Томас Кунның, Имре Лакатостың, Стивен Тулминнің ғылыми теориялары жайында

Ғылыми білімнің дамуы мен оның психологиялық пен әлеуметтік реконструкциясы туралы Томас Кун өзінің «Ғылыми революцияның құрылымы» атты шығармасында жариялаған. Бұл шығармада жеке ғалымның және ғылыми ұжымдардың қызметінің психологиялық пен әлеуметтік факторлары қарастырылған.
Кунның пікірінше, ғылымның дамуы – ол екі кезеңнің бір-бірін ауыстыру процесі – «нормалы ғылым» және «ғылыми революция». Екіншісі ғылымның тарихында біріншіге қарағанды аз кездеседі. Кунның концепциясының әлеуметтік-психологиялық аспекті – ол ғылыми ұжымның өкілдерімен нақты бір парадигманы ұстану, яғни, бұл оның ғылымның әлеуметтік құрылымында алатын орыны, ғалым ретінде қалыптасуындағы ұстанатын принциптері, мейірі мен эстетикалық себептері мен мәнері. Осы факторлар ғылыми ұжымның негізін құрастырады.
Кунның концепциясында парадигма деген сол ғылыми ұжыммен қолданатын жалпы идеялардың жиынтығы мен методологиялық ұстанымдары. Парадигмаға келесі екі қасиеттер тәрізді: 1. ол ғылыми ұжымның қызметінің негізі болып қабылданады, 2. ол өзгеріс сұрақтарды, яғни зерттеушілерге жол ашады. Парадигма – ол әр ғылымның бастамасы, мақсатқа сай фактілерді іріктеуге және оларды сараптауға бағытталған. Парадигма әлде «пәндік матрица» келесі маңызды компоненттерден тұрады: 1. «мағыналық жалпылау» - ол ғылыми топтың мүшелерімен логикалық түрде күмәнсіз және қайшысыз қолданатын пікірлер; 2. «парадигманың метафизикалық бөлшектері», мысалы, «жылу дегеніміз затты құрастыратын бөлшектердің кинетикалық энергиясы»; 3. құңдылықтар, мысалы, болжауға қатысты, сандық болжаулар сапалықтан үстемді болу қажет; 4. жалпы бәрімен қабылданған үлгілер.
Осы компоненттердің барлығы ғылыми ұжымның барлық өкілдерімен білім алу кезеңінде қабылдану керек, олардың ролі кейін «нормалы ғылым» кезеңінде қызметінде үстемді және негізгіге айналады. «Нормалы ғылым» кезеңінде Кун фактілерді үш түрге бөледі: 1. Заттың мәнің ашуға арналған фактілер; зерттеу бұл кезде фактілерді анықтау мен кең жағдайларда белгілеуден тұрады; 2. үстемсіз, қызықты емес фактілер, бірақ парадигмалдық теорияны шығарғанда салыстыруға қажетті; 3. парадигмалды теорияны шығаруға үшін керекті эмпириялық жұмыс.
        
        Томас Кунның ғылыми революция теориясы. 
Ғылыми білімнің дамуы мен оның ... пен ... ... ... ... Кун өзінің атты шығармасында жариялаған. Бұл шығармада жеке ғалымның және ғылыми ұжымдардың қызметінің психологиялық пен әлеуметтік ... ... ... ... ... - ол екі ... бір-бірін ауыстыру процесі - және . Екіншісі ғылымның тарихында біріншіге ... аз ... ... ... ... аспекті - ол ғылыми ұжымның өкілдерімен нақты бір ... ... ... бұл оның ... ... ... ... орыны, ғалым ретінде қалыптасуындағы ұстанатын принциптері, мейірі мен эстетикалық себептері мен мәнері. Осы факторлар ... ... ... ... ... ... парадигма деген сол ғылыми ұжыммен қолданатын жалпы идеялардың жиынтығы мен методологиялық ұстанымдары. ... ... екі ... ... 1. ол ғылыми ұжымның қызметінің негізі болып қабылданады, 2. ол ... ... яғни ... жол ... Парадигма - ол әр ғылымның бастамасы, мақсатқа сай фактілерді іріктеуге және оларды сараптауға бағытталған. Парадигма әлде ... ... ... ... 1. - ол ғылыми топтың мүшелерімен логикалық түрде күмәнсіз және ... ... ... 2. , ... ; 3. ... ... болжауға қатысты, сандық болжаулар сапалықтан үстемді болу қажет; 4. жалпы бәрімен қабылданған үлгілер.
Осы компоненттердің барлығы ғылыми ұжымның барлық ... ... алу ... ... ... олардың ролі кейін кезеңінде қызметінде үстемді және негізгіге айналады. ... Кун ... үш ... ... 1. ... ... ашуға арналған фактілер; зерттеу бұл кезде фактілерді анықтау мен кең жағдайларда белгілеуден тұрады; 2. үстемсіз, қызықты емес фактілер, бірақ ... ... ... ... қажетті; 3. парадигмалды теорияны шығаруға үшін керекті эмпириялық жұмыс.
Бірақ осымен ғылыми қызмет шектелмейді. сол ... ... ... ... ... ... ... байланысты, яғни, ол пайда болып жатқан ғылыми мәселелерді шешкенше дейін. бір кезеңінде парадигманың болжауымен бақылаудың нәтижелерінің арасында қайшы туады, ... ... Сол ... саны ... ... ... ... тоқтап, дағдарыс туылады, осы жағдайды тек жаңа парадигмаға әкелетін жаңа ғылыми теориямен шешуге болады.
Кунның ... жаңа ... ... ... таңдау логикалық мәселеге жатпайды: . көп ... ...
атты ... ... ... үш ... ... Бірінші, ғылыми қызметте атты құбылысты мүлдем жоққа ... Осы ... ... Дж. ... Оның ... ғылым ешқашанда өз орынынан жылжымас еді, ғалымдардың қызметінің негізгі формасы болса. Оның пікірінше, осындай деген ... және ... ... жоқ, ... ... шықпайды.
сынында екінші бағытты ұстанған Карл Поппер. Ол Уоткинске қарағанда, ғылымда кезеңді жоққа шығармайды, ... Кун ... ... ... ... ... айырмашылық қөрмейді. Оның пікірінше, Кунның нормалы емес және ... өзі үшін ... ... ... ... аянышын тудырады: . Поппердің пікірінше, ғалым бір теорияның шеңберінде қызмет етседе, ол оның шеңберінен шығады. Бірақ ол басқа шеңберде болғансон, ... және кең. ... ... ғылымының сынауында үшінші бағыт бойынша нормалы зерттеу бар, бірақ ол ғылым үшін негізгі емес, ... ... ... ... ... ... ... мән бермеу керек, ол жағымды да, жағымсыз да емес. Стивен Тулмин айытқандай, ғылымда ғылыми революциялар жие ... ... тек ... ... ... ... ... революциялар ғылымның тоқтаусыз дамуында драмалық үзіліс емес. Оған қарай ол ғылыми дамудың өлшеу бірлігі болады. Тулмин үшін ... ... ... ... кем, ал нормалы ғылым - кумулятивтілігімен кем.
Және Кунның ғылыми революция түсінігіде сонша ... ... Бұл ... ... тек ... қатысты. Осы жағдайда Кунның оппоненті Имре Лакатос. Ол ... Кун ... ... ... мүлдем жоққа келтіреді, Кунның пікірінше, жаңалық ашудын логикасы емес, психологиясы бар, ... ол бір ... ... иррационалды бейнемін ауыстырды.
Сөйтіп, Кунның концепциясы үлкен пікір-таластан өтіп, оның оппоненттері ғылыми дамудың өз модельдерін ұсынған: Имре Лакатостың ... мен ... ... пікірі келесі орын алады.
Имре Лакатостың зерттеу бағдарламасының методологиясы.
Ғылымның тарихи өзгерісінің талдауында логикалық дәстүрді сақтауға ұмтылыс жасаған Имре ... ... ... ... ... ... ... негізі /әлде методологиялық концепцияның/ сыңшыл принцип болу керек. Бұл принцип әр ғылыми қызметтің универсалды принципі болады; бірақ реалды ғылым ... ... ... және ... фальсификация үстемді болмау керек. фальсификационизм>> рационалды ғылымы туралы арман ... мен әр ... ... өз ... бет ... себеп емес; зерттеушінің рационалды әдеті бір-неше стратегияны қамтиды, олардың ортақ мағынасы - бұл ... жаңа ... ... үміт берсе ғана алға басады, сонда сөзде ақталады. И. ... ... мен ... жатқан ғылымның практикалық рационалдылығының арасында айырмашылық көріп, реформалау ... ... ... ... атты ... концепция әлде ғылыми-зерттеу бағдарламасының методологиясы. Осы теорияны ол атты шығармасында жариялады.
Лакатостың айтуынша, Поппер көрсеткендей ғылымда ... ... ... бауы ... ғылыми зерттеу бағдарламалар, яғни нақты құрылымнан тұратын теориялық саптар. Әр зерттеу ... бар. ... ... modus tollens-ді қолдануға қарсы шығады. Оның орнында бар гипотезаларды дамыту әлде жаңа сол ядроны айналатын қалыптастыру үшін біз ... ... ... ... ... бірінші қорғау белдігі өту қажет; қатқан ядроны қорғап, ол бейімделу, ... әлде ... ... қажет. Поппер тек теориялардың арасындағы күресті қарастырса, Лакатос құрайтын жоққа келтірілетін және бәсекестік теорияларды қана емес, сонымен ... ... ... ... күреске назар аударады. Сөйтіп, Лакатос ғылымның дамуын нақты ғылыми теорялардың кезектесуі емес, зерттеу бағдарламалардың шығуы, өмірі мен құлдырауы.
Бірақ, Лакатостың ... ... неге ... ... ... ... ... Логика мен методология бұл жерде күшсіз, Кунға қарағанда ол бағдарламаның мазмұны логикалық тұрғыдан салыстырмалы, және ... ... ... ... ... ... рационалды бағыт ұсынуға болады. Лакатостың пікірінше ұсталған пікірлердің ауысуы мен ... яғни ... ... ... ... ... ... екі бәсекестік бағдарламаларды салыстыру үшін Лакатос мәселелердің жылжу түсінігін ұсынды.
Зерттеу бағдарламасы ... ... оның ... өсуі эмпириялықтан үстемді болса, яғни, ол жаңа фактілерді болжаса //. Бағдарлама регрессивті, оның теориялық өсуі эмпириялықтан қалып қойса, яғни, кездейсоқты ... әлде ... ... ... ұсынылған фактілерге кешіктірілген түсініктеме берсе //. Егер ... ... ... түрде бәсекеске қарағанда көп түсіндірсе, онда оны және сол бәсекес бағдарлама ысырылады. Мәселенің болғанда бағдарламаның қатал ядросын сақтау ... Ал ... ... ... ... ... ... ұшырылған бағдарламаның дамуының ішкі ресурстарында негіз табуға мүмкін, сол арқылы ол өзі қалып қойған бағдарламадан озық ... ... ... ... ... ... жоқ, яғни, зерттеу бағдарламаны бұзатын себеп жоқ. Ғалым сезімге басылып өзінің экспериментін бағдарламаның бұзушысы деп санайды, ... ... ... ... біреу өзінің бағдарламасын шешуші экспериментті ұсынса және ол женушіге айналса, алғашқысы өзінің атағынан айырылады. ... ... ... ... атты ... біз ... ... революция сонша үстемді және маңызды емес, себебі, ғылымның дамуында ешқашан бір бағдарлама үстемді болмайды, өз арасында бәсекес теориялар, идеялар мен ... бар. ... ... ... бір ... ... ... басқасы - артқа шегінеді, ал үшіншісі - қайтадан қарастырылып жаңа құрылымға ие ... ... ... ... негізін сонша бұзбайды, ғалымдардың көбісі өз ісін жалғастырып, осы жағдайға аңғармайды. Әйгілі және ... ... ... әлде жәй ... - осы ... бәрі ... ... ретроспективті түрде болады. Лакатостың пікірінше, ғылымның дамуы әр ... ... , оның ... ... ... Тулминнің ғылыми дамудың эволюциялық моделі.
Батыста кең қалыптасқан және жарияланған постпозитивизм бағытының бір нұсқауы - Стивен ... ... және атты ... ол ғылым мен білімнің дамуын қоршаған ортаны терең түсіну деп, Поппердің сияқты ақиқат пікілерді ұсынуда көрмейді /Поппердің деген тұжырымды ... ... ... өзінің рационалдылық туралы түсінігін абсолютистердің түсінігіне қарсы қояды, олар жүйені тек авторитетке лайық болса, уақыттан тыс, универсалды стандарттарға, мысалы, Платон ... әлде ... ... ... деп; ... қатар релятивистердің бір нақты тариха уақытқа лайық, яғни универсалды баға беруге болмайды деген пікірінеде қарсы шығады. Тулмин үшін, . Басқаша ... ... - ... негізделген ғылыми зерттеу нормативтерлерге, нақты түрде, бағалау нормативтерге және ... ... ... ... ... бәріне ортақ стандарттары жоқ және мүмкін емес, олар мен ... ... ... ... ... жаңа ... ... сұрақтарға да өзгеріс әкелді. Біріншіден, ғылыми революция туралы ... ... ... пен ... ... ... ... униформистік пен революциялық түсінулердің шектігін білдіреді. Униформистік, әлде кумулятивтік моделі ... ... ... жүйе ... ... универсалды абстракттілі идеалға тұрақты және тоқтаусыз жақындау. ... әлде ... ... рационалдылықтың нормаларының ауысуын білім жүйесінің толық өзгеруі. Расымен, ескі пәндік жүйелердің ұғымдары логикалық түрде байланысты болғансон, біреуінің құлдырауы жүйенің бәрін ... ... ... әкелді және ғылыми революцияны гештальттердің ауыстырылуы. Тулмин айытқандай . Популяцияның ішіндегі ұғымдар автономдылығымен ... олар ... ... ... әр-түрлі мақсатпен және ықтималды тәуелсіз деңгеймен шығуы мүмкін.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Р.Л. Стивенсонның «Қазына аралы» романының қазақша аудармалары47 бет
Қазақстан Республикасы мен Канада арасындағы қатынастар4 бет
Басқару жүйесі14 бет
Бизнес аңыздары (әлемнің бай адамдары) туралы мәлімет9 бет
Бизнес аңыздары (Әлемнің бай адамдары). Стив Джобс9 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы4 бет
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет
Азаматтық құқық негіздері жайында6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь