Цитология

Цитология (гр. κύτος — «қойма», бұл жерде: «жасуша» и гр. λόγος — «оқу», «ғылым») - жасуша туралы ғылым. Цитология ғылымы біржасушалы, көпжасушалы ағзалар жасушасының құрылысын,құрамын және қызметін зерттейді.Ал жасуша бүкіл тірі денелердің ең қарапайым құрылысын,қызметін және дамуын сипаттайды. Сондықтан да цитологияның зерттейтін құрылыстары мен заңдылықтары цитология,тәнтану,эмбриология,физиология,генетика,биохимия,молекулалық биология және т.б. ғылым негіздерінің қалануына жол ашты. Цитология бөлімі -цитохимия пәні жасушаның химиялық құрамының құрылысын,олардың түзілуін, жасушадағы таралуы мен белсенділігін және оның қызметінің өзгеруіне байланысты химиялық қосылыстардың өзгеріп отыруын зерттейді. Цитохимияның негізгі жетістіктерінің бірі - нуклеин қышқылдарының ақуыз молекуласын синтездеудегі генетикалық рөлін анықтау.
Жасушаның белсенді қызметіне байланысты ақуыздың өзгеріске ұшырау себептерін және олардың зат айналымындағы рөлін зерттеу де цитохимияның үлесіне тиеді.Бұдан біз цитология ғылымының көп саланы қамтитынын байқаймыз.Өзінің даму бағытында цитология тек биологиямен ғана емес,сонымен қатар медицина,ауылшаруашылық,химия,физика,математика және т.б. ғылымдармен де тығыз байланысты.Бұл ғылымдардың жетістіктері мен әдістері цитологиялық зерттеулерде кең көлемде қолданылады.Сондай-ақ цитологияның жетістіктері көптеген ғылымның негізін салуда маңызды рөл атқарады. Осы ашылған жаңалық органикалық дүние бірлігінің өте нанымды дәлелінің бірі болды.Осындай дәлелді өсімдіктер мен жануарлардың жасуша құрылымының ұқсастықтарынан да көруге болады.[1]
Морфология ілімінен өрбіген цитология анатомия, гистология, физиология, эмбриология, генетика, биохимия т. б. ілімдерімен тығыз байланыса келіп, клетка физиологиясы, цитохимия, цитогенетика, цитоэкология, салыстырмалы цитология сияқты өзінің төл тармақтарын туындатты.
        
        Цитология
Цитология (гр. κύτος -- , бұл жерде: и гр. λόγος -- , ) - ... ... ... ... ... біржасушалы, көпжасушалы ағзалар жасушасының құрылысын,құрамын және қызметін зерттейді.Ал жасуша бүкіл тірі денелердің ең қарапайым ... және ... ... ... да цитологияның зерттейтін құрылыстары мен заңдылықтары цитология,тәнтану,эмбриология,физиология,генетика,биохимия,молекулалық биология және т.б. ғылым негіздерінің қалануына жол ашты. Цитология бөлімі -цитохимия пәні жасушаның ... ... ... түзілуін, жасушадағы таралуы мен белсенділігін және оның қызметінің өзгеруіне байланысты химиялық қосылыстардың өзгеріп отыруын ... ... ... ... бірі - ... ... ... молекуласын синтездеудегі генетикалық рөлін анықтау.
Жасушаның белсенді қызметіне байланысты ... ... ... себептерін және олардың зат айналымындағы рөлін зерттеу де цитохимияның үлесіне тиеді.Бұдан біз ... ... көп ... ... ... даму ... цитология тек биологиямен ғана емес,сонымен қатар медицина,ауылшаруашылық,химия,физика,математика және т.б. ғылымдармен де тығыз байланысты.Бұл ғылымдардың жетістіктері мен әдістері цитологиялық ... кең ... ... цитологияның жетістіктері көптеген ғылымның негізін салуда маңызды рөл атқарады. Осы ... ... ... ... ... өте ... дәлелінің бірі болды.Осындай дәлелді өсімдіктер мен жануарлардың жасуша ... ... да ... ... ... ... цитология анатомия, гистология, физиология, эмбриология, генетика, биохимия т. б. ілімдерімен тығыз байланыса келіп, клетка физиологиясы, цитохимия, цитогенетика, ... ... ... сияқты өзінің төл тармақтарын туындатты.
Цитология да биохимия, биофизика, генетика және молекулалық биология салаларындай ғылыми әдістемелік тәсілдерге жүгінеді. Осы тәсілдер ... ол ... ... ... ... зерттеуде нәтижелі жетістіктерге жетті.
XIX ғасырдың басында жүргізілген ... ... ... мен ... ... клеткадан құрылатынын дәлелдеп қана қоймады, органикалық дүниенің даму заңдылықтарын ашып берді. Я. Э. Пуркиня және И. П. ... ... ... ... өмірге клетка теориясы жөнінде көп жаңалықтарды әкелді. Жалаң физиологиямен және ... ... ... енді өзінің ғылыми бағыт-бағдарын өсімдіктер мен жануарлар клеткаларын зерттеуге қарай бұрды.
Клетка теориясы ашылғанға дейін биология саласында оптикалық құралдармен жабдықтау, оньт ... ... ... ... жүргізілді. Сөйтіп, өсімдіктер мен жануарларды зерттеуде алғашқы мағлұматтар алына бастады. 1665 жылы Роберт Гук ... рет ... ... шынының көмегімен тозағашының құрылысын зерттеп, оның тұратынын анықтады. Кейін ... өсіп ... ... келе М. ... (1671), II. Грю (1671) бұл ... ... дәлелдеді.
А. Левенгук (1680) бірінші рет қан құрамында эритроциттердің барын анықтаса, Фантана (1781) жануарлар ... ... ... ... ... кейін өсімдіктер мен жануарлардың клеткаларының құрылыстары белгілі бола бастады. Клетканың ... ... ... -- протоплазма (Пуркиня 1830) мен ядро (Браун 1833) табылды. Осы мағлұматтарды негізге алып әрі әр ... ... ... ... ... ... соңынан нәтижелі қорытындыларын саралай отырып, 1838 -- 1839 жылдары Т. Шванн өзінің атақты клетка теориясын жазды. Бұл жаңалық табиғаттану ғылымдарында ... ... ұлы ... бірі еді. Т. ... ... бойынша клетканың пайда болуы өсімдіктерге де жануарларға да қатысы бірдей заңдылыққа бағынады. Ғалымның ой елегінен өткізілген осы қағида органикалық ... даму ... тағы да бір ... ... ... ... теориясын XIX ғасырдағы ұлы жаңалықтардьң бірі деп атауына да осы негіз ... ... ... ... ... ... ... бірі-жарық микроскопы. Соңғы жылдары клетканы зерттеуде жарық микроскоптарының бірнеше түрлерін қолданылып жүр (люминесценттік, фазасы қарама-қарсы, ... ... ... микроскоптарының көмегімен ұлпадан алынған және әр түрлі бояулармен боялған жұқа кесінділерді (препарат) ... ... Ол үшін ... ... 5 -- 7 ... (мк) аспау керек, сонда ғана жарық кесінділер арқылы өте алады. Жарық микроскоптары арқылы тексеретін ұлпалардан кесінділер ... ... өте ... ... ... ... ... бірнеше кезеңдерге бөлінеді: материал алу және оны ... ... ... ... күю, ... ... бояу, бальзамға бекіту.
Микроскоптың көру қабілеттілігі қолданылып отырған жарық ағымына байланысты және ... ... 1/3 ... тең ... ... толқынының ұзындыры неғұрлым қысқа болса, микроскоптың көру қабілеттілігі соғұрлым артады. Егер жарық толқынының ұзындығы 0,6 ... (мкм) ... ... көру ... -- 0,2 мкм -- 1/3 ХО, 6 мкм -- 0,2 мкм. Люминесцент микроскопы ультракүлгін ... ... ... ... толқын ұзындығы -- 0,27 -- 0,4 мкм. Осындай толқын препаратқа ... ол ... ... ... ... ... шығарады, бұл құбылыс флуоресценция деп аталады. Шыққан жарық толқыны сінген жарық толқынына қарағанда әрдайым ұзын болады. ... ... ... ... толқынының жартысын сіңіріп, өзінен жасыл, сары, қызыл ... ... ... деп ... ... ... ... өзінен жарық бөлуін айтады. Оларға пигменттер, витаминдер, майлар жатады. Кейбір заттарды флюрохром бояуларымен бояу арқылы флуоресценцияны көруге болады. Мысалы, ДНК-ны ... ... сары ... ... ... ... ... (ДНҚ) ашық жасыл сәуле береді, ал рибонуклеин қышқылы (РНҚ) ашық ... ... ... ... мүшелер бөліктерін концентрациясы жоғарлайтын спирттерде ығыстырып, спиртті ксилолға, одан кейін ксилолды парафинге ... ... ... ұлпа ... қатып қалған тығыз парафинге айналады және оны кесуге болады. Қалыңдығы 5- мкм-дей кесіндіні арнайы құрал микротом арқылы дайындайды. ... ... ... ... бекітіліп, парафин ксилолда ерітіліп,құрамындағы су спиртпен ығыстырылады. Содан кейін кесінділерді суда еритін бояулармен бояуға болады. Тұрақты препараттар дайындау үшін боялған ... ... ... ... бальзаммен жабады, бұндай препараттарды ұзақ уақытқа дейін ... ... ... ... мен ... бояу үшін, әртүрлі табиғи және синтетикалық бояулар пайдаланады. Табиғи бояулармен (гемотоксилин, кармин т.б.) кешенді қосылыстар түзетін әртүрлі металдардың қышқылдары ... ... ... және ... деп ... ... бояуларда сілтілік қасиетін анықтайтын, құрамында амин топтары болатын тұздар негіздері болады. Мұндай бояулар клетка құрылымында қышқылдық топтармен тұзды байланыстар ... ... ... ... ... топтар немесе SO2OH топтарынан құралады. Негізгі (сілтілік) қасиетті клетка құрылымы қышқылдық бояулармен байланысын ацидо- немесе оксифильді деп ... ... әр ... ... бір ... бояйтын түрлі бояулар коспалары қолданылады. Осындай бояуларды пайдалана отырып, тек клетканың морфологиялық айқын суреттемесіне қоса оның химиялық ... ... ... ... болады.
Ерекше химиялық заттарды анықтайтын бояуларға гистохимиялық және ... ... ... ... ... ... өте көп. ... реакцияға мысал ретінде ДНҚ-ға қолданатын кең таралған Фельген реакциясын айтуға болады. Маңыздылығы, тек ДНҚ-да спецификалық қышқылдық гидролизден кейін, ... ... ... ... топтар пайда болады. Бұл топтар арнайы индикатормен, Шифф реактиымен қызыл түс береді. Бұл бояу арқылы ДНҚ-ны, оның ... ... Жеке амин ... ... триптофан, аргенин т.б.) реакциялар арқылы белоктардың таралуын анықтауға болады. ... мен ... ... жақсы еритін арнайы бояуларды айқындайды.
Цитохимиялық реакциялар арқылы ферменттерді анықтауға болады. Бұл реакцияның жалпы принципі - микроскоп арқылы ... ... ... ... ... ... анықтайтын таралу аймақтары көрінеді.
[өңдеу] Клеткаларды өсіру тәсілі
Мүшелер мен жануарлар ұлпаларын зерттеу үшін клеткаларды ... ... ... Ең ... ... ... болсақ, қоректік ортаға эмбриональдық экстракт пен қан плазмасының қоспасы немесе қан плазмасы қосылған синтетикалық ... тірі ... ... ... ... Бірнеше уақыттан кейін сол кесектің шеткі жағында клеткалардың өсуі мен бөлінуі басталады. Кейбір жағдайларда клеткаларды трипсин ферментімен ... ... ... ... ... ... ... кейін осы клеткаларды жуып барып, қоректік ортасы бар ыдысқа салады. Салынған ыдыстың әйнек қабырғасына бекініп біріншілік колонияға айналады. Содан ... олар ... ... ... ... ... ... бір қабатты клетка дақылының өсуін тексеруге болады. Жануар ұлпасынан біріншілік дақылдар алу үшін эмбриональдің материалын қолданған дұрыс, ... ... ... ... өте ... ... ... культурасын организмнен тыс өсіру үшін өсіру барысында оған ортадан басқа температураны сақтап тұру қажет.
Қазір организмнен тыс ... ... ... тек ... ғана емес, сонымен қатар генетикалық, вирусологиялық және биохимиялық зерттеулерде кеңінен қолданылады.
Дақылда ... ... ... ... Ол үшін бір ... ... ... қабығын ерітуде ферментпен өңдейді. Бөліген клетка денесі, протопласттары дақылдық ортаға салынып, олар бөлінеді және клетка зонасын ... ... ... әдетте микроскоптың арнайы фото қондырғы көмегі арқылы жасалынған фотосурет түрінде тіркеледі. Тірі клеткаларды кинопленкаларға да түсіруге болады. Мұндай жағдайда осындай ... ... ... ... Тездетілген немесе баяулатылған киносъемканы қолдана отырып (цейтроферлі ... ... ... ... ... ... цитоплазма ішіндегі кірпікшелердің құрылуын және т.б. қажетті процестерді толық көруге болады.
Қазір компьютерлік технологияның дамуында арнайы клеткалар ... ... ... ... клетка бейнесін көруге және оларды компьютерге жазуға болады. Қозғалмалы объектіні цейтроферлі түсілім үшін компьютерлік көру ... ... ... клетканы зерттеуде казіргі таңда микрохирургиялық әдістер қолданылып жүр. Микроманипуляторлық прибор көмегімен клеткалар кесіледі, ... ... ... ... салады (микроинъекция) және т.б. операцияның жүруін қадағалайтын микромонипулятор ... ... ... Микрохирургиялық құрал ретінде әйнек ілмектер, инелер, капиллярлар қолданылады. Олар микроскопиялық өлшемде болады және арнайы микроқұралдар қолданылады. ... ... ... камераларға клеткаларды салып, сонымен бірге құралдарды да салады. Микроманипулятор көмегімен ... бір ... ... ... ... және клеткалық ядро целомындағы клеткалардың физиологиялық ерекшеліктерін анықтауға болатындығын дәлелдеді. Микроманипулятор көмегімен амеба клеткасына коллойдтық алтын ... ... ... ... ядро мен ... оның ... ... зерттейді.
Осыдан микрохирургиялық құралдар көмегімен клеткадағы митотикалық айналуды қозғалтуға, жеке хромосомаларды шығаруға, тірі клеткаға белгіленген ... ... әр ... ... ... ... болады. Механикалық әсерден басқа микрохирургияда клеткаларға соңғы кезде лазерлік микрошоғырлары немесе ... ... ... ... қолданылады. Бұл тірі клеткалардың жеке участкелерін тез арада анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, бір ... ... және ... ... ... болады. Бұл жағдайда екінші ядрошық өзіне қосымша жұмыс алып және екеуі үшін жұмыс істейді. ... ... ... ... ... бөліну ұршығының белгілі бір аймақтарына әсер етуге болады. Жақында өте қысқа ... ... ... ... ... ... және нақты түрде әсер ететін нүктесінде энергия мөлшерін дозалауға болатын, әсерлік микросәулелері бар құрылғылар қолданысқа еніп жатыр.
Тірі клеткаларды зерттеуде ... ... деп ... ... ... Бұл бояу ... ... түрінде (трипанды көк; литий кармині) кездеседі. Тірі ... ... ... ... бояу түйіршік түрінде жинақталады, ол зақымданған немесе өлі клеткалардағы ... мен ядро ... ... ... ... ... әдісі
Тірі клеткаларды зерттеуде флуресценттік микроскопия әдісі мен ... ... ... қолданылады. Оның мәні бір заттардың жарық энергиясын жұтылуында ... ... ие ... ... Флуоресценттік сәулелендіру қоздырғышының қатынасы бойынша флуоресценттік спектр әрқашан үлкен ұзындықтағы толқындар жағына ауытқиды. Мысалы, бөлініп ... ... ... сәуле көмегімен қызыл түспен жарықтанады. Бұл принцип флуоресценттік микроскопияда қолданады: қысқа ұзындықтағы толқын ... ... ... қарастыруда. Әдетте мұндай микроскопта көк-күлгін облысында жарық беретін фильтрлер қолданылады. Ультракүлгін толқында толқында жұмыс істейтін люминесценттік микроскоптар ғылыми ... ... көп ... ... ... пигменттер бар (хлорофиллдер, бактериалды пигменттер, витаминдер (А және В2), гормондар. Егер флуоресценттік микроскоппен өсімдік клеткасын қараған кезде күңгірт-көк ... ... ... ... ... ашық көрінеді - бұл хлоропласттар. Флуоресценттік микроскопия әдісінде тірі клеткаларға флуорохромдарды ... ... ... заттар). Бұл әдіс витальді бояумен ұқсас, яғни бұл жерде өте төмен концентрациясы бар бояу ... ... ... ... белгілі бір таңдаушы клетка құрылысымен байланысып, оларды ... ... ... ... ... акринді флуорохром нуклеин қышқылымен таңдаулы байланысады. ДНҚ ... ... ... ... ... ... ... ал димерлік түрдегі РНҚ-да қызыл түске жарықтанады. Сарғыш акриндинмен боялған тірі клеткаларды ... ... ... жасыл түсті жарық болады, ол цитоплпазмамен ядрошықта қызыл түс жарқырайды. Осы тірі клеткаларды осы әдістің ... ... ... ... ... ... көруге болады (кейбір жағдайда мөлшерін санау). Липидпен, шырыш және ... және т.б. ... ... ... ... флуорохромдық антиденені тірі клеткаға инъецирлеуге болады. Мысалы, тубулин белоктық флуорохроммен байланысқан антиденелерін клеткаларға енгізсе, олар ... ... ... нәтижесінде мұндай тірі клеткаларды флуоресценттік микроскоптың көмегімен ... ... ... тірі ... немесе олардың компоненттерін зерттеу үшін бейнелерді өңдеуде жарық микроскоптың электронды-компьютермен үйлесімі кеңінен қолдана бастады (әсіресе фазасы ... ... ... ... ... қолданады, сонымен бірге бақылап отырған құрылымды қарама-қарсы етіп, фондық деңгейді "алып" және белгілейді. Мұндай ... ... ... құрылымды телеэкраннан көруге мүмкіндік береді, жарық микроскоптың рұқсат етілген күнінен (20 нм) аз мөлшерде. Мұндай жүйені қолдануда тек цейтраферлі кино ... ... ... ... ... ... бейнелерді компьютерлік өңдеуде рұқсат етіледі: құрылым тығыздығының мәліметі туралы, сонымен ... үш ... ... Тірі ... ... бұл ... ... микроскоппен үйлесімділігі үлкен жетістікке әкеледі. Жарық микроскоптағы жай әдіс ... ... ... ... ... объекттің суреті үш өлшемде өңделуі өте қиын. әдетте клеткалар ... ... ... ... ... ... ... Объектінің толық үш өлшемді реконструкциясын алуда арнайы конфокальді сканирлік ... ... ... Бұл ... көмегімен әр түрлі тереңдіктен және компьютерде жинақталған бейнелерден алынған тізбектердің кесілімі алынады. Сонымен бірге үш өлшемді, көлемді бейнеленген объектіні ... ... ... ... ... ... объекттер қолданады.
Поляризациялық микроскоп
Поляризациялық микроскоптың көмегімен субмикроскопиялық компоненттері тәртіппен орналасқан биологиялық құрылымдарды (коллаген талшықтары, миофибрилдер) ... ... ... ... ... бір ... бағытына бағыттайтын конденсорлы шынының алдына поляризатор орналасады. Зерттейтін препарат және объективтен кейін анализатор орналасады, ол жарық толқынына сол ... ... ... мен анализаторлар-призмалар (николь призмасы). Егер екінші призманы (анализатор) бірінші призмаға ... 90°С ... онда ... ... Осы екі ... арасында екі қабатты сәуле шағылыстыратын немесе поляризация жасайтын қабілеттілігі бар объектілер болса, онда ол қараңғы ... ... ... болып көрінеді.
Электронды микроскоп
Электронды микроскоптың көрсеткіштік қабілеті өте жоғары. Қазіргі электронды микроскоптың көрсеткіштік қабілеттілігі 0,1-0,3 нм-ге дейін жетеді. ... ... ... ... ... микроскопына ұқсас, сәулелерінің рөлін электр тоғымен қыздырылған вакуумда орналасқан V пішінді фольфрам жібі электрондар тасқынының қызметін атқарады, әйнек линзалардың ... ... ... ... ... ... ... мен окулярының орнына электрондық микроскоптың магниттік катушкалары сәйкес келеді. Электронды микроскопта (ЭМ) міндетті түрде ваккум болуы ... ... ... электрондар алысқа кете алмайды, оттегі, азот немесе көмір қышқыл газы молекулалармен кездессе, олар ... өз ... ... ... ... Электрондар тасқынының бағытын қажетіне қарай қуатты электр өрісі немесе ... ... ... ... ... жылдамдығы үдесе, электрондық микроскоптың шешуші кабілеті артады.
Электронды микроскоптың экраны мен ... 50 000 есе ... ... одан да көп есе ... (10) ... ... уақытта флуоресценцияланатын экраннан электронды-микроскопиялық суреттерді сандық телекамерамен компьютерге беріледі. Принтерді пайдалана отырып, суреттерді шығара алады. Электронды микроскоптың көмегімен ... мен ... ... ... ... ... ... орнына электрон сәулелері қолданылады, осыған байланысты қолданылатын қуаттың күші 50 -- 100 ... ... ... ал ... ... 0,056 -- 0,035 А°-ге жетеді. Толқын ұзындығы неғұрлым қысқа болса, микроскоптың көрсеткіштік қабілеттілігі сорғұрлым артатынын физика курсынан жақсы білеміз. Осыған ... ... ... ... ... -- 1 -- 7 ... ал ... қабілеттілігі 600 000-ға дейін жетеді. Электронды микроскоптың көмегімен қарайтын заттың қалыңдығы 400 -- 600А° ... ... ... ... қалың препараттан электрондар өте алмайды, олардың өткізгіштік ... ... ... ... ... дайындайтын приборды ультрамикротом деп атайды. Осы прибордың көмегімен жұқа кесінді жасап, оны объекті торына бекітіп, арнайы бояулармен бояп, электронды ... ... ... ... ... ... өткенде объектінің үлкейтілген экранға түседі.
Плазмалемма
Уикипедия -- ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мында өту: ... ... ішкі ... ... ... ... бай. Плазмалемманың бір ерекшелігі оның сыртында көмірсулардан тұратын гликокаликс қабаты орналасады. Бұл қабаттың қалындығы 3 -- 4 ... ... ... ... ... ... қорғаныштық, өткізгіштік және тасымалдаушы. Тасымалдаушы плазмалемма сулардың, иондардың және молекулалардың сыртқы ортадан клеткаға өтуін және кері өтуін ... ... Зат ... ... ... ... болған қорытылған заттар да осы плазмалемма арқылы ... ... ... Плазмалемманың сыртқы бетіне рецепторлық ферменттер орналасады, олар ... ... ... ... ... жеткізіп тұрады. Плазмалемма клетканың бөліну процесінде маңызды рөл атқарады. Оның сыртында микротүтікшелер, талшықтар сияқты әр ... ... ... ... ... ... жай ... де, кіші молекулалар жылдам өтеді. Ең жылдам өтетін су және оның ... ... ... Егер эритроцитті өзінің цитоплазмасынан гөрі шоғырлануы аз ... ... ... онда сыртқы ортадан су клеткаға көп енеді де клетканың көлемі өсіп, оның ... ... ... ... ... егер ... шоғырлануы көп тұзды суға салсақ, онда клеткадағы су бөлініп ... да, ол ... ... ... Клетканың сыртқы мембранасында линопротеин қабатында болады, олар арқылы иондар және сулар өтеді. Осы мембрана арқылы К+, N+ ... аса ... ... ... ... ... ... мен судың шоғырлануы көп ортадан шоғырлануы аз ортаға (пассивті тасымалдау), және керісінше, шоғырлануы аз заттың ... көп ... ... ... ... реттеп отырады. Активті тасымалдау энергия жұмсау арқылы өтеді (АТФ), К+, Na+ -иондарының шоғырлануын реттеп тұратын К+, Na+ -- ... ... Осы ... ... үшін ... алуға болады. Бұл клеткада К+, Na+ иондарының шоғырлануы қанның плазмасына қарағанда өзгеше болады (бірақ концентрациясының жиынтығы шамалас, клетканың сыртында және ... ... ... ... ... ... ... барып мономерлер түрінде ғана плазмалеммадан өте алады.[1]
Кейбір жағдайларда макромолекулалар немесе ірі түйіршіктер клеткаға эндоцитоз процесі арқылы өтуі ... ... ... жәме ... деп екі ... ... ... фагоцитоз процесі дегеніміз клеткалардың ірі түйіршіктерді қабылдап цитоплазмасына ... Бұл ... ... рет ... орыс ... -- И. И. ... ... процесінде клетка цитоплазмасына ерітінділерді қабылдайды. Плазмалемма арқылы ішінде сұйық заттары бар көпіршіктердің клеткаға өтуін ... деп ... ... ... ... ... энергия жұмсалмайды. Сырттан келген көпіршіктер плазмалемманы итеріп, ойыс жасап ... ... ... ... өсінділері біртіндеп клеткаға енеді, клеткаға енген көпіршіктер плазмалеммадан жеке бөлініп барып орналасады. ... ... ... ... ... гидролаза ферменттер арқылы қорытылады. Пиноцинтоз процесін көптеген клеткалардан, яғни өзіне ... ... ... ... ішек ... ... байқауға болады. Энтороциттердің жоғарғы (апикальді) бөлімінде пиноцитоз көпіршіктері орналасады, олар ... ... ... ... т. б. өткізіп отырады.
Жасуша
Жасуша - тірі ағзалардың (вирустардан басқа) құрылымының ең ... ... ... мен ... ... жеке тіршілік ете алатын қарапайым тірі жүйе. Клетка өз алдына жеке организм ретінде ... ... ... ... мен саңырауқұлақтарда) немесе көп клеткалы жануарлар, өсімдіктер және саңырауқұлақтардың тіндері мен ... ... ... Тек ... ... ... ... өтеді. терминін ғылымға 1665 жылы ағылшын жаратылыстанушысы Р.Гук (1635 - 1703) ... ... ... ... зерттеу - қазіргі заманғы биологиялық зерттеулердің ... ... ... 0,1 - 0,25 ... ... ... 155 ... (түйеқұстың жұмыртқасы) дейін жетеді. Көпшілік эукариотты организмдер Клеткасының диаметрі 10 - 100 мкм ... Жаңа ... жас ... - 2x1012 Клетка, ал ересек адамның организмінде - 1014 Клетка ... ... ... ... ... саны өмір ... ... болады. Клетканың тірі заты - протоплазма. Ол биол. мембраналармен ... ... ... ... ... ... - цитоплазма және ядродан тұрады. ... ... ... ... ... ... ал ... құрамындағыларды - рибосома, митохондрия, эндоплазмалық тор, Гольджи кешені, лизосома, ... ... деп ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, белок синтезі орт. деп қаралады. Оның диаметрі 20 - 25 нм. ... ... бос ... де, ... ... де, ... ... тірі организмдердің Клеткасында кездеседі. Цитоплазма - ядроны қоршап жатқан Клетка бөлігі. Оның құрамындағы ... ... және ... ... органикалық қосылыстар (белоктар, көмірсулар, липидтер, нуклеин қышқылдары, гормондар, ферменттер, витаминдер, тағы басқа) және минералдық заттар түзіледі. Митохондрия - ... ... алу ... ... ... ... Митохондрияның ұзындығы 10 мкм-дей, диаметрі 0,2 - 1 мкм, саны 1-ден 100 ... ... ... ... ... ... ... зат - аденозин үш фосфор қышқылы. Бактерия, көк-жасыл балдырлар, т.б. тыныс алу процесін Клетка мембранасы атқаратын организмдерде ... ... Ядро - ... белоктық алмасуды реттеу арқылы тұқым қуалаушылық қасиеттерді ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін клетканың негізгі бөлігі. Эндоплазмалық тор - цитоплазмадағы көпіршіктердің, ... ... және ... ... ... ... Бұл әр ... иондарды, қоректік заттарды тасымалдайды, липидтер мен көмірсулардың (полисахаридтер) алмасуына және улы заттарды залалсыздандыруға қатысады. Гольджи кешені - ... ... ... ... жалпақ жарғақты 5 - 10 және ... ... ұсақ ... ... ... ... ... өнімдер жинақталып, пісіп жетіліп, сыртқа шығарылады, Клетка лизосомаларының түзілуіне ... ... - ... мембранамен шектелген, қуысында ас қорыту ферменттері (протеиназа, нуклеаза, глюкозида, фосфатаза, липаза, тағы басқа) бар ұсақ ... ... ... 0,2 - 0,8 мкм. ... ... (20-дан астам) көмегімен Клетка ішіндегі ас қорытуға және Клетка құрамындағы жарамсыз құрылымдарды ыдыратуға қатысады. ... ... - ... ... ... ортадан немесе Клетка қабықшасынан (өсімдіктерде) бөліп тұратын Клетка органоиды. Оның қалыңдығы 7 - 10 нм. ... ... мен оны ... ... орта ... ... (зат алмасуға) қатысады, сондай-ақ, Клетканың қозғалуы мен бір-біріне жалғануында үлкен рөл ... ... ... ... ... да, ... де тән. Бірақ өсімдік Клеткасының құрылымы мен метаболизмінде ... ... ... ... айырмашылық бар. Өсімдіктер Клеткасының біріншілік плазмолеммасы күрделі полисахарид негізінде (матрикс) орналасқан целлюлозды микрожіпшелерден ... ... ... ... ... ... ... түзеді. Көп өсімдіктер беріктік қасиет беретін - екіншілік Клетка қабықшасын (целлюлозадан) түзеді. Өсімдік Клетканың целлюлоза ... ... ... зат - ... ... ... да Клетка қабықшасы беріктенеді. Өсімдік Клеткасының цитоплазмасында арнайы органоид-пластидтер - хлоропласт, хромопласт, ... бар. ... ... ... ... ... - тіршіліктің негізін құрайтын жасушалардың құрылымы,көбеюі және көпжасушалы ... ... ... ... ... ... Жасуша теориясының даму тарихы 300 жылға созылды.Оны зерттеуде әр түрлі оптикалық әдістердің дамуы микроскоптың жетілдірілуіне негізделді. Алғашқы микроскопты 17 ғасырда ... ... ... Гук ... ... ... 1662 ... бастап түрлі объектілерді:тығын шұрықтарын (пораларын), қымыздық, қамыс және басқалардың ішкі қуыстарын көрді. Гуктің микроскопы қаралатын затты жүз еседен ... ғана ... ... ... ... Гук ... микроскоп арқылы қарап отырып,олардың ұлпаларынан ара ұясы тәрізденген құрылысты тапқан.Ол осы ұяларды грек сөзімен ... ... деп ... ... ... Гук тіршілігін жойған жасушалардың ұяшығын ғана көрген еді. 17 ғасырдың 70-жылдарынан бастап голландық ... Ван ... ... үш есе ... ... жасап,оның көмегімен судағы біржасушалы ағза-кірпікшелі кебісшені тұңғыш рет көрді. Тірі жасушаны алғаш рет 1839 жылы чех ғалымы Ян ... ... еді. Ол ... ... сұйықты протоплазма немесе алғышқы плазма деп атады.Қазір ... тек ... ... ретінде ғана пайдаланылады,оны ғылыми тілде цитоплазма дейді. Протоплазма дегеніміз-жасуша ішіндегі сұйықтық пен ядро. Роберт Броун ... ... ... ... ... ... басында жануарлар мен өсімдіктердің жасушалары кеңінен зерттеліп,олардан алынған мағлұматтар ... ... ... ... мен ... ... Шваннға жасушалардың құрылысы туралы ортақ қортынды жасауға мүмкіндік берді. Олардың тұжырымдауы бойынша,өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының құрылыстары өте ұқсас және ... ... иесі ... ... ең ұсақ бірлігі,сонымен қатар жасушасыз тіршілік болмайтындығы туралы ғылымға дұрыс түсінік ... ... ... ... үшін маңыздылығы терең және жан-жақты зерттеле бастады.Мәселен,1858 жылы Рудольф Вирхов әрбір жасуша өзіндей жасушаның бөлінуі арқылы пайда болатынын анықтады. Карл Бэр ... ... ... ... ... дамуы бір жасушадан басталатынын және аталық сперматозоид пен аналық жұмыртқа қосылғанда,зигота ... ... ... бұл ... жасушалардың ағза дамуындағы маңызын дәлелдеді. Тірі ағзалар жасушаларының химиялық құрамы мен зат алмасуының ұқсастығының ашылуы жасуша теориясын дамытып,барлық органикалық ... шығу тегі мен ... ... ... ... дәлелдей түсті. Сонымен жасуша теориясының негізгі қағидалары төмендегідей:
* Жасуша-барлық тірі ағзалардың ең кіші ... ... Әр ... ағза жасушаларының құрылысы,химиялық құрамы,зат алмасуы және негізгі тіршілік ... ... ... ... ... ... бөлінуі арқылы пайда болады.
Атқаратын қызметі мен құрылысына қарай жасушалардың пішіні алуан түрлі болып келеді. Ағзалар жасушаларының құрылысына ... екі ... ... бір ... ... өте қарапайым болып келетін бактериялар мен көкжасыл балдырлар жатады. Олардың толық қалыптасқан ядросы ... ... деп ... ... ... ... ядро және ... қызмет атқаратын органоидтары болады. Мұндай ағзаларды эукариоттар деп атайды. Эукариоттарға біржасушалы жасыл балдырлар,қарапайымдар,жоғары дәрежелі гүлді ... және ... ... Ал ... жасушасыз ерекше пішіні. Қорта келгенде,жасуша теориясы "жасушаның" барлық тірі ағзалар құрылымының бірлігі екенін,жануарлар мен өсімдіктер жасушаларының өзара ұқсас екенін толық ... Бұл ... ... тірі ... шығу ... бір ... ... түсті. Жасуша теориясы тіршілікті материалистік тұрғыдан түсінуге,ағзалар арасындағы эволюциялық байланысты ашуға негіз болды.
Микроскоп.Жасушалардың мембранасына, ядросына және цитоплазмасының құрамына кіретін молекулалар мен ... ... ... ... ... арқылы көруге болады.Жарық арқылы көрсететін микроскоп зерттейтін ... 100-3000 ... ... ... ... ал ... ... қолданып,зерттелетін объектіні экранға түсіргенде оны 100 мың есеге дейін ... ... ... ... саласы-биохимия жасушаның химиялық құрамын молекулалық деңгейде зерттеу үшін центрифуга деп аталатын күрделі құралды пайдаланады.Ол өте жылдам айналып,жасушаның құрылымдық бөліктерін ... ... ... оның ... тығыздықтары әр түрлі болады. Жасушаның аса нәзік ... мен ... ... тек ... ... мен биофизиктер күш-жігерін ұштастырудың нәтижесінде ғана мүмкін екені өзінен-өзі түсінікті. ... ... ... қалануы және жетілдірілген техникалық құралдардың шығуы жасушаның құрылысы мен химиялық құрамын, атқаратын қызметін зерттеуге кең жол ... ... ... - ... тұрақты арнаулы бөлігі. Жасушаның қызметі тек органоидтардың көмегімен ғана орындалады.
1.Эндоплазмалық тор (ЭПТ) - (гр. эндо - ішкі, гр. плазма - ... - ... ішін ... бірімен-бірі тығыз байланысқан түтікшелермен торлап жататын 2 жарғақшалы ... ... ... ... ... - ... ЭПТ, бекінбесе, тегіс жарғақшалы ЭПТ дейді. Тегіс жарғақшалы ЭПТ майлар мен полисахаридтердің алмасуына қатысады. Түйіршікті жарғақшалы ЭПТ ... ... ... ЭПТ ... ... жасуша ішіндегі басқа органоидтардың қатынас жасауына көмектеседі.
2.Рибосома ... ... лат. soma - ... - цитоплазмада бос күйінде, жарғақшаға (ЭПТ) бекінген ... ... ... ... ... өте ұсақ органоид. Ол нәруыз синтезіне қатысады
3.Митохондрия (гр. mitos - жіпше, гр. chondrion - ... - ... тірі ... ... ... таяқша, жіпше, дәнек тәрізді түзіліс. Жасушада ондаған, мыңдаған митохондриялар кездеседі. Сыртын 2 қабатты жарғақша қаптайды. Сыртқы жарғақшасы ... ішкі ... ... ... - май ... ... жасушаларды энергиямен қамтамасыз ететін энергия жинақтаушы құрылым. ішкі жарғақшадағы ферменттер глюкоза мен ... ... май ... ... (гр. mitos - ... гр. soma - төн) - ... ... сопақша пішінді, бір қабатты жарғақшалы түзіліс. Құрамындағы ферменттердің әсерінен нәруыз молекулаларымен полисахаридтерді ыдыратады. Жасушаға түскен бөгде заттарды ерітеді.
5.Гольджи жиынтығы - ... ... ... орталығын (центриоль) айнала қоршап жататын көпіршік, түтікше тәрізді түзіліс. Жасушада заттардың тасымалдануына, қажетсіз ... ... ... ... ... орталығы - центриоль (лат. centrum - орталық нүкте, орталық) Гольджи ... ... ... ... ... 2 ... Жасуша бөлінуінің алғашқы кезеңінде 2 центриоль бірінен-бірі екі полюске карай ажырайды. Ортасында ұршықша жіпшелер пайда болады. Жасушалардың бөлінуіне ... мен ... ... ... мен өсімдік жасушаларынын, айырмашылығы:
1. Жануарлар жасушасында центриоль болады. Жоғары сатыдағы өсімдіктердің жасушаларында ... ... ... ... ... ... ағзалық заттармен қоректенеді. Өсімдіктер пластидтері арқылы ағзалық зат түзеді.
3.Қалың, тығыз, жасунықты (целлюлозалы) қабықша тек өсімдік жасушасында ... Ол ... ... ... ... ... Жануарлар жасушасындағы жарғақша (қабықша) өте жұқа цитоплазма қабатының тығыздалуынан пайда ... ... ... ... ... қозғалады.
4.Ірі вакуольдер (латынша - қуыс) өсімдіктерде болады, ал жануарлардың тек бір ... ... ... ... ... вакуольдер) ғана болады.
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттері
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттеріне жататындар: зат ... ... ... өсу мен даму және т. ... ... Жасуша мен қоршаған орта арасында тынысалу, қоректену, қажетсіз өнімдерді шығару арқылы үздіксіз зат ... ... ... ... ... ... шығарылып, корек заттар мен оттек қабылданады. Көпжасушалы ағзалардың жасушалары ағзаның ішкі ... ... ... ... ішкі ... қан, лимфа, ұлпа сүйықтығы жатады. Осы ортадан жасушаның жарғақшалары ... су, ... ... ... ... ... ... - жасушаны түзетін құрылыс материалдары. Оттек нәруыздарды, ... ... ... ... ... ... жасушаның барлық тіршілік әрекеттерін жүзеге асырады. Оттектің жасушаның құрамды бөліктерімен қосылуы - ... ... деп ... Бұл ... ... ... заттар (көмірқышқыл газ, тұздар) түзіліп, қан ағынымен зәр шығару мүшелері арқылы сыртқа шығарылады. Зат алмасу - тірі ... өлі ... ... ... белгі.
Тітіркенгіштігі. Жасушалар сыртқы ортаның түрлі тітіркендіргіштерінің әсерінен қозады. Қозғыштық - барлық тірі ... тән ... ... ... ... ... химиялық заттардың барлығы тітіркендіргіштер.
Көбею жасушалардың бөлінуі арқылы жүзеге асады. Алдымен ядро, содан соң цитоплазма екіге бөлінеді. Әрбір бөлінудің алдында ... ... ... екі ... де, бірінен-бірі ажырап, жас жасушаларға бөлінеді.
Өсу мен даму зат алмасудың нәтижесінде жасушадағы жай заттардан күрделі ... ... ... ... ... ... Цитоплазма, ядро осы заттардан түзіліп, жасуша өседі. Цитоплазма мен ядро ... ... ... ... жаңа ... ... жасушалардан көптеген айырмашылықтары бар екені байқалады.
Көбею - тіршіліктің қалыпты сақталуын, ал өсу мен даму жасушалар ... ... ... ... Даму - ... аяқталады.
Жасушалар мен жасушааралық заттар ағзаның даму барысында ұлпаларға, мүшелерге, мүшелер жүйесіне және тұтас ағзаға бірігеді.
Жасушаның химиялық құрамы
Жасушаның құрамында 80-нен астам ... ... ... Олар жасушадағы зат алмасу процестеріне қатысады. Әрбір жасушаның құрамы ... және ... ... ... Ағзалық қосылыстарға: нәруыздар (белок), майлар, көмірсулар және нуклеин қышқылдары жатады. Бейағзалық қосылыстар: су және минералды тұздар. ... ... ... құрамының 20-30% үлесіне тең.
1. Нәруыздар - көміртегі, сутегі, ... ... ... және т. б. ... ... күрделі ағзалық заттар. Нәруыздар 45°-80° С-да ұйиды. Олардың құрамы 20 ... ... ... үш ... ... олар: көміртегі, сутегі, оттегі. Майлар судан жеңіл, суда ... Май ... мен май ... тұрады.
3. Көмірсулар - майларға ұқсас, көміртегі, сутегі, оттегіден тұрады. Көмірсу деп аталу себебі, сутегі мен оттегінің арақатынасы сумен бірдей. Демек, ... ... ... атомынан 2 есе көп деген сөз. Көмірсуларға әр түрлі суда тез еритін тәтті ... ... ... ... ... ... таралғандары - глюкоза (жүзім қанты) мен гликоген (жануарлар крахмалы). Гликоген бауыр мен бұлшықеттер ... ... ... және ... - ... ... ядросының және органоидтарының негізгі құрылыс материалдары болып саналады. Нәруыздардың молекулалары жасушадағы ... ... ... ... ... мен ... ... энергия бөлінеді. Майлар жасуша жарғақшасының құрамында көп болады, әрі энергия көзінің негізгі қоры болып табылады.
Жасушаның бейағзалық заттары - су мен ... ... ... цитоплазмасында су мөлшері аздау болады. Сондықтан цитоплазма - қоймалжың, жартылай созылмалы сұйықтық. Су жасушаға еріткіш ретінде өте қажет. Себебі жасушадағы ... ... ... тек еріген заттардың арасында жүреді. Қорек заттары жасушаға тек сұйық (еріген) күйінде қабылданады. ... 80%-ы су. ... ... өнімдер мен зиянды заттар су арқылы сыртка шығарылады.
Жасуша цитоплазмасында тұздардан көбірек ... ... ... ... ... ... ... калий, кальций, магнийлердің фосфорлы және көмірқышқылды тұздары. Минералды тұздар судың жасушалар мен жасушааралық заттардың арасында теңдей бөлінуін қамтамасыз етеді.
Нуклеин қышқылдары (лат. nucleus - ... ... ... ... осылай аталған. Нуклеин қышқылдарының құрамында көміртегі, оттегі, сутегі және фосфор ... ... ... 2 ... бөлінеді:
* Дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ);
* Рибонуклеин қышқылы (РНҚ).
ДНҚ - жасуша хромосомасында (ядрода) болады, ол тұқымқуалау белгілерін ата-аналарынан ұрпақка ... ... ... нәруыздардың құрамын анықтайды. РНҚ - жасушаның цитоплазмасында болады. РНҚ әр ... ... ғана тән ... ... ... ... ағзасы (организмі) - миллиардтаған жасушалардан құралған, өзддгінен реттеліп, жаңарып тұратын біртұтас күрделі жүйе. Ағзанын даму ... ... мен ... ... - ... ... мүшелер жүйесіне және біртұтас ағзаға бірігеді.
Жасуша - тіршіліктің ... ... ... ... тірі ... ... ... басқасы) жасушадан тұратыны сендерге мәлім. Жасушаның құрылысы электронды микроскоптың көмегімен терең зерттелді. ... ... ... құрылымдарының өте ұсақ бөлшектеріне дейін анық көруге болады. Жасушалардың құрылысы мен қызметін зерттейтін ғылымды цитология (гр. kytos - ... гр. logos - ... ... ... ... қызметі, пішіні, мөлшері жағынан әр түрлі болады.
Адам денесі жасушаларының пішіні - ... ... ... ... көпқырлы, призма төрізді және т. б. Жасуша мөлшері мен пішінінің әр түрлі болып келуі ... ... ... ... ... ... ... сұйық ортада болғандықтан домалақ; тері жасушалары көпқырлы; бұлшықет жасушалары ұзын; жүйке жасушалары көп өсінділі ... ... және т. б. ... ... де түрліше: адам ағзасындағы ең ірі жасушалар - ... мен ... ... Қан мен ... ... ең кішкене жасушалар - лимфоциттер.
Жасуша плазмалық жарғақша, цитоплазма, ядро және органоидтардан (эндоплазмалық тор, рибосома, митохондрия, лизосома, Гольджи жиынтығы, жасуша ... ... ... (лат. membrano - ... қабық) жасушаның сыртын қаптайды, май мен нәруызды заттардан түзілген. Өсімдіктердің плазмалық жарғақшасының сыртында цитоплазмадан бөлінген өлі заттан түзілетін жасунықты (целлюлозалы) ... ... ... ... ... ... мен ... жасушаларында болмайды. Олардың жасушалары тек плазмалық жарғақшамен ғана қапталады.
Жарғақшаның қызметі:
* Жасушаның ішіндегі барлық қоректік заттар мен кажетсіз өнімдер жарғақша арқылы ... ... ... өте ... ... жұқалтырлы ұсақ тесікшелер - шұрықтар болады. Заттардың барлығы осы ... ... ... ... жарғақша жасушаның ішіне қажетті заттарды оңай өткізіп, зиянды ... ... ... ... жасуша қоршаған ортамен қатынас жасайды. Әр түрлі заттар тек жасушаның ... ғана ... ... жасушаларға да өтеді. Қатар жатқан екі жасушаның цитоплазмалары саңылау арқылы бір-біріне өтеді.
Цитоплазма (гр. kytos - жасуша, гр. plasma - ... ... - ... ішін ... ... ... сүйықтық. Жасуша мен сыртқы орта арасында жүретін зат алмасуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз қозғалыста болады. Егер қоршаған ортаның температурасы көтерілсе (жоғарыласа), цитоплазманың козғалысы да күшейеді, төмендесе - баяулайды. Жоғары ... ... зат ... ... (қоректену, тынысалу) жылдамдайды.
Ядро - жасушаның реттеуші орталығы. Пішіні - домалақ, таяқша, үрмебұршақ тәрізді, екі жағы қысыңқы және т. б. эритроциттер (қан ... мен ... ... ... ядро ... ... ... цитоплазмадан бөліп тұратын екі қабат жарғақша қаптайды. Ядроның ішінде толтырып тұратын іркілдек ядро ... ... Ядро ... да өте ұсақ ... - ... бар. Ядро солар арқылы цитоплазмамен байланысады. Ядро цитоплазмамен тығыз байланысып, жасушаның барлық тіршілік әрекеттеріне (өсу, көбею, зат алмасу) қатысады. Ядро ... ... ... ... (ядроға енуі, ядродан шығуы) реттейді. Ядро шырынында хромосомалар мен ... ... (гр. chroma - ... гр. soma - тән, тез ... дене) - тұқымқуалау қасиетін сақтайтын жіл, таяқша тәрізді түзіліс. ... дене ... ... саны ... - 46, жыныс жасушаларында 23. Хромосоманың бөліктерін - (грекше гр. genos - туыс, тегі бір) ... ... ... ұзындығына қарай түзу сызық бойымен орналасқан. Олар тұқымқуалау белгілерін ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отырады.
Ядрошықтар - кейбір жасушаларда пішіні мен ... ... ... ... ... (денешік). Жасушалардың бөлінуге дайындық кезеңінде ядрошық жойылып, басқа кезеңінде қайта түзіледі. Ядрошық нуклеин ... ... ... ... ... -- ... және ... ішіндегі бөлшектердің (ядро, митохондрии, хлоропластар, пластидтер) бетінде орналасқан молекулалық мөлшердегі (қалыңдығы 5 -- 10 нм), белокты-липидтік ... жұқа ... ... мембрана өткізгіштік қасиетіне байланысты клеткада тұздардың, қанттың, амин қышқылдарының, иондардың, т.б. заттардың алмасу өнімдерінің концентрациясын, олардың тасымалын және алмасуын реттейді. ... ... ... тұрған биологиялық мембрана клеткалық мембрана деп аталады. Клеткалық ... қос ... ... ... ... ... мембрананың құрылымы мен ерекшелігі туралы нақты ғылыми мәліметтер 20 ... ... ... ... 1902 ж. ... ... Э. ... мембрананың құрамында май тектес заттар болады деген пікір ... 1926 ж. ... ... Э. ... мен ... адам эритроцитінің қабықшасынан сол затты бөліп шығарды.
* Ал 1935 ж. ағылшын ғалымдары Л.Даниелли мен Г.Даусон және америкалық биолог Дж. Робертсон ... ... ... ... ... Кейін электрондық микроскоп және рентгендік анықтау әдістерін қолдану нәтижесінде клетканың барлық бөліктеріндегі биологиялық мембрана табиғатының ұқсас болатыны анықталды.
Биологиялық мембрана -- аса ... ... зат. Оның ... ферменттік белоктар, ерекше рецепторлар, электрондарды тасымалдаушы, энергияны ... ... ... ... гликопротеиндер мен гликолипидтер болады. Мембраналық белоктардың көпшілігі ... ... өтіп ... ал ... оған ... ғана еніп ... ... жатады. Мембраналық белоктар түрлі қызмет (мысалы, гликопротеиндер антиген ... ... ... ... ... (мысалы, хлоропластарда жүретін фотосинтездің жарық реакциялары немесе митохондриидағы тотыға фосфорлану процесі) биологиялық мембрананың өзінде жүреді. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ортадан оқшаулауы арқылы клетканың морфологиялық тұтастығын сақтайды

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология сабақтарында цитологиялық білімдерді қолдану әдістемесі64 бет
Дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздері2 бет
Цитология және гистология66 бет
Цитология және оның органоидтары5 бет
Цитология лекция тест және бақылау сұрақтары глоссарий оқу құралы46 бет
Цитология негіздері4 бет
Цитология негіздері. Жасушаның химиялық құрылысы26 бет
Бейіндік оқыту5 бет
Генетика15 бет
Генетика және селекция негіздері лекциялар60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь