткізгіш болып ... ... ... ... ... ... активті металдың силицидтері сумен, қышқылмен реакцияласады. Силицидтерді отқа берік, қышқылға төзімді құймалар, жоғары температурада ұсталатын шала ... (CrSi2, COSi2, ReSi2) ... ... Кейбір силицидтер атомдық техникада пайдаланылады.
Магний силицидіне хлорсутекпен ... ... ... ... деп ... зат ... + 4HCl = 2MgCl2 + SiH4
0-20250Силан SiH4 - түссіз, ауада өзінен-өзі тұтанып, жанып кететін газ, ... ... ... және су ... + 2O2 = SiO2 + 2H2O ∆H0 = -1287,4 ... ... ... ... SiГ4, тікелей синтезбен Si + 2Г2 = SiГ4 алынуы мүмкін. Бұлардың барлығы да ... SiF4 - газ, SiCl4, SiBr4 - ... SiAl4 - ... зат. Іс ... ... ... де алуға болады:
SiO2 + 4HF = SiF4 + 2H2O
SiO2 + 2C + 2Cl2 = SiCl4 + ... ... ... ... ... ... ... сұлбасы мынадай:
SiГ4 + 2H2O SiO2 + 4HГ
Кремний фторидін SiF4 суға жіберсе, онда кремний фторсутек ... ... H2SiF6 ... + 3H2O ꞊ 2H2SiF6 + ... фторсутек қышқылын былайша, тікелей де алуға болады:
2HF + SiF4 = ... ... екі ... суды қоса ... фторсутек қышқылы H2SiF6 күшті қышқылдардың бірі, 0,1 н. ... ... ... 75%. Күшті дезинфектор. Тұздары - фторосиликаттар, көпшілігі ерімтал, өсімдік зиянкестерін қыруға ... Na2SiF6 ... ... ... азотты қосылыстары. Кремний нитриді Si3N4 - химиялық өте тұрақты, ыстыққа төзімді (t = 1900 0С) ... Ол ... ... ... ... ... мен ... өзгеріске ұшырамайды. Si3N4 кристалдары түссіз, гексогональды құрылымы бар шала өткізгіш (∆Е꞊3,9 эВ). Кремний нитриді ... ... ... материалдар, қиын балқитын құймалар жасауда шала өткізгіштер ... ... ... ... ... көп кездесетін, әрі өте тұрақты қосылысы оның диоксиді SiO2, оның ... ... ... әрі көп жылу ... ... ... ... жатады:
Si + O2 = SiO2 ∆H0 = - 848,5 ... ... - ... ... зат, t6 = 1713 ... ... ... оксиді (SiO)х бар, жаратылыста кездеспейді, қолдан алады (1700 0С):
SiO2 + Si = 2SiO
Қошқыл сары түсті ... ... баяу ... SiO2 ... ... деген бояу жасау үшін және изоляцияға қолданылады.
Кремнийдің диоскиді - кремний ангидриді және кремнезем деп те аталады; бұл жаратылыста көп ... зат, ... ... өзі жер ... массасының жартысынан артығы кремний диоксиді үлесіне келеді. Кремнезем кристалдық және аморфты күйде болады.
Кристалдық кремнеземнің маңыздысы кварц ... ... ол ... ... алты қырлы пирамида болып бітетін кристалдар, оны тау хрусталі деп атайды.
Тау ... ... ... ... түсі ... оның ... - ... күңгірттеуін түтінді (дымчатый) топаз дейді. Кварцтың бір түрі шақпақ тас. Кварцтың өте ұсақ кристалды түрін ... яшма деп ... құм да ... Ақ ... құм таза ... ... ... қоспалардың (көбінесе темір тұздарының) араласқанынан түсі өзгеріп сары құм, ... құм, қара құм деп ... ... ... ... ... Кейбір қарапайым су өсімдіктерінің панцырі (тас қабығы) негізінде аморфты кремнеземнен құрылған. Сондай панцырлардың көп жиылып қалған жерінде ... ... ... деп ... тау ... бір түрі ... ... Кремний қышқылын қыздырса, суы ұшып, қалған кремний диоксиді ақ түсті, аморфты, сусылдақ ұнтаққа айналады.
Қышқылдары. Кремний диоксиді SiO2 кремний ... ... ... суда ... әрі онымен реакцияласпайды. Кремний диоксидіне сәйкес келетін қышқыл ортокремний қышқылы H4SiO4, ол қышқыл оңай ... ... ... ... ... оны ... ... деп те жазады.
Кремний қышқылын алу үшін әдетте Na2SiO3 не K2SiO3 ерітіндісін күкірт не тұз қышқылымен ... ... ... ... ... ... ... не коллоид күйіне көшеді, ол ерітіндіде түзілген кремний қышқылы, бұл ... ... ... + 2HCl = H2SiO3 + ... ... ... ... формуласы да келісім бойынша шартпен жазылып отыр, өйткені бұл реакциядан құрамын бір формуламен жазатын бір қышқыл түзілмейді. Фосфордағы ... ... де, ... ... жатқан қышқылдары бар, айырмашылығы бар, айырмашылығы құрамдарындағы судың мөлшерінде, жаңағы реакция нәтижесінде сол қышқылдардың ... ... ... ... ... ... деп атайды, оларды жай силикаттар және күрделі силикаттар деп ... ... ... ... ... ... түгел, жарым-жартылай түрліше металдарға ауысқаннан түзілген қосылыстарды жай силикат дейді. Силикаттардың ... өте көп ... ... сол көп ... ... ... бар: ... кремний оттекті тетраэдрлар (SiO4) бірімен-бірі оттектің бір атомы арқылы қосылысады. SiO4 ... ... ... ... ... үштен, төрттен, алтыдан бірігеді. Осы айтылғанның мысалы мына минералдар: циркон - ZrSiO4, тортвейтит − Sc2[Si2O7], бенитоит ... ... Na(Fe, Mn) ... ... ... аталған жеке құрылымдар өзді-өзі тағы бірігіп, тізбек, таспа (лента), тор - түзе алады. Жаратылыста күрделі силикаттар көбірек ... ал ... ... ... ... формуласы хЭ2О3·уSiO2·zH2O болып жазылатын қышқылдардың туындылары. Мұндағы Э ол Al, Fe, Cr т.б., ал Al болса, бұларды ... деп ... ... ... ... ... оның ... Ортоклаз K2O·Al2O3·6SiO2 не K2Al2Si6O16 альбит Na2O·Al2O3·6SiO2 не Na2Al2Si6O16 анортит CaO·Al2O3·2SiO2не CaAl2Si2O8
Жер қыртысын құрайтын минералдардың салмағының жартысынан көбі ... ... ... (Э ꞊ Na, ... 4Э2О·4Al2O3·9SiO2 дейтін минералдар да осы алюмосиликаттарға жатады.
Жаратылыстың түрлі факторларының, әсіресе көміртек диоксиді мен судың ... ... ... ... силикаттар, алюмосиликаттар ыдырап күйрейді. Күйрегеннен босап шыққан заттардың ерімталы түрлі сулармен әуелі өзендерге, одан теңізге ... ... ... (SiO2) - құм ... және каолин Al2O3·2SiO2·2Н2О, не Н4Al2Si2O9 негізінен саз түрінде топырақта қалады.
Саз (каолин) бен құм ... ... қай ... болса да минералдық құрамының негізгі бөлімі.
Шпал сияқты, слюдалар да ыдырап күйреп жатады, бірақ бұлардағы процесс өте баяу ... Ақ ... таза ... ... ... оны ... ... үшін пайдаланады. Біздің саз деп қолданатынымыз каолин мен түрлі (түсті) заттардың қоспасы.
0-84005Жасанды силикаттар. Адам ... ... ... пайдаланумен қатар жасанды силикаттар түрінде де қолданады, ол үшін силикаттар мен кремнеземнен шыны, керамика ... ... ... және құрылыс материалдарын жасайды. Осы аталған өндіріс саласын силикат өнеркәсібі дейді.
Шыны. Кальцийдің не натрийдің карбонатын ... ... ... ... ... мынадай реакция болады:
CaCO3 + SiO2 = CaSiO2 = CaSiO3 + CO2
Na2CO3 + SiO2 = Na2SiO3 + ... ... жай ... егер ... ... алса полисиликат түзіледі, мұндай полисиликаттар аморфты құйма түрінде болады, оларды әдетте шыны деп ... ... ... ... стакан және басқа шыны ыдыстар жасайтын шынының құрамын мынадай полисиликат формуласымен Na2O·CaO·6SiO2 кескіндеуге болады.
Әдетте шыны жасау үшін - құм, сода және ... не бор ... ... белгілі бір қатынаста алынған мөлшерінің қоспасын шалқыма (отражательная) не регенератив пеште қыздырып (генератор не басқа газдың жалынмен) ... ... ... ... ... ... ... сульфаты алынады, ол көміртекпен тотықсызданып натрий сульфитіне Na2SO3 ауып, одан кейін құммен реакцияласып натрий силикатына Na2SO3 айналады:
2Na2SO4 + 2SiO2 + С = ... + 2SO2 + ... шыны ... оның ... қасиеті - оны балқыған сұйық күйінен салқындатса, бірден қатты затқа айналмайды, біртіндеп әуелі ... ... ... ... болып қатады. Шынының қату, балқу температурасының болмайтындығы осыдан.
Шынының осы қасиетін пайдаланып, одан қандай пішінді болса да бұйымдар жасауға болады; ол құю, жаю, ... ... ... ... кесу, тесу, аралау әдістерінің барлығына көнеді. Шыны қасиетіндегі бір кемшілік, адам денсаулығына өте қажетті ультракүлгін сәулелерді өткізе алмайтындығы. ... ... яғни жылу ... ... ... ... қасиет болып шықты, өйткені қыста терезенің шынысы арқылы үй жылу сәулелері түрінде сыртқа тарамайды деуге болады.
Шынының арнаулы ... ... үшін оның ... ... құрамындағы бөлімдердің мөлшерін өзгертеді, арнаулы қоспалар араластырады. Соданың орнына сақар ... ... ... ... ... ыдыстар жасайтын қиын балқитын шыны шығады. Осыған қорғасын оксидін араластырса, өте мөлдір, ауыр хрусталь деп ... шыны ... Одан ... ... және әсем ыдыстар жасайды.
Шыныға бор оксидін араластырса, (SiO2 орнына) шынының қаттылығы артып, түрлі химиялық әрекеттерге берік ... ... ... өзгеруіне де шыдамдырақ болады. Одан сапасы жоғары химиялық ыдыс жасайды [68].
2.2 Зерттеу әдістері
Біздің зерттеу жұмысымыздың мақсаты − күріш ... ... себу ... ... ... ... ... өңдеп, өскіндердің өсу қарқындылықтарына әсерлерін анықтау әдістерін жасау. Бұл ... жету үшін ... ... ... ... ... ... арналған пластмассадан жасалған ыдыстардың (стакандардың) әрқайсысына 90 гр құм үлгілері
өлшеп салынады; сынақтан өтетін нұсқалардың қысқаша атаулары этикетка түрінде ... ... ... әртүрлі мөлшері дистильденген суға ерітіліп, келесідей концентрациялы ерітінділер дайындалады: Si 0.25%; Si 0.50%; Si 0.75%; Si 1,00% және Si 1.25%;
2
4
осы ... 10 ... әр ... ... ... ... 24 ... бойы салынады;
келесі күні стакандардағы ерітінділер төгіліп, іші құрғатылып, бұларды құмы бар стакандарға тәжірибе
нұсқаларына сәйкес (360 ... см ... ... ... ... құрамына пайдаланылған Шу өзенінің құмы, күріштің Маржан атты сорты және де кремний тұздары кіреді. Құмы бар және дәндер ... ... ... 20 мл ... су ... ... 14 ... созылып, күріш өскіндері бар стакандарды нұсқаларына сәйкестендіріп суретке ... және ... ... ... дәні ... кейінгі бесінші күні күріштің өне бастағаны байқалды. Ал жеті күн ... ... ... ... ақ ... ... жетті. Тоғызыншы күні ақ кездіктер жасыл түске ауыса ... ... Әрі ... фотосинтез процесінің нәтижесінде өскіндер толық жасылданды.
Келесідей нұсқалардың күріш дақылының өніп-өсуіне оңтайлы әсер еткенін байқадық: Si 0.50 %, Si 0.75 % және де Si 1.00 %. ... ... ... ... ... 0,75 пайыздық судағы ерітіндісінде егілетін күріш дәндерін 24 сағат ұстағаны ең тиімді екені анықталды.
390525-23172Зертханалық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасалды (t°С, ылғалдылық, фотосинтез процесіне қажетті жасанды жарық көздері және т.б.).
Бұл эксперименттің нәтижесінде, осы ... ... ... болашақта далалық тәжірибелерде тексеріліп, өндіріске ендіру мүмкіндіктері қарастырылады.
* ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
82353151905003.1 ... ... ... ... күріштің өсу қарқындылығына әсері.
Бұл тараушадағы баяндалатын эксперименталды тәжірибелердің нәтижесін алу үшін алдымызға қойылған мақсат - метасиликат ... ... ... ... жағдайдағы күріш дәнінің өсу қарқындылығына әсерін анықтау.
Бұл мақсатқа жету үшін келесі мәселелер шешіледі [70]:
− кремний тұздарының 0,25; 0,50; 0,75; 1,00 және 1,25 ... ... ... дәнін себу алдында өңдеудің зертханалық жағдайдағы өніп-өсуіне әсерлерін ... осы ... ... тұздарының ерітіндісіне күріш дәндерін әр сағат сайын 1-48 сағат аралығында ұстап, 2 тәулік ... ... ... бір ... ... еккенде, екі тәулік бойы әр 1 сағатта дәндерді өніп-өсу ортасына ... ... ... ... 2 апта бойы өсу ... өскіндердің биіктіктерін өлшеу (см) арқылы анықтау.
− 2 аптадан кейін өскіндердің әрқайсысының биіктіктерін жеке-жеке өлшеп, ... ... ... ... ... нысаны ретінде алынып отырған күріш дақылының өнімділігін арттыру үшін метасиликат ... ... ... өңдеп, тәжірибе жұмысын жүргіздік . Ол үшін, бірінші кезекте, күріш өсімдігінің өніп-өсуіне метасиликат тұзының ... ... яғни Si 0.25%, Si 0.50%, Si 0.75%, Si 1.00%, Si 1.25% ... ... ... қажет болды. Бұл жұмыстың жоспары бойынша 5 ... ... 3 ... ... және де 24 ... бойы ... ... ерітінділерге күріш дәнін салу арқылы жүзеге асырылды. Тәжірибе жалпы 360 стаканнан құралды, ал оларды дайындау алдында ерітінділер құйылып, ... ... ... 360 ... ... ... Осы ... әрқайсысына 90 граммнан Шу өзенінің құмын өлшеп салып, стакан сыртына әр ... ... ... ... ... шықтық. Кремнийдің 5 түрлі коцентрациялы ерітінділерін натрийдың метасиликатын дистильденген суға еріту арқылы дайындап ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
0-52636Кестеде көрсетілгендей, пайдаланған затымыздың құрамындағы басым көпшілігі кремний мен натрийдың үлесіне тиеді, ал қалған компоненттер өте аз ... ... ... ... ... ... натрийлі кремний әсер етеді.
Кесте 5.
Эксперименттік тәжірибеге пайдаланған натрийдың метасиликатының сапалық сипаттамасы (Na2SiO3·9H2O)

Көрсеткіштердің атауы
Техникалық талапқа сәйкестігі
Талдау (анализдер) ... ... ... ... оксидінің массалық үлесі, %
18-23
18,8
82353151905003
Натрий оксидінің массалық үлесінің кремний оксидінің массалық үлесіне қатынасы, %
0,97-1,09
0,99
4
5% ерітіндінің оптикалық тығыздығы, артық емес
5*10-2
2*10-2
5
Сульфаттардың (SO4) ... ... % ... ... (Cl) массалық үлесі, % артық емес
1*10-2
1*10-2
7
0-20250Көмірқышқылдардың массалық үлесі, % артық емес
Сынақтан ... ... (АІ) ... ... % ... емес
1*10-2
1*10-2
9
Темірдің (Fe) массалық үлесі, % артық емес
1*10-2
1*10-2
10
Қорғасынның (Pb)массалық үлесі, % артық емес
2*10-3 2*10-3
8235315190500Тәжірибені сағат 11:00-де бастап, алғашқы 15 ... ... ... (10 мл) ... әрқайсысына 10 дәндерден ("Маржан" сорты) ендірдік. Содан соң, сағат 12:00-де, тағы да осы іс-әрекет қайталанды. Осылайша 24 сағат бойы ... ... ... ... 1 ... ... соң, ... ерітінділерді төгіп, ішін құрғатып, дәндерді құм субстраттары бар стакандарға 1 см ... ... Әр ... ... ... 20 мл ... су ... бөктірдік.
Күріш дәні егілгеннен кейінгі бесінші күні күріштің өне бастағаны байқалды, ал жеті күн өткенде, өнген дәндердегі өскіндер ақ ... ... ... ... күні ақ ... ... түске ауыса бастағаны көрінді. Бұл фотосинтездік басталуының белгісі болып, әрі қарай бұл процестің нәтижесінде өскіндер ... ... ... бірінен-бірінің айырмашылығының байқалуына 14 күн өсіріп, мүмкіндік бердік. Ең соңында күріш өскіндері бар стакандарды, нұсқаларына ... ... ... және әрқайсысының ұзындығы өлшенді (сурет 2 және кесте 6).
Сурет 2. Күріш өскіндерінің ... ... ... ... ... тұзының Si 0.50%, Si 0.75%, Si 1.00% концентрациялы ерітінділері күріштің өсуіне оң әсерін тигізгенін байқаймыз.
Кесте 6.
Күріштің "Маржан" сортының ... ... ... ... ... ... ... уақыты
Ерітіндіде тұрған уақыт
Өскіндердің ұзындықтары, см
Si 0,25%
Si 0,50 %
0-52128Si 0,75 % Si 1,00 %
Si 1,25 ... ... ... ... 6,6
13:00
22 сағат
4,5
10,9
8,6 4,9 7,2
14:00
21 сағат
4,9 9,2 5,5 7,2 7,5
15:00
0020 сағат ... ... ... ... ... сағат
7,7 8,4 6,2 8,1 6,2
19:00
16 сағат
6,9
13,4
07204778,4 5,6 7,5 20:00
15 сағат
4,9
11,3
7,3 7,1 7,1
21:00
14 сағат
6,5
10,2
7,8 7,9 ... ... 9,7 7,6 9,6 ... ... 6,6 8,8
00:00
11 сағат
4,8
11,2
8,1
0-202507,7 8,1
1:00
10 сағат
7,5
12,8 10,9
10,7
8,9
2:00
9 сағат
6,7
11,7
6,7
10,1
7,2
82353151905003:00
8 сағат
5,7
12,7 10,7 7,03 7,97 4:00
7 сағат
5,4 8,2 6,5 5,8 6,1
5:00
6 сағат
7
0-202509,7
10,3
10,8
4,8
6:00
5 сағат
3,6
7,97 10,6
10,9
8,7
7:00
4 ... 9,1 ... ... 8,1 8,1 4,7 ... ... ... 1сағат
3
12,7
7
7,8 5,2
Кестедегі мәліметтерге жүгінсек, ал нақтылай талдайтын болсақ, кремнийдің 0,25% мөлшерінде өскіндердің орташа биіктіктері 3 см-ден 7,8 см-ге дейін өзгеріп, ... да ... ... Мұнымен салыстырғанда кремнийдің 0,50% мөлшерінде өскен өскіндердің орташа биіктіктері 7,97 см-ден 15 ... ... ... Ал кремнийдің 0,75% мөлшеріндегі өскіндердің ұзындықтары 4,97 см-ден 11,6 см-ге дейінгі аралықта болды. Енді, бір пайыздық кремний тұзының ерітіндісінде өскен ... ... ... 4,7 ... 11,8 ... дейін жетті. Соңғы кремнийдің 1,25%-дық мөлшерінде өскіндер 5,2 см-ден 8,9 см ... ғана ... Бұл ... зер ... ... ... концентрациясы мен 1,25%-дық мөлшерлері нашар көрсеткіш көрсетті, ал
0,50%, 0,75% және 1,00% жақсы нәтиже берді. Бұл нәтижелер түсірілген суреттерден де анық ... тұр ... ... 3. ... ... 0,25%-дық мөлшерлерінде күріш өсімдігінің өсу дәрежелері Сурет 4. Натрийдың метасиликатының 0,50%-дық ... ... ... өсу ... ... 5. Натрийдың метасиликатының 0,75%-дық мөлшерлерінде күріш өсімдігінің өсу дәрежелері Сурет 6. Натрийдың метасиликатының 1,00%-дық ... ... ... өсу дәрежелері Сурет 7. Натрийдың метасиликатының 1,25%-дық мөлшерлерінде күріш өсімдігінің өсу дәрежелері
Жоғарыда баяндалған тәжірибелердің нәтижелерін кесте және суреттер ... ... ... талдауларын сипаттасақ, енді, солардың негізінде құрылған графиктік мәліметтерді ұсынып отырмыз.
Абсцисс өсі: күріш дәндерін ... ... ... ... салған уақыты , сағат; ординат өсі: күріш өскіндерінің ұзындықтары, см.
Сурет 8. Натрийдың метасиликат тұзының әртүрлі ... ... өсу ... ... ... әр тәсілдермен (кесте, суреттер) көрсетілген мәліметтерге сүйене отырып, келесі тұжырымдық қорытындылар шығаруға болады:
Күріш дәндерін себу алдында өңдеген натрийдың ... ... ... (0,25%; 0,50%; 0,75%; 1,00%; 1,25%) концентрацияларының ішіндегі 0,50%, 0,75% және 1,00%-дық дистильденген судағы ерітінділері өскіндердің қарқынды өсулеріне ... ... ... ... ... ... тиянақты салыстыру нәтижесінде, 1 тәулік мезгілінде метасиликаттың 0,50%-дық концентрациялы ерітіндісін ендірген субстратқа өскіндердің орташа биіктіктері 3,2-3,4 см биік болып ... ... ... ... ... жоғарыдағы 3 түрлі концентрациялы ерітінділердегі күріш дәндерінің экспозициялық уақыттарының оңтайлы ... 24 ... ... ... ... метасиликат тұзымен себу алдында өңдеудің тиімді уақытын анықтау
Осы тараудың 3.1-тараушасындағы талқыланған нәтижелердің үшінші тұжырымдық қорытындыда күріштің өсу ... ... әсер ... ... тұзының үш концентрацияларында (0,50%; 0,75%; 1,00%) дәндерді бөктіріп, ұстап тұру уақытысын 24 сағат екендігін көрсеткенбіз. Бірақ, бұл ... ... ... сын ... ... бірнеше кемшіліктерін байқадық. Олар:
0-52128Тәжірибе тек қана 24 сағат бойы ғана жүргізілумен шектеліп тұрғандықтан күмәнді сұрақтардың тууына себепкер болып тұр. ... ... 1 ... ... уақыттағы экспозициялық өңдеулер тиімді шығар?
Кесте 7.
Күріш дәндерін метасиликат тұзымен себу ... ... ... ... ... ... ... ұзындықтары, см
Si 0,50 % Si 0,75 %
Si 1,00 %
H2O
Құрғақ дән
(ҚД)
1 тәулік
82353151905006,8 4,8 7,1 6,7 5,8
1 ... 6 ... 4,5 5,7 ... ... 12 сағат
4,3
4
5,9 5,2
* тәулік
5
2,2 2,7 3,8
002. Эксперименталдық тәжірибеде классикалық ... ... жоқ. ... 5 ... ... ... біріне-бірі заңды түрде, бақылаулыққа жарайды. Себебі, метасиликаттың 5 ... ... ... ... ... ие ... тұр, яғни біркелкі жағдайда өсіп тұрған өскіндердің ішінде бірен-сараны ғана химикаттың ... ... ... ... ... ... тиіс. Бірақ, біз, өндірістік жағдайда күрішшілер егу ... ... ... шашпастан бұрын ешбір затпен әсер етпей, қыстай қамбада ... ... ... егіс ... ... егу ... ... Олай болса, біздің ұсынып отырған эксперименталдық тәжірибенің негізгі ... ... ... ... ... дән және ... ... аналогы болып саналатын дистильденген су болу керек (кесте 7).
Кестедегі мәліметтерге көңіл аударсақ, құрғақ бақылауда өскен күріштің өскіндерінің ... 0,50 және 1,00 ... ... ... ... ... екі ... ұзын болып шықты, ал суда ұстаған дәндерден өсіп ... ... ... ... ... ... ... аласа болды.
Абсцисс өсі: күріш дәндерін натрийдың метасиликатының әртүрлі концентрацияларына салған уақыты , сағат; ординат өсі: күріш өскіндерінің ұзындықтары, см.
Сурет 9. ... ... ... ... ... ... өсу ... әсерлері
Бұл баяндалған талдау нәтижелері 7-кестенің баламасы болатын диаграммада (сурет 9) анық көрініп ... айта ... жөн ... ... тұзының тиімді концентрациясын нақтылаудағы ақиқаттылық мәліметтерді алудағы эксперименталдық жұмыстардың нәтижелері
8235315190500Бұл тараушадағы талқыланған нәтижелер ... (3,1; 3,2) ... ... қорытындыларын әрі қарай жалғастыру қажеттілігінен туындап отыр. Ол қажеттіліктің қысқаша мәні, алынған нәтижелердің өте ... ... пен ... ... ... болып тұр. Мысалы, бірінші жүргізген тәжірибеде (3,1) ең жоғары көрсеткіші бар нұсқа - метасиликаттың 0,50%-дығы болды, ал ... ... осы ... өтіп ... ... ... ... тиімді болып шықты. Сондықтан да, бұл қорытындымызды сол күйінде қалдыруға болмады. Себебі, әртүрлі сенімсіз нәтижелердің әрі қарайғы тағдыры, біздің ... ... ... ... еді. ... біз бұл жолы 4 ... және ... 10 қайталымнан алдық. Олар: 0,50%; 0,75%; 1,00% және H2O. 24 сағат ұстаудың тиімді екені белгілі болғандықтан, енді біз тек оңтайлы ... ... ... ... Жұмыстың нәтижесі бойынша 0,75%-дық натрийдың метасиликатында күріш дәнін ұстау ең ... ... ... Оны біз ... ... 8) және ... (сурет 10, 11, 12, 13, 14) анық байқай аламыз.
Кесте 8.
Күріш ... ... ... себу ... өңдеудің тиімді мөлшерін анықтау нәтижелері Уақыт
Өскіндердің ұзындықтары, см
H2O
Si 0,50 % Si 0,75 %
Si 1,00 %
24 сағат
10,9
13,6
8,5
Тақырып бойынша ... ... ... ... әдебиеттерді жүйелеп, жіктеу арқылы зерттеу
жұмысының мақсаты мен мазмұнының қазіргі таңдағы орнын көрсетіп, оның ... мен ... ... ... ... салыстыру нәтижесінде, 1 тәулік мезгілінде метасиликаттың 0,75%-дық концентрациялы ерітіндісін ендірген субстратқа өскіндердің орташа биіктіктері 13,6 см болып шықты.Ал дистильденген суда 6,9 см ... ... ... натрийдың метасиликатының 0,75%-дық концентрациясы күріштің өсу қарқындылығына 2 есе ... әсер ... өте ... ... ... ... жүгінсек, дистильденген суда (бақылауда) өскен күріштің өскіндерінің биіктіктері 0,50, 0,75 және 1,00 ... ... ... болып шықты. Тәжірибе нәтижелерін келтірілген суреттерден де анық байқасақ болады.
Сурет 10. Натрийдың метасиликатының 0,50%-дық мөлшерлерінде күріш өсімдігінің өсу ... ... 11. ... ... ... ... күріш өсімдігінің өсу дәрежелері Сурет 12. Натрийдың метасиликатының 0,75%-дық мөлшерлерінде күріш өсімдігінің өсу дәрежелері
Сурет 13. Дистильденген суда күріш ... өсу ... 14. ... метасиликатының әртүрлі концентрациялары мен дистильденген суда күріш өсімдігінің өсу дәрежелері (салыстырмалы сурет)
Соңғы 14-суреттен анық байқайтынымыз, натрийдың метасиликатының 0,75%-дық ерітіндісінде 24 ... бойы ... ... дәндері ең биік өскіндерге айналған.
ҚОРЫТЫНДЫ
8235315190500деңгейі анықталды.
Кремнийлі тыңайтқыштарды пайдалану түрлерінің ... ... ... таңдауда, олардың экономикалық тиімділігі мен экологиялық тазалығын естен шығармай, эксперименталдық тәжірибелер жүргізу бағытына күріш дәндерін себу ... ... ... ... ... бөктіріп, оның тиімді концентрациясының нақтылы мөлшері мен ондағы себуге арналған күріштің тұқымын экспозициялық ұстау уақытын ... ... ... ... ... - ... жасалды.
Іс жүзінде жүргізген бірінші және екінші кезеңдік ... ... ... ... ... ... ... күрделі қарама - қайшылықты сипаттайтын мәліметтерді ... яғни ... ең ... нұсқа 0,50% болса, екінші ретте 1,00% болып шықты. Сондықтан бұл ... әрі ... ... қажеттілігі туындады.
Осы алынған нәтижелердің ақиқаттылық - шындығын анықтау үшін сынақтан өтіп жатқан үш түрлі ... (0,50, 0,75, 1,00%) ... ... ... ... ... ... әрқайсысы 10 қайталымнан тұрып, нәтижесінде 0,75%-дық нұсқа күмәнсіз жағымды көрсеткішке ие болды.
Осы нәтиже, ... ... ... және ... ... сынақтан өткізіліп, пайдалы жағын растап берсе, күріш алқаптарында іс жүзінде пайдалану туралы ұсыныс жасалып, өндіріске ендіру ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
* Вернадский В.И. Избранные сочинения. − Т. 1.− М.: Изд-во АН СССР, 1954. - 621 с.
* Реми Г. Курс ... ... − Т. I. − M.: Мир, 1972. - 824 ... ... А.Е. ... ... − М.: ... АН СССР, 1959. - 399 с.
* Айлер Р. Химия кремнезема. − М.: Мир, 1982. − В 2-х т. - 1127 ... ... Д.С. ... ... − М.: МГУ, 1985. - 376 ... Keller W.D. The principles of chemical weathering. Columbia. Lucas Brother Publ., 1957. - 267 с.
* Иванова Е.Н., Полынцева О.А. К ... о ... ... с ... иллювиальным горизонтом напродуктах выветривания нефелиновых сиалитов Хибинского массива. Сб. № 1. − М.: Изд-во АН СССР, 1936. - 321 ... 10
8 ... - ... А., Пендиас Х. Микроэлементы в почвах и растениях. − М.: Мир, 1989. - 439 ... Okamoto G., Okura T.,Goto K. ... of silica in water. ... et ... Acta - Vol. 12, ... 1957, − P.123-132.
* Ковда В.А. Биогеохимия почвенного покрова. − М.: Наука, 1985. - 263 с.
* Богомолов Г.В., Плетникова Г.Н., ... Е.А. ... в ... и ... водах. − М: Наука,1967. - 413 с.
* Termier H., Termier G. Histore ... de la ... / La vie et les ... dans les geographiessuccessive comprenant un atlas haleobiogeographique mondial. − Paris, 1952. − P.91-122.
* Erhart H. Sur le cycle de la silice hydrate dans la bio sphere // Extrait C. r. Acad. Sci. Paris, 1956. − ... Роде А.А., ... В.Н. ... М.: Высшая школа, 1972. - 480 с.
* Carlisle E.M., McKeague J.A., Siever R., van Soest P.J. Silikon / ... and The ... − V. 2,Hopps H.C., Ed., N.A.S., ... D.C., 1977. − ... ... В.В., ... Е.А., ... Я.М. Влияние кремниевых удобрений на растения и почву// ... − 2002. № 2. − ... ... Е.П., ... М.М., Шеуджен А.Х. Содержание и вынос элементов минерального питания риса //Агрохимия. − 1986. № 9. − ... ... Т. ... и ... выращивания риса. − М.: Колос, 1965. − ... ... Д.С., ... О.С. ... Ростов - на - Дону: ... 2000. - 320 ... ... И.И., ... А.И. Мелиоративное почвоведение − М.: Колос, 1983. - 318 с.
* Лисицин А.П., Беляев Ю.И., Богданов Ю.А. и др. / ... ... − М., 1966. − ... Алешин Е.П., Алешин Н.Е. Рис. − М., 1993. - 504 с.
* Алешин Н.Е. Содержание ... в РНК риса // ... ... - 1982. № 6. − С.6-7.
* Вернадский В.И. ... ... − М.: ... АН СССР, 1940. - 573 с.
* Grob A. Beitrage zur anatomie der epidermis der ... // Bibl. Bot. Bd, Ht. 1896. − V. 36. − ... Onodera I. Chemical studies on tice blast // J. of the ... Agric. Soc. 1917. № 180. - 606 ... ... Н.Е. О биологической роли кремния у риса // Вестн. с.-х. науки, 1988. № 10. − ... Savant N.K., Snyder G.H., Datnqff L.E. Silicon ... and ... rice ... // Adven. ... Press. San Diego: CA, USA, 1997. −V. 58. − ... Алешин Н.Е. Кремниевое питание риса // Сельское хоз-во за ... 1982. № 6. − ... Jones L.H.P., Milne A.A., Wadham S.M. Studies of silica in the oat plant. II. ... of silica in the plant //Plant and Soil. 1963. № 18. − ... 00Okuda A., ... E. Studies on the ... role of silicon in crop plant // J. Sci. Soil. Manure, Japan,1962. − V. 33. № 2. − P.59-64.
* Nakagawa M., Kitamoto A., Tange J. - J. Soil Plant Food. 1955. V. 1. № 1. ... Wallace A. ... of the ... Status of Plants by ... Agents and Other Factors. Wallace A.,Ed., Los Angeles. 1971. − 309 p.
* Horst W.J., ... H. Effect of silicon on ... tolerance of bean plants (Phseolus vulgaris L.) // PlantSoil. 1978. 50. − ... Adams F. ... of ... with other elements in soil and in plants / ... The Role ofPhosphorus in Agriculture, Khasawneh F. E., Ed., Am. Soc. Agron., Madison, Wis., 1980. − ... Reichert J.M., Norton L.D., Huang Chi-hua L.D. Sealing, ... and rain ... effects of erosion ofhigh-clay soils // Soil Sci. Soc. Am. J. 1994. − V. 58. − ... ... Т.А., ... Л.О. ... ... ... − М., ... 2001. - 296 с.
* Nemec A. - Biochem. Z. 1928. − V. 198. ... ... A.K., Varghese E.J. - Agr. Res. J. Kerorla. 1969. − V. 7. − ... Wagner F.H. Eco system concepts in fist and game ... / The ... Concept in Natural ... (van Dyne G.M., ed.) Academic Press. New York. 1940. − ... Bowen J.E. Soluble silicon sprays inhibit powdery mildew development on grape leaves // J. Am. Soc. Hortic. Sc.1972. − V. 117. № 6. − ... ... J., Williams D.E. On the function of silica in the ... of cereals // Plant and Soil. 1967. − V.27. № 1. − ... Ponnamperuma F.N. Screening rice for tolerance to mineral stress, paper presented at Workshop on PlantAdaptation to Mineral Stress in Problem Soils / Wright M. J., Ed., Cornell ... Ithaca, N.Y., 1974. − ... Okamoto Y. - Nippon Samotsu Gakkai Kiji. 1959. − V. 28. − ... ... C.J. Silica and ... in relation to plant growth and ... // Soil Sci. 1922. № 15. − P.347-362.
* Matichenkov V.V., Calvert D.V., Snyder G.H., et al. ... leaching ... by Si-rich ... in themodel ... // Proc. 7th Inter. Conf. Wetland Systems for Water ... Control. Lake Buena Vista, Florida, Nov. 11-16. 2000. − ... Norton L.D. ... of high calcium/sulfur-containing coal combustion by-products and Industrial By-products: Proceed. Symp.Sponsored by Division S-6 and S-7 of the Science Soc. Am.And A-5 of the Am. Soc. Agron.In ... 7-12 ... ASA Special ... Number 58. 1995. − ... ... E. Effect of silicon on the ... of rice to ... injury // J. Sci. Soil. Manure, Japan, 1966. V.37. № 2. − P.110-115.
* Kaufman P.B., Bigelow W.C., Petering L.B., Drogosz F.B. Silica in ... epiderma cell of Avena ... Science. 1969. − V. 166. − ... Emadian S.F., Newton R.J. Growth enhancement of loblolly pine (Pinus taeda L.) ... by silicon // J. ... 1989. − V. 134. № 1. − ... Deren C.W., Datnoff L.E., Snyder G.H. Evalution of rice genotype and silicon on severity of brownspot diskanse //Amer. Soc. Agron. Annu. Meet. 1991. Madison, 1991, − ... ... Н.Е., ... Э.Р. ... кремния рисом // Изв. АН СССР. Сер. биол., 1983. № 3. ... ... A. El Arroz Ed. Blume, Tuset, ... Madrid, 1969. − P.89.
* Okawa R. Chemical aspects of the role of silicon in physiology of the rice plant // Sci. Soil. Manu e Japan, 1936. № 10. − ... ... Н.Е., ... Э.Р., ... Е.П. ... кремния в ДНК риса // Докл. ВАСХНИЛ, - 1985. № 3. − С.14-15.
* Воронков М.Г. и др. ... в ... ... // ... АН ... 1975. − Т. 220. № 3. − С.121-124.
* Алешин Н.Е., Авакян Э.Р., Лебедев Е.В., Алешин Е.П. Содержание ... в ... риса // ... - 1988. № 3. − С. 8-9.
* Алешин Н.Е., Авакян Э.Р., Туманьян Н.Г., ... Е.В., ... Е.П. ... ... в ... риса // ... ... - 1989. № 2. − С.13-14.
* Jwato I., Bada I. Studies on the varietal ... for Neavy Manuring in Rice // Proc. Crop Sci. Soc. ... − V. 30. № 3. − ... Comhaire M. Mineralogy of high calcium/sulfur-containing coal combustion by-products and their effect on ... sealing // Agri Diges, 1966. № 7. ... Joshida S. Chimical aspects of the role of silicon in ... of the rice plant // Bull. Nat. Agric. Sci., seriesB.,1965. № 15. − P.93-106.
* Дякунчак С.А., Авакян Э.Р., ... Г.В. ... ... ... на ... риса ... - Pyricularia oryzae Briosi et Cav.) // Микология и ... 1984. − Т. 18. − Вып. 6. − ... ... Ю.Н. ... ... в ... почвах и пути его устранения // Агрохимия. 1984. № 8. − С.127-132.
* Takahashi E. Effect of silicate on ... ... for rice in a ... soil // Jap. Agric. Res. Quart.,1968. − V. 3. № 3. − P. 1-8.
* ... Et. Al. Silica in soil, plants and animals // Soil Sci. Plant Nutr., 1970. − V. 16, № 1. − ... ... К.Н. ... ... ... ... және агроэкологиялық негіздері / оқу құралы - Қызылорда, 2001. − 68 б.
5 67 Жайлыбай К.Н. Күріш егіншілігі және ... ... - ... , 2006. - 182 б.
* Бірімжанов Б.А. Жалпы химия (оқулық) - Алматы: ЖШС РПБК , 2011. - 752 ... ... Т.Р. ... ... ... кремнийлі заттардың әсерлерін зерттеу / студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық ғылыми конференциясының материалдары. ... 2015 жыл, 13-16 ... - ... 2015. - Б. ... ... Т.Р. ... ... күріш өскіндерінің өніп-өсуіне әсері / студенттер менжас ғалымдардың халықаралық ғылыми конференциясының материалдары. Алматы, Қазақстан, 2015 жыл, 13-16 ... - ... 2015. - Б. ... \* ... 8 PAGE \* ... 9

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Арал өңірінің тұзды батпақты шалғынды топырағында өсірілген күріш өніміне отандық препараттардың әсері30 бет
Ауыспалы егісте өсірілген мақта қозасының өнімділігіне тыңайтқыштар қолдану жүйесінің әсері48 бет
Глютиноздық күріштің Отандық формалары мен линияларын жасау үшін қазақстандық және ресейлік күріш сорттарын белоктық паспортизациялау40 бет
Дәнді, дәнді –бұршақты дақылдар,т күріш және көкеніс егуге арналған машиналар көшет отырғызатын машианалар42 бет
Күріш дақыл сорттарына ауыр металлмен тұздың кешенді әсері24 бет
Күріш дақылының ботаникалық сипаттамасы және агробиологиялық ерекшеліктері36 бет
Күріш сорттарының тозаңқаптарынан гаплоидты өсімдіктер алу35 бет
Күріш өндірісі27 бет
Күрішім- Зайсан-Аксуат аймағына ТОБЖ өңдеу71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь