Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі

Диссертациялық жұмысының өзектілігі. Жалпы музейдің адамзат тарихындағы алатын орны ерекше екені белгілі. Қазіргі кезеңде музейлер алдында болашақ үшін мәдени мұраны сақтау және тарихи мәнді құндылықтарды замандастар үшін көрсету, насихаттау мәселелері тұр. Мәдени құнды көне заттарды көрсету, жалпы адамзаттық мәнін ашу арқылы музейге келушілердің адамгершілік, рухани өсуіне әсер ету, ағарту мақсаттарын әрбір музей өз саласына сай музейлік орта жағдайында іске асыруда [1].
Қазақ даласында осы күнгі музей және ол жайындағы ұғым ХІХ ғасырдан бастап қалыптаса бастады. Бұл қазақ жерінің игерілмеген табиғи байлығын әлсіреген Ресей экономикасын көтеруге барынша пайдалану мақсатында патша өкіметінің даланы зерттеуге ғылыми экспедициялар аттандыруына байланысты болды. Себебі, олардың арасында Орыс ғылым академиясы, географиялық қоғамы, қоныс аудару басқармасы сияқты мекемелер мен ұйымдар жіберген экспедициялардың жекелеген мүшелері даланың қазба байлықтарын зерттеумен қатар, қазақ халқының тарихы, салт-дәстүрлері мен тұрмысы жайында мағлұматтар жинастырды. Бұл деректердің басым көпшілігі күні бүгінге дейін өз құндылықтарын жоғалтқан жоқ.
Экспедиция мүшелері өздері жинастырған қазақ халқының этнографиясы мен қолөнерін бейнелейтін бұйымдарды Ресейдің орталық қалаларында ұйымдастырылып отыратын түрлі көрмелерге жіберіп отырды. Мысалы, 1867 жылы 23 сәуір күні Петербург қаласында болған Бүкілресейлік этнографиялық көрмеде қазақ даласынан жіберілген бұйымдар да көрсетілді. Осы көрме жайында ресейлік «Северная почта» газеті: «Бұратана халықтар этнографиясы бөлімі жалпы осы көрменің ең әдемісі, әрі көрермен үшін ең тартымдысы болып отыр. Бұл бұйымдар тек этнограф мамандарды қызықтырып қана қоймай, одан хабары жоқ қарапайым көрермендерді де таң қалдыруда» [2] - деп жазды.
Осындай жоғары деңгейдегі алғашқы үлкен сыннан сүрінбей өткен қазақ этнографиясы мен қолөнер бұйымдары ендігі жерде Ресейдің орталық қалаларында ұйымдастырылатын түрлі көрмелерден өзіндік ерекше орынға ие болды. Сонымен, ұлтымыздың этнографиясы мен қолөнер бұйымдары қазақ даласы шеңберінен асып, өзінің бар әсемділігімен өзге мемлекеттер мен халық өкілдеріне де танымал бола бастады.
Дегенмен өлкеде жұмыс атқарған ғылыми мекемелер мен ұйымдардың қазақ жерін зерттеудегі еңбектері мен жинастырған жәдігерлерінің басым көпшілігін көрмелерге жіберу түрлі себептерге байланысты мүмкін болмады. Осыған орай бұл бұйымдарды бір жерге топтастыру және оларды өлкені зерттеуші басқада экспедициялардың, жекелеген ғалымдардың пайдалануына мүмкіндік жасау, көпшілік назарына ұсыну қажеттілігі музей ұйымдастыруды талап етті [3].
1. Ілиясова Р. Қазына. – Алматы: Зерде, 2001. – 312 б.
2. Ахметова С.Ш. Историческое краеведение в Казахстане. – Алма-Ата: Казахстан, 1982. – 168 с.
3. Мұстапаева Д.Ө. Қазақстандағы музей ісінің тарихы. Оқу құралы. –Түркістан: Тұран, 2011.
4. Ахметова С.Ш. Становление музейного краеведения в Казахстане (1917-1932 г.г.) // Известия КазССР. Серия обществ наук. – 1980. – № 3. – 51 с.
5. Қартаева Т.Е. Әлемдік музейлер кеңістігі. Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2013.
6. Мәдени мұра бағдарламасы. – Алматы, 2004. – 10-11 б.
7. Энциклопедия «Актобе» / Под ред. М.К. Тажибаева. – Актобе: Отандастар-Полиграфия, 2002. – 786 с.
8. Құрманбек Е.Ж. Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі – ғылыми-зерттеу, насихат орталығы. Оқу құралы. – Ақтөбе: А-Полиграфия, 2009. – 188 б.
9. Вишневецкая В.А. Из истории собрания среднеазиатских-казахстанских коллекции МАЭ (до октябрьский период) // Памятники традиционно-бытовой культуры народов Средней Азии, Казахстана и Кавказа. Сборник МАЭ.Т.XLIII. – Л.: Наука, 1989. – 222 с.
10. Годовые отчеты облмузея 1929-1999 гг. // Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі (АОТӨМ) кітапханасы.
11. Кадырбаев М.К. Отчеты археологических раскопок 1973-1981 гг. // Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі (АОТӨМ) кітапханасы.
12. Қасейінов Д.Қ. Қазақстандағы тарихи-мәдени мұраларды қорғау, сақтау, зерттеу және насихаттау мен пайдалану мәселелері // Қазақстан музейлері. – 2004. – № 1.
13. Гуцалов С.Ю. Отчеты археологических раскопок 1980-1985 гг. // Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі (АОТӨМ) кітапханасы.
14. www.aktobe-museum.kz
15. Мәдени мұра №5 (50), 2013.
16. Орлов Ю.А. В мире древних животных. – М.: Наука, 1968.
17. Отчет ботанической экспедиции под руководством профессора Е.Агелеуова, 1987-1991 гг.
18. Қазақстан музейлері. №4 (10), 2006. 44-45 бб.
19. Файзуллина Г.Ш. Қазақстан мұражайларының тәуелсіздік кезеңіндегі (1991-2005 жж.) мәдени-ағарту істерінің жобасы, еліміздің мәдени мұрасын сақтау факторларының бірі // Қазақстанның мәдени мұрасы. Халықаралық ғылыми конференция материалдары. – Алматы, 2005.
20. Құрманбек Е.Ж. Құнды мұралар. – Ақтөбе: Ақжар-АБК, 2007.
21. Из истории Актбинской области. – Актобе, 1991.
        
        КІРІСПЕ
Диссертациялық жұмысының өзектілігі. Жалпы музейдің адамзат тарихындағы алатын орны ерекше екені белгілі. Қазіргі ... ... ... болашақ үшін мәдени мұраны сақтау және тарихи ... ... ... үшін ... ... ... тұр. Мәдени құнды көне заттарды көрсету, жалпы адамзаттық мәнін ашу арқылы музейге келушілердің ... ... ... әсер ету, ... ... ... музей өз саласына сай музейлік орта жағдайында іске асыруда ... ... осы ... ... және ол ... ұғым ХІХ ғасырдан бастап қалыптаса бастады. Бұл қазақ жерінің игерілмеген табиғи байлығын ... ... ... ... ... пайдалану мақсатында патша өкіметінің даланы зерттеуге ғылыми экспедициялар аттандыруына байланысты болды. Себебі, олардың арасында Орыс ғылым академиясы, географиялық қоғамы, ... ... ... ... ... мен ... жіберген экспедициялардың жекелеген мүшелері даланың қазба байлықтарын зерттеумен қатар, қазақ халқының тарихы, салт-дәстүрлері мен тұрмысы жайында мағлұматтар жинастырды. Бұл ... ... ... күні бүгінге дейін өз құндылықтарын жоғалтқан жоқ.
Экспедиция ... ... ... ... халқының этнографиясы мен қолөнерін бейнелейтін бұйымдарды Ресейдің орталық қалаларында ұйымдастырылып отыратын ... ... ... отырды. Мысалы, 1867 жылы 23 сәуір күні Петербург қаласында болған Бүкілресейлік этнографиялық көрмеде ... ... ... ... да көрсетілді. Осы көрме жайында ресейлік газеті: [2] - деп жазды.
Осындай жоғары деңгейдегі алғашқы ... ... ... ... ... ... мен қолөнер бұйымдары ендігі жерде Ресейдің орталық қалаларында ұйымдастырылатын түрлі көрмелерден өзіндік ерекше орынға ие ... ... ... этнографиясы мен қолөнер бұйымдары қазақ даласы шеңберінен ... ... бар ... өзге ... мен халық өкілдеріне де танымал бола бастады.
Дегенмен өлкеде жұмыс атқарған ғылыми мекемелер мен ұйымдардың қазақ жерін зерттеудегі еңбектері мен ... ... ... ... ... ... түрлі себептерге байланысты мүмкін болмады. Осыған орай бұл бұйымдарды бір ... ... және ... ... ... басқада экспедициялардың, жекелеген ғалымдардың пайдалануына мүмкіндік жасау, көпшілік назарына ұсыну қажеттілігі музей ұйымдастыруды талап етті ... - ... ... ... ... ... және рухани мәдениетті танытуда, зерттеу мен насихаттауда үлкен рөл атқарады. Әсіресе, ұлттық, мәдени, азаматтық, әскери, еңбек жетістіктерін, әдет-ғұрып, ... ... ... оның ... зор. Музей ісі - ғылымның, білім беру ісінің маңызды бір саласы. Осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... істеп келді. Кеңес дәуірі кезеңінде жалпы тарихи, тарихи-революциялық, әскери-тарихи, этнографиялық, өлкетану музейі болып бөлінді де, олар жалпы музейлердің 63 % - ын ... ... ... ... бағытындағы музейлер басым. Оларға мемлекет тарапынан көп көңіл бөлінуде. Себебі, ... ... ... ... қор, ... ... үгіт-насихат бағыттары жұмыс істеп, жас ұрпақты тәрбиелеу жұмысында маңызды рөл ... ... ... аса ... ... мен ... жәдігерлерді сақтайтын қазыналық қор ретінде қалыптасты. Уақыт өте келе ол ... ... ... ... ... дейін дамып жетілді. Жаңа мыңжылдықта адамзаттың жаһандану дәуіріне аяқ басу кезеңінде музей қызметіне жаңа ... ... мен ... ... ... ... Қазақ халқында ата-баба мұрасына ерекше құрметпен қарап, салт-дәстүрін сақтап өсіп келе ... ... ... беру тек ... ... ... сөздер немесе шебер әрі орынды айтылған ақыл-кеңеспен, ... ... ... ... ... отырумен шектелмейтіні белгілі. Отбасы тәрбиесінен басталатын Отанын, ел-жерін сүю, ардақтау қатарлы т.б. қасиеттер әрбір жеткіншек пен азаматта өз ... ... ... облысының тарихын, оның табиғатын, байлық ресурстары мен шаруашылық ерекшеліктерін, географиясын, жануарлар әлемін жетік білуінен бастау алатыны сөзсіз. Музей қоғамдық ... ... ... ... функцияларын қоғамдық-экономикалық жағдайға сай жүргізеді. Арнайы пән ретінде музейтану теориялық және әдістемелік бағытта музей ісін дамытып, оның тарихи ... ... [4]. ... ... ... ... ... негізгі денін тарихи-өлкетану музейлері құрайды. Қазақстанның осы тарихи-өлкетану бағытында жұмыс жасайтын музейлердің қатарында Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі мен өңірлік музейлердің ... ... ... зерттеудің, сол арқылы болашақ музейтанушы және ескерткіштанушы маман ретінде ғылыми-практикалық танымды арттырудың маңызы зор [5]. 1929 жылы ... ... ... ... музейі осы өлкенің табиғатын, археолиясын, архитектурасын және этнографиясын ... ... ... 52 000 жуық ... бар. Жыл сайын музей экспозициямен 100 000-ға жуық адам танысады. Мұнда өлкенің пайдалы ... ... ... мен ... кездесетін өсімдіктер дүниесі, археологиялық қазба кезінде табылған еңбек құрал-жабдықтары, қыштан жасалған ... ... ... ... құнды мәліметтер, сол кездегі қару-жарақ үлгілері (Есет батырдың заттары, Арал батырдың сауыты), этнографиялық материалдар қойылған. Халық ауыз әдебиетіне ... ... ... ... ... ... эпикалық туындылар, Қорқыт, Асан Қайғы, Шернияз ақын жөнінде маңызды деректер кездеседі. "Алаш" ұлттық-демокриялық қозғалысы, саяси-қуғын сүргін құрбандары, осы ... ... ... өкілдері (дихан Ш.Берсиев, композитор Ғ.Жұбанова, ғарышкер В.И. Пацаев т.б.) жөнінде құжаттар жинақталған. Ал, аудан бойынша , , , , , , , , , , , , ... ... ... ... яғни, музейлердегі буклеттер, жолсеріктер, анықтамалықтар, афишалар, пресс-релиздер, каталогтар, альбомдар, музейлік мақалалар жинағы, музейлік зерттеулер жинағы, музей жұмысы есептерінің жинағы ... бір ... ... ... ... ... тарихи-өлкетану музейі қоғам, қоршаған ортаның арасында қарым-қатынасты белсенді орнату, музей заты арқылы музей келушілеріне үздіксіз білім ... ... ... қабылдап қоғамға тарататын, қоршаған ортаға енгізу үдерісі музей коммуникациясы іске ... ... ... ... формасы түпнұсқалар, мәдениет және табиғат мұраларына интерпретацияланған музей экспозициясы болып табылады. Музей интерпретациясы дегеніміз (латын, interpretatio - ... ... - ... ... музей экспозициясындағы, музей дискурсты контекстіндегі мәдениет және табиғат мұралары нысандарын таныстырып, түсіндірудің күрделі жүйесі. Таным үдерісінің құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... пәні ретінде музей қорын жинақтаудан бастап, экскурсия жүргізу және ... ... ... барлық кезеңдеріне қатысады. Танымның ғылыми әдістері негізінде ... ... ... музей өзінің әлеуметтік және миссиялық қызметін атқарады, осылайша қоғамдық пікір ... ... ... ... көпшіліктің музейді интерпретация мен ойлар кеңістігінде қарастырылуымен жүзеге асады [6].
Сонымен қатар Ақтөбе облысында сақтауға, қорғауға, насихаттауға тұратын аңыз, шежіреге толы ... мол. ... ... - тұнған тарих. Осынау туған жердің төсінде сәулет ... ... әсем ... сыны ... де, сыры кетпей бүгінгі күнге жетіп отырғаны мәлім. Халықтың ғасырлар ... ... ... ... ... мұндай үлгілер айрықша ден қойып, зерттеуді қажет етеді. Осы орайда ... ... ... толы ... адамдардың атымен аталған қорымдар көптеп кездеседі [7]. Міне, осындай тарихи-мәдени ескерткіштерге экскурсия жүргізіп, оларды халыққа насихаттап-таныту ... ... бір ... ... ... Яғни, аудан көлеміндегі мәдени ескерткіштерді ашық аспан астындағы музей ... ... ... ...
Диссертациялық жұмысының зерттелу деңгейі. Қазіргі кезде Ақтөбе облыстық ... ... ... ... ... ... мақалалар мен кітаптар пайда болды. Бұл тақырыпты зерттеу барысында қазақстандық ғалымдар үлкен еңбек ... ... ... ... ... құрылуы, даму кезеңдері, өлке тарихының жинақталуы, зерттелуі туралы мәселелерді қамтитын, музей шежіресімен таныстыратын 2003-2010 жылдар аралығындағы облыстық музейдің директоры Е.Ж. ... атты ... ... көрді. Кітапта, қазіргі заман және тәуелсіз Қазақстан кезіндегі музей экспозициясы, ... ... ... зерттеулер экспедициялары жөнінде, сондай-ақ 2007, 2008, 2009 жылдарда музейде өткен көпшілік іс-шаралар пен ғылыми-зерттеулері, ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының еңбегі сіңген мәдениет қызметкері, өлкетанушы ... ... ... ... ... жатады. Соның бірі, музейдің этнография залында көрсетілген қазақтың ұлттық киімдері, зергерлік бұйымдары, сүйек ұқсату мен ағаш оюға ... ... ... ... ... облысынан табылған балбал тастардың табылған уақыттары, музейдің космос залы ... ... мен ... ... ... ... ... айтылған. Бұл кітап, музейдегі әр экспонат туралы сыр шертіп, Ақтөбе облыстық музейінде жинақталған материалдар негізінде жазылған.
Е.Ж. ... атты ... ... ... ... ... ... және археология залына қатысты ұлттық әйел киімдері, кебіс, тақия сияқты ... ал ... ... байланысты алтыннан жасалған тау арқары, салпыншақ сырғалар, алтын табақтар, сүйектен жасалған қасықтар және т.б суреттерге ... ... ... ... барысында қазақстандық ғалымдармен қоса Ресей зерттеушілері музейді зерттеуде үлкен ат салысты. Атап ... ... ... П.В. ... А.И. ... Ақтөбе облысы, Ырғыз жеріне түскен үлкен метеориттің құлауының пайда болуы туралы зерттеулер жүргізіп атты еңбегі жарық көрді. Әлемде теңдесі жоқ ... ... ... ... қазан шұңқыры әйгілі геолог-географ ғалымдарының назарын аудартып, жан-жақты зерттелді. Сондай-ақ Жаманшыңның зерттелуі ... ... ... ... шыққан. Бірнеше халықаралық ғылыми конференциялар мен симпозиумдар айтылған. Ақтөбе тарихи-өлкетану музейіне қатысты деректер мен батыс ... ... ... мұрасы мен ескерткіштерін көп зерттеген С.Е. Әжіғалидің бірнеше жинақтары диссертация жұмысын жазуда маңызды ... бірі ... ... С.Е. ... атты кітабында, атты монографиясында, атты кітабында қамтылады. Бұған қоса, Мәдени мұра ... ... ... ... ... да ... ескерткіштер тобы сипатталған.
1970 жылдардың басында тұңғыш рет Қазақстан ... ... ... ... жүргізу мақсатында Ақтөбеге келді. 1973-1974 жылдары Ш.Уалиханов атындағы тарих және этнология институты жанынан құрылған т.ғ.к. М.К. Қадырбаев басқарған экспедиция ... , , ... ... ... ... ... мен тұрмыс заттарын музей қорына тапсырған. Сонымен ... С.Ю. ... ... есебі мен М.К. Қадырбаевтың есебінде жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары барысында табылған заттар туралы жинақтарын келтірсек болады.
Диссертациялық жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... - ... ... ... жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі деп бағалай отырып, халықаралық музей ісімен тереңірек танысып, олардың ұлттық мұраттарымыз бен ... ... озық ... ... енгізіп, XXI ғасыр талабына сай келетін музейлер ... ... өлке ... ... ... ... мыңжылдықтарға жеткізу жолындағы қызметтерін жалғастыра отырып, еліміздің биік руханиятын, озық мәдениетін әлемге таныту болып ... Осы ... ... жету үшін мына ... ...
* ... ... тарихи-өлкетану музейінің қазақстанның тәуелсіздік жылдарындағы қызметін талдау;
* облыстық музейлердің ғылыми-ағартушылық қызметін анықтау;
* облыстық музейлердің баспа ісімен және ортамен ... ... ... ... ... музейлердің экспозициясындағы құндылықтардың экспозициялануын дамыту;
* музейлердің тарихи-туризм коммуникациясымен байланысын нығайту.
Диссертациялық жұмысының деректік негізі. Диссертациялық жұмысының негізгі дерек көздері біз ... ... алып ... Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі мен өңірлік музейлердің қор бірліктері, экспозиция ... ... ... аймағында жүрген археологиялық және этнографиялық экспедициялар материалдары, информаторлар мәліметтері, Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі ұйымдастырған ... ... ... ... көрген жинақтар, ғылыми семинарлар, дөңгелек стөлдер, көрмелер, Алматы қаласы музейлерінде сақталған Ақтөбе облысы қазақтарының материалдық мәдениеті ... және ... ... ... ... қолданылды. Сондай-ақ, Ақтөбе облысы өлкесіне қатысты ғылыми айналымдағы зерттеулер негізге ... ... ... ... негізгі мәселелер жинағынан, Мемлекетік бағдарламасы сайтынан, Мәдениет сайтынан, Ақтөбе ... ... ... және ... ... ... Тарихи-өлкетану музейлерінің негізгі бағыттары мен экспозициясына қатысты терминдер сөздігі музей ісіне қатысты оқу құралдарынан алынды.
Диссертациялық жұмысының ... ... мен ... әдістері. Диссертациялық жұмысын жазу барысында, тақырыптың мәнін ашу үшін қор жұмысының ғылыми-ағартушылық, топтап жинақтау, салыстырып-сараптау, ... ... ... ... ... ... жазу ... нақтылық, жан-жақтылық, объективтілік принциптері басшылыққа алынды. Сонымен қатар бұл мәселені талдау барысында ғылыми ізденістер ... ... ... ... ... музейінің қор жұмысына байланысты, ғылыми айналымдағы зерттеулер негізге алынды. Қор, ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың теориялық тұжырымдары мен зерттеу әдістері пайдаланылды.
Диссертациялық жұмысының хронологиялық шеңбері. Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі мен өңірлік ... ... ... ... ... ... дейінгі уақыт аралығындағы баспагерлік жұмыстарын, ағартушылық қызметі мен ортамен байланысын ... ... ... ... ... ... екі ... (бірінші тарау бес бөлімшеден, екінші тарау төрт бөлімшеден), қорытынды бөлімнен, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.
1 ... ... ... ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСУЫ
1.1 Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің тарихы
Ақтөбе облыстық ... ... ... ... асыл ... жинақтап, өлкеміздің өткені мен бүгінін жалғап отырған ... ... ... ... ... ірі мәдени ошақтың бірі [8, 56 б.].
Қазіргі таңда Ақтөбе облысында облыстық, аудандық, мемориалдық 17 музей қызмет етеді. Өлкеміздің тарихы, ... мен ... сыр ... ... ... ғалымдар тарапынан жоғары бағаланып, Отандық тарихпен өлке тарихының ... ... ... ... ... дерек көздеріне айналды. 1929 жылы шағын мектеп музейі ретінде шаңырақ көтерген музейдің алғашқы директоры педтехникумның оқытушысы Д.Темушко деген кісі ... Ол ... ... ... ... ... ... 1934 жылы қала шетіндегі Миссионерлер мектебіне көшіріліп, желтоқсан айына дейін сонда жұмыс жасайды. Сол жылы Ленин көшесі 35 ... ... ... Осы ... арасында музей қызметкерлері біршама экспонаттар жинайды. Енді орналасқан орны таршылық ете ... ... ... сот орындарына шағымдана жүріп, көлемі 250 шаршы метр болатын мекемесіне жөндеу жұмысын жүргізіп, музейлік бағытта диарамма ... ... ... ... ... Бірақ музей бұл орынға да тұрақтамайды.
1946 жылы партия мүшелерінің араласуымен ... ... 22 үй ... 120 ... метр ... бөлмеге музей, одан да үлкендеу бөлмеге облыстық ... ... Бұл ... музейді К.С. Черников басқарып, экспонаттар екі мыңға жетеді.
1951 жылы музей ісі бойынша шыққан қаулы негізінде жаңадан экспозиция жасақталып музей ... ... ... 1944 жылы 8 ... ... ... ... қаулысы бойынша Ойыл ауданында Ш.Берсеевке арналып музей ашылған. 1953 жылға дейін жұмыс жасап, облыстық музейге қосылады.
Біздің ... ... ... жұмыстар 1955-1963 жылдардағы тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты Ленинград ғылым академиясы жанындағы археология ... В.С. ... ... ... ... ... Солтүстік және Батыс аудандарында жүргізген қазба жұмыстарының нәтижесінде қола дәуіріне жататын көптеген археологиялық олжалар: екі құлақты қола қазандар, қоладан жасалған ... ... ... қапсырмалар, білезіктер т.б музей қорына түскен және экспедицияның жұмыс есебі тапсырылған [8, 29-30 бб.].
1965 жылы музей тарихында ерекше оқиға ... екі ... ... үй ... ... өтіп ... ... ретінде музейге беріледі. Оның жасақтау, көркемдеу жұмыстарын Орынбор көркем сурет шеберханасы суретшілері жүргізеді. Ашылу ... ... ... және ... ... Д.А. ... ... Осы жылдары облыстық атқару комитетінің төрағасы Р.Сәрсенова зейнеткерлік демалысына шығуына байланысты музей ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет Қазақстан ғалымдары археологиялық қазба жұмысын жүргізу үшін Ақтөбеге келеді. 1973-1974 жж. ... ... ... және ... ... жанынан құрылған тарих ғылымдарының кандидаты М.К. Қадырбаев (1932-1986 жж.) басқарған экспедиция барысында , , қорғандарынан сармат ... ... ... ... ... мен тұрмыс заттары табылған (сурет-1). Олар музей қорына тапсырылған [9, 6 б.]. ... ... ... ... ... директоры қызметіне Н.Петров тағайындалады. Осы жылы өлкетанушы В.В. ... ... жж.) ... ... ... өлке тарихын танып білуге жетелесе, , үйірмелері туған жерін сүюге, құрметтеуге үйретті. 1983-1985 жж. ... ... ... жұмысы жүргізіліп, көркемдеп безендіру жұмыстарын Свердловскінің шығармашылық-өндірістік комбинаты суретшілері орындап шығады 1990 жылы музей ... ... ... ... ... сақ-сармат тайпаларының жануарлар стиліне негізделіп, ағаштан ойылып жасалған тұтас композициямен безендірілген.
Музейдің екінші қатарға көтерілер ... ... мән ... жыл он екі ай ... ... ағаштан жасалды. Оны жасаған шеберлер Қазақстан өнеріне еңбегі сіңген қайраткер Б.Н. Пак және ... ... ... ... ... ... оның ... мәдениеті, салт-дәстүрлерінің мәнін аша түсті. Осы ретте қазақ халқының ерте заманнан бүгінге дейінгі мәдениеті, ежелгі мәдениеттермен сабақтастығы, ... ... ... ... орны мен рөлі туралы, тарихи-мәдени мұраны сақтау мен дамытудың маңызы зор ... Ал оны ... елге ... ... алар орны ерекше. Музейдің жаңа концепциясы дайындалып, түбегейлі өзгерістер енгізіліп қайтадан құрылды. Алғашқы құрылған залдардың бірі - ... ... ... ... ... ұлттық бағытта қайта жасақталды [10, 8 б.].
Сол жылдары музей залдарын жасақтап, қорын толықтыруға талантты қолөнер шеберлері суретшілер, ... ... ... ... ... ... Тұрсынжан, Құлмантегі, Күлипа, Қуандық, Жұбаниязовтар әулиеті, М.Телеуішов, С.Әлімбетов, А.Құрманалин, Ж.Кенбаев болды.
1980-2003 жылдар аралығында ... ... ... өркендеуіне ерекше үлес қосқан Қазақстан музейлері арасында алдыңғы ... ... ... ... ... іскерлігі, біліктілігі мен іздемпаздығы арқасында қарапайым қызметкерді музей ісінің ... етіп ... елге ... ... үлгі болған музей жөнінде тұңғыш рет еңбек жазған Р.Ілиясқызы ... ... ... ... ... қоры - ... ... ең басты жетістіктерінің бірі 95 мың есепке алынған экспонаттары. Зергерлік өнердің 29 туындысы Түркия мемлекетін Анкара, Стамбул ... ... ... ... ... ... ... этнографиялық бұйымдар көрмесі ұйымдастырылды. Құнды экспонаттардың ішінде алтын зерлі жіптермен бедерленіп тігілген қыжым кебіс, қыз бала ұзатылғанда ішіне ... ... ... т.б жеке ... ... ... ... және етегі зерленіп, өсімдік тәріздес оюлармен әшекейленіп тігілген ұзын жең ... ... ... ... қазақ әйелдерінің бір киер сәнді сирек кездесетін бұйымдар музейдің асыл қазынасы саналады. ... ... ... ... құнды бұйымдардың бірі зергерлік бұйымдар коллекциясы. Ақтөбе өңірінде жасалу тәсілі, өрнектелуі және ... ... ... стильдік жүйесімен дараланған шеберлік қалыптасқан. Қазақ шеберлері ағаш ыдыс-аяқ жасауға айрықша ден ... ... ... ... ... бұйым ерекше 1940 жылы музей қорына келіп түскен қымыз шара жасалу шеберлігімен, әсемділігімен ... ... ... бірі [8, 58 ... ... ең басты көрсеткіші мен мақтанышы, оның экспонаттары. Олар - ... ... ... ... ... пен ... ... мен зергерлік бұйымдар, нумизматика, сирек кітаптар, деректі құжаттар, фотоматериалдар коллекциялары. Музей көрмелері - ағаш үй, қазақтардың этнографиялық, ... ... ... ... ... ... Орскіде өткізілген.
Енді осы Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің залдарындағы коллекцияларға тоқсалсақ. Этнография және ... залы ерте ... ... ... халық шеберлері өнерлерімен, қазақ халқының музыка мәдениетімен, салт-дәстүрімен, этнографиясымен таныстарды. Музейге келушілер бұл залда тас, қола, темір дәуірінің аса ... ... көре ... ... ... Ақтөбе өңірін игеру мәселесіне көңіл бөле отырып, экспозицияға қойылған тас дәуірінің құралдары ... ... ... ... ... сол кезеңдегі адамдардың даму дәрежесінен хабар береді.
Ғылыми деректер бойынша зерттеушілер ежелгі Ақтөбе ... б.д.д VI-V ғғ. ... ... дамыған орталықтары болғандықтарын айтады. Ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесінде "Бесқопа", "Сынтас", "Нагорный" қорғандарынан табылған сармат шеберлерінің қолынан шыққан алтын бұйымдар мен ... ... ... ... ең биік туындылары болып табылады. Соның ішінде музейге келген көрермендерді елең еткізетін өн бойы ... ... ... ... ... ... ... сүйектен жасалған қасықтардың алатын орны ерекше. XV ғасыр өтседе өзінің қазіргі ең қолайлы түрін, бүгінгі күндегі талапқа сай ... ... ... ... келушілерді түрімен де әшекей безендіру шеберлігімен де таң қалдырады. Сүйектен жасалған әдемі сыйлық ... ... ... ... ... ... Олай ... 2500 жыл бұрын Ақтөбе жерінде адамдар өмір сүріп, тіршілік еткен, шеберлікпен айналысқан, ... ... ... [11, 13 б.]. ... қола ... арналған экспозиция сол кезеңде өмір сүрген, өзіндік мәдениеті болған Андрон тайпаларының шаруашылығы мен тұрмысы туралы баяндайды.
Сонымен қатар, жауынгер ару-перизаттар (амазонкалар) ... ... ... ... Қырғызстаннан кезіктіруде. Ал Қазақстанда осындай зират Ақтөбе өңіріндегі Елек ... ... ... ... ... бес қаруы сай қалпында жерленген зиратының амазонкаларын б.д.д IV ғасырдың жәдігерлері деп ... ... осы ... ... ... түрлері мен сақ тайпаларының патшайымы жөнінде деректер берілген [1, 51 б.].
Ғұн, оғыз-қыпшақ ... ... ... ... ... ... қорғандарынан табылған, соның ішінде ғұн шеберлерінің қолынан шыққан холцедоннан жасалған моншақ - әсем ... ... ... қазіргі күні де жылтырап тұр (сурет-3).
Ұлан байтақ Ақтөбе өңірі мыңдаған жыл ағымындағы тайпалар мен көшпелі халықтардың қоныс тепкен жері. ... бұл ... ... асты мен ... ... ескерткіштер алуан түрлі болып келеді. Ақтөбе жері қазақ сәулет өнері мектептерінің өзіндік дәстүрі айқын даралаған ерекше археологиялық аймақ.
Мұнда дәстүрлі ... ... мен ... ... ... ... Қобда-Електік, солтүстік арал маңы топтары ерекшеленеді. Ғасырлар қойнауынан бізге ... тас ... ... әр ... ... ... түскен. Ерте орта ғасыр (VI-VIII ғғ.) және орта ғасырларға жататын тас мүсіндер Талдық өзені, Барқын құмынан, Шет Ырғыз, Байғанин және ... ... ... ... ... ... музей деп айтуға болатын Байғанин ауданы жеріндегі Жем бойының ескерткіштері - ... ... ... ... сағанатастар, қойтастар, сандықтар, бесіктастар көріністері өздерінің безендіру көркімен, тас қашау ... ... ... Олар ... ... орын ...
Солтүстік Арал маңы халықтық сәулет өнерінің айқын ... - ... ... ... Орта ... және берідегі де қазақ сәулетшілеріне беймәлік мектеп мұнда Балғасын, Оңайбек ата, Мүсірәлі, Жаныс, Алмат т.б мазарлардың үлгілерінен көрінген [12, 93 б.]. ... ... ... ... - Ұлы ... ... ... қорымы. Мұнда тамаша тас қашау өнерінің туындылары 250-ден астам құлпытастардың ғажайып ансамблі сақталған. Абат-Байтақ құлпытастарын ғалымдар - ... ... тас ... ... ... ... деп бағалайды. Қазақстанда кездеспейтін ерекше архитектуралық тарихи ... XV ... ... Абат-Байтақ кесенесі. Асан қайғының баласы Абатқа салынған. Абат-Байтақ мавзолейінің макеті археология және этнология ... ... орын ... ... ... ... ұштары, тас құралдар, ыдыстар мен әшекей бұйымдар бұдан 40-30 мың жыл бұрынғы ... ... ... адамдардың материалдық мәдениетінің дамуы туралы түсінік береді. Осы залдың экспозициясында өте мықты ақпаратты және анық ... қола ... ... ... ... даласы екі үлкен ірі Еуразиялық қоғамдастықтың және тас қашау мәдениетінің жері. Бұны музейдегі алтын тау ешкі экспонаты дәлелдеп береді. ... ... ... ... ... ... ... қорғандарынан табылған алтын әшекей-бұйымдар, ыдыстар және б.э.д VI-V ғасырларда сүйектен жасалған әдемі аң бейнелері бейнеленген қасықтар ерекше көңіл аудартады. Зал ... ... ... ... ... ... Талдық өзені бойынан табылған ғұн көсемі жерленген жерден ... ... ... ... ... құмыра, ыдыс, мыс ожау, белбеу т.б ғұндардың аты аңызға айналған көсемі Аттила (400-453 жж.) туралы деректерді көресіз. ... ... ... ... аса ... себебі осы кезеңде Ақтөбе өлкесі қазіргі түркі ... ... ... ... басы ... ... Ежелгі түркілер мен қыпшақтардың ерекше алдыңғы қатарындағы ... ... қарт ... ... ... ... Оғыз ... көсемі жерленген жерден табылған мынадай ескерткіштер жүзік, белбеу, жүген, Батыс Қазақстан жерінде оғыздықтардың билік құрып, тіршілік еткенін көрсететін заттары экспозицияға ... ... ... ... әсем ... көрінісінде қойылған балбал тас ескерткіштерді - көшпенділердің заттық мәдениетінің баға жетпес дүниелерін тамашалауға болады. Олар Ойыл ауданындағы Барқын ... ... ... өлке ... ... ... Бірсағыр-Сағыз өзені бойынан табылған б.э.д VI ғасыр мен XI-XIII ғасырларға жататын құнды ескерткіштер (сурет-4), [8, 5-6 бб.].
1954-1963 жылдары В.Сорокин бастаған ... ... ... ... ... 1955 жылы музейге бірінші мүсінтасты сол кісілер тапсырған. Бұл тас мүсін Новоресей ауданының деген жеріндегі ... ... ... Тас ... ... ... бойынша басы сынған, оң қолымен омырауындағы не қаруды, не белгіні ұстаған, сол қолы белдігінде. Бұл тас ... ... ... ... бет ... ... етіп қашалған, сақал-мұрты салаланып барып, одан төменгі жағында үш ... ... ... ... - 0,76 м ... ... ... сүйенсек, ескерткіштің жасалу мерзімі орта ғасырдың басына, яғни Түрік қағанаты дәуірлеген XI-XIII ғасырларға жатады. Бұл өлкеде табылған екі ... ... 1960 жылы ... ... ... ... [13, 8 б.].
1906-1907 жылдары Ақтөбе маңындағы қорғандардан адамның беті түскен домалақ тастар табылғаны ... ... - 60 см. ... ... бет ... ертедегі түркі көшпенділері үшін тас мүсін орнына ... ... ... айтылады [1, 135 б.].
Зал төрінде, осы дәстүрлі қолөнердің биік туындысы, ... сан ... ... төл ... - алты ... киіз үй ... ... (сурет-5). Үйдің сүйегін жасаушы - ойылдық шебер Т.Есниязов. Ал, киіз үйдің ... орын ... ... ... ... ағаш шебері А.Мұратов жасаған асадал, алтыбақан, керует, кебеженің көзтартар әсем ... ... ... ұқсамайтын, қайталанбайтын безендірулері, осы кезге дейін міні құрамай сақтаған табиғи өсімдік бояулары тамаша гармония құрайтын бейнелеу шеберлігімен ерекшеленеді. А.Мұратов ... ... ... және ... ... ... оның көркемдік безендіру жұмыстарын жасаған атақты шебер [1, 54 б.].
Енді осы шебердің ... ... ... ... ... ... үшін ағаштан жасалған бұйым - асадал (сурет-6). Асадалдың астыңғы және үстіңгі жағында төрт суырмасы, екі ... ... бар. ... - 165 см, ені - 89 см, іші екі ... тұрады. Асадалдың беті сары, қызыл, жасыл түсті өсімдік тектес және ерекше ою-өрнектермен әшекейленген. Оның астыңғы жағы азық-түлік сақтайтын кебеже рөлін ... ... ... ... ... үшін ... екен. Асадалдың арқалығы қалыңдау тақтайдан жасалған. Ол жасалу әдісімен, ... ... өте ... ... ... аса ... ... бірі болып саналады.
Ал, музейдің алтын қорына айналған бұйымдардың бірі - киіз үйге арналған дәстүрлі . Ол екі ... ... ... екі ... және ... ... ... есіктің биіктігі - 170 см, ені - 120 см, екі ... мен ... ... 7-8 см. ... есік ... ... ... ойылған. Оймыштың әр өрнегі өте нәзік, бір-бірімен астасып келген. Есік бөлшектерінің ою-өрнектері негізінен өсімдік символдық және ... ... біте ... араласуының нәтижесінде тұтас өнер туындысы болып шығады. Сықырлауық есік бөлшектерінің бір-бірімен шегесіз біріктірілгендігі көшіп-қонуға лайықталып жасалған.
Шебер қолынан ... өнер ... бірі - ... ... - 230 см. ... ағаштан жасалған, бет жағы геометриялық өрнектермен, төртбұрышты ... ... ... Екі жақ ... ... басы ... ... жасалған ілгіштер орнатылған. Адалбақан шаңырақтың адалдығын, тазалығын, білдіретін киелі бұйымдардың бірі. Сондықтан ол ... ... бас ... тұрады. Адалбақанға тек үй іші ғана киімін ілетін болған. Міне, сондықтан сөзінің өзіндік сыры мен мәні бар деп білуіміз ... 1940 жылы ... ... ... ... қымыз шара - жасалу шеберлігімен, әсемдігімен дараланып тұрған бұйымдардың бірі (сурет-7). Қайың ағаштан ойып жасалған, биіктігі - 50 см, ... - 60 см, ... ... сәнді болуы үшін жез мықты шегелермен көркемделе бекітілген. Шараны көтергенде ауытқып кетпеу үшін жезден төрт құлақ бекітіліп, сыртынан айналдыра жез ... ... ... ... ... ... белгісіз болғанымен, нағыз қас шебердің қолынан шыққандығы және шараны ауқатты адамдардың тапсырысы бойынша ... ... [1, 106-107 ... заманның салт-дәстүрімен жалғасып келе жатқан қолөнердің аса бай қазынасының бірі - қазақтың ... ... ... Экспозицияда жергілікті жердің ерекшеліктеріне бейімдеп орындалған ер адамдардың алтын, күміс ... ... ... ... ... ... ... кездесетін өкшесі биік, барқыттан тігілген, алтынмен зерленген әйел кебісі (сурет-9) қойылған.
Ақтөбе ... ... ... ... ... ... негізінен XIX-XX ғғ. жататын Батыс Қазақстан өңіріне тән 85 үлгіден тұрады. Коллекцияның басты ... ... ... немесе сән-салтанатта киілетін, халық арасында атанған дүниелерден құрылған. Халқымыздың ұлттық киімдерінің көптігіне байланысты, тек қолда бар ... ... ... атап ... ... ... сақталған өрнектелуі жағынан келісімді үндестік байқалатын қызыл барқытпен тысталған, әсем ... биік ... ... ... ... ... ... осы киімдермен жарасымды біртұтас салтанат құрайды. Ал, алтын жіппен зерлеп кестеленген қалыңдықтарға, не ілуге, киікте берілетін өте қымбат киім - . Ұзын ... ... кең ... ... ... ... ... өңірде жоғарғы тұсын әсем баулармен байлап иыққа іліп қана киген. Қымбат барқытпен тысталып, асқан шеберлік, ерекше нәзіктікпен, гүл бейнелі өрнекпен ... ... бұл ... кездесетін дүние музейдің асыл қазынасы саналады.
Сонымен қатар, музей қорында жинақталған дәстүрлі өнер коллекцияларының ... ... ... бірі - ... өнер [1, 119 б.]. ... ... зергерлік бұйымдар алуан түрлілігі жөнінен, сапасы жағынан республикадағы ең елеулі жиынтық, ... ... ... ... ... ... Биік талғамды ата-бабаларымыздың эстетикалық сұранысына сай келген Батыс Қазақстанның қайталанбас ерекшеліктерімен жасалған қос бауырлы бас жүзік, сырға, үзбелі ... ... ... ... ... ... көлемімен, сыртын сіркелеу, алтындау, асыл тастардан көз орнату тәсілдерімен көркемделуі ерекше салтанатты көрінеді [14].
Өңіржиек - ... ... ... етіп ... ... бірнеше өрнекті алқалардан тұратын салмақты да, тұрпатты әсем бұйым. Музей ... ... ... ... ... ... ақық тастармен безендірілген аса көлемді бірнеше түрлері сақталған. Солардың ішінде ГК-52 ... ... ... ... көз тартады. Бұл бұйым бір-бірімен 6 қатарлы етіп өрілген, әсем шынжырларымен жалғастырылған 3 ... ... Ені - 6,5 см, ... екі үзбе ... ... орындалып, төменгі үзбе ұшы сүйірлене аяқталған бесбұрыш үлгісінде жасалған. Өңіржиектің жалпы ұзындығы - 47 см, ... - 350, 85 гр, 960 ... ... орындалған. Музей коллекциясындағы бұл бұйым өңіржиектердің көнелеу түріне жатады. Кейінгі уақытта өңіржиектердің орнына түсті әйнектер ... ... - ... ... ең көп тұтынатын бұйымы. Ақтөбе жерінде қақпақты, құйма, қақтама, жұмыр, шұбыртпалы білезік сияқты түрлері кеңінен ... ... ... ... ... 12 түрі ... [1, 121 б.].
Белдікті қазақтың ерлері мен әйелдері бірдей тұтынған. Бұл бұйымның музей коллекциясында 12 ... ... ... ... ... ... пен биліктің белгісіндей болған ер адамдардың айыл, кісе белдіктері, әйел адамдардың кемер белдігі және өте нәзік ... қыз ... ... белбеуі сақталған.
Әсіресе, ГК-6 санды айыл белдік тұрпатты ... ... ... көз ... ... 750, 800, 950 ... ... орнатылған. Жалпы салмағы 1809, 05 гр, ұзындығы - 21 см, ені - 10,5 см. Бұл ... ... ... 1952 жылы ... ... 19 ... бөлшектерден тұрады. Жапсырмалар қошқар мүйіз пішінінде орындалып, беті өсімдіктер өрнегімен әсемделген. Бүгінгі күні жапсырмалар жасыл түсті ... ... ... қойылды.
Бұл музейдің зергерлік бұйымдар коллекциясы еліміздің мемлекетінің ұлттық мәдениеті байлығының арасында тарихи жағынан да, түрлерінің әрқилылығы жағынан да айрықша орын ... ... ... мен әйелдердің әдемі күміс белдіктері, жүзік түрлері, бойтұмарлар, айсырға, өңіржиек, қалыңдықтың әшекейлері экспозиция төрінен орын алады (сурет-11). Қаншалықты бай ... ... ... ... ... әлі де ... ... қажет етеді. Әсіресе, тамақша, үкі аяқ, сәукеле мен қатырма жаулыққа ... ... ... ... ... ... [1, 123-124 ... шеберлерінің қолданбалы өнердегі ерекше шеберлігін көрсететін дәлелдер ... ... ... дүние мүліктері. Ол керемет шеберлік пен жоғарғы кәсіби талғамды қажет ететін өнер. Мінеки, осындай ... ... ... ... шекер сындырғыштар әр түрлі қалыптағы сүйектен әдемілеп өрнектелген дүниелер музейдің ... ... ... ... сырты түгелдей сүйектеліп көркемделген 4 қол сандық бар. Сандықтың төрт жағы ... ... төрт ... мен ... толығымен сүйектелген. Әсемдік үшін сүйек әшекейлер астына ... ... ... алдыңғы бетіне үш үлкен шаршы ойыстырылған. Жиектеріне қиыстырған сүйек әшекейлердің бетіне қос мүйіз, ирек оюлары жүргізілген. ... ... ... ... ... беттеріне жүргізілген ою-өрнектерде симметрия заңдылығы сақталған. Сондықтан қақпағына, жанына, алдыңғы бетіне жапырақ тәріздес сары жезден ... ... ... ... үндестік тауып, қол сандыққа ерекше сән беріп тұр. Сандықтың ұзындығы - 52 см, ені - 53 см ... [15, 85 ... көзі ... ... ... ... ажар ... ұлттық өнеріміздің бояуын айқындай түсетін ерекше бұйымдарымыздың бірі - кішкене қол тоқпақтың бейнесіндегі қант ... Қант ... басы ... ... ... оюлармен өрнектелген. Сабы қызыл барқытпен қапталып, сырты сүйекпен безендірілген. Сабына әсемдік үшін айна ... іліп ... ... ... ... Ұзындығы - 32 см, ені - 8 см. ... қант ... түрі ... ұқсай келген, сабы жіңішке, асқан шеберлікпен жасалған. Қант шаққыштың басы қызыл барқытпен қапталып, сүйектен бедерлі өрнектер түсірілген. Бұл тоқпақтың да ... іліп ... ... ... ... Бұл ... жасаған шеберлері мен музей қорына келіп түскен уақыты белгісіз. Сонымен қоса, музей қорында әр ... ... ... ... ... да ...
Музей қорында Ақтөбе өңірі шеберлерінің қолынан шыққан өзге де сүйектен ... ... ... ... ... ... Олар - шақша, ер, мұрындық секілді қолөнер ... ... ең бір ... ... табиғат әлемінен сыр шертетін бөлім - табиғат бөлімі (сурет-12), [1, 139 б.]. ... ... ... ... де ... жинақталған қор болмаған. Тек 1965 жылдан бастап музейге жан-жақтан ерте дәуір жануарларының сүйектері түсе бастаған. Сөйтіп, он-он бес жылда бай ... ... ... ... Олар ... Мәртөк, Ырғыз, Алға, Ойыл ауылдарынан табылған түрлі алып жануарлар сүйектері, тұтас сақталған мүйіздер, тасқа айналып ... ... алып ... ... Алғашқы табылған және музейге тапсырылған мамонт тұмсығы 1932 жылы Елек өзені жиегіндегі Тамды бекеті маңынан тіркелген. Республика Ғылым Академиясының ... ... ... ... пен ... ... ... қызметкері К.Жылқыбаев оның ғылыми анықтамасын жасады.
Табиғат залының керемет палеонтология коллекциясы біздің Ақтөбе өңірінде жүздеген миллион жылдар бұрын теңіз суы басып ... ... ... шежіресін нақты көрсетеді. Геологиялық және палеологиялық заттардың жиынтығы жеріміздің әлденеше миллиондаған ... ... ... дамуының айғағы іспеттес. Әр түрлі үлкен молюскалардың тасқа айналып кеткен денелері, бір клеткалы ұсақ раковиналардың, кораллдардың, сүйекті ... ... өте ... ... ... ... 15 метрге дейін жететіндері де бар. Міне, осындай керемет туындыларды музей залындағы ... ... ... ... ... ... ... млн. жылдар бұрын өмір сүрген аммониеттер, белемниттер, молюскалар, ... ... ... ... ... бар.
Кайназой дәуірінің жәдігерлері - ертедегі піл ... ... ... ... ... алғашқы қауым өгізінің басы, алғашқы қауымдағы аса үлкен бұғының толық сақталған 37 кг мүйізі, денесін жүн ... ... ... сүйегі Ақтөбе жеріндегі ертедегі тіршілік іздерінің айғақтары, ол кезең тіршілігінен хабардар етеді.
Ғалымдардың пайымдауынша бұдан 700 мың жылдай бұрын ... ... ... елді ... таяу ... әлем ... бірнеше сутегі бомбаларының жарылыс қуатына тең келетін, алып метеорит ... ... ... - 0,7 км, ... - 5,5 км ... ... ... пайда болған. Шұңқырдың жатқанына бір миллиондай жылдың шамасы болған. Жарылыстың қысымы жүздеген килобарға, температурасы 1500-ден 5000 градусқа дейін ... ... ... ... ... пен көбіктей жеңіл породалар көздің жасындай немесе нәзік тамшыдай мөлдіреп шашыраған қалпында қата қалған. Бұлардың аты - ... мен ... ... ... КСРО бойынша тек осы жерде ғана кездеседі екен [1, 246 б.]. Шамамен метеориттің диаметрі 200-400 м, ал ... 35-40 млн. ... ... ... ... жоқ ... ... құбылысы болған қазан шұңқыры әйгілі геолог-географ ғалымдарының назарын аудартып, жан-жақты зерттелді. Ерте дәуірдің адамдары бұл заттардан садақтың ... ... ... ... ... ... Ал, ... Эденбург ағылшын короліне осы тектиттерден моншақ тізіп сыйлапты. Сондай-ақ Жаманшыңның зерттелуі туралы арнайы кітап басылып шыққан. Бірнеше халықаралық ғылыми ... мен ... ... Осы жер - ... ... табылған тектиттер мен импактиттер (сурет-13), ирзиттер коллекциясы музей экспозициясындағы өте қызықты, өте ... ... ... ... табылады [8, 43 б.].
Сонымен қатар, келермендер үшін қызықты материалдар облыстың геологиялық тілімдері болып табылады. Осындай Хромтау ... ... жер ... ... жоқ. ... жер ... арқылы жердің пайда болуы мен дамуының миллиондаған жылдар ішіндегі өзгерістерін анық ... ... ... ... ... ... Халықаралық геологиялық конгресі 1996 жылы Айдарлыаша қимасын жер бедерінің үлгісі ретінде бекітті. Музейге келгендерді Айдарлыаша жер қимасы көп қызықтырады. ... ... ... ... керемет геологиялық туындысы ретінде осыларды атауға болады.
Палеонтология ғылымында XX ғасырдың дүниежүзілік жаңалығы болып ... ... 1912 жылы ... ... Құрдым деген жерінен табылған сүт қоректілер алыптарының бірі - ... ... К.К. ... пен М.П. ... тапқан (сурет-14). Ұзындығы - 8 метр болатын бұл ірі ... ... ... ... ... ... сүйектері табылмағандықтан, тұңғыш рет 1922 жылы Петорградта өткен бірінші ... ... ... ... А.А. ... ... қаңқаны бүкіл ғалымдарға әлем жаңалығы деп көрсеткен. ретінде ... ... ... ... ... ... ... қоса, Елек өзенінің жағасынан бұғының мүйізі, алғашқы қауымдағы өгіздің бас сүйегі, ал Мартук ауданынан бөлек мамонттың сүйектері табылды. Бұл ... ... - 4,5 ... ... - 2 ... ... Осы аталғандардың барлығын табиғат залының экспозициясынан көруге болады [16, 30 б.].
Сондай-ақ, музейдің тамаша да сирек бөтен музейлерге көп кездесе бермейтін ... ... - ол ... Бұл ... XX ... 80 ... профессор Е.Ағелеуов құрастырған. Онда мыңға жуық Ақтөбе өңірінде өсетін өсімдіктер үлгілері жинақталған [17, 3б.].
Үлкендерді де әсіресе балаларды көп ... ... ... ... ... ... түлкі, киік, бүркіт, сұңқар, фламинго, үкі, қаз, көптеген құстар мен жәндіктер, бауырымен ... ... ... де көбірек тоқтап тұрып қарайтын экспозициялық көріністері. 100 миллион жыл жасы бар тасқа айналған ағаш осы музейдің ең ескі ерте ... ... ... ... ... жері ... ... элементтерінің бәрі табылатын аймақ - мұнай, газ, ... ... ... ... мыс, ... т.б. байлықтар бәрін музей залынан көре аламыз.
Тәуелсіздіктің келуіне байланысты музейдегі концепция өзгерді, ... ... ... ... ... ... ... оның орнына бұған дейін айтылмаған өлке тарихы беттері жасалынды. Көптеген тарихи және архивтік құжаттардың, заттай ескерткіштердің көмегімен ... ... ... ... ... ұлы қозғалыстары кең көрсетілді.
Өлкемізде өмір сүрген Әбілқайыр хан (1673-1748), Әйтеке би (1644-1700), Есет ... ... ... ... ... ... Арал, Алтай батырлар туралы қызықты, мазмұнды құжаттар, құнды экспонаттар, терең тарих оқиғалары көрермендерді қызықтырады. Ұлт-азаттық қозғалыстары мен олардың дарынды ... ... ... С.Датұлы (1783-1797), И.Тайманов және М.Өтемісұлы (1836-1838), К.Қасымов (1837-1847), ... ... ... (1916) ... ... ... ... мазмұнды экскурсия жүргізуге келтірілген. Сондықтан бұл зал деп аталады.
Әбілқайыр ханның өмірі мен ... ... ... және оның ... ... ... ... билігі мен қайраткерлігі, Мөңке бидің көріпкелділігі, Жалаңтөс батырдың әскери, басқарушылық таланты, ... хан ... ... ... ат ... осы залдағы экскурсия барысында айтылады. Ал, Арғынғазы хан орыс ... ... ... ... ... сол ... ... болған. Арғынғазының ұстаған заттары, әсіресе, әсем өрнектелген темір тостағаны музейдің аса ... ... ... ... XIX ... ... ... - Қазақстан үшін саяси, мемлекеттік еркіндіктен біржола айырылып, отарлық тәуелділіктің қамытын қию кезеңі болды. XIX ... I ... ... ... ... 1868 ... жаңа ... жүйесі - музей экспозициясында архивтерден келіп түскен Жарғы, Ережелердің көшірмелері, фотоматериалдар арқылы берілген [8, 9 ... орын ... Хиуа ... картасы, Орынбор-Мәскеу архивтерінен алынған бекіністер жоспарлары, Ақтөбе қаласының ескі көріністері мен қалалықтар тұтынған бұйымдар, украин халқының ұлы ақыны, 1848 жылы Арал ... ... ... Т.Г. Шевченко салған бекініс суреттерінің репродукцияларымен үндестік тапқан.
Ақтөбе ... ... ... ... ... 2007 жылы 14 жыл толды. Осы кезең, яғни ... ... ... ... ... XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы отарлау саясаты, 1868 жылғы басқарудың жаңа ... ... ... пайда болуы үлкен экпозициялармен, жаңа көзқараспен, жаңа витриналармен ... ... ... ... Қарақамыс жәрмеңкелері ұйымдастырылып, сауда, өнер дамыды. Орынбор-Ташкент теміржолы (1901 ж.) салынып, қазақ даласына үлкен жаңалық келді. ... ... 90 ... ... ... ... алаш ... А.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Аймауытов туралы тәуелсіздік арқасында айтуға мүмкін болған тың ... ... XX ... бас ... ... қоғамдық өміріне белсене араласқан 1906 жылы I Дума ... ... 1907 жылы II ... дума ... Дума ... ... ... аграрлық саясатын, қоныстандырудың қателіктерін сынаған атақты сөзін сөйлеген Б.Қаратаевтар жөніндегі мәліметтер бұрын музей экспозициясында ... ... ... ... депутаты Б.Қаратаев туралы суреттер, деректер, өзінің тұтынған заттары музейде қойылған, әрі экскурсия кезінде мазмұнды әңгіме, ақпарат ... ... ... 1917-1940 жылдар аралығындағы еліміздің кеңістік дәуірде жүріп өткен кезеңі тәуелсіздік концепциясымен ... ... ...
Ал, Кеңес үкіметінің Қазақстан, Ақтөбеде орнауы, аса құнды тек біздің Ақтөбе музейінде ғана сақталған Қазақ ... 1920 ... ... ... ... - ... ... құнды экспонат болып саналады. Азамат соғысы, мәдени революция, колхоздастыру, индустрияландыру, 1930 жылдардағы ашаршылық, қуғын-сүргін, жүздеген репресссияға ұшырағандарды атқан Түйетөбе аталған жер ... ... ... ... ... қимас асыл азаматтар өмірі мен қызметі туралы экспозиция қызықты деректермен айтылады. ... Отан ... ... автомас, винтовка, офицерлер, солдаттар киімі, генерал мундирін балалар, жастар ... ... ... үшін ... ... құрылған 312 дивизия мен 101 бригада тағдыры, жеңіс парадына қатысқан - ... ... ... ... ... ... ауыл ... еңбегі, атақшы тарышы Ш.Берсиевтің еңбектегі ерлігі, Қазақстанның қара металлургиясының тұңғышы Ақтөбе ферроқорытпа ... ... ... ... үшін ... ... Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ақтөбеліктердің майдандағы және тылдағы ерлігі осы залда көрсетілген. Экспозицияға қойылған соғыс кезіндегі әр адамға берілетін нан ... 100 ... ... ... жастардың жүрегін селт еткізді.
Ұлы Отан соғысы жылдарында 120 мыңнан астам ақтөбеліктер майданға алынып, оның 36 мыңы соғыс даласынан оралмады. ... ... ... ... 2 ... қыздың бірі - Совет Одағының Батыры жерлесіміз Ә.Молдағұлованың ерлігі оны өшпес даңққа бөледі. Ұлы Отан соғысы ... ... ... және ... ерліктеріне арнайы зал жасақталған [8, 11 б.].
1970 жылы жеңістің жиырма бес жылдығына орай Отан ... ... ... залды қайта жабдықтау ісі жүргізіле бастады. Ұлы Отан соғысы ... ... ... мен ... ... ... шежіресіне айқын үлес қосты, ерлік туы қайта желбіреп, ұмыт бола жаздаған батырлары қайта жанданды. Ақтөбеде ... 312 ... ... тарихы, ақтөбелік Кеңес Одағының Батырлары және Даңқ ... ... ... саны ... олардың суреттері, басқа да көптеген майдангерлер туралы құнды-құнды деректер, Мәскеу түбіндегі шайқастан бастап ... ... ... ... ... туралы құжаттар жинақталды [1, 22 б.].
Музейдің тамаша жұмыс ... және ... бірі ... ... ... ... жас ... қазақ жерінен шыққан атақтыларды білсін, тарихын түсінсін, асылын ардақтасын, бөтенмен терезесі тең болсын, өткенін мақтаныш етсін, ... ... ... ... ... деп ... ежелгі тарихы қазақ мемлекетінің құрылуы, Керей мен Жәнібек, ғалым Әл-Фараби, қайраткер, ... ... ... Қ.А. ... ... ... би, ғалымдар М.Қашқари, М.Дулати, батыр Бөкенбай, Абай, Ыбырай, Шоқан ... ... ... ... ... оқулар өткізу дәстүрге айналды. жобасы бойынша бүгінгі қазақ қоғамында орын алып отырған өзекті көкейтесті мәселелер бойынша ой бөлісу, ... ... ... ... ... жиындарға ғалымдар, мамандар, баяндамалар жасап, зиялылар сөз сөйлеп, пікір білдіріп, жастар сұрақ беріп, жауап алмасып терең танымдық біліктілікке жол ... ... ... ... ... ақтөбеліктер туралы залындағы көптеген экспозициялар баяндайды. Халық ақыны Н.Байғаниннің өмірі мен шығармашылығы туралы әңгіме, ... ... мен ... ... ... ... мен ... ақын бейнеленген әдемі де тартымды көріністер.
Жұбановтардың талатты әулеті музейдің ажарын ашатын әңгіме өзегі болып табылады. Профессор, лингвист Құдайберген, ... өнер ... ... ... Ғазизаның өмірі мен қызметі, шығармашылығы, тағдыр талқысы,өмір өткелдері жас ұрпақты қандыра қызықтырады. ... ... ... ... ... Құдайберген атында университет, Ахмет атындағы музыка колледжі, ... ... ... бар. ... ... ... ... экспозиция жасалған.
Келесі космос залының экспозициясына тоқталсақ. Музейде ғарышкер ... ... ... ... ... ... ... бөтен музейлерден бір ерекшелігі - музейдің космосқа арналған арнайы залы (сурет-15). Космонавт В.И. Пацаев, ғарышкер Ю.Лончаков - ... ... ... ... бітіріп, В.И. Пацаев атындағы жас ұшқыштар мектебінде тәрбиеленіп, космосқа жолдама алды. ... ... әуе ... ... оқып ... ... Ақтөбеден республикаға депутат болып сайланды. Ақтөбелік жастар қалашықпен тығыз байланыста. Пацаев, Волков, Добровольский космосқа ұшқан ... ... ... ... ... ... ... күшімен біздің музейге әдейі ЦК КПСС-тың тапсырысымен жасатылып берілді. Пацаевтің шешесі М.Ивановна марқұм болғанға дейін, ал ... ... ... ... ... ... күні 12 ... музейде ылғи қызықты шаралар өткізіледі. Оған Москвадан қалашықтан адамдар келіп қатысады.
Тәуелсіздікке қол ... ... ... ... ... ... позициясынан жаңаша жасалуда. 1992-1993 жылдары деген концепциямен жаңа зал ашылды. Президент, Конституция, Тәуелсіздік, жаңа ... ... ... ... ... әлеуметтік өзгерістер, Қазақстан мен Ақтөбенің бүгінгісі мен болашағы осы ... ...
залы ... тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу кезеңі, қазақ халқының өміріндегі аса ірі тарихи маңызы бар оқиғалар - Ата Заңның т.б құжаттардың ... ... ... ... БҰҰ-на мүше болуы, Қазақстан мемлекетінің айшықты нышандары мен ... ... ... ... туып өскен, ерен еңбек сіңірген қайраткерлер өмірінен сыр шертеді. Олардың арасында - ... ... ... ... қайраткерлер бар.
Қазақстанда, Ақтөбеде осы жылдарда болған ... ... ... ... өзгерістер, Хромтау-Алтынсарин теміржолының салынуы, Астанаға саяси-әкімшілік биліктің бас қалаға көшуі, қазақ валютасы - теңгенің өмірге келуі, шағын ... ... 30 ... ... ... ... ... асырылуын, Халық Демократиялық партиясының қызметін көрермен, шетелдік қонақ осы ... ... ... алады. Ақтөбеде 15 ұлттық мәдени орталыққа ұйымдасқан, тату өмір сүріп жұмыс жасап жатырған көп ұлт ... бар. ... ... ... ... экспозициясынан орны алған. Тәуелсіздік жылдары Ақтөбе спорты биік жеңістерге ... ... ... 3 рет ... чемпионы болып, боксер Е.Ибрагимов Сиднейдегі Олимпиада чемпионы болып, Г.Жафаров бокстен М.Шахаров, Р.Байлиева, О.Көшербаева күрестен әлем чемпиондары болып, жұртшылықты риза етті. Бұл ... ... ... ... әрі ... жақсы көріп білетін оқиғалары. Ұлттық-мәдени орталықтардың жұмысы, көршілес Ресейдің Орынбор облысымен экономикалық және мәдени байланыстар туралы баяндайтын экспозиция деп ... [8, 13-14 ... ... ... ... ... қазақстанның
тәуелсіздік жылдарындағы қызметі
Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің негізгі жұмысы - ... ... ... ... жинап, музей экспозициялары арқылы насихаттау, жас ұрпақты отаншылдыққа тәрбиелеу, тәуелсіздік кезеңінде болып жатқан бүгінгі күннің жарқын жаңалықтарын ... ... ... ... ... ... ... экспозициялары мен экспонаттарын жаңарту, экскурсияларды жаңаша өткізу қолға алынды. Музейде өткізілетін экскурсия, көрме, мәдени, тарихи тақырыптағы шараларда, ... ... ... жасалған өзгертулерде т.б тәуелсіздік жылдарында Ақтөбе облысының жеткен жетістіктері, экономика, әлеуметтік салада ... ... оң ... ... ... ... ... [1, 83 б.].
Мысалы, табиғат залында 2009 жылы 9 бөлімде өзгерістер енгізілген. Олар: палеонтология, ... ... ... ... әлемі мен жануарлары, жер бедері, жәндіктер, су, экология және климат. Елек өзені ... ... ... ... ... ... ... су қоймасына арналған экспозиция бөліміне орналастырылды. Хромит рудасы, қазба байлықтары ... ... ... жаңа ... ... ... 2008 жылы ... ауданында жүргізілген экспедицияның нәтижесінде экспозициясындағы Ырғыз-Торғай резерватының материалдары, суреттері, карта, мәтіндері жаңартылды.
Сонымен қатар, қазан шұңқыры ... да жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... қазан шұңқырынан әкелінген тау жыныстарының үлгілері қойылды. Барлығы жаңадан 34 экспонат экспозицияға қойылды. Жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... ... ауыстырылып тұрды. Арал апат аймағы, Невада-Семей туралы жаңа материалдар экскурсиялар мен ... ... ... ... залында жиналған барлық материалдарды көрсетуге мүмкіншілдік аз болғандықтан, әр түрлі саладағы жылжымалы көрмелер ұйымдастырылды. көрмесінде ... ... іске ... ... ... ... жаңа үлгілері, , , атты көрмелерде туған ... ... ... ...
Ғылыми экспозициялық жұмыстарды қайта жаңарту негізінде археология және этнография залында Қобыланды батырға арналған экспозиция Қобда ауданы, ... ... 2006 жылы 26 ... ... ... ... қылышын қайраған қайрақ тасы және батырға орнатылған құлпытас, ... ... ... ... мавзолейі , атты театрландырылған қойылымның көрінісі, облыс әкімі Е.Сағындықовтың Қобыланды кешенінің ашылу салтанатында түсірілген фотосы, Мәскеу қаласы Герасимов ... ... ... бас ... ... ... ... батырдың бюсті (сурет-19), мерекелік медаль экспозицияға қойылып, ... ... ... ... ... барлығы 11 экспонат залдың ортасынан орын алып тұр. Экспозицияға жырын жырлаушылар - ... ... ... мен ... ... ... ... Орда тарағаннан кейін XIV ғасырдың аяқ кезінде Батыс Қазақстанда ... ... ... ... ... Ноғай ордасы кезеңіндегі экспозиция жырау Х.Иманғалиевтің батырлық дастан үн таспасымен толықтырылды.
Сонымен қоса, қазақ хандығына арналған экспозиция ... ... ... іргесін қалаған ірі тарихи тұлғалар Керей мен Жәнібек хандардың суреттері, карта, XV-XVII ... ... ... толықтырылды. Қазақ мемлекетінің өзекті мәселелері туралы экскурсия жаңа тарих концепциясы бойынша жүргізіліп отырды.
Халық шипагері, атақшы сынықшы С.Қарабалаұлына ... ... 100 ... ... ... ... ... түрлі-түсті суреті, ҚР еңбек сіңген мәдениет қызметкері, өлкетанушы, Р.Ілиясованың 1997 жылғы Сүлеймен әулие туралы мақаласы және ... ... өсіп ... жиде ағашының бір бұтағы қойылды. Ал, орналасқан экспозицияға әйел белдігі, ер адамның белдіктері ... ... ... ... ... ... жаңа ... құралдарымен қайта жасатылды.
Зал төрінде орын алған ата-бабаларымыздың сан мыңдаған жылдағы төл баспанасы - алты қанат киіз үй ... ... ... ... ... Өміржан және Алтынгүл Қалиевтердің қолымен тігілген шәй көрпе, төр ... ... ... кішкентай көпшіктер, көпшік тысы, сәукеле - ақ ... ... ... бесік жабдықтары жаңадан жасалып алмастырылды [8, 20-21 бб.].
Археология және этнография залының сәулет өнері ескерткіштеріне арналған экспозицияларының ... ... ... ... ... және ... ... барлығы жаңа 33 экспонат қосылды. 2005-2008 жылдар аралығында , залдары толық демонтаж жасалып, тың ... мен ... ... ... жаңартулардан өтіп, барлық витриналары өзгертіліп, жаңа дизайнмен ... ... ... ... бойынша жаңа мазмұнға ие болды.
Ұлы Отан соғысы жылдарында қолданылған ... ... 1944 жылы Г.С. ... ... ... 1941 жылы 7,62 мм мылтық, 1932 жылы В.А. Дегтярев жүйесіндегі қол пулеметі, 1953 жылы Калашников автоматы, ... ... ... ... тұтынған заттары, Ұлы Жеңістің 20, 30, 40, 50, 60 жылдығына, Ленинград, Курск, Сталинград шайқастарының 60 жылдығына шығарылған мерекелік медальдар, ... ... ... жауынгерлер жерленген туысқандар зиратынан әкелінген топырақ салынған капсула-құтылар, жеңіспен елге қайтқан ақтөбеліктер әкелген трофейлік бұйымдар да ... рет ... ... ... көрсетілді [18, 44 б.].
Сонымен қатар, академик А.Жұбановтың 100 жылдығы қарсаңында жаңаша көркемдерген залының ауқымды бөлігі Жұбановтар ... ... ... ... өмірі мен қызметіне арналған фотосуреттер мен архивтік құжаттар, олардың ғылыми еңбектері мен шығармалары, мерейтойға ... ... ... КСРО ... ... ... өз ... музейге сыйға берген күйтабағы, музыкалық шығармалары, жеке тұтынған заттары, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген әртісі, қазақтың тұңғыш биші-балеринасы ... ... ... ... ... ... өлкенің көрікті жерлері мен олардың есімдері берілген қала көшелерінің көрікті жерлері фотофриздер ретінде беріліп, алғаш рет көрсетілді. ... ... ... ... әртісі А.Ружеваға арналған жаңа экспозицияға оның өмірі мен өнері туралы кітаптар мен фотоматериалдар бірінші рет қойылды [19, 21 б.].
Музейдің залы жаңа ... ... ... беру ... ... ... ... сай жаңаша жасалып, мазмұны жағынан байытылып, көлемі жағынан кеңейтілді.
Алаш қозғалысының 90 жылдығына байланысты атқарылған ауқымды жұмыстардың бірі - залы ... ... ... ... ұрпақтары тұтынған жүзік, этнографиялық бұйымдар - күміс шақша, кісе белбеу бөлшектерімен толықтырылып, Ақтөбе қаласының 140 ... ... ... жаңа мәліметтермен қатар бұрын экспозицияда болмаған қала тұрғындары ... ... ... ... жаңа ... жүргізілетін болды.
Ең іргелі тақырыптардың бірі - Алаш қозғалысы, Батыс Алашорданың көсемдері, ... ... ... ... облыстық мемлекеттік архивінде, Ақтөбе облысық архивінде жүргізілген жұмыстар негізінде және жеке адамдардан жинақталған материалдары негізінде бұрынғы ... ... ... ... рет ... ... ... жылдардағы Ақтөбе өңірінің тарихы туралы экспозицияны жасауға жаңа мазмұн, тың сипат берілді. Ақтөбе жеріндегі Кеңес өкіметінің орнауы мен алғашқы ... ... ... ... ... ... ... экспонаттармен толықты. 1932 жылы 10 наурызда облыстың құрылуы жөніндегі қаулының көшірмесінен бастап, 1940 жылға дейінгі аралықта ... ... ... ... ... ... тәртіппен беріліп, сол кезеңдегі облыстағы халық шаруашылығының дамуы туралы түсініктер беретін тың материалдр қатар қойылып көрсетілді [20, 33 ... залы ... ... ... биге ... жаңа экспонат, фотоматериалдар, бюсті, кітап, фото, дискпен толықты. Экскурсия жүргізу жаңа деректермен кеңейтілді. 90-ға жуық заттай ... ... ... фото және ... материалдар, деректік құжаттар алғаш рет экспозицияға қойылды.
Түбегейлі өзгертіліп, толықтырып қайтадан жасақталған залы фирмасына тапсырыс беріліп 22 ... ... ... мазмұны өзгертіліп кеңейтілді, жаңа келбетке ие болды, жарық беру жақсартылып, экспонаттарды көрсету жаңа тәсілмен ... 1991 жылы ҚР ... ... ... ... ... ... жарқын оқиғалар экспозициядан орын алды. 1992 жылы 4 маусым күні тәуелсіз мемлекет өз ... ... Ту, ... ... Президент портреті, Конституция, мемлекеттік тілге, теңгеге қатысты ... ... ... зал ... орын ... ... ту ... 14 мәдени орталыққа қатысты экспозиция жаңа фотоматериалдармен, , татар-башқұрт, Болгар, украиндықтардың , еврейлердің т.б ұлт өкілдерінің киімдері, бұйымдары, ... ... ... толықты. Парламент мүшелері М.Оспанов, А.Айталы, Н.Шәйкенов материалдары және Астана тарихына қатысты Президент резиденциясы, Президенттік ... ... ... Бейбітшілік пен Келісім сарайы, монументі, заманауи сәулеткерлік талапқа сай суреттермен жаңартылып, толықтырылды. монументінің маңызы қазақ халқы өмірінің жаңа ... ... ... ... ... ... экономикасының деп атаған өнеркәсіптік әлеуеті орасан зор Ақтөбе облысы ... ... ... ... ... Республикада әлемнің 93 мемлекетімен сауда-саттық жасайтын облыстың өнімдерін 52 мемлекет тұтынады. Ел Президентінің атты жолдауы ел ... жаңа ... ... ... 30 ... көшбасшысының алты серпінді жобасы Ақтөбе облысынан енген ірі ... ... ... мен ... жаңа ... тәсілімен экспозициядан орын алды. Олар:
СНПС-Ақтөбемұнайгаз АҚ үшінші Жаңажол газ өңдеу зауытының құрылысы;
Ақтөбе қаласында компаниясының газ ... ... ... бар электрометаллургия зауытының құрылысы;
ЖШС мыс-мырыш рудасын өңдеу бойынша үш тау-кен байыту комбинаты мен Хромтау ... бой ... мыс ... ... ... жол ... шығаратын ЖШС құрылысы;
кен орнында хром рудасын өндіру және өңдеу бойынша тау-кен байыту комбинатын салатын ЖШС құрылысы;
Ақтөбе қаласында ... ... ... ... ЖШС ... экспозицияда түрлі-түсті суреттермен толықтырылды.
2004 жылы ұзындығы 403 шақырым және темір жол желісінің тәуелсіздік жылдарында ... ... ... ... ... ... ел ордасы - Астанамен тікелей темір жол ... ... ... Және осы ... жолға келетін уақытты 10 сағатқа қысқартуға мүмкіндік ... ... ... жол ... ... күміс кастелі, жолдың ашылу салтанатының бірнеше суреттері қойылды. Н.Назарбаев бекіткен темір жол маршруты картасы арнайы безендірілді.
Қазба байлығы мол, географиялық ... ... ... ... ... жол, ... ... жүріп өтетін және Қазақстандағы ең ірі үш халықаралық стандартқа сай жаңадан салынған 2008 жылы құрылысы ... ... бірі ... ... Осы ... ... жаңа ғимаратының суреті экспозицияға қойылды.
Сондай-ақ, зал экспозициясында шағын және орта бизнестің облыста дамуы кеңінен көрсетілген. сүт зауытының, кондитер ... ... ... т.б. ЖШС ... ... облыс өндірісінің жаңа даму бағыттарымен таныстырады. Қазақстанның азық-түлік ... ірі ... бірі ЖШС және ірі ... емес ... ... ... АҚ өнімдері, асыл тұқымды қой өсіретін шаруашылығы экспозициядан орын алды.
Қазақстан мен Ресей шекаралас аймақтарының V ... ... пен ... фотоматериалдары, экспонаттары, кітапша, жалаушалар, суреттер, шекарасыз ынтымақ жаңа экспозициясында облыс әкімі Е.Сағындықов пен Орынбор ... ... ... байланысқа, кеденге, шекараға қатысты суреттері, Орынбор эмблемасы салынған кілемше, 2001 жылы Ақтөбе ... ҚР ... 10 ... ... ... ... ҚР Президенті Н.Назарбаевқа сыйлаған жасалған ваза, экспозициядан орын алды. ... ... ... ... ... ... білім, денсаулық, мәдениет, өнер жаңадан салынған Ойыл және Қарғалы көпірлерінің суреті, Елбасының 100 ... 100 ... ... ... салынған 40 мектеп, балабақша, облыстағы соңғы жылдардағы құрылыстар суреттермен заттай экспонаттармен берілді.
Дінге арналған жаңа ... ... діни ... ... ... I ... қажылық сапар фотолары, Меккеден әкелінген экспонаттар, Қазақстанда теңдесі жоқ нысан мешіті және сәулеті алыстан көз тартатын Әулие Николай храмы ... ... ... ...
... демократиялық партиясының қызметіне байланысты жаңа экспозиция жасалып, әдемі безендірілді, бұрынғы экспозицияларда ... ... өнер ... ... ... ... жасақталды. Әр облыстық мәдениет, өнер мекемелерінен олардың тәуелсіздік кезіндегі жетістіктері, өзгерістері көрсетіліп, ... ... ... ... жеңіп алған жүлдесі, қуыршақ театрының шетелдердегі жеңістері экспонаттары, театр, музей, кітапхана, филормония тынысы, суретшілер фотосы, экспонаттары жаңаша ... ... ... ... ... жаңа ... ... үш дүркін чемпион атағына ие болған футбол командасының заттары, Е.Сағындықовтың футболистермен түскен суреті және ҚР спорт шеберлері: ... Азия ... ... Р.Байлиева, С.Бимурзин, Сидней Олимпиадасының чемпионы Е.Ибрагимовтың, Әлем чемпионы, ҚР еңбек сіңірген ... ... ... ... алтын медальдары, кубоктары, қара белбеуі, фотолары жаңаша безендіру тәсілімен экспозициядан орын алды.
Бұрын болмаған туризмге арналған жаңа ... ... ... ... ... ... Абат-Байтақ, Қобыланды батыр мемориалдық кешені, Есет батыр, Қызыл там, Айдарлыаша, Шуылдақ т.б жерлер әдемі суреттермен ... ... ... ... ... ... жаңадан жүргізілетін болды.
Зал бұрынғы экспонаттардың үстіне жаңадан қосылған 100-ден астам ... және ... ... ... 154 ... ... ... түрлі-түсті етіп шығарылды. Осы жаңадан жасалған зал ... ... ... мен қонақтарды тәуелсіздік жылдарында облыс халқымен, облыстық әкімдіктің экономика, ... ... ... ... асырған оң шараларынан кең хабардар етіп, тәуелсіздік көрінісін жария етеді. Облыстық музейде 107 витрина жаңадан жасалды, 167 жаңа ... 284 жаңа ... 40 жаңа ... 450 жаңа ... ... Олардың барлығы безендіру, көркемдеу, жарық беру сияқты жаңа тәсілдермен жасалды [8, 26-28 бб.].
1.3 Музейдің ғылыми-ағартушылық қызметі
Президентіміздің бастамасымен ... ... ... ... бағыт-бағдар беріп, ұлттың әлемдік өркениеттегі орнын айқындау үшін, өткен тарихты түгендеу үшін ... зор. ... ... ... ... ... алдындағы ең басты міндет - өлкеміздің мәдени ... ... ... зерттеу және сақтау, жинақтау болса, олар жасаған жұмыстар ең алдымен республика, облыс өмірі мен тарихына, олардың дамуынының әртүрлі кезеңдеріне, ұлы ... мен ... ... тарихта қалдыру ісіне байланысты болды.
бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану ... ... ... ... қатысты материалдарды зерттеу және сақтау, жинақтау бойынша ғылыми-ағартушылық және насихаттау жұмыстарын кеңінен жүргізуде. Осыған ... өлке ... мен ... ... ... ... қатысы бар тарихи оқиғалар өтіп, жеке тұлғалар өмір сүрген облыс аудандарына комплексті ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылып отырады [21, 104 б.].
Облыс әкімшілігінің шараларына ... ... ... ... ... ... елді мекеніне шыққан экспедиция және атақты халық ақыны Н.Байғанин, жыраулар М.Сеңгірбайұлы, А.Байтабынов жырларында кездесетін сол заманнан өзгермей бүгінгі күнге ... ... ... ... ... ... ... Ұлы Қобда, Қоғалы, Алатау т.б зерттеп, олар жөнінде халық ... ... аңыз ... ... тұрғындар аузынан жазып алды. Қобыланды батырдың бейіті, ауыл тұрғыны ... ... ... ... ... қайрақтасы, Жиренкөл, Ешкіқырған бойлары, Көктімнің обасы, Бесоба суретке түсіріліп, бейнетаспаға жазылды. Ұлт-азаттық соғыстарының басты қаһармандарының бірі, тарихи тұлға, батыр Қобыландының ... ... есте ... ... ... қаласындағы Орталық стадионға беру жөнінде қалалық ономастикалық комиссияға ұсыныс берілді.
Зерттеу мақсатындағы экспедиция ... ... ... елді ... ... жазығындағы Абат-Байтақ кесенесіне де ұйымдастырылды. Экспедиция құрамына енген өкіл-имам Б.Есмахан құлыптастардағы араб әрпімен ... ... ... ру ... ... ат салысты. мақаласы жазылып, телехабар циклынан бейнефильмі көрсетілді.
Биостратиграфия лабораториясының меңгерушісі, геология-минерология ғылымының кандидаты ... ... ... ... ... ... ауданындағы 1996 жылы Халықаралық геологиялық конгрессте карбон мен пермь дәуірлерінің шекарасы болып, дүниежүзілік эталон есебіне кірген табиғаттың қайталанбас ескерткіштердің бірі - ... ... ... ... ... ... маңызға ие болып отырған қиманың өз дәрежесінде табиғат ескерткіші ретінде сақталуы, халық игілігіне айналуы, оған ескерткіш белгісі қойылуы мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... бейнетаспаға жазу, геологиялық тау жыныстары үлгілерін жинау жөніндегі жұмыстарды орындады [8, 55-56 бб.].
мемлекеттік бағдарламасының міндеттерін басшылыққа ала ... ... ... ... ... ашық ... ... музейі атанған Байғанин ауданы жеріне ұйымдастырылды. Экспедиция маршруты бойынша 21 ... ... ... ... ... ... ... жерлеу дәстүрінің озық үлгісі Жем бойындағы Дәуімшар, Қарасақал, Асан қожа қорымдары, Сүндет ата, Қаратау би ескерткіштері, ... ... ... ... Тірі Там ... ... есептелетін , шыңы, , т.б ескерткіштер ... ... ... ... ... ... түсіріліп, бейнетаспаға жазылып, көлемі, ені, биіктігі, күмбездері т.б масштабтары өлшеніп алынды. Сонымен ... ... ... әсеріне шыдамай құлаған Дәуімшар, Қарасақал, Асан қожа қорымдары, кейбіреулерінің орындары ғана қалған. Қарасақал, Дәуімшар, Қаратау би мазарлары қайта салынғаны мен ... ... ... мен ... ... ... Республикасының 1992 жылғы Заңын негізге ала отырып сәулет өнері ескерткіштерін қорғап, сақтауға жергілікті басқару орындарының назарын аудару мақсатында Байғанин ... ... ... ұсыныстар жолданды. Жалпы, қорымдардың жәй күйі, сақталуы, қорғалуы, қайта қалпына келтіру туралы қорытынды ойлар, ... ... ... ... ... ... ... директоры Е.Ж. Құрманбектің , , , , , сұхбат мақалалары , , , ... ... [22, 36 б.]. ... ... ұсынысымен зерттеу экспедициясы Хромтау ауданы, Қопа елді мекеніндегі табиғи ескерткіш - Азбартасқа ұйымдастырылды. ... ... ... ... - 15 ... ені - 4 ... ... - 100 метрден астам осы табиғи жырамен бірге осы ... жер, су, ... тау ... шығу ... ... ... жинақталып, суретке түсіріліп, бейнетаспаға жазылды. деп ... ... ... таза ... ... балбал тас музейге әкелінді. Жұртшылықты экспедиция жұмысымен кеңінен таныстыру мақсатында облыстық газеттерде қазақ, орыс тілдерінде , , ... ... ... ... ... жасалған экспедициялар туралы телециклынан бейнефильмдер әзірленіп көрсетілді.
Сонымен қатар Мәртөк ... ірі ... ... ... ... экспедиция ұйымдастырылып, оның құрамында музей ғылыми қызметкерлерінен басқа облыстық маслихаттың депутаты, ҚР экология академиясының академигі К.Еспағамбетов, Мәртөк ... ... ... Р.Ш. ... ... ... шаруашылығының орманшылары В.М. Бахмутова, Ю.В. Горуш, В.Есентеміров телеоператор Жылқамановтар алынып, ... ... ... ... 2600 га аумақты алып жатқан сирек кездесетін қарағай-көктерек Белқайың орманының әсем ... ... ... ... ... ... папоротник қабаты өскен орман (1,5-2 га), , 1956 жылы негізделген, қорғауға алынған 100 га аумақтағы қарағай ... ... ... суретке түсіріліп, бейнетаспаға орманшылар мен мамандар берген сұхбатпен қатар жазылып алынды. Экспедиция мүшелері Мәртөк орман аумағындағы жылыжайда қолда өсірген ... ... ... т.б ағаштарды барып көрді. Қазақстандағы 1/1 мұз дәуірінен кейінгі кезеңге дейін сақталып, ылғалды ... ... ... ағаш ... алқап Мәртөк орман шаруашылығының мақтанышы. Экспедиция жұмысы туралы деген хабар дайындалып, телеарнасы арқылы ... [23, 145 ... ауыз ... ең ... ... - ... тарихи жыры оқиғаларына, жер-су атауларына, жырдағы кейіпкерлер өміріне қатысты деректер, шежіре, аңыздар жинау мақсатында Шалқар, Ырғыз аудандарында фольклорлық, ... ... ... ... ... ... ... 500 жылдығы қарсаңында ертеде шекті руы мекендеген ... ... ... ... ... Сырлыбай сайы атты жер-су атауларына қатысты әңгімелер жырдағы кейіпкерлерге қатысты өзінің іздену ... ... ... ... ... ... ... алынды. жырының оқиғалары, іздері мен экспедиция мүшелері елді ... ... ... ... ... ... басы ... өмірде болған тарихи тұлғалар - ... ... оның ... Есет ... ... ... ... бейіттері басында болды [24, 81 б.].
XIX ғасырға жататын сәулет өнерінің ескерткіші Шуылдақ өзені бойындағы оған ... ... ... ауыл ... М.Қалиев бейнетаспаға түсірілді. Экспедиция барысында Жұбанияз елді мекенінің тұрғыны, киіз үйдің жасаулары - бау, басқұр, алаша ... ... ... ... ... қыздары, келіндері немерелерімен бірге кәсіпке айналдырған қолөнер шебері Б.Елеукенова анықталды. Ырғыз ауданы жеріндегі тарихи ескерткіштер - ... ... ... тамы, қазіргі жай күйі суретке түсірілді. Музейде экспедиция материалдарын пайдалана отырып, атты ... ... шара ... [8, 58-59 бб.]. ... ... табиғи, тарихи зерттеулер экспедициясы Ойыл ауданы әкімшілігімен бірлесіп ұйымдастырылды. Экспедицияның мақсаты: Ойыл ... ... ... Көкжар жәрмеңкесіне қатысты, Ш.Берсиевтің есімімен тығыз байланысты болған ... ... ... - Ақшатау, Екпетал, Барқын құмына табиғи, тарихи, топонимикалық зерттеулер жүргізіп, ... ... ... ... қорына деректер, экспонаттар жинау болды. Бұл экспедиция барысында Ойыл селосының орталығындағы іргесі 1867 жылы қаланған атақты Көкжар жәрмеңкесінің ... ... ... ... үйі, XIX ... 90 жылдары салынған мешіт т.б тарихи ескерткіштерді аралап, еңбек ардагері Ы.Бақтыгереевтің ... ... ... ... ... - Екпетал орман шаруашылығы, Барқын құмының көрікті жерлері қамтылды. Ойыл ... ... 23 мың 254 га ... ... ... ... Ойыл бекінісінің әскери басшылары көшпелі құмды тоқтату мақсатымен ең ... ... және ... ... отырғызады. Ойыл орманында алды 100 жыл, соңғылары 5 жыл жасаған қарағайлар шоғыры өскен. Барқын құмында азайып бара жатқан ағаш ... де ... Құм ... ... ... ... ішін ... түрлі құстардың дыбыстары жазылып алынды. Бас орманшы С.Мусин орман ... ... мен ... ... айтып, сирек кездесетін өсімдік түрлерінің үлгілері алынды. Бұдан 100 миллион жыл бұрын өмір сүрген теңіздің түбі (мезозой ... - ... бор тау ... ... ... ... өмір ... тасқа айналған жәндіктердің қалдықтары (белемниттер) т.б музей қорына жинақталды [25, 93 б.].
Ауыл ақсақалы, ... ... ... жер ... Ақшатау жөнінде сұхбат берді. Экспедиция Қараталда орналасқан С.Қарабалаұлы (1907-1970 жж.) ... ... тәу ... ... ұрпақтары Тойлаш, Ж.Сүлейменовтердің, келіні Р.Түнғатаровтың естеліктері жазылып алынды. Қарасудағы ... ... мен ... ... ... қаралып, оны көріп, білген сол жердің тұрғыны Д.Қоразовтың әңгімесі бейнетаспаға ... ... ... ... 2 ... ... 80 ... түсірілді.
зерттеу, анықтау мақсатында облыстық музейдің әдіскері Р.Ілиясова, Қ.Жұбанов атындағы университеттің ғылыми зерттеу институтымен ... ... ... ... ... Ақтөбе, Қобда, Бегалы, Ақыраб, Қирабұлақ, Қызылжар, Жиренқопа, Бұлақ, Бестау, Қаратал, Терісаққан секілді елді мекендерде болып, ардагерлермен кездесіп, жер-су аттары, ... ... Айса ... ... ... ... ... деректер алынды. Зерттеу қорытындысын ғылыми жинаққа шығару ... ... Есет ... 340 ... орай Темір ауданына топонимикалық, табиғи, тарихи зерттеулер экспедициясы, Темір ауданы ... ... ... ... 2007 ... 1-4 ... ... жүрді. Экспедицияның мақсаты: Темір ауданы жеріндегі жоңғар-қалмақ соғыстары кезеңінен жеткен ... ... ... қаласының екі тарихына, табиғи-тарихи, топонимикалық зерттеулер жүргізіп, фото, бейне таспаға түсіріп жазу, ... ... ... ... ... ... Экспедиция мүшелері Темір қаласының ескі ғимараттарын алғашқы үйлер, шіркеу, мешітін т.б аралап, олардың тарихы жөнінде өлкетанушы, ардагер, ұстаз К.Оспағамбетовтың ... ... ... ... ... директоры Х.Зербаевтың әңгімелерін жазып алды. Аудан жеріндегі тарихи орындар: жоңғар-қалмақ соғыстары дәуірінен жеткен (Қалмаққыраған, Қарабас қорымы, Көкжар) жер-су ... ... ... шығу ... ... ... ... А.Бақаевтың әңгімелері, үлкен аумақты алып орналасқан Қарабас қорымындағы түрлі тарихи ... ... ... араб ... ... өсімдік тектес өрнектермен безендірілген, көбінесе табын, кете, шекті руларын, рулық таңбалары түскен құлпытастар жан-жақты қарастырылып, суретке түсірілді. Бірегей ескерткіштер ... ... ... ... ... ... Мұңат баурайындағы күмбезді мазар мен тас қорғандар да ... тыс ... оны ... бағытындағы жұмыстар атқарылды. Аудан аумағында өмір сүрген діни қайраткерлер: алғашқы мектеп-медреселер тұрғызылып, діни ағартушылықпен айналысқан ... ... ... жж.) Бабатайдағы Жиеналы ишан (1847-1916 жж.) туралы жергілікті тұрғындар мен туыстарынан, Шұбарқұдықтағы Досжан ишан атындағы жаңа мешітті салуға бастама ... оны ... ... ... облыстық мәслихаттың депутаты Ж.Қоқановтың әңгімелері жазылып, мешіт-медреселердің сақталып қалған бөліктері суретке түсірілді. Сол өңірдің ... өнер ... ... ән ... әнші ... (1860-1921 жж.) бейіті, немере інісі А.Жолановтың, Т.Докиннің әңгімелері де музей қорына жазылып алынды. Алтықарасуда тұратын Ұлы Отан соғысы жылдары еңбек ... ел ... ... ССР Жоғары Кеңесінің депутаты болған А.Қаракенованың суреттері, ... ... ... ... ... ... жұмыс істеген кезеңде аудан әкімі А.Мырзалиннің қабылдауында болып, ол ауданның тарихи орындарын, ... ... ... ауданда музейлерді дамыту жөніндегі ойларымен бөлісті. Ауылдық округтердің қазіргі ... ... ... ... ... ... - Б.Ізбасаровтың, Алтықарасу ауылдық округінің әкімі Е.Төлеуов, Қайыңды ауылдық ... ... - ... де ... ... қорына бейнетаспаға жазылып алынды. Экспедиция мүшелері Темір аудандық музейінің экспозициясымен танысты. Музейге экспонаттар жинау, экспозициялық жұмыстар жөнінде ... ... ... ... ... ... 3 ... бейнетаспаға жазылып, 100-ден астам кадр суреттер түсіріліп музей қорына тапсырылды. 18 адамнан дерек-мәліметтер алынды [26, 20 б.].
Ал, 2008 жылдың ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - метеорит қазан шұңқыры мен Ырғыз-Торғай ... ... 40 ... ... ... ... болып табылады.
Сондай-ақ музей қызметкерлері тау жыныстары үлгілерін, , құстардың көп шоғырланған жері Ұзынкөл өзендерінде кездесетін тырна, аққу, үйрек т.б ... ... ... суретке түсіріп, ақпараттық анықтамаларды жинап келді. Экспедиция ... ... ... ... ... ... ... қорына суреттер, бейнежазба, экспедиция күнделігі тапсырылды [1, 193 б.].
2009 жылдың шілде айында Қарғалы ауданының тарихи ескерткіш нысандарына, кен ... ... ... ... ... шыққан облыстық музей қызметкерлері мен Қарғалы аудандық тарихи өлкетану ... ... ... су ... болды, ол 1975 жылы пайдалануға берілді. Су қоймасының орналасқан жері туралы әңгімелер жазып алынды. Су қоймасынан бірнеше метр жерде төбеде ... ... ... ... ... және ... суретке, бейнекамераға түсірілді.
Қарабұтақ селосының жергілікті тұрғындарының айтулары бойынша ауыл ... ... ... ... ... ... Сафа ... 10 үй салдырған. Қазір бұл құрылыстардың бар екені анықталды. Ал бұрын мешіт ... ... залы ... ... ... ... ... хазірет бейіті басына барып зиярат етті. Бұл жердегі бейіттер ірі ... ... ... ... ... Тайтескен селосында болып, никель рудасын өндірген карьерлерді көріп суретке түсіру ... ... ... ... көл ... ... Қарғалы жерінде опал, агат т.б қымбат асыл тастар бар екенін, сондай-ақ жер ... ... ... ... рудалары, мрамор, табиғи құрылыс материалдарына бай екені анықталды. Аудан көлемінде 100-ден аса дәрілік өсімдіктерді кездестіруге болады. Ал, ... ... ... оның неге ... ... себебі қарастырылған. Яғни, бұл жердегі жартастар, каньон табиғатқа ерекше сұлулық берген. Жосалы плотинасы, Лушникова поселкесі суретке ... ... ... ... ... ... кездесіп, атасы Түгел батыр туралы мәліметтер алынды. Барлық табиғи орындар, карьерлер фото және ... ... ... ... музей архивіне ғылыми есебі жазылып, музей қорына суреттер, бейнежазба тапсырылды.
Осылайша зерттелген барлық экспедиция барысында түсірілген суреттер мен бейнетаспа музей ... ... ... ... іске ... облыстық музей үлкен жұмыс жүргізді. Осы жұмыстардың нәтижесі ретінде көптеген ... ... ... ... жұмыс қорытындылары баспасөз беттерінде жарияланып, халыққа кеңінен насихатталды [27, 14 б.].
Музейдің өлке тарихын зерттеу ... ... ... ... ... және ... ... бөлімдерінің тақырыптары негізінде 1993 жылдың басында қалыптасты. Хронологиялық жағынан алғанда XVIII ғасырдан күні бүгінге дейінгі аралықтағы өлке тарихын ... 6 ... ... Соңғы жылдардағы іргелі зерттеу, іздестіру жұмыстары өлке тарихының түрлі кезеңіне қатысты бар тарихи оқиғалар мен тарихи тұлғаларға қатысты жүргізілді. Мәселен, тары ... ... ... жж.) 125 ... байланысты ұйымдастырылған экспедиция кезінде Ойылдағы тарихи орындар араланып, Қарасу елді мекеніндегі тарышының бейіті мен пирамида-мавзолейі, рекордтық өнім ... тары ... ... ... ... ... ... бейнетаспаға жазылды. Ал, тарышының жеке тұтынған заттары ... ... ... ...
... аясында суырып салма ақын Ш.Жарылғасұлының (1807-1867 жж.) 200 жылдығына байланысты Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Мұқыр ауылдық округі аумағындағы ақынның ... ... ... ... жинақтау жұмыстарымен бірге фотосуретке түсіру, хелехабар ұйымдастыру жұмыстары жүзеге асырылды.
Тама Есет батырдың (1667-1749 жж.) 340 жылдығына Темір ауданына ұйымдастырылған экспедиция ... ... ... ... ... ... жеткен (Қалмаққырған, Қарабас қорымы, Кенжалы) жер-су атауларының пайда болып, шығу тарихы жан-жақты қарастырылды. Өлке тарихына қатысты зерттеу ... ... ... ... ... мен Орынбор облыстық мемлекеттік мұрағатында да жүргізілді.
Алаш қозғалысының 90 ... ... Алаш ... ... мен оның ... бөліміне, мүшелеріне қатысты жұмыстар кезінде Орынбор облыстық мұрағатынан газетінің қызметіне, Алашорда үкіметін жою жөніндегі бұйрықтар, ... 1913 жылы ... ... ... ... ... мемлекеттік мұрағат қорынан ақтөбелік алашордашылардың тізімдері алынып, музей қорына тапсырылды. Кезінде Алаш партиясының мүшесі болып, Батпақты ... 20 ... ... ... ... жж.) салдырған мектепте сабақ берген А.Байтұрсыновқа қатысты деректер жинау үшін Қарағаш ауылдық ... ... ... Келесі жылы атап өтілетін Ұлы Жеңістің 65 жылдығына облыстық мұраға қорында Ұлы Отан соғысы жылдарындағы тыл ... ... ... мектептер ұйымдастыруға қатысты материалдар алынды.
Жинақталған, зерттелген материалдар негізінде , , ... ... ... ... ... шығарылды. Осы тақырыптар негізінде айдарымен телекомпаниясымен бірлесіп, телехабар дайындалып ... ... ... қызметкерлері әзірлеген баяндамалар, хабарлар түрлі ғылыми танымдық конференцияларда оқылып, жинақтарға енді. Ақтөбе облысының 75 ... ... ... 140 ... байланысты музей экспозициясы мен қорының негізінде дайындалған арнайы мақалалар топтамасы , ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары арқылы кеңінен насихатталып келеді.
Мәдени-көпшілік жұмыстар ... ... ... ... 2006 жылғы халыққа жолдауында аталған дамыған елдерге қосылуының бір саласы - ... ... ... ... ... Музей жұмысында өткен күндермен қатар бүгінгі таңдағы еліміздегі мәселелер жөнінде тың деректер жинақтау және күнделікті өмірде қолдану негізгі мақсаттардың бірі. ... ... оқу ... ... шығармашылық адамдарымен бірлесіп, музейде, музейден тыс жерлерде өткізілетін жұмыс түрлері дәстүрге айналып, іс-шаралар өткізіліп отырды.
Бөлімнің жұмысы дәстүрлі экскурсия, ... ... ... ... ... ... ... қатар жастармен, НПО-мен, партиямен бірігіп өткізген іс-шаралардың, ... ... ... мен ... ұйымының қызметі туралы ақпарат, патриоттық тәрбиеге, нашақорлыққа қарсы, салауатты өмір салтын қалыптастыруға байланысты өткізілген іс-шаралардың ... ... ... ... ... болып саналады.
бағдарламасы аясында оқу орындарында ... ... ... құнды мұрасы мен Ақтөбе тарихындағы маңызын жас ұрпаққа жеткізу мақсатына атты ғылыми-танымдық ... ... ... ... Ойыл ... ... директоры Б.Рысбаева қатысып, Х.досмұхамедовтың өмірі мен қызметі, іс-сапар кезінде жинақталған деректер туралы өте қызықты, әрі тартымды етіп баяндап фотосуреттерін ... Ал, ... ... ... Б.Ажниязов Ақтөбе жеріндегі партиясының құрылуы жөнінде де айтып өтті.
Осыған қоса, өнерімен халықтың аузында ... ... ... бірі - ... ... ... сал ... ретінде Молдабай бүгінде тек бір өлеңімен - ... ғана ... ... композитор - Т.Молдабайдың 150 жылдығына арналған атты тарихи-танымдық ... ... ... ... әнші, композитор С.Батақұлына арналған атты тарихи-танымдық, сазды кеші болды.
Ауған соғысынан кеңес әскерлерінің шығарылғанына 20 жыл ... орай атты ... ... ұйымдастырылды. Кездесу барысында ауған соғысына қатысқан ардагерлер, ауған соғысы туралы естеліктерін ортаға салды.
22 наурыз ... ... ... қызметкерлері балабақша, мектеп оқушыларына арналған , , атты ... ... ... тарихи-танымдық, тақырыптық, этнографиялық-интерактивтік экскурсиялар, лекциялар өткізілген. 1 мамыр Қазақстан халықтарының бірлігі күніне байланысты халқымыздың ... мен ... ... ... жалғастыру мақсатында ұлттық-мәдени орталықтармен бірлесіп, атты шаралар өткізілсе, 9 мамыр - Ұлы ... ... орай қала ... Ақтөбе облысының майдан мен тылдағы еңбегі туралы апталығы аясында интерактивтік әдеби-танымдық лекция композициялары өтті. ... ... күні ... ... атындағы ғылыми-кітапханасы мен облыстық тарихи-өлкетану музейінің қызметкерлері бірлесіп, атты кеш, Ақтөбе көлік және коммуникация ... атты ... ... Осы ... музей күніне арналған 10 күндік аясында атты сұрақ-жауап сайысы өтті.
ҚР мемлекеттік рәміздерін насихаттау мақсатында 30 тамыз Конституция ... ... атты ... шара өтті. Шарада Ақтөбе мемлекеттік педогогика институтының әлем тарихы кафедрасының оқытушысы, тарих магистрі Б.Бәйішов Конституцияның тарихы, еліміздің осы ... ... ... өткен құқықтық жолын саралай отырып, бүгінгі қолданыстағы Ата ... ... ... жасады.
Ал, 25 қазан - Республика күніне атты тарихи-танымдық кездесу өтті. Кездесудің мақсаты: ... ... ... тұратын халықтар өзара достығы мен бірлігі нығайып, болашақта дамыған өркениетті мемлекеттердің қатарына ... үшін ... ... ... ... ... ... білім алып, сапалы еңбек етуге тәрбиелеу болып табылады. Отан ... ел үшін ... ... ... ... ... өзіндік үлес қосқан абыройлы азаматтармен таныстырып, Республика наградаларының мән-маңызын түсіндіріп, оларды әрқашан құрметтеуге баулып, патриот жастарды тәрбиелеу болды.
Бөлім қызметкерлері 2008 ... ... ... ҚР ... Президентінің мәдениет орталығынан әкелінген заттар мен бұйымдардан жасалған атты ... ... ... ... мен облыс әкімдерінің орынбасарларына, Қазақстан БАҚ өкілдері қызметкерлеріне атты қала бойынша экскурсия жүргізді. Қонақтар экскурсия барысында , ... ... ... гүл ... ... Экскурсия барысында мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеу орталығында ... ... төрт ... ... алып ... куә ... Экскурсанттар қаланың салтанаты мен болашағына сеніммен қарап, ақ тілектерін арнады.
Өткізілген шараларға БАҚ өкілдері шақырылып, , , , телеарналарына, ... ... ... орыс ... ... беріліп, халыққа кеңінен насихатталды.
2009 жылы облыстық музей төмендегідей ... ... ... ... жүргізген: С.Королевтың 100 жылдығына арналған дөңгелек үстел; ;; , Ә.Молдағұлованың еске алу кеші; . Тарихи-танымдық кездесу; . Әдеби-танымдық кеш; . ... ... 75 ... ... тәрбие сағаты; Есет батырдың 340 жылдығына арналған әдеби-танымдық семинар; . Әдеби-сазды кездесу; Т.Айбергеновты еске алу кеші; . ... ... кеш; ; . ... еске алу ... ... ... 70 ... арналған шара; кітабының тұсаукесері; . Тарихи-танымдық кездесу; . Тарихи сазды кездесу; Өлкетанушы Қ.Еламановтың атты кітабының тұсаукесері; . ... ... . ... ; . ... ... . ... шара; . Кездесу.
Осы 2009 жылы музей қызметкерлері төмендегідей тақырыпта музейлік лекторилар өткізген: ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; [8, 165 б.]. ... ... ... ... ... ... ... экспозициясындағы тарихи фотоматериалдар негіз болады. Осы тұста музей көрнектемесіне ... ... ... ... ... белгілі жүйемен орналастырудың өзіндік қағидалары қалыптасқанын айта кеткеніміз жөн.
Барлық тарихи музейлер қызметінің негізі, өлке өмірінде болып жатқан ерекше тарихи оқиғалар мен ... ... ... ... ... тарихи ескерткіштерді жинап, көрсету болып табылады.
Тарихи музейлерде ... және ... ... ұсынылатын көптеген танымдық материалдар мен рухани қазыналардың ішінде фотосуреттердің ... ... ... түсіру өнерінің пайда болуы және дамуының арқасында музей қызметкерлері ... бен ... ... ... ... ... ... алатын қуатқа ие болды десек, артық айтқандық емес.
Деректі суретке түсіру өнері хас шеберлерінің қолынан шығып, осы күнге дейін сақталған, халқымыздың ұлы ... ... ... ... ... мен оның ішкі жан ... өте ... де дәл берілген. Суретке түсіру өнерінің үздік үлгілері тарих ғылымы және оның салаларын насихаттауда таптырмас құрал болып табылады.Халық ... ... ... ... және ... ... кең көлемінде қамти отырып, тақырыптық білім өрісін мейлінше кеңейту - суретке түсіру өнерінің ... ... ... ... Музейге қойылған дүниелер ішінде, суретке түсіру өнері туындыларының кең ... және ... ... ... осы ... да түсінуге болады.
Әрине, музей көрнектемелерінің ішінде деректі суреттердің құнды да ... ... ... ... ... оның ... ... жақтарын да ескергені абзац [27, 15 б.].
Мәселен, белгілі тәртіппен орналастырылған көрнектемелердің ішінде, музейдің басқа қойылымдарымен (оның ішінде ескерткіштермен, ... ... ... суреттермен т.б.) салыстырғанда, суреттердің адамға әсер ету мүмкіндігінің төмен болатындығы дәлелдеуді қажет етпейтін шындық. ... ... ... тағы бір жайсыздығы, олардың сыртқы пішінінің біркелкілігі, кескіннің екі-ақ ... (ақ, ... ... (түрлі - түсті суреттерден басқа) және пайдаланылатын материалдың қалыпты үлгідегі қағаздардан ... ... ... ... маңызды құралы ретінде, деректі суреттердің жоғарыда көрсетілген көптеген құндылықтарына ... ... ... іріктеп алуда, айтарлықтай қиындықтарға кездеседі [28, 107 б.].
Бұндай қиындықтар басқа да әр ... ... ... ... Атап ... шындықты көрсете білудің қайнар көзі ретінде, әр фотоқұжаттың тарихи мәнін айқындау; әр фотоқұжаттың құндылығын ... ... ... ... да мұраларымен қатар кезде қойған кезде оның орнын, ролін және олардың байланысы мен ... ... ... ... ... фотосуреттердің негізгі жанрларына қысқаша сипаттама бере кету осы ... ... ... ашу үшін аса ... ... ... ... маңызды да көп тараған жанры, оның озық үлгілері музейде қойылған немесе қойылмақ қайраткердің өмірі мен ... ... ... де ... ... ... бере ... қоса, жеке фотопортретттерден басқа жұмыс орнындағы еңбек адамын көрсететін де көптен қолданылады. Әдетте фотопортреттер жеке және ... ... ... ... олар ... тоғысы досдастырған немесе қызмет барысында жақындасқан адамдар тобы болуы мүмкін [29, 99 ... ... ... ... ең ... ... бұқара мен еңбекшілердің рухани және экономикалық тұрғыдан өсіп-дамуына тікелей байланысты екенін ескерсек, халқымыздың таңдаулы өкілдерін бейнелейтін фотопортреттер ерекше ... ... ... және ол ... жерден орын алуы тиіс.
Фотопортреттерді таңдап алуға қойылатын талаптар:
Біріншіден - ерекше дара ... ... ... ... марапат иегерлері болуы тиіс; екіншіден - фотопортреттерді жеке ... ... емес ... оның ... ... өмір ... байланыстыра отырып, шағын кешенді жүйе ретінде топтастырған мақұл.
Еңбекші халықтың әр түрлі кезендердегі материалдық жағдайы мен мәдени өмір деңгейін көрсетуге арналған ... ... ... орны ... ... өмірде пайдаланылатын тұрмысқа қажетті заттар мен қатар олардың фотосуреттерін де тауып, оларды мазмұнына қарай дұрыс таңдап, жүйелі түрде ... білу де, ... ... ... аса маңызды міндет. Бұларды дұрыс шешпей нағыз құнды көрнектеме жасау мүмкін емес.
Қолда бар ... ... ... ... ... ... оқиғалар мен құбылыстарды көрсетуде оқиғалы жанр фотосуреттерінің маңызы ерекше. Бұл жанрдағы фотосуреттер тарихи оқиғамен ... ... ... ... және ол ... ... жетекші рөл атқаратын сәттері де болады. Оқиғалы жанр фотосуреттері музейдегі басқа да материалдармен идеялық жағынан да үйлесім таба келіп, көрермендер ... ... ... әр ... түйінді мәселелеріне аударуына септігін тигізеді. Тарихшы - музейтанушылар тарапынан болатын оқиғалы жанр фотосуреттеріне қызығушылықты және әр ... ... ... ... ... музей қызметкерлерінің ілтипатын, міне, осы тұрғыдан түсінуге болады [30, 86 ... ... біз, ... ... ... ... пайдаланылатын ғылыми-көмекші материалдардың негізгі түрі фотосуреттер мен понорамалардың мазмұнының тарихи шынайылығы жоғары екендігіне көз ... ... бір ... ... бірнеше жанрға тән элементтер байқалып, қай жанрға жатқызуды білмей дағдаратын сәттер де болады. Бұндай ... ... ... ойды ... ... ... келетін суретті таңдап алады. Тарихшы экспозицияшылар, әдетте, экспозицияға қойылатын суреттерді сұрыптап, таңдап алғанда және ... ... ... бір ... ... мен ... , ... түпнұсқаларын пайдаланады. Осы тектес деректі фотосуреттер музейдің басқа да тарихи ескерткіштері сияқты жинақтаушылық жұмыс пен барлық ғылыми ... ... ... түпқазығы болып табылады.
1.4 Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің шежіресі
1929 жылғы желтоқсанда музей өз алдына дербес мекеме ретінде ашылды. Қазақстанның 10 жылдығы ... ... 1930-31 жж. ... салу ... ... ... қатарына еніп, 60 мың сом қаржы жобаланған. Алғашқыда музей деп ... жылы ... ... ... ... ... музейге айналды.
1934 жылдың шілдесінде қала орталығына көшірілді.
1935 жылы жабық ... ... ... жылы 6885 адам ... 88 ... ... жылы атаулы күндер мен қоғамдық-саяси науқандар кезінде 11 көрме ұйымдастырылған.
1939 жылы музей қоры палеонтология коллекцияларымен толықтырылды. Мектеп-музей ... ... ... ... ... ... ... және жазба дәптері түсті. Ел ішінде байларды, дәулетті адамдарды конфискациялау ... ... ... ... түскен, одан қалды аштық кезінде қолындағы бағалы заттарын, әшекей-бұйымдарын, жақсы деген ыдыс-аяқтарын қаладағы дүкенінен музей қызметкерлері сатып ... Осы ... ... ... сауыттар, сүйектелген домбыра, сүйектелген қант шаққыш және қарапайым шаруашылық ер-тұрман, күмістелген ер, оюмен өрнектелген аса таяқ, қымыз құятын ... ... ожау т.б ... қордағы мәліметтер бойынша сатып алынған.
1940 жылы Омарова Ақкенжеден 9 рубльге сырға, ... ... ... ... ... ... Сол құжатта музей директоры Д.Темушко алдым деп қол қойған. Сондай-ақ Тельман көшесінің №5 үй тұрғыны Биқұлов Исмұқаннан қызыл барқытқа 15 ... ... ... ... белбеу 200 рубльге сатып алған.
1942-1945 жылдар арасында Ұлы Отан соғысына байланысты музей жабылып, экспонаттары мектеп-интернаттың жертөресінде, қосалқы ... ... ... ... ... тасыған, сондықтан көп экспонаттар сынып, бүлінген.
1946 жылы желтоқсан айының 18-інде ... ... ... Евгений Степанович қызметін ағайыны, музейдің ғылыми қызметкері Константин Степанович Черникоке тапсырған.
1948 жылы музей ... Алға ... ... құрылыс салу үшін ірге тастарын қазғанда эксковаторға ілінген тасқа айналған үш ұлуды ағайынды Овчаренколар тауып тапсырған.
Осы жылдары музейге ... ... ... ... алғашқыэкспедицияның мүшесі, мұғалім, кейін музейде ғылыми қызметкер болып ... осы ... ... ... ... ... Л.Етуранов, М.Касаткин Ақтөбе көркі, Ақтөбе пейзажы туралы суреттер салып музей қорына тапсырған.
1949 жылы ... ... екі ... ... ... ... салт-дәстүрін көрсететін түрлі әдемі бай безендіріліп тігілген дәулетті адамдардың тұрмыс дәрежесін көрсетеді.
1950 жылы К.Черников музей директоры болып сайланды.
1951 жылы ... ... ... ... 3 зал ашылды. Олар: 1. Табиғат бөлімі, 2. ... ... ... 3. ... ... ... бөлімі. картинасы, бұл бірінші бұйрық 1919 жылы 8 қыркүйекте Ақтөбе ревкомының алғашқы бұйрығы еді. Және музейде бұл ... ... ... тұр. ... ... облыстық музей директоры, Ойыл ауданындағы Ш.Берсеевтің үй-музейі, облыстық газет тілшілері, Батыс Қазақстан геология басқарамасы музейінің ғылыми қызметкерлері және ... ... ... қатысты.
1952 жылы музей кеңесі: музей директоры Черников, ғылыми қызметкер С.Тілегенов, Берсиев аудандық музей қызметкері С.Қандыбаев, Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... қалалық архив бастығы М.Кольба, қалалық партия комитетінің лекторы А.Сатаринова, облыстық газеттің фото-тілшісі Ф.Терещенко жұмыс жасады.
1953 жылы музей бөлімдерінің барлығына ... ... ... ... ... қоғамының тарихы бөліміне көп көңіл бөлінді.
Облыстық ... мен ... ... ... ... Ш.Берсеевке арналған экспозиция және оның жолын жалғастырушыларға экспозиция ашылды. Музейдегі ... ... 1341 ... Оның 848-і экспозициядан орын алды.
1955 жылы бір жыл ішінде 32 экспонат жинақталып, 1956 ... ... ... 1350 ... ... ... ... жаз айында ССР ҒА археологы Сорокин бастаған Ленинградтық археологиялық экспедициясы өздерінің экспедициясы жайында үлкен альбомын сыйға тартып, өзінің қолтаңбасын ... ... бір жыл ... 45 зат ... ... жылы ... ... көшесі №28 үйде орналасты. Жыл ішінде 59 зат жинақталды.
1958 жылы музейдің жалпы аумағы 175 шаршы метрді құрады. Оның 120 ... метр ... ... 1958 жылы т.ғ.к ... басқарған Ленинградтық археологиялық экспедициясының қорғандардан тапқан қола дәуірінің қызықты археологиялық заттарымен ... жылы ... ... Жоғарғы Кеңес Президиумы Башқарияның өз еркімен Ресейге қосылғанына төрт жүз жылдығына арналған медалін Облыстық музейге сыйға тартты. А.Шонин 39 разъезде б.з.д III-IV ... ... ... ... ыдысты тапты. Музей қызметкерлері ежелгі адамның сүйектері мен үй шаруашылығында қолданған заттарын тауып алды. ... ... ... ... және Ойыл ... ... 30-шы ... профессор Грязнов бастап жүргізген археолгиялық экспедиция тас дәуіріне ... ... ... Ал, ... қаласының тұрғыны Д.Новоросей ауданында Ор өзеніне жақын жерден ежелгі ... өмір ... ... бас ... ... ... ... Ермашев пен Әбілов Құдықсай ет кеңшары жерінен қола дәуірінің заттары, Соляник Мәртөк ауданынан ... азу ... ... ... ... екі доғалақты Азамат соғысында қолданылған зеңбіректі, Жұрын мектебінің оқушысы мамонттың сүйегін табады. ҚазССР ҒА ... ... және ... ... ... ... Жем өзенінен бастап, облыстың оңтүстік шекарасына дейін барлау жұмыстарын жүргізіп, 245 археологиялық ескерткіштерді тіркеуге алады.
1958 жылы ... ... ... 175 ... ... ... оның 120 шаршы метр көлемі экспозицияға бөлінді. Сол кездері музей ... ... 22 үйде ... еді. Бұл ... музей стандартына сай келмесе де, экспонаттар жинақтау жұмыстары жүріп жатты.
1958 жылы музей қоры ... қола ... ... жәдігерлерімен толықты, бұл заттарды табуға бірден-бір себепші болған сол жерде жұмыс жүргізіп ... ... ... ... еді. ... ... ... ғылымдарының кандидаты В.Сорокиннің бастауымен түрлі ескі қорғандар мен ... ... ... ...
Башқұрт АССР-і Жоғарғы Кеңес Президиумы Башқұртстанның Ресейге өз еркімен қосылғанына 400 жыл толу ... ... ... ретінде құйылып жасалған қола медалды табыс етті. Б.э.д III-IV мыңжылдықта қолданылған және осы кезге ... ... ... ... ... деген азамат 39 разъезден тапса, сондай-ақ музей қызметкерлері ертедегі адамның қаңқа сүйектері мен тұрмыста қолданған құралдарын тапты.
1959 жылы 9 ... Қаз ССР ... ... №296 ... ... ... көркем галереясы облыстық музейге сурет галереясын тұрғылықты түрде сақтауға тапсырды. Бұл галерея құрылысшылар клубында ... ... көру үшін ... ... ... ... ... саны - 13 509 адам болды.
1960 жылдан 1965 жыл аралығында музей мекемесі жабылды. Бірақ материалдарды ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңде музей директоры П.Закаблуков болды.
1961 жылы жөндеу жұмыстарына байланысты музей Мир көшесі 65 үйде жертөледе және ... ... ... ... ... ... музей экспонаттары соның ішінде табиғат бөлімінің тұраптары дымқылдықтан бүлініп қалды.
1962 жылы ... ... ... 32 үйде ... ... ... ... ретінде қалыптаспады. Музейдің экспозициялық аумағы 76 шаршы метр, ... 8 ... ... ... ... ... болды.
1963 жылы музей қызметкерлері материалдарды бір жүйеге келтіру жұмыстарын бастады. Жас өлкетанушылармен жұмыс жасалып, экспонаттар жинақталды. Бұл кездегі ... ... ... жылы ... ... бұрынғы қонақ үй ғимараты жөнделіп музейге берілді. ... ... үшін ... ... ... шар ... жылдың маусым айынан бастап музей директоры Р.Сәрсенова болды.
1966 жылдан бері экспозиция құру, экспонаттар жинау жұмыстарын жүргізе бастады.
1967 жылы ... өз ... ... ... ... ... ... 6 маусымда 1967 жылы болды. 72 тарихи ескерткіштер ... ... ... ... ... ... ... академик Ферсманның сағатының макеті, ежелгі дәуірдегі тіршілік кезеңінің макеті, мұнай ... , ... ... ... ... ірі ... ... Бархын құмдарының макеттері қойылды. Барлығы 34 макет, негізгі қорда 6215 экспонат болды. Ал, музейге келушілер саны - 53 178 ... ... жылы ... ... саны 60 832 ... ... 1969 жылы 1 ... дейін 1809 экскурсия жүргізіліп, 6578 экспонат жинақталды. Осылардың 3163 экспозицияда орналасты. Музей аясында революциялық, ... ... ... ... ұйымдастырылып, оған 30 адам қабылданды. Бұл клубта мерейтойлық, дәрістік жұмыстары бірнеше акцияларда өткізіліп тұрды. Сондай-ақ әскери-патриоттық, мектептермен жұмыс басқа музейлермен ... ... ... 19 ... 5 ... қызметкерлер жұмыс жасады.
1969 жылы музейдің 8 залы болды. Алаң көлемі 1500 шаршы метрді құрады. 3 бөлме сақтау қоймасы үшін ... ... ... 100 жылдығына жинақталған сыйлықтар көрмесі жұмыс істеді. Сонымен бірге, атты жылжымалы фотокөрмесі де ... ... ... 312 атқыштар дивизиясының командирі Наумов, Ә.Молдағұлованың бұрынғы командирі Н.Уральский және осы дивизияның құрамымен ... ... ... жылы - Ақөбе қаласының 100 жылдық және В.Лениннің 100 жылдық ... орай ... ... экспозициялар жаңартылды.
1969 жылы музейдің ғылыми ұжымы вагон - музей үгіт пойызын жасақтау жұмыстарына қатысты. Ақтөбе қаласының ... азат ... 50 жыл ... орай ... ... колхозшылардың үшінші съезі қарсаңында облыстық мемлекеттік архивпен бірлесе отырып, облыстың ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің жетістіктеріне көрме ұйымдастырылды. Көрмеге 23 мың адам ... Осы жылы ... 1371 ... ... ... ... жылында 1371 экспонат түсіп тіркелді, негізгі қорға - 572, ... ... ... жылы ... 100 жылдық мерейтойын тойлауға байланысты шараны дайындау, өткізу жоспарлары ... ... ... ... ... жылы ... ... тарихы бөлімі ҚазССР-нің және Қазақстан Коммунистік партиясының 50 жылдығын қарсы алуға ... ... ... ... ... негізгі мақсаты: КПСС-тің XXIV съезі мен Қазақстан КП-ның XIII съезі құрметіне ... ... ... 8-ші бесжылдық қорытындысы, КПСС-тің XXIV съезі шешімдерін насихаттау туралы материалдар жинау.
Бұл жылы музейге 1919 жылдың комсомолы П.Подколзинаның бағалы түпнұсқа құжаттары ... ... ... ... ... материалдары-толық тарихи құрылуы, өсу жолдары, жұмыстары;
Ақтөбе облысының пайдалы қазбалар туралы материалдары: , суреттер, карта-схемалар;
312 атқыштар дивизиясы ... ... ... ... және ... жинақталды.
кораблінің ұшуы, жерлес космонавт В.Пацаев туралы мәліметтермен жинақталды.
Азамат соғысына ... ... ... ... ... материалдары жинақталды.
Совет Одағының батыры Ә.Молдағұлованың мемориалдық музейінің тақырыптық жоспары құрылды. Музей 1971 жылы 5 ... ... Осы ... ... ... ... ... санақ бойынша жаңа экспозиция жасақталды. Хром қосындылары заводы, рентген заводы, Актюбсельмаш байланысты экспозициялар жаңарылды.
Ұлы Отан соғысының 30 жылдығына Ұлы Отан ... ... ... жылы ... 1908 ... келіп түсті, оның 1057 - негізгі қорға, 851 - қосымша қорға түсті. Осы жылы 91 ... ... жылы ... ... ... және Совет үкіметінің көрнекті қайраткерлері М.Фрунзеге, Ә.Жангелдинге, К.Зинченкоға ескерткіш орнату ... ... Осы жылы ... ... және Ұлы Отан ... ... ... 36 ескерткіш-тақта, туысқандар зираттары болды.
1971 жылы 5 архитектуралық ескерткіш - мавзолей және 5 археологиялық ескерткіш есепке алынды. Ескерткіштерді ... ... ... ... жылы ... ... ... ССР-дің 50 жылдығына дайындығы мен өткізу шараларына байланысты болды.
Музейде ғылыми зерттеу, жинақтау, жинау жұмыстарын толығырақ және мақсатты түрде жүргізу үшін ... ... ... ... жылдарға арналған перспективті жоспар жасады.
1973 жылы музей ұжымына енгізгі міндет КПСС XXIV съезінің шешімдерін насихаттау болды. РСДРП III ... ... пен ... ... материал жинау.
Ақтөбе рентген заводы тұтас комплекс деген материал берді. Материалды СССР-дің БХШЖ ... ... СССР ... 2 ... ... ... т.б ... болды.
1973 жылы 13 тамызда Ақтөбе музейі далалық аймақтарға экспедиция ұйымдастырды: Ақтөбе қаласының солтүстігінде 2 км жерде 12 ... ... ... ... ... ... 20 қыш ыдыстары, қоладан жасалған алқа түрлері, күміс ... қола ... ... ... жылы Кеңес армиясы күніне экспозициясы толығымен жаңартылды. атты жаңа экспозиция құрылды.
Негізгі қорда ... 13182 ... ... 1973 жылы 951 ... ... ... ... маңызды материалдар - Ақтөбе тарихи-өлкетану музейінде қолданбалы өнер каталогы және плакат дайындалды.
1974 жылы музейдің ... ... ... ... ... ... ... 1700 алаңды алып жатты. Оның 1200 кв. метрі экспозицияға, көрмеге ... ... ... ... ... ... 320 шаршы метр алаңда орналасты. Қор бөліміне 180 ... ... ... 20 ... метр алаң берілді. Табиғат залы 250 шаршы метр бір алаңда орналасса, лекция-көрме залы 100 шаршы метр ... ... ... жылы 1974 ... 31 ... ... ... Николай Петровия облыстық тарихи-өлкетану музейінің директоры болды.
1975 жылы 7-14 маусым аралығында облыстық музейдің ғылыми қызметкері, ... ... ... ... ... ... ... және экспонаттар жинау мақсатында ғылыми экспедицияға шықты.
312 атқыштар дивизиясының көшірмесін отставкадағы генерал-майор ... ... ... ... Ту осы ... ... ... А.Наумовтағы суреті бойынша қалпына келтірілді. Я.Иночкинге Ұлы Отан соғысының 30 ... ... ... ... ... ... Совет Одағының батыры М.Колесниковтың фуражкасын Г.Алдиярова музейге сыйға тапсырды. Батырдың әйелі М.Колесниковқа Кеңес Одағының батыры ... ... ... ... ... ... ... айында Совет Одағының батыры ұшқыш-космонавт В.Пацаев туралы ... ... ... ... ... трикотаж фабрикасы шығарған трикотаж бұйымдарының үлгілері алынды.
Ақтөбе облысы мал ... ... ... ... мен егіншілердің , сонымен қоса Еңбек Ерлерінің суреттері мен чемпиондардың ... ... ... жинақталды.
Қазақстанның археологиялық картасындағы археологиялық ескерткіштерді зерттеу Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінде 1975 жылдан басталып, сонымен ... жаңа ... ... ... жылы ... ... академиясының тарих, археология және этнография институтының археологиялық ... ... ... жұмыс жасады. Экспедиция бастығы - тарих ғылымдарының кандидаты М.Қадырбаев қазу жұмыстарынан бос ... ... ... бар ... ... өңдеу және жүйелеуде, олардың химиялық анализдерін жасауда көп көмек көрсетті.
Бесоба, Сынтас ірі қорғандарды қазу кезінде ... ... ... ... қыш, ... ... тұрмыс бұйымдары, сән бұйымдарының саны 600-ден асады. Музейде сақ-сарматтардың мәдени ескерткіштерінің ірі коллекциялары ... ... 27 ... ... ғылыми кеңес жұмыс жасады. Оның ішінде 11-і музейдің ғылыми қызметкері, 3 ғылыми кандидат, доцент, мектеп, орта, арнаулы, жоғары оқу ... ... ... еңбегі сіңген геолог-барлаушы Р.Сегедин 35 табылған экспонаттан тұратын археологиялық коллекцияны, ... ... және ... ... ... зор ... ... тартты.
Музей 1976-1980 жылдарға арналған облыстық мәдениет басқармасы мен ... ... ... ... ... бекіткен перспективті жоспар бойынша жұмыс жасады.
1977 жылы музей ұжымы жаңадан социалистік ... ... Орал ... ... ... ... ... шақырды.
1978 жылы музейдің лекция-көрме залына микрофон қою және сонымен қатар лекция оқыған кезде эпидиоскоп пайдалану жоспарланды.
Ақтөбе ... ... ... ... XXV съезі мен Қазақстан КП-ның XIV съезінің шешімдерін жүзеге асыра отырып, социалистік жарыста ғылыми-зерттеу, ... ... және ... ... ... ... ... жеңістіктерге жетті.
Музей қорында 22157 экспонат болды. Музей жанынан құрылған ардагерлердің революциялық, жауынгерлік және еібек даңқы клубы жұмыс ... Клуб ... ... ... ... ... ... Николай Петрович болды.
1979 жылы залымен залының реэкспозициясы жасалды. Музей қызметкерлері Октябрьск қаласына ... ... ... мәдениетіне жататын, тұрмыста қолданған түрлі заттарды тауып, музей қорына тапсырды.
1981 жылы Ұлы Отан Соғысының 40 жылдығына байланысты мерекелік шара ұйымдастырылды. ... ... ... ... және ... станциясының ұшырылғанына 10 жыл толуына орай музейдің ғылыми қызметкері Л.Блинникова қаласына іс-сапармен барып, Долгопрудный қаласындағы В.Пацаев жұмысын бастаған ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізді.
залында Ақтөбелік 101 ұлттық атқыштар бригдасына арналған жаңа экспозиция жасақталды.
1982 жылы Кеңес Одағының батыры, ... ... ... ... жылжымалы көрме ұйымдастырылды. Шалқар ауданында жүргізілген экспедиция жұмыстарының нәтижесінде этнографиялық бұйымдар: текемет, бау, кимешек т.б ... ... ... жыл ... ... ... ... А.Мұратов туралы материалдар, оның еңбек құралдары мен бұйымдары музейге тапсырылды.
1983 жылы музейдің жөндеу жұмыстары аяқталып, Свердлов ... ... ... комбинаты музей ішінде көркем безендіру жұмыстарын бастады.
1984 жылы ... ... 100 ... ... ... арналған көрме ұйымдастырылып, Ш.Берсеевтің өмірі мен еңбектері туралы баяндайтын буклет шығарылды.
1985 жылы музей ... ... ... 5 ... күні 1-ші ... ... рәсімі өткізілді. В.Шпрайцер күнделігі, Ә.Жангелдин отряды туралы фотоматериалдар т.б музей қорына берілді.
1986 жылдың маусым айында музейдің бөлімі ... ... жылы ... ... ... музейінің ұжымы және Абай атындағы Қазақ Педагогикалық Институтының ... ... ... ... ... ... ... Е.Ағелеуовтің бастауымен Ойыл, Ленин, Мәртөк, Новоресей, Ақтөбе облысының елді-мекендеріндеэкспедиция жүргізді.
1988 жылы Ә.Жангелдинге ... ... ... белгілі жазушы С.Санбаев, тарихшы-ғалым Ә.Тәкенов музейде болды.
1989 жылы Мәскеудің әскери, тарихи архивінен Ақтөбе ... 1874 және 1891 ... ... ... ... ... ... революцияға дейінгі халыққа білім беру фотокөшірмелері музейге алынды. ... ... ... 90 ... ... ... жасақталды. Көрмеге Қ.Жұбановтың жеке құжаттары мен фотосуреттерінің көшірмелері қойылды.
Музейге келушілер саны 113 мың ... ... ... 1033, ... іс-шаралар 88, оқылған лекциялар 144. Ал, музейдің қоры 1842 экспонатқа ... ... Абай ... ... ... кафедрасымен бірігіп, жұмыстарын жасап, Шалқар, Ырғыз аудандарымен мемлекеттік Торғай қорығы зерттелді.
19 наурызда ... ... ... ... ... арналған көрме, Ақтөбе қаласының 120 жылдығына арналып, атты көрме ұйымдастырылды.
1990 жылы музейге келушілер саны 112 808 ... ... ... 1087 ... ... 89 ... ... ұйымдастырылып, 220 лекция оқылды. Музей қоры 11130 экспонатқа толықтырылып, 1 қаңтарда музей қоры 51409 экспонатқа ... Оның ... 36450 ... қор, 14959 ... ... ... дәстүрлі мерекесін өткізгенде музей қоры алты қанатты киіз үймен толықтырылды.
1991 жылы музейдің жалға беру қоры құрылып, 4 ... киіз үй және ... ... жалға берілді. Музей қорында 1 қаңтарда 52539 экспонат болды. Оның ішінде 36904 негізгі қорды, 15635 қосымша қорды ... ... 744 ... ... сақталуда.
Облыстық музей ұжымы қайадан құрылған Қазақстан мәдениет қызметкерлерінің шығармашылық Одағына ... ... ... ... ... ... АПИ мен С.Гуцаловтың басшылығымен Елек, Қобда, Ойыл, Ор өзендері маңында археологиялық экспедиция ұйымдастырылып, 121 археологиялық ... ... ... музейі мен АПИ 1985-1990 жж. аралығында археологиялық экспедициялар ... атты ... ... ... ... ҚР ... ... қайраткері Б.Пактың сақ-сарматтардың жануарлар стилінде ағаштан ойылып жасалған композициясымен безендірілді.
1992 жылы ... ... саны 100 мың ... ... ... Торғай, Атырау облыстары және Алматы қаласының өкілдерінің қатысуымен атты ғылыми-практикалық конференция өткізілді. Бұл конференция 1987-1991 жылдар аралығындағы Абай ... ... ... ... ... ... ... басшылығымен ұйымдастырылған ботаникалық экспедицияның қорытындысы болды. Нәтижесінде музей қорына 38 түрлі гербарийлер ... - XX ... ... ... ... залы ... Зал ... атақты батырлар мен қолбасшылар, Есет батырдың сауыты мен қазақ жауынгерлерінің қару-жарақтары, аңшы бүркітімен қойылды. Залдың ашылуына Т.Ахтанов, А.Нұрпейісов, атақты тарихшы ... ... ... және ... Х.Артықбаев, А.Уалиханова, С.Нұрмағамбетов, Есет батырдың ұрпақтары қатысты.
Музей қорынан өлкенің ерекшелігін көрсететін 29 зергерлік бұйымдардан Түркияның ... және ... ... ... көрсетілді.
Сонымен қоса тәуелсіздіктің кезеңін ашып көрсететін экспозициясы және көрнекті жерлестеріміз туралы экспозициясы құрылды.
1993 жылы музей құрылымының ... ... жеті ... бірлік қысқартылды.
Кіші жүз ханы Әбілқайырдың туғанына 300 жыл толуына орай, облыстық музейдің ұйымдастыруымен, құрамында облыстық музейдің директоры Р.Ілиясова, тарихи-мәдени ескерткіштерді ... ... ... бастығы Б.Мырзабаев құраған экспедиция жұмыс жасады. Экспедиция шамамен Әбілқайыр хан жерленді деген ... ... би ... ... 90 ... ... ...
Ақтөбе облыстық музейі халық шығармашылығын насихаттаумен, қазіргі қолданбалы қолөнер ... ... жас ... көмек көрсетуге ұмтылды. Осы мақсатта жас шеберлердің көрмесі ... ... пен ... ... ... ... және теріден жасалған заттары қойылды.
Жаз айында облыстық музей мен АПИ арасындағы келісім бойынша ... ... ... тарта отырып, археологиялық экспедиция , , қорғандарында жұмыс ... ... ... ие ... ... материадары музейге табысталды.
Осы жылдың тамыз айында ҚР Мәдениет ... 1993 ... 20 ... №129 ... ... сәйкес Алматы қаласының алтын және бағалы металдар музейіне, б.з.б 5 ғасырға жататын және үлкен тарихи құндылығы бар 6 ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету дәстүрге айналып, әлеуметтік шығармашылық тапсырыстарды ... ... ... ... бойынша атаулы оқиғалар мен күндерге байланысты сувенирлік бұйымдар жасау тәжірибеге ... ... ... ... ... ... ... үзіліссіз сақталуының белгісі ретінде атты сазды аспаптар көрмесі ұйымдастырылды. Бұған домбыра шебері Басшин мен ... және ... ... ... және ... сазды аспаптары қойылды.
1995 жылы 1 млн. теңгеден аса ақылы қызмет көрсетілді. Бұл ҚР музейлері ... ... ... ... ... ... 50 ... Ұлы Отан соғысы залы реэкспозициядан өтті.
Соғыс жылдарында ... ... және ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. айдары бойынша Совет Одағының Батыры Ә.Молдағұлованың, майдангерлер ... және ... ... ... ... рет музейде қазақ халқының мәдениетін насихаттау, сонымен қатар мерекесінің өткізілуімен ... ... ... ... ... ... ... жекелей білім беруді жүргізуді ұйымдастырды.
1996 жылы электр жарығының шектелуіне байланысты музей залдары жарықсыз қалып, бұл ... ... ... ... етті (98475).
Тұрғындардың сұрауы бойынша Алматы қаласының фабрикасымен ұлттық киімдерді тігумен, сувенирлер дайындауға келісім жасады. ҚР ... 5 ... өлке ... ... ... ... ... байланысты, 3 залда жаңа экспозициялар құрылып, қалғандарына толықтырулар мен өзгертулер енгізілді. залы құрылып, онда Тәуелсіз Қазақстанның 5 жыл ... ... ... ... қойылды.
Ырғыздың 150 жылдығына байланысты Ырғыз ауданындағы музейде реэкспозиция жүргізілді. Ырғыз бекінісінің және Ырғыз уезінің 1845 жылдан 1916 жылға ... ... ... ... жаңа зал ашылды.
1997 жыл көрсетілген қызметке және ... ... ... ... ... ... музейдің қалыпты жұмыс жағдайына қауіп төндірді, электр жарығының шектелуінен келушілердің саны азайды (91859).
Осы жылы ... мен ... ... бірлесіп дайындаған айдары жұмыс жасай бастады.
Облыстық тарихи-өлкетану музейінің директоры Р.Ілиясова атағына ие болып, ал көпшілік бөлімінің жетекшісі ... ... ... ... жылы ... рет ... мен ... актерлерін қатыстыру арқылы, ұлттық теңгенің енгізілуіне 5 жыл толуына орай атты тарихи-танымдық шара жасалды.
Қазақстан тарихына жаңа көзқарастың пайда ... сай XIX-XX ғ.ғ ... ... ... ... мен ... Ресейдің отарлау саясатына байланысты оқиғалар қайта зерттелді. Жинақталған деректер нәтижесінде жаңа экспозиция ашылды. Бұл сол кезеңнің тарихын оқытуда ... ... мен ... үшін ... ... көзі ... жылдың қаңтар айынан бастап музей өзін-өзі қаржыландыратын мемлекеттік ... ... ... Ассоцияциясына енді. Содан кейін музей тақырыбына байланысты әдебиеттер, бейне касеталар ала бастады.
Ақтөбеоблыстық ... ... ... 70 жыл толуына орай атты декада өткізілді.
Бірінші рет Халықаралық музейлер күніне музей қорын толықтыру және материалдық базасын жақсарту мақсатында ... ... ... мен 19 ... ... ... А.Марғұлан атындағы археологиялық институты музейі қорынан алынған миллениум - жаңа ... өту ... ... атты ... ... ... шара өтті. Келушілер саны 24378 адамды құрады, 370 экскурсия өткізілді.
Музей және оның Ырғыз, Мәртөк ... ... 150095 ... ... ... 1118 - ... 86 - бұқаралық-көпшілік шаралар өткізіліп, 286 ... ... қоры 1391 ... ... ... ... көрсету арқылы 1211,2 мың теңге түсті.
Белгілі ғалым И.Қаратаевқа арналған ... ... ... ... ... экспозициясы жаңартылды.
- табиғи тастар коллекциялары мен олардан жасалған бұйымдар көрмелері ұйымдастырылды.
2000 жылы ... ... 2034 ... ... 1500012 ... қызмет көрсетіліп, 1021 экскурсиялар мен лекциялар оқылды. 121-ден астам көрмелер, мәдени-көпшілік шаралар өткізілді.
- аймақтық фестивалі ... Оған ... ... ... ... ... облыстық музейлері мен облыстағы аудан, оқу орындары музейлерінің қызметкерлері қатысты. ... ... типі - ... ... ғылыми-практикалық конференция өтті. Музыкантанушы Ю.Аравин музейде ранайы сапармен болып, , атты көрмелер ұйымдастырып, өз ойларымен, естеліктерімен бөлісті.
Ақтөбе облыстық ... ... ... ... атты ... музейлер ассоцияциясына мүшелікке кірді.
Музей қызметкерлері өз жобалары бойынша қоры өткізіліп жатқан семинарға қатысу гранттарын жеңіп алды. Бөлім меңгерушісі Р.Болдығарина , ... атты ... ... ... жылы ... ... 1885 ... түсіп, 125420 адамға қызмет көрсетілді. Сондай-ақ 878 экскурсия мен 201 лекциялар, 38 ... мен 78 ... ... ... және ... тыс ... ...
Ұлы Отан соғысына қатысқан мектебін негіздеуші, Ақтөбе медицина институтында ұзақ жыл кафедра ... ... ... ... Кіші ... ел ... Әбілқайыр хан, Арынғазы, Қаратай сұлтандардың ұрпақтары тұтынып, күні бүгінге дейін сақтап ... ... ... ... қола ... ... ... белгілі ағаш шебері К.Асановтың қолынан шыққан кебеже музей қорын толтырды.
Музей - білім мен таным ордасы>> атты ... ... ... Оның ... музей қызметкерлері, мәдениет мекемелерінің басшылары, мектеп пен жоғары оқу орындарының оқытушылары, өлкетанушылар және ғалымдар, музей педагогикасын жүзеге ... ... мен ... ... сөз ... пікір алмасып, ұсыныстар енгізілді.
2002 жылы музей қоры 2244 экспонатпен толықтырылып, 125032 адамға қызмет көрсетілді. Және, 915 ... мен 181 ... ... 35 ... 76 ... ... жоспарланып, өткізілді.
, - Қобыланды батыр жерленген Қобда ауданы, Жиренқопа елді мекеніне экспедиция ұйымдастырылды.
ЮНЕСКО шеңберінде аталып өтілетін М.Өтемісұлының 200 жылдығына ... ... ... ... ... ауыл ... ... жасалып, атты бейнефильм әзірленді.
Жазушы Р.Мирхайдаров 36 картинадан тұратын ... ... 7 ... 19 ... ... 62 зат ... ... жыл (Ресейдегі Қазақстан жылы). Музей қоры 1564 экспонатпен толықтырылып, 125 107 адамға қызмет көрсетілді. Және, 932 ... мен 213 ... ... 42 ... мен 86 ... шаралар өтті.
Ақтөбе өңіріндегі тарихи-сәулет ескерткіштерінің ашық аспан астындағы музейі атанған Байғанин және ... ... ... ... телециклынан бейнефильмдар көрсетілді.
25-27 маусым аралығында Орынборда Ақтөбе облыстық экономика және мәдениет күндерінің өтуіне байланысты атты этнографиялық көрме ... ... ... ... ... ... ұлттық көрмесі өтті. Көрмеде музейдің аға ғылыми қызметкерлері К.Үмбетова мәскеуліктер мен қала қонақтарына экскурсия жүргізді.
Ұлттық валюта - теңгенің 10 ... ... ... ... қағаз ақшалар мен нумизматика коллекциясынан көрме жасақталды.
акциясы кезінде кітапханаға 844 кітаптар мен журналдар келіп ... - 200 ... ... атты ... әдеби-сазды кездесулер өтті.
2004 жыл (Қазақстандағы Ресей жылы). Музей қорына 2064 экспонат тапырылып, 984 ... 155 ... 43 ... 96 ... ... сәуірде Қобда ауданында ғылыми-танымдық конференция өтті. Оған аудан азаматтары, облыстық музейдің ғылыми қызметкерлері, ... ... ... ... ... ... қатысып, ой-пікірлерін айтып, Қобыланды батырға қатысты жер-су атауларын өзінің атымен атау туралы ұсыныстар ... ... жылы ... ... қонақтар: Орынбор қаласының театрының ұжымы, ОБСЕ-нің тәуелсіз бақылаушылары атындағы Новгород мемлекеттік университетінің ректоры, профессор Р.Шумилин, Санк-Петербург психология және ... ... ... С.Лебедев т.б қонақтар пікір кітабына лебіздерін білдірді.
2005 жыл музей қорына 2204 экспонат түсіп, 108 717 адамға қызмет көрсетілды. Сондай-ақ 980 ... 214 ... 44 ... өткізілді.
Қазақ ауыз әдебиетінің лиро-эпостық, тарихи жырларының оқиғаларына қатысты деректер, шежіре, аңыздар жинау мақсатында Шалқар, ... ... ... ... ... ... экспедициясы ұйымдастырылды.
2006 жыл музей қорына 2486 экспонат түсіп, 725 экскурсия, 198 лекциялар, 32 көрмелер, 82 мәдени-көпшілік шаралар ... залы ... ... ... Ахмет, Ғ.Жұбановтар әулетіне арналып, А.Жұбановтың - 100 жылдық ... ... ... ... ... қиды.
2006 жылы 26 тамызда ұйымдастырылған тарихи оқиғаға Жиренқопа ауылындағы тарихи тұлға Қарақыпшақ Қобыланды батырдың мұрдесі қайта жерленіп, мемориалдық кешеннің ашылуына ... ... ... ... қатысты.
Ұлы Отан соғысының 65 жылдығына арналған атты кездесу өтті. Оған Мәскеу түбіндегі ұрыста қатысқан жерлестеріміз Б.Пилимбаев, И.Афанасьев, ... ... ... ... қатысты.
2007 жыл ішінде музей қорына 2994 экспонат тапсырылып,798 экскурсия, 201 лекция,34 көрме ұйымдастырылды.
Ш.Жарылғасұлының 200 жылдығына байланысты іздестіру, зерттеу, жинақтау ... ... ... ... Ойыл-Ақтөбе экспедициясы жүргізілді. атты кітапша шығарылды.
залы, би, шешен, ойшыл Мөңке биге, ақын Ш.Жарылғасұлына, атақты тарышы Ш.Берсеевке, ... ... ... ... әртісі Н.Тапаловаға, қалмақ шапқыншылығы кезеңінде қазақтың батыр қыздарының бірі Ботагөз Есетқызына арналған экспозиция қайтадан жасақталды.
2008 жыл ішінде музей ... 2999 зат ... ... 866 ... 203 ... 91 ... шаралар өтілді.
Қобда, Хромтау аймақтарынан археологиялық қазба жұмыстары барысында табылған ... ... ... ... ... ... антропогендік кезеңге, яғни бұдан 1,5-2 млн жыл бұрын біздің жерімізде өмір ... ... бас ... жас ... ... ... музейге тапсырды.
2009 жылы 18 мамыр Халықаралық музейлер күніне арналған дәсүрлі акциясы өткізілді. Бұл шара Ақтөбе қаласының 140 жылдығына, облыстық ... 80 ... ... ... ... Осы ... 11 қыркүйегінде Орынбор қаласында өткен Ресей мен Қазақстан щекаралас аймақтарының кезекті форумы өтіп, көрмеге Ақтөбе облыстық ... ... ... ... ... ... экспонаттар қойылды. Этнография және археология бөлімінің жетекші ғылыми қызметкері К.Үмбетова ҚР Президенті ... пен РФ ... ... ... ... ... облыстық, аудандық тарихи-өлкетану музейлердің экспозициясындағы құндылықтар
Байғанин аудандық музейі. Әр ... ... ... ... Байғанин аудандық музей үйінің іргетасы 1989 жылы ... 2003 жылы ... 75 ... ... ... ... үйі, ... жаңартылып, жасақталған (сурет-16). Бүгінгі таңда аудандық музейде этнографиялық бөлімнен басқа 15 бөлімнен тұратын экспозиция жалпы аудан тарихы ... сыр ... ... қорында 3368 жәдігер сақталып жинақталған [7, 452 б.].
Рәміздер бөлімі. Жер бетіндегі мемлекет атаулының қай қайсысында да мемлекеттің белгісі - ... ... ... ... - белгілі бір нәрсені өз қалпынан өзге жанама сипаттап көрсетуден туатын этникалық категория, шартты белгі. ... ақ ... - ... ... ... ... ... халықтар тарихында ерте дүниеден бері кездеседі. Елдің елдігін танытып тұратын айрықша мәнділер - Елтаңба, Ту және ... Өз ... ғана тән ... ... жоқ ... ... тәуелсіз бола алмайды. Ту бейбіт кезде құрметпен сақталып, ол тек ... ... ... ... ... ... ... авторы дизайнерлік өнердің іргетасын қалаушылардың бірі, Алматы қаласының бас суретшісі - Шәкен Оңдасынұлы Ниязбеков. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы - ... ... күн, оның ... ... қыран құсы бейнеленген тік бұрышты көгілдір тусті. Тудың көк ... ... көк ... ... ... көрсетеді, ортасындағы алтын күн - халқымыздың ... ... ол ... ... нұрын шашып тұр. Көк жүзіне күн нұрын шашқан күн сәулесі, астындағы қияға қанат қаққан қыран құс тыныштық пен ... ... ... ... ал ... ... қай елдікі екенін аңғартады. Сары түс - байлық пен берекенің белгісі [31, 32 б.].
ҚР Мемлекеттік елтаңбасының ең ... ... ... оған ... ... ... тұрған - шаңырақ. Шаңырақ киіз үйдің күмбезі. Ол күн бейнесін, ал уықтар одан тарап жатқан ... ... ... ... ... ... ... ие, ошақтың амандығын білдіреді. Қазақта деген мақал бар. Елтаңбадағы тұлпар бейнесі дала пырағы, оның шапшаңдығы ер жігітті тәуелсіздікке ... ... бес ... күн мен ... ... кие ... халқымыздың деген асыл арманын арқалап тұрғандай және бес жұлдыз елдің аты. Ол тәуелсіз мемлекетіміздің құшағы бес құрлыққа да ... ... ... ... өз ... сақтай отырып ілесеміз деген мағынаны білдіреді. Елтаңбаның авторы Шота Аман Уалиханов, Жандарбек ... [32, 4 б.]. ... ... ... - ... ... ... кеңінен танымал әнінің негізінде дүниеге келді. әнінің сөзін жазған қазақтың ақыны Жұмакен Нәжімеденов, әнін жазған халқымыз атандырып ... ... ... ... ... ... Бұл ән халықтың жүрегінен орын алды. Ән қазақ жастарының бойындағы бұғып, тұнып ... ... ... ұлттық намысты одан сайын қамшылап, ширатып, жігерлендіре түсті. Жаңа әнұранға Мемлекет басшысы Н.Ә. Назарбаев сөзіне түзету енгізіп, Парламент ... ... ... жан жақты талқылаудан өтіп, Мемлекеттік Әнұран болып ... ... ... қоса ... ... шығармалары 2003 жылы шыққан кітабымен әр жыл сайынғы халыққа жолдаулары қойылған.
Табиғат бөлімі. Бөлімде ауданның аң құстары мен ... ... ... Ауданның негізгі территориясы шөлейт және шөл зоналарында орналасқан. Батысында Каспий маңы ... ... ... ұласады. Ауданның солтүстігі оңтүстігімен салыстырғанда биіктеу қыратты болып келеді. ... ... ... ... тау ... ... ... кездеседі. Ауданның әсем табиғаты бейнеленген суреттер Қызғалдақты дала, Түйе жапырақ дала, Сағыз бойындағы құм, ... ... ... ... ауданнан 180 шақырым жердегі Миялыдан 6 шақырымда таудай болып көрінетін құм. Құмның ғажайып қасиетті қысы - жазы таудай ... ... ... Құмның төменгі жағы, ұзындығы 15 шақырым құмның іші малға ... шөбі ... ... қары аз ... ... ... - бұлақ, су. Тоғалай құмы деп аталуының себебі Сәңкібай деген батыр, би, бай адам болған екен. Оның ... ... ... ... ... төрт әйелі болыпты. Әр әйеліне бөлек жер мен мал беріп бір-бір ауыл етіп ұстаған [33, 51 б.]. Сонымен қатар ... ... ... ... түр тұқымы бойынша әр түрлі (сурет-17). Мал жайлымы үшін ... ... ... құнарлы шөптерге бай. Олар: мортық, қаз оты, ебелек, шытыр, алабұта, қоянсүйек, ... ... ... киігі жүйткіген, төскейінде төрт түлігі тең өрген Байғанин өңірі құт береке мекені. Жерінің бетіндегі халықтың өз ... ... ... бір төбе ... оның жер асты қойнауындағы қазынасы да тұнып тұр. Аудан жері мұнай мен газ қорына бай. Жаңатаң, Ақжар, Шығыс Ақжар, ... ... ... ірі ... кен орындары болып саналады. Табиғи байлықтың бірі - кир. Бұл жол құрылысына кеңінен пайдаланылатын шикізат. Сол секілді бор, гипс және тұз. ... тұзы деп ... Жем ... ... ... мен жануарлар дүниесінен аудан территориясынан түлкі, қарсақ, қасқыр, күзен, қоян сияқты аңдар, саршұнақ, ... ... да ... ... ... қырларында жабайы шошқа, даланың әр жерінде киіктер тобы бар. ... ... ... Доңызтау жақ беткейі, Доңызтау, Ақбота-Сәңкібай, Шегенді құдық, Үйтас, Үстірттің шыңының суреттері қойылған. Бұл ... де ... ... ... бар. ... ... деп ... себебі Сәңкібай атақты бай кісі болған. Ақбота оның батыр қызы. Қалмақтардың жаугершілігі кезінде Сәңкібай ... ер ... ... дәстүр бойынша Әбілхайыр ханға сәлемдесуге кеткен екен. Елге жау шауып малды барымталайды. Барымталанған малды, таланған мүлікті ... қыз ... ... қуып барып қайтарады. Бірақ жаумен шайқаста өзі ерлікпен қаза табады. Бұл суық хабар Сәңкібайға да жетеді. Өзі ... ... ... ... ... ... ... елде жоқ құрмет көрсетемін деп Ақботаны биік ақ бор таудың төбесіне жерлейді. Содан тау ... ... екен [34, 275 б.]. ... құрылысы жердің астында болатын жартастар сияқты жіне өте ескі көріністі көрсетеді. Ақ бор тас үгітілуде. Тауда өсімдік жоқ. Ал етегі ... ... шөп, ... уақ ... ... бөлімі. Бөлімнің экспозициясынан IV-VII ғасырлардағы Сармат жауынгері, I ғасырдағы Сақ жауынгері, II-V ғасырлардағы Ғұн әскерлерінің ... және Жем мен ... ... ... болған шайқастар бар картаны көруге болады. Сол сияқты Қаражар өңірінен табылған жебенің ұштары мен неолит дәуірінен табылған тастар ... ... ... кезеңінде экономикалық және қоғамдық өрлеу басталады: жабайы жануарларды қолға ... жер ... ... ... ... шаруашылық еңбек қалыптасып, өнім өндіру. Ғылымда бұл құбылыс деп аталады. Неолит дәуірінің басты ерекшелігі - ... ... ... ... Бұл ... - тас ... техникасының әбден жетілген кезі [35, 53 б.]. Тарихқа деген атпен енген тайпалар мәдениетінің қола дәуіріне жататын ескерткіштері ... Абай елді ... ... ... бірі осы экспозициядағы қола дәуіріне жататын еңбек құралдары. Ауданда археологиялық қазба жұмыстары жүргізілмесе де кездейсоқ ... ... ... бар, және ... ... Дияр ауылынан оңтүстік, оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде орналасқан Қызылүйік ғибадатханасы ... ... ... ... ... ... ... күрделі, ерекше тарихи-мәдени мағынасы бар ескерткіштер қатарына жатады. Бұл ғибадатхана б.э.д. І мыңжылдығының ... мен аяқ ... ... етіп ... ... ... бірегей құрылыс. Айналасында көптеген қарулы жауынгерлердің мүсіндері, тастан жасалған құрбан шалу орындары, ... ... ал ... - ошақ. Оған тастан жасалған ... ... ... Әрине тарих дөңгелегі бір орында тұрмайды. Әр дәуір өзінің ерекшеліктерімен, оқиғаларымен, даму белестерімен есте қалады.
Орта ғасыр ... ... Бұл ... ... ... Ұлы Жібек жолы туралы айтылып, фотосуреттер мен керуен жолдарының картасы экспозицияға қойылған. ... ... ... Ұлы ... ... ... сауда байланысы жасалған. Ұлы Жібек жолы - Шығыс пен Батысты байланыстырып, Жерорта теңізінен Қытайға дейін Еуразияны қақ ... ... ... ... ... Бұл жол Орта Азия мен ... территориялары арқылы өтіп, бірнеше сауда жолдары қалыптасып, дамыды. Қазақстан жеріндегі Ұлы Жібек жолының ... ... ... мен ... ... ... өтіп, 4 тармаққа бөлінді. Батыстан шығысқа бағытталған жол Іле бағыты, Еуропа бағыты, Орталық және Шығыс Қазақстан ... [36, 96 б.]. Сол ... яғни орта ... ... қолөнер шеберлерінің жасаған заттары қыш құмыралар, құман, тегене табақшалар, құрсауланған қыш құмыра, Сарайшық қаласынан табылған құмыраның сынықтары, киіктің ... ... ... ... ... ... және түркімен тақиясы. Күміспен әшекейленген түркімен тақиясын осы ауданның Рахметолла деген ... сол ... бір ... ... ... ... ... бөлімі. Жем-Сағыз өзендерінің бойын жайлаған халықтардың тұрмыс ... ... ... ... баға жетпес сыр шерте білетін, сол замандардың куәгерлері ... ... ... аз ... ... ... жергілікті маңызға ие 213 тарихи ескерткіш мемлекет тізіміне енгізілген. Ескерткіштердің басым көпшілігі сәулетті мавзолейлер, ... ... ... сағанатастар, қойтастар, ізтас, үйтас т.б. болып келеді. Экспозицияға қойылған құлпытастар Дәуімшар ... ... ... ... қорымы Жем өзенінің сол жақ бетінде Жарқамыс ауылының оңтүстік-батысында 37 ... ... ... ... ... Қорым Жем бойындағы қазақ рулары басшыларының бірі, сол жерге 1810 жылы жерленген Дәуімшар ... ... ... ... соғыс кезінде қаза болған. Қорымның ерекшелігі өте ескі, құрылысы жағынан алғанда бейіттері күмбезді, шатырды мавзолейлерден сағанатастардан, құлпытастардан тұрады. Бұл қорымда ... ... ... тән ... ... 200 - ден аса ... сандықтастар, құлпытастар кездеседі. Дәуімшар қорымы XVII-XIX ғасыр ескерткішіне жатады. Сонымен ... ... да ... қорымы, Індібай мавзолейі, Қаратау би мазары, Қарақұл қорымы сияқты көптеген ескерткіштер бар.
Батырлар бөлімі. Ел ... ... кіші ... ... ... шыққан Барақ Сатыбалдыұлы (1743-1840). Барақ байлықты мақсат етпеген, көзсіз көсемдік көрсетіп, ... ... ... де қарапайым, имандылықты жоғары қойған кісі. Сатыбалды баласы Барақтың есімі аталса күні бүгін имандылыққа келмейтін пенде сирек шығар. ... ... ... оның ... қастерлі де айбатты. Олай болатын себебі, елінің ... ... ... азаттығы жолында Ала-Көбік, Қатты-Сыбан секілді қаракүш иелерінен ... ... ... 1860, ... туып 1937 жылы ... ... ... ақын Тілеумағанбет Аманжол ұлының дастаны Барақтың батырлығымен елге тұтқа болғанын шындықпен суреттейді. Бабалардың елдігі, жердің азаттығы, тәуелсіздігі жолындағы ... ... ... ... тауып XX ғасырдың соңғы он жылдығында жеңісіне ... ... ... ... отарлау саясатына қарсы күрескен, Хиуа хандығының Нәдір шахқа қарсы соғысына қатысқан, Еділ қалмақтарының шапқыншылығына ... ... ... ... ... тайпасының ұраны атанып кеткен. Бұл жеңіске Асау мен Барақтың да үлесі бар. ... ... ... Жем, ... Оймауыт, Самның құмайт бұйраттары. Барақ-Асау-Дәуіт делініп үш атасына дейін ... ... ... ... ... Сам құмының жоғарғы биік төбесінде орналасқан. 1992 жылы ... ... ... ... кесене орнатылды [37, 23 б.]. Маңғыстаулық шебер, сәулетші М.Нұрқабаевтың деп аталатын күмбезі дүниеге келді. ... ашу сәті ... ... ... ... Сам ... ... кіретін жер. Барақ батырдың ата қонысы болған. Қазіргі таңда Асау-Барақ батырлардың есімімен аталатын ауданда көшелер бар. Музейде Барақ батырдың найзасының ұшы мен ... ... ... ... ... тайқазаны ең құнды жәдігер болып саналады.
Бейнеу ауданы, ... ... 2010 ... 25-26 ... ... ... ата мешіті ашылды. Мешіттің ашылуы кезінде аудандық музейге Асау ата пайдаланған мыс құманы мен Барақ атаның ... ... ... ... ... ... Бұл дүниелер музейдің құнды жәдігерлері ретінде төрінен орын алып тұр.
Қазақстан Республикасы Президенті мәдениет орталығының ұйымдастыруымен Астана, Қостанай-Ақтөбе ... ... ... жұмыстары жүргізілді. Соның барысында, Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Тасаудан елді мекенінің тұрғыны Көнебай Төртаханов 2003 ... жаз ... ... алғаны белгілі болды (сурет-19). Кездесу кезінде ол көрсетіп жәдігерді мал бағып жүргенде Шаңбай жалының етегіндегі тегістеу жерден ... ... ... ... жетіп табылған туралы ғалым, зерттеушілердің, сарапшылардың тексерінен ... ... ... ... Осы ... ... ... құрамына зиян келтірмеу әдісімен зерттеуді басқару құрылымдағы сапа айыру лабораториялық ... ... ... ... ... ... Г.В. Шевелев басқарған комиссиясы сынақ жолымен, бөлменің қалыпты жағдайында, ... 60 ... ... ... ... сәтінде химиялық элементтердің бес түрі бар екендігін анықтаған. Атап айтсақ, темір, күміс, қорғасын, мыс, ... ... ... ... ... ... ... мыс екені көрініп тұр, қола дәуірінің б.з.д. IX-XI ғасырларды қамтитын кезеңдерін атап ... Ерте ... ... ... ... ... болса керек. Мыстан жасалған сақа маңында қорған ... ... және бола ... ... пеші ... мүмкін, деген тоқталымға келді. Оның жасалу кезінде бетін ... ... ... ... ... шығатын қорытынды алтын асық, мыс асықтарды бірнеше қоспаларынан қосып жасауды сол ... ... ... ... ... ... ... белгілі болып отыр.
Өңірдің қазба жұмыстарында мұндай археологиялық жәдігерлер кездеспеген. Алтын сақа ешкі малының асығы, ал қойдың асығының жағы ойыс ... ... ... ... ... таза ... 41 ... болып анықталған. Мемлекеттік бағдарламасы бағытында Тасаудан елді мекенінде табылған ескі ... ... ... ... ... ... ... таңда Қазақстан Республикасы Президенттік мәдениет орталығында Иманғали Тасмағамбетов коллекциясының қатарынан орын алып тұр. Осыған орай көшірме ... ... ... ... ... ... Сонымен қоса өңірде Бөкенбай батыр Қараұлының бейіті Жарқамыс елді мекенінен табылып, батырдың ұрпақтары өз парыздарын орындап басына белгі қойды. Бөкенбай ... ... ... ... ... ... аталып өтті. Бейітті орналастыруға байланысты қазба жұмыстары кезінде қыш құмыра табылып, көне тарихи жәдігер ... ... ...
Дінге арналған бөлім. Дін - ең алдымен тазалықтың, мәдениеттің қайнар көзі. Алғашқы аудан территориясында құрылған мешіттер ... ... ... ишам мешіті 1909 жылы салынған. Ол кеңес үкіметінің кезінде мектеп үйі ... ... 2001 жылы ... ... ол мешіт жаңадан салынып, пайдалануға берілді. Қаражар елді мекенінде 2004 жылы жастардың ұйымдастыруымен бой ... ... ата ... 2007 жылы салынған ауданның орталық мешіті.
Аудан тарихы ... ... ... территориясы 1928 жылға дейін Ақтөбе губерниясының Темір уезәне қарап келген. Сол жылы жазда үкімет ... жеке ... ... ... құрылған. Табын ауданы болып аталғаннан жәрмеңкелер, алғаш құрылған серіктестіктер, аштық жылдардан зұлмат, нәубет жылдарды бейнелейді. 1937 ... ... ... осы ... ... 138 адам ... ... облысының НКВД басқармасының шешімімен халық жауы деп ату жазасы кесіледі. Сол кезде Табын ауданынан 465 адам қуғын-сүргінге ... ... ... ... №3 саябақта осы қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткіш бар. 1939 жылы ауданға ең алғаш Қандыағаш - Гурьев теміржол қатынасы ашылады. 1940 жылы ... ... ... ... ... ... ... Байғанин (1860-1945) халық ақыны, жырау, 1939 жылдан бері Қазақ КСР жазушылар одағының ... ... ... өнер ... болған. Н.Байғанинге арналған ескерткіш қазіргі таңда аудандық мәдениет үйінің алдында орналасқан. Жалпы бұл ... ... ... ... ... ... мәлімет бере алады.
Ұлы Отан Соғыс ардагерлеріне арналған бөлім. 1941 жылы Ұлы Отан ... ... ... ... ... нығайып, мәдени дәрежесі өскен, облыстағы мал шаруашылығы ... ... бірі ... Ұлы Отан ... ... жылдардағы Ұлы Отан соғысына қатысып, елін қорғап өз ерлігін көрсеткен жерлес батырларымыз, қазіргі ардагерлеріміздің суреттері, ол кісілердің ... ... ... ... ... ... еткен жылдардағы құжаттары. орденіні толық иегерлері Кеңес одағының батыры атағына ие болған ардаргерлер ... ... ... ... Ұлы Отан соғысындағы ерлік істері үшін 2 және 3 дәрежелі орденінің иегері Әбішев ... ... ... Ұлы Отан ... ардагері Әлібеков Таубайдың пайдаланған планшетті лейтенант, майорлар құжаттар, карталар т.б. заттарын салуға ... ... ... ... - соғыс ардагері Әбішев Нұржігіт пайдаланған.
Социалистік Еңбек Ерлеріне арналған бөлім. Соғыс жылдарында және одан ... ... мал ... ... және оның өнімділігін молайту жолында аянбай тер төккен ауданның 22 малшысы Социалистік Еңбек Ері атағына ие болды. Сөйтіп есімдері ... ... ... әріптермен жазылды. Аудан халқының ата кәсібі мал шаруашылығы болғанымен Жем-Сағыз өңірі ... ... ... өнерге деген талпынысы басқа жерден кем түспейді. ... ... ... ... және ... ... кадрлар халық шарушалығының түрлі салаларында еңбек етуде. Олардың арасында республика көлемінде жақсы ... ... пен өнер ... өсіп ... ... ... ... Бұл бөлімде жергілікті ақын жазушыларымыз және олардың шығармалары қойылған. Олар: С.Бәйішов, Т.Жармағанбетов, С.Жиенбаев, Б.Тәжібаев, М.Айымбетов, Т.Айбергенов т.б. сол ... ... ... ... көптеген ақын жазушыларымыз бар. Б.Тәжібаевтың , , С.Жиенбаевтың , ... , ... , ... деп ... ... бар. Ғалым, ақын жазушылардың өмір жолдарын кеңірек айтатын болсам Байғанин өңірінің атакты академигі Бәйішев ... - ... ... қоғам қайраткері, экономист, тарихшы, журналист-публицист. Қазақ КСР Ғылым Академиясының ғылымдарының ... ... СОКП ... ... ... 1937 жылы ... ... институтының директоры (1937-1938 жж.), газетінің редакторы (1938-1941 жж.), 1941-1945 жылдары Кеңес Армиясы қатарында ... ... ... ... ... ... Саяси Басқармасының жауапты қызметкері болды. С.Бәйішев 1946-1956 жылдары КПСС Орталық комитеті жанындағы марксизм-ленинизм институты Қазақ филиалының - ... ... ... ... жанындағы партия тарихи институтының директоры, 1956-1968 жылдары Қазақ КСР Ғылым Академиясының вице-президенті болып жұмыс істеді. Ол 60-қа жуық ... ... мен ... ғылыми қызметінің негізгі маркстік-лениндік теорияны насихаттауға, марксизм классиктерінің еңбектерін қазақ тіліне аударуға, Қазақстан Компартиясының тарихын жасауға, Қазақстан тарихы мен ... ... ... ... ... ... ... кейбір күрделі мәселелерін шешуге арналды. С.Бәйішев Карл Маркс І томының ... ... ... пен В.И. Ленниннің бірінші күрделі еңбектерін қазақ тіліне аударды. Ол 140-тан аса ... ... мен ... ... жазды. Ол бірнеше күрделі ғылыми еңбектердің авторы. Бәйішевтің бірнеше еңбектері одақтық энциклопедиялық басылымдарда жарияланып, халықаралық конгрестер мен симпозиумдардағы баяндамалары ... ... ... Сақтаған Бәйішев 1-5 сайланған Қазақ КСР жоғарғы кеңесінің депутаты, 1938-71 ... ... ... ... Комитетінің мүшесі болып сайланды. Октябрь революциясы, екі рет Еңбек Қызыл Ту, Құрмет белгі орден медальдарымен марапатталды. Байғанин ауданының жұртшылығы 1989 ... ... ... Бәйішев Сақтағанның 80 жылдығын кеңінен атап өтті. ... ... ... ... бір ... оқу орны ... ... Ақтөбе университеті университеті), Темір қаласында бір орта мектеп атанды. ... ... ... Байғанин ауданы - 7.11.1996 Алматы) - ... ... ... ... ... экономист, экономика ғылымдарының докторы, Ленинград фининс-экономика институтын бітірді (1937). Қазақстан коммуналдық банкісінде инспектор, аға инспектор күрделі ... ... ... ... ... Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің іс басқарушысы (1939-1944), Алматы, Оңтүстік Қазақстан облыстық комитетінің төрағасы, Қазақстан Компартиясы ... ... ... ... ... комитетінің бірінші хатшысы (1944-1954), Қазақстан Компартия Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы Алматы ... ... ... ... ... бірінші хатшысы, Алматы облыстық статистика басқармасының бастығы, Экономика ғылыми-зерттеу институтының директоры (1954-1971) қызметтерін атқарды. Н.Күзембаев 30-дан астам ... ... ... Ол ... ... Қазақстан Компартиясы
Тың игерушілерге арналған бөлім. Н.Назарбаев.
Ауданның ең алғаш тың ... ... ... азаматтар соғыстан кейінгі жылдары техника дамымаған кездері тың және ... ... ... егін ... ... Сол кездегі жер өңдеуде пайдаланған заттарының бірі малатас. Малатастың екі жағына арқанмен байлап өгізге жегу арқылы жер ... ... ... ... ... ... Қасым, Тарғынова Күләш медалінін иегері болған. Тың және тыңайған ... ... 1954 жылы КОКП - ның ... ... ауыл шаруашылығы орын алған жағдайға талдау жасап, оның даму перспективасына тоқталды. Сондықтан да ... ... тың ... ... пайда болды. Астықты молайтудың бір көзі Қазақстанда Сібірде, Оралда егіс ... ... ... деп шешті. Егер жаңа жерлер игерілсе, одан 11-12 млн пұт астық алу ... Сол ... тың ... басым көпшілігі Қазақстан аймағы егін салуға қолайлы, сондықтан да, жаппай ... ... ... ... Тың ... ... көпшілігі Қазақстанның солтүстігіндегі 6 облыста - Қостанай, Ақмола, Торғай, Көкшетау, Солтүстік Қазақстан, Павлодар облыстарында жүзеге асырылды. Тың ... ... ... көрсетті. Дүние мүлкі тегін көшірілді. Отбасына 1000 сом жеке ... 200 сом ... 10 жыл ... 10 сом ... ... [38, 80 б.]. Бұл ... ... ауданының даласы да құр қалмады. Бұл жерге де тың игеруші атанған әр ... ... ... ... құрып тастады. Олардың жанынан мехиназаторлар дайындайтын курстар ашылды. Алғашқы кезде 8 трактор болып оның біреуі Сам мал ... бары 12 ... у-2 ... және 12 ... кс-10 ... жүретін косилкі, 6 комбайны және 5 автомашиналар, ауыл шаруашылық құралдары, басқа да жабдықтар жеткзіліп жатты. ... ... ... бес ... ... тіркеп алып, құнарлы жерлердің бәрін астын үстіне шығарды. Тың көтерудің алғашқы жылдарында бұл ... ... ... көрсетті. Халықтың астыққа деген сұранысын қанағаттандырылды. Қарауылкеелді МТС ... ... 7 ... ... ... егін ... одан мол өнім жинайды, сонымен қатар мал азығын дайындау, оны мал қыстақтарына тасып беру ... ... ... ... №1 тың ... Төртбаев Омар 1912 жылы Қостанай облысында туған Темір ауданында жауапты қызмет атқарып жүріп 1954 жылы Байғанин ауданына келген ... ... МТС ... ... ... тетігін меңгеруге құлшынысы күшейді. Олар трактористер дайындайтын курстарда, кәсіптік-техникалық училищелерде оқып, мамандық алып ... ... ... бірі ... ... ... ... жанындағы механизаторлар дайындайтын курста оқып, трактористік мамандық алады. Ол осы мамандығы бойынша ... ... ... ... ең ... ... өнімді еңбек етіп, басшылықтың ғана емес, қоғамдық ұйымдар мен ауылдастыраның құрметіне ие болады. Сөйтіп 1959 жылы Ақтөбе облыстық кеңесіне депутат ... ... 1960 жылы ... ... ...
Құлжанов Селбай 1927 жылы Жыңғылды ауылында дүниеге келген. Ауыл шаруашылығының маманы, ақын, сазгер ... ... Ұлы Отан ... Ерлік еңбегі үшін, 1956 жылы Тың жерлерді игергені үшін медалдарымен марапатталған. Ол ауыл ... ... ... жабдықтауға, мехнизатор кадрларын дайындауға, олардың кәсіби шеберлігін жетілдіруге үлес қосты. Ол түрлі тақырыпта лирикалық өлеңдер жазып, әсем ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтарда егін өсіру болғандықтан, мұнда тұқым сапасын анықтайтын лабороториялар ашылды. Осы лабороторияларда Нұрқасымова Олжа жұмыс жасаған. Ол 1940 жылы ... орта ... ... ... ... ... ... Ойыл ауданында прокуратураның тергеушісі болып қызмет атқарған 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты Ақтөбе қаласындағы лаборотория жанынан ... ... ... ... оқып ... МТС аға лаборанты болып қызмет еткен. 1956 жылы Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін ... ... ... атап ... МТС-тердің жанынан механизаторлар дайындайтын курстар ашылды. Осы механизаторларға дәріс берген Көшімов Ізберген деген кісі ... ... ... аудан басшылығы тарапынан суармалы егіс салуға жете мән берілген суармалы егіспен қатар суармалы тары өсірген ел ... ... ... бірі ... ... бұл сол ... ... құралы малтатас. Бұнымен піскен тарыны орып алып үстінен осы таспен бастырған, яғни сабағынан дән ... қалу ... ... ... ... алу оңай болу үшін.
Медицина бөлімі. Ақ халатты абзал ... ... ең ... рет ... саласында қызмет жасағандар Жұбатқанов Хасен, Колодяжная Тамара, Мәзішов Жексен, Теңізбаев Қуаныш, Жұбаналина Сәнше. Сонымен қатар қазіргі таңдағы аурухананың қызмет ... ... ... және ... ... ... заттарымен толығып отыр.
Мәдениет бөлімі. Ауданда атындағы халық аспаптар оркестрі бар. Төлеуов Мырзағали 1957 жылы құрылған осы оркестрдің негізін ... 1967 жылы ... ... ... ... ... 1968 жылы атағы беріледі. 1969 жылы Мәскеу қаласына барып атағын қорғап келген. 2006 жылы өткен фестиваліне ... ... өнер ... үшін ... Қазіргі таңда аудандық саз мектебінің және мәдениет үйінің өнерпаздары Қазанғап оркестрінің кіші құрамы мүшелері болып табылады.
Спорт және ... ... 1970 жылы ... ... ... ... мен жасөспірімдерге спорт мектебі ашылып, онда күрес, жеңіл атлетика, ... бокс ... ... ... ... ... оқушыларын қамтыған. Ауданда күрес өнері айрықша дамыды. Еркін күрестен үлкен ... ... ... ... Жаниязов Нұржауған, Шоқатов, Қалиев т.б. әлем чемпионатына қатысты. ... ... КСРО ... 2 орын ... ... ... Жұмабаев Хамит қазақ КСР жүрдегері атанды. Сондай-ақ қазақша күрес бойынша да ауданда палуандар мектебі ... ... бұл түрі ... ... ... ... ... КСР чемпионы атанды. 2008 жылы Ташкент қаласында өткен ... Азия ... ... ... ... ... Азия ... атанып келген.
Білім беру саласы. Ауданда білім беру ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... Н, Ізбағанбетова Д, Досқуатов М, Нұрғазин К, Қорбин Н, Жаулин Ж, Ілиясова Ж ... бар. Бұл ... ... беру ісінің үздіктері саналады. Сонымен қатар ауданның қазіргі таңда қызмет жасап жатырған №1 Қарауылкелді орта мектебі, №3Қарауылкелді орта мектебі, ... ... орта ... ... ... саз ... №14 Байғанин колледжі бар.
Атадан балаға ауысып, уақыт өткен сайын құндылығы арта ... ... ... ... өлмес озық үлгілерін дүниеге әкелген, оны біздің дәуірімізге ұштастырған шеберлеріміз ауданда көптеп саналады. Сол зергер шеберлерінің жасаған дүниелері этнография ... ... ... ... Сыбызғы иесі Боқанов Қайдас 1898 жылы Ебейтіде туған. Жастайынан Жем бойының нар қамысынан сыбызғы жасап тартып машықтанған. Қасенов Құтым - ағаш ... ... ... ... ... ... саз ... домбыра жасау шеберлерінің VI Республикалық байқауының II - орын жүлдегері атанған. Наурызбаев Байман, Оразов Қали, Қармысов ... ... ... ... ... ... ... бұйымдарын жасаған. Ертеде күмісті тазалыққа таққан. Мысалы: шашбау, білезік, өңіржиек, қарсы ілгек, жүзік, құдағай жүзік. Құдағай ... ... ... ... ... ... ... қызындай көр деген мақсатпен сыйға тартатын болған. Сонымен ... аяқ киім тігу ... ... Қалидің пайдаланған заттары экспозицияланған. Аяқ киім тігу кезінде қолданатын құрал ... бар. ... - ... ... ... бірге жетіліп, бірге қайнасқан өнер түрі. Адамзат дамуының қай саласында болсын қоғаммен бірге дамыған қол өнері әр дәуірде өзінің ... ізін ... ... ... ... ... ... қалт жібермей әсерін тигізіп отырады. Көне заманнан келе жатқан ... ... де өз ... ... әсері мол.
Сонымен қатар Т.Жармағанбетовтың бейнесі салынған кілемше ауданның тұрғыны қолөнер шебері Н.Райханның қолынан шыққан бұйым болып ... ... ... ... ... ... ... станогін музейге жәдігер ретінде тапсырды.
Шебер Ермекбаев Жаңылсынның ши тоқуға ... ... да ... ... ... ... ...
Көрік. Көрікті пайдаланған Едешов Ақзон. Бұрынғы кездері көрікті бойында қасиеті бар адамдар ұстаған. Оны ... ... ... ... ... ... сондай ауратын адамдарды емдеп жазатын болған. Сонымен бірге ... ерте ... ... бұйым жасау кезінде металлды қыздыру үшін үрлеп тұратын құрал ретінде ... ... ... Бұл ... (1990-2014 жж.) республиканың егемендігі мен тәуелсіздік алуының ... ... ... ... ... экспонаттар - 1990 жылғы Қазақ ССР Президенті Н.Назарбаев пен РСФСР ... ... ... ... қол қою ... ... фотолар көшірмелері, сонымен қатар 1991 жылғы 1 желтоқсандағы ҚР Президенті Н.Назарбаевтың ант қабылдау сәті, 1992 жылы ҚР Мемлекеттік ... ... ... 1997 жылғы жаңа Астананың қаласы деп жариялау жабдықтарымен қаланың көрікті жерлері бейнеленген ... ... ... [39, 11 б.]. ... ... қазақ, орыс, ағылшын, түрік тілдерінде , , , , , , , , ... ... мен ... ... ... ... көрген мақалалары көрме экспозициясынан орын алды.
Жөндеу жүрмегеніне 20 ... ... ... ... ... ... 10 млн. ... қаржы бөлінгені аудан халқы үшін үлкен қуанышты ... ... ... күрделі жөндеуден кейін, кейбір экспозициялар жаңадан жасақталып, ... ... ... ... ... С.Бәйішев т.б. азаматтарымыздың тұтынған дүниелерінен заттай жәдігерлер қойылды.
Этнография бөліміндегі киіз үйге ою-өрнекпен сырылып киізден ... шай ... ... оны ... ... ... айналысу сәтті бейнеленген фото суреті ілінді. Кеңес үкіметі кезінде пайдаланған заттар фонар шамы, есепшілердің шоттары, ақша ... ... ... ... ... ... ... кубоктар мен кеңес үкіметі кезіндегі спортшыларымыздың құжаттары енгізіліп қойылды.
Аудан тұрғындары мен ... ... ... ... бойынша музейдің қайтадан жаңартылып, қазіргі заман талабына сай халыққа қызмет етіп отырғандығына дән ризашылықтарын білдіруде.
Қобыланды мемориалдық кешені - ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 8 қыркүйекте ашылды. Кешеннің жалпы аумағы 2,6 га. Эпостық жырға арқау болған Қарақыпшақ Қобыланды батыр - ... ... ... ... мен қалмақтарға қарсы соғысқан батыр, шамамен XV ғасырда өмір сүрген. 2007 жылы ... ... ... жерден жоғарыдағы айшығына дейінгі биіктігі 18 метр, ... 12 ... ... меңгір тастар орнатылған. Кіре берісінде балбал тастар ... ... - 2 ... ... ... ... сүйегі жатқан жерге Қордай гранитінен қойтас қойылған.
Қойтастың салмағы 2 тоннадай, ... 2 ... ... ... ... бар. Кесененің еденіне өрнектелген гранит төселген. Кесене ішіне Қордай гранитінен қашалған шырақ орнатылған. Ортада тас шар ... ... ... ... ... ... мүсіні бар, айналасында қойылған 8 (сегіз) барыстың жанында шырақ жанады. Композиция Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи кесенесінен алынған.
Мавзолейдің ортасында ... ... үш ... ... ... ... бекіткен, бұл туған жерді қорғауға дайын үш жүздің ... ... ... 4 ... ... жасаған алматылық ағайынды темірщі-ұсталар Тұрсынжан, Махмұт, Айтберген Құлмантегілер. комплексінің авторы белгілі архитектор Бек Ибраев. Батыр сүйегі жатқан жерде бұрын ... ... ... ... 1906 жылы В.В. Карлсон, кейін Жозеф Антуан ... ... ... ... XX ... бас кезінде үйінді болып қалған. XX ғасырдың 50-жылдары ғұлама ғалым Ә.Марғұлан осы бейіт басында болған. Ал 60-жылдардың аяқ ... ... ... ... Шаяхметов қазба жұмыстарын жүргізеді.
Облыстық музейде Қобыланды батырдың Герасимов лабораториясында бас сүйегі бойынша жасалған мүсіні және Қобыланды батыр ... ... ... қойылған. Мүсін авторлары мәскеулік ғалымдар Т.С. Валуева мен Е.В. Веселовская. Сонымен қатар музейде жырының 29 нұсқасы сақталған. Музей ... ... 274 ... бар [40, 66 б.]. ... ... тарихи - өлкетану музейі 2004 жылдың 16 тамызынан бастап жұмыс жасап келеді. Ашылған кезде ... ... ... 635 ... ... ... ... мұнда 3 мыңнан астам жәдігер жинақталған. Қорға түскен жәдігерлер мұқият зерттеліп, тексеріліп, толық құжатталып тізімге алынады. Шамамен XVII ... ... қыш ... екі ... ... бар сүйекпен, жезбен өрнектелген шәй сандық, сүйекпен өрнектелген домбыра, халық батыры, тарихи тұлға - Көтібар Бәсенұлының көне бейітінен ... ... ... ... ... ... ... сақталып тұр. Сондай-ақ музейде Мұғалжар жерінен Ғани Мұратбаев пен Әліби Жангелдиннің ... ... ... тақталар сақталған. Мұғалжар ауданының Қандыағаш қаласында жыл сайын 1 ... - ... ... ... ... ... отырады. Биылғы жылы аталмыш мерекені тойлау қарсаңында, облыстық мәслихат депутаты Айдар Жеңісұлы ... ... ... ... - ... ... ... аса құнды киіз үй жәдігерін сыйға тартты, киіз үйдің іші ... ... ... ... ... және ... бірге тарту етілді (сурет-20), [41].
Тамыры тереңге тараған ежелгі қазақ халқының мәңгілік баға жетпес мәдениетінің бірі - ... киіз үй, ... ... мен ... қолөнер мен зергерліктің және тағы да басқа қазақ халқының шеберлік өнерлерінің басын құрайтын ғажайып туындысы. ... ... ... ... ... ... ... саналатын - киіз үй орналастырылған. Киіз үй әр ... ... ... орын алатын қасиетті бұйым болып саналады.
Киіз үй - өзіндік баға жетпес өнер туындысы бола тұра ... үшін ... мен ... дүниетанымының, сан ғасырлық мәдениетінің жарқын айғағы. Осынау ... өнер ... ... ... ... байланыстырылды, сондықтан ол күнделікті тұрмыс-тіршілікте ерекше орын иеленді. Өзінің қызметі жағынан көшпелі өмірге едәуір сай ... киіз үй ... аса ... тұрақ-жай ретінде көшпелі өмір салтының барлық қажеттіліктеріне сай келеді: ... аз ... ... тез ... ... жерге ауыстырылып, қайтадан тез тігіледі. Көшпелілердің кіші ... ... киіз үй ... дәстүрлі тұрақты мекен орыны болды, өмірінің көп бөлігі осында өтетін. Ол қазақтардың тіршілікқамы доминантының бірі бола тұра, үй иесінің ... мен ... да ... болды [42, 385 б.].
Киіз үй космос және әлем дүниесінің біртұтастығын, игерілген кеңістіктің белгісін білдірді. Оның ... үй ... ... ... ... ... ... символы ретінде ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған. Қазақтарда ұрпақтың соңғы өкілі дүние ... оның ... ... қалдыратын. Ал, шаңырақ шеңберіндегі күлдіреуіштің крест түрінде бір-бірімен тоғысуы - табиғаттағы күннің мәңгілік қозғалыс белгісін, ... өмір ... ... ... шексіз аспанның белгісі, мәңгілікке апаратын жол іспеттес. Егер киіз үйге жоғарыдан төмен қарасақ, онда шаңырақ ... ал ... оның ... ... ... санасындаға нұр жауып тұрған аспанға ұмтылу идеясы киіз үй құрылысынан да өз ... ... ... береке-бірлікті білдіріп, бата-тілек бергенде "шаңырағын шайқалмасын" деп жатады. Мұны отбасы тату-тәтті, бірлікшіл болсын деп ... ... ... ... ... ... жағынан келгенде, шаңырақ - "үй", "отбасы", "әулет" одан ... ... ... беретін, қазақ жұртының өсіп-өну ұйытқысын, дәстүр мен тәрбиесін, біртұтас бірлік-тірлігін білдіретін рухани-философиялық көркем ... ... ... бір ... жоғары мен төмеңгі арасындағы шекарасын білдірсе, екінші жағынан сыртқы және ішкі кеңістік арасындағы шекара болып табылады. Шаңырақ арқылы киіз ... ... ... ... денелерімен: күн, ай және жұлдыздармен байланыс жасайтын. Күн сәулесінің шаңырақ арқылы киіз үй ішіне түсуіне қазақтар ... мән ... ... да ... неке ... ... алшғашқы айларында келін күннің шығуымен бірге тұрып, шаңырақ үстіндегі түндігін түсіруге міндетті болған. Бұл ... де ... ... ... ... аңғару қиын емес шығар [43, 102 б.].
Бұл құнды жәдігер алдағы уақытта Мұғалжар ауданына келген қонақтардың және аудан ... ... ... ... ... өсіп келе ... ... ұрпаққа қазақ халқының салт - дәстүрі мен мәдениетін таныстыруға ... баға ... ... ... ... ... ... Ауданның өлкетану музейінің қорына сыйға тартылған киіз үй жәдігері № 3936 болып тіркелді.
Киіз үйді салтанатты түрде сыйға тарту рәсіміне ... ... ... ... хатшысы С.Салықбаев, аудан әкімінің орынбасары Н.Аққұл және қала әкімі А.Манепов мұнай газ өндіру басқармасының басшысы Айдар ... ... ... және ... ... өздерінің алғыстарын білдірді [41].
Ағайынды Жұбановтар музейі 1983 жылы ашылды. Алғашында музейге ғалым, ... ... А. ... ... ... ... 1991 ... сәуір айында Құдайберген Жұбановтың 100 жылдық мерейтойының қарсаңында мұражайға аты берілді. Музей қорында сол кездегі 800 - ге жуық ... ... ... ... әріптестерімен, тума-туыстарымен түскен фотосуреттері, деректері мақалалары, естелікері, тұтынған бұйымдары жинақталған. Мұражай қорында 1994 жәдігер жинақталған. Оның 1335 ... ... ... ал 659 жәдігері қосалқы қорға тіркелген [44, 175 б.].
Шалқар аудандық тарихи-өлкетану музейі. Шалқар ауданы Ақтөбе облысының ең ірі де ... ... ... Ол ... ... ... ... Байғанин ауданымен, солтүстік алабында Мұғалжар және Ырғыз аудандарымен шектеседі. 1921 жылы 21 қазанда Шалқар ауданы ұйымдастырылып, орталығы ... ... ... Ол ... 8 мыңның үстінде халық тұрды. Аудан: Қабырға, Қарасай, Құланды, Теректі, ... ... ... ... ... 1922 ... 5 шілдесінен бастап Шалқар ауданы уезге айналды. Оған үш аудан Ырғыз, Қарашоқат, Шалқар аудандары ... 1925 жылы - қала ... ... 1932жылы Ақтөбе облысы құрамында Шалқар қайтадан аудан болып құрылды. Қазіргі таңда 46000-дай ... ... ... бай ... Оның сусыған әрбір уыс құмында, сылдырап аққан ... ... ... ... ... ... мен ерлік пен елдіктің тарихы бар. Осы құндылықтарымызды насихаттайтын мәдени орталық музей ... ... ... ... 1987 жылы қараша айында ашылып, алғашқы екі жыл қоғамдық негізде жұмыс істеді. Музейдің ашылуына сол кездегі аудандық партия комитетінің ... ... ... ... пен ... мәдениет бөлімінің меңгерушісі болған Әкімжан Дүйсенбаевтың септігі мол. Облыстық тарихи-өлкетану музейінің бұрынғы басшысы Рысжан ... ... ... ... ... және экспозицияларды жасақтап, көркемдеген суретші Жұмағазы Ешмұханбетов-тың еңбектері өте зор. 500 экспонатпен ашылған ... ... ... 10000-н ... ... ... қоры бар. 2007 жылы музейге күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіліп, экспозициялар қайта жасақталды. Олар 7 ... ... ... ... ... ... ... Музей экспозициялары жаңа жәдігерлермен жылма-жыл жаңартылып, толықтырылады.
Этнография бөлімінде қазақтың ұлттық киімдері, киіз үй жабдықтары,қазақтың белгілі қолөнер шебері Айдос Мұратовтың ... ... ... адалбақан, ағаш керует, сандық экспозицияда қойылған. Сонымен қатар, зергерлік өнер ... ... ... өңіржиек, шолпы, шашбау т.б. қойылған. Айдос ата Алматыдағы опера және балет ... ... ... ... күйші Қазанғап Тілепбергенұлы-мен де кездесіп, домбыр жасап берген. Ұста, зергер ... ... ... көрігі, ат абзелдері қойылған. Сонымен қатар экспозициялық зал қазақтардың дәстүрлі мәдениетіне, яғни тіршілікқамы жүйесіне, шаруашылық және ... ... ... ... ... ... үй - ... көшпелілер әлемінің, оның тұрмыс-салты мен этикасының, дүниетанымының бір жерге тоғысқан бірегей туындысы. Киіз үй бүгінге дейін өз маңызын жоғалтпай, Қазақстанның ауыл ... ... ... жазғы баспана ретінде әлі де пайдаланып келеді. Ол дала кеңістігіне, таулы, өзенді алқаптарға осыдан сан ғасырлар бұрынғыдай әлі де көрік, сән ... Киіз үйді ... ... ... негізгі баспанасы болғандықтан, оны тігудің толып жатқан қырлары мен сырлары бар. Төр- ... ... ... ... киіз үйдің сакральды бөлігі. Әдетте мұнда жүкаяқ, жүк (төсек орын) орналасады, мылтықтар, сәнді, ... ... және ... да сакральды құнды заттар ілінеді. Ауқатты қазақ отбасылары екі-үштен киіз үй тігіп отырады. Оның бірінде ... ... ... ... ... үй, ... үй ... атқарады. Тошала үйде әдетте күнделікті тағамдар сақталады, жауын, жел күндері ас дайындалады [43, 26 б.].
Киіз үй космос және әлем дүниесінің ... ... ... белгісін білдірді. Оның шаңырағы үй ішінің ерекше құрметтейтін бөлігі, ұрпақ жалғастығының символы ретінде ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған. Қазақтарда ұрпақтың ... ... ... ... оның басына шаңырақты қалдыратын. Ал, шаңырақ шеңберіндегі күлдіреуіштің крест түрінде бір-бірімен ... - ... ... ... ... ... эволюция, өмір дамуын білдірді. Шаңырақ шексіз аспанның белгісі, мәңгілікке апаратын жол ... Егер киіз үйге ... ... ... онда ... ... ал уық-керегелері оның сәулелеріне ұқсас. Халық санасындаға нұр жауып тұрған аспанға ұмтылу идеясы киіз үй құрылысынан да өз ... ... ... ... ерекше орын алатын зергерлік өнері мыңдаған жылдардың тереңінен тамыр тартады. Қазақ қолөнерінің өзге ... ... ... істің өзіндік ерекшелігіне қарай кәсіби сипаты болды. Батыс ... екі ... екі ... ілік ... болуын бейнелейді. Бұл жүзікті келінге деген жылы ... ... үшін қыз ... құдағиына салады. Ал, омырау әшекейінің тағы бір түрі - өңіржиек те ... ... ... ... ... ... бала емізетін әйелдің міндетті әшекейі болып саналады, ол әйел омырауын тіл-көзден сақтайды деп есептеген.
Әйел әшекейлерінің көп таралған ... бірі - ... ... ... бір ... ... ... саналса, екіншіден қыз шашының ұзындығы мен қалыңдығын көрсетіп тұрады. Шашбау асыл тастар мен күміс ... ... ақық ... ... ... ... ... қыз бұрымының ұшына тағылады. Бұрымға тағылған шолпы сыңғыры қара ниетті күштерден қорғауды ... ... ... ... ... жарты жаны шашында болады - мыс. Шығыстың басқа да халықтарындағыдай, қазақтарда да қоңырау сыңғыры қара ... ... ... ... ... ... деп есептелген [46, 23 б.].
Батырлар бөлімінде қазақ елінің астанасы болған қасиетті де, киелі Түркістанды жаудан қорғаймын деп Сайрам соғысында опат ... ... ... ту етіп ... Тілеу Айтұлы, алдағы мың жылдығын болжап өткен Мөңке Тілеуұлы, Мырзағұл ... ... би,

Пән: Мұрағат ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 112 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Музей ісі4 бет
Ұлттық суретшілердің рухани әлемі26 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Қылмыстық істі қозғау сатысының құқықтық табиғаты54 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
«Актөбе Хром Қосындылар Зауыты»10 бет
«Ақтөбе мұнай өңдеу» зауытындағы сораптардың автоматтандырылуын жобалау26 бет
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» ААҚ18 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь