Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы — ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер, либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор. Философиялық трактаттар стилінде жазылған «Қара сөздері» - тақырып ауқымдылығымен, дүниетанымдық тереңдігімен, саяси-әлеуметтік салмақтылығымен құнды.
Қазақтың ұлы философтарының бірі Абай Құнанбайұлымен сұхбатымыз қазақ қоғамындағы рух және идеологияға арналады.
- Абай ата, қазақ халқы аңсаған тәуелсіздігіне жетіп, ғасырлар бойы ата-бабаларымыздың арманы орындалып, шындыққа айналды. Біздің қазақ елі тәуелсіздік алып, жаңа Астанасын құрып, дүние жүзі елдеріне танымал болды. Қазақ қоғамының алдындағы ендігі мәселе, біздің мемлекетімізге, халқымыға қандай идеология қажет? Заман өзгерісіне қарай жаһандану процессі кезінде басқа елдерді сынап, олардың идеологияларын қабылдап, өзіміздің ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық идеологиямызды жоғалтып алмадық па? Қазіргі қазақтардың бұрыңғы бабалармыздан айырмашылығы қандай?
- Рас, бұрынғы біздің ата-бабаларымыздың бұл замандағылардан білімі, күтімі, сыпайылығы, тазалығы төмен болған. Бірақ бұл замандағылардан артық екі мінезі бар екен. Ендігі жұрт ата-бабаларымыздың мінді ісін бір-бірлеп тастап келеміз, әлгі екі ғана тәуір ісін біржола жоғалтып алдық. Осы күнгілер өзге мінезге осы өрмелеп ілгері бара жатқанына қарай сол аталарымыздың екі ғана тәуір мінезін жоғалтпай тұрсақ, біз де ел қатарына кірер едік. Сол екі мінез жоқ болған соң, әлгі үйренген өнеріміздің бәрі де адамшылыққа ұқсамайды, шайтандыққа тартып барады. Жұрттықтан кетіп бара жатқанымыздың бір үлкен себебі сол көрінеді.
Ол екі мінезі қайсы десең, әуелі - ол заманда ел басы, топ басы деген кісілер болады екен. Көш-қонды болса, дау-жанжалды болса, билік соларда болады екен. Өзге қара жұрт жақсы-жаман өздерінің шаруасымен жүре береді екен. Ол ел басы мен топ басылары калай қылса, калай бітірсе, халықта оны сынамақ, бірден бірге жүргізбек болмайды екен. «Қой асығын қолыңа ал, қолайыңа жақса, сақа қой», «Бас-басыңа би болса, манар тауға сыймассың, басалқаңыз бар болса, жанған отқа күймессің» деп мақал айтып, тілеу қылып, екі тізгін, бір шылбырды бердік саған, берген соң, қайтып бұзылмақ түгіл, жетпегеніңді жетілтемін деп, жамандығын жасырып, жақсылығын асырамын деп тырысады екен. Оны зор тұтып, әулие тұтып, онан соң жақсылары да көп азбайды екен. Бәрі өз бауыры, бәрі өз малы болған соң, шыныменен жетесінде жоқ болмаса, солардың қамын жемей қайтеді?
Екінші мінезі - намысқорлық екен. Ат аталып, аруақ шақырылған жерде ағайынға өкпе, араздыққа қарамайды екен, жанын салысады екен. «Өзіне ар тұтқан жаттан зар тұтады» деп, «Аз араздықты қуған көп пайдасын кетірер» деп, «Ағайынның азары болса да, безері болмайды», «Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса, төбедегі келеді» десіп, «Жол қуған қазынаға жолығар, дау қуған пәлеге жолығар» десіп. Кәнеки, енді осы екі мінез қайда бар? Бұлар да арлылық, намыстылық, табандылықтан келеді. Бұлардан айырылдық. Ендігілердің достығы - пейіл емес, алдау, дұшпандығы - кейіс емес, не күндестік, не тыныш отыра алмағандық.
        
        Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы  --  ақын, ағартушы, ... ... ... ... ... ... негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер, либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы ... ... ... ... реформатор. Философиялық трактаттар стилінде жазылған  - тақырып ауқымдылығымен, дүниетанымдық тереңдігімен, саяси-әлеуметтік салмақтылығымен құнды.
Қазақтың ұлы философтарының бірі Абай ... ... ... ... рух және ... ... Абай ата, қазақ халқы аңсаған тәуелсіздігіне жетіп, ғасырлар бойы ата-бабаларымыздың арманы орындалып, шындыққа айналды. Біздің қазақ елі тәуелсіздік ... жаңа ... ... ... жүзі елдеріне танымал болды. Қазақ қоғамының алдындағы ендігі мәселе, біздің ... ... ... ... қажет? Заман өзгерісіне қарай жаһандану процессі кезінде басқа елдерді сынап, олардың идеологияларын қабылдап, өзіміздің ғасырлар бойы ... ... ... ... ... па? ... ... бұрыңғы бабалармыздан айырмашылығы қандай?
* Рас, бұрынғы біздің ата-бабаларымыздың бұл замандағылардан білімі, күтімі, сыпайылығы, тазалығы төмен болған. ... бұл ... ... екі ... бар ... ... жұрт ата-бабаларымыздың мінді ісін бір-бірлеп тастап келеміз, әлгі екі ғана тәуір ісін біржола жоғалтып алдық. Осы күнгілер өзге ... осы ... ... бара ... ... сол ... екі ғана ... мінезін жоғалтпай тұрсақ, біз де ел қатарына кірер едік. Сол екі мінез жоқ болған соң, әлгі ... ... бәрі де ... ... ... ... барады. Жұрттықтан кетіп бара жатқанымыздың бір үлкен себебі сол көрінеді.
Ол екі ... ... ... әуелі - ол заманда ел басы, топ басы деген кісілер ... ... ... болса, дау-жанжалды болса, билік соларда болады екен. Өзге қара жұрт ... ... ... жүре береді екен. Ол ел басы мен топ ... ... ... ... ... халықта оны сынамақ, бірден бірге жүргізбек болмайды екен. , деп мақал айтып, тілеу қылып, екі ... бір ... ... ... ... соң, ... бұзылмақ түгіл, жетпегеніңді жетілтемін деп, жамандығын жасырып, жақсылығын асырамын деп ... ... Оны зор ... ... ... онан соң ... да көп азбайды екен. Бәрі өз бауыры, бәрі өз малы ... соң, ... ... жоқ болмаса, солардың қамын жемей қайтеді?
Екінші мінезі - ... ... Ат ... ... ... ... ағайынға өкпе, араздыққа қарамайды екен, жанын салысады екен. деп, деп, , десіп, ... ... енді осы екі ... ... бар? Бұлар да арлылық, намыстылық, табандылықтан келеді. Бұлардан айырылдық. Ендігілердің достығы - пейіл емес, алдау, дұшпандығы - ... ... не ... не ... ... ... КСРО ... Құдай жоқ деп, ұрпаққа ғылыми-атеизмді оқытқан. Бүгінгі ... ... ... ... да ... ... жоқ, ... зайырлы мемлекет, және қазақ жастары арасында Исламға бет ... ... ... ... ... дейді. Иман дегеніміз не өзі?
* Иман деген - алла табарака уа ... ... ... ... ... уа әр ... бізге пайғамбарымыз саллалаһу ғалайһи уәссәлләм арқылы жіберген жарлығына, ... ... ... ... Енді бұл иман ... ... екі ... нәрсе керек. Әуелі - не нәрсеге иман келтірсе, соның хақтығына ақылы бірлән дәлел жүргізерлік болып, ақылы дәлел - ... ... ... мұны ... иман десе ... Екіншісі - кітаптан оқу бірлән яки молдалардан есту бірлән иман келтіріп, сол иман келтірген ... ... ... ... ... Біреу өлтіремін деп қорқытса да, мың кісі мың түрлі іс көрсетсе де, соған айнып, ... ... ... болу ... Бұл ... иман ... ... Қазақтың бір мақалы: дейді. Бірлік қандай елде болады, қайтсе тату болады?
* Қазақ ойлайды: бірлік - ат ... ас ... киім ... ... ... ... екен ... Олай болғанда байлықтан не пайда, кедейліктен не залал? Ағайын ... мал ... не ... Жоқ, ... - ... ... малға бірлік емес. Малыңды беріп отырсаң, атасы басқа, діні басқа, күні ... да ... ... ... ... ... сатылса, антұрғандықтың басы осы. Ағайын алмай бірлік қылса керек, сонда әркім несібесін құдайдан тілейді, әйтпесе құдайдан тілемейді, ... ... ... ... пәле ... Не ... не ажарын, не өкпесін бұлдап, ол болмаса, бір пәле ... ... ... ... ... ... іздеседі. Мұның қай жерінен бірлік шықты?
дейді, ол қай ... Ол осы жан ... ... па? Жоқ, ... ... итте де бар. ... ... қымбат көріп, бұлдаған адам өлімді жау көріп, ахиретке дұшпан болады. Жанын қорғалатып, жаудан қашып, ... ... ... ... ... ... қашып, еріншек атанып, ез атанып, дүниеде әлгі айтылған ... ... ... Ол ... ... олар емес. Көкірегі, көңілі тірі болса, соны айтады. Өзің тірі болсаң да, көкірегің өлі болса, ақыл табуға сөз ұға ... Адал ... ... ... мал ... жігер қыла алмайсың.
* Қазаққа ақыл берем, түзеймін деп қам жеген адамға не қажет деп ойлайсыз?
* ... - бек зор ... ... ... бар кісі керек. Үлкендерін қорқытып, жас балаларын еріксіз қолдарынан алып, медреселерге беріп, бірін ол жол, бірін бұл ... салу ... ... көп ... ғылымның жолдары бар, әрбір жолда үйретушілерге беріп сен бұл ... ... сен ол ... ... деп ... ... мұндағы халыққа шығынын төлетіп жіберсе, хәтта қыздарды да ең болмаса мұсылман ғылымына жіберсе, жақсы дін танырлық қылып үйретсе, ... сол ... ... бұл ... ... сөзден қалғанда түзелсе болар еді.
Екінші - ол адам есепсіз бай боларға керек. Аталарын паралап, ... ... ... ... жолға салып, тағлым берсе, сонда түзелер еді.
* Сіздің заманыңызда қазақтың жаманшылыққа үйір болатын ... не ... ... ... Егер егін салса, я саудаға салынса, қолы тиер ме еді? Ол ауылдан бұл ... ... бір ... ... ... мініп, тамақ асырап, болмаса сөз аңдып, қулық, сұмдықпенен адам аздырмақ үшін, яки азғырушылардың кеңесіне кірмек үшін, пайдасыз, жұмыссыз қаңғырып жүруге ... ... ... ... адал ... ... ... кісі ондай жүрісті иттей қорлық көрмей ме? Өзінің кәсібін тастап, кезегендікке салына ма? Малдылар малын өңкей малшыларға, бала-шағаға ... ... ... берген азды-көпті дәулеті қызықсыз көрініп, оның ұры-бөріге жем болып, қарға-жарға ұшырауына шыдайды. Пыш-пыш кеңестен қалып, бір ... ... ... ... ... ... тегін тамақ жеп, ыржыңдасуды қысыратуға шыдамайды. Не үшін десең, халыққа әдет жол ... соң, ... ... мал бағуға, мал табуға пысық ол өнерлі кісіге қосылмайды, я өзі пәле ... ... я ... ... , деп елге ... жүріп, ырбаңдауға пысық өнерлілерге қосылғандай көрінеді.
* Абай ата, сіз өз трактаттарыңызда көбіне адам танымына көңіл бөлгенсіз, "адамшылдық" туралы айтып өтсеңіз.
* ... алды - ... ... ... Бұлардың керек емес жері жоқ, кіріспейтұғын да жері жоқ. Ол - ... ... ісі. ... ... ие ... да ... пен сезім бар. Бұл ғадаләт, махаббат сезім кімде көбірек болса, ол кісі - ғалым, сол - ғақил. Біз ... ... ... алмаймыз, жаралып, жасалып қойған нәрселерді сезбекпіз, көзбен көріп, ақылмен біліп...
* Рахмет.
ӘЛ ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Философия ... ... ...
РЭТ, 233-топ,
Бекболатов Есенәлі.
Алматы, 2012 ж.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаев туралы7 бет
Абай (Ибрагим) Құнанбаев30 бет
Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы28 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбай ұлы13 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы3 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі9 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев4 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь