Нұртазин және Мұқановтану ілімі мәселелері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5

I ТАРАУ
Алуан қырлы әдебиетші. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.15
1. Талант және тағдыр.
2. Саңлақ ғалым.

II ТАРАУ
Т.Нұртазин .Мұқовтану ілімінің негізін қалаушы ... ... .. ... ... ..16.41
1. Қаламгер шеберлігінің қырлары.
2. Мұқановтану мәселелері.

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42.43

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ..44.45
КІРІСПЕ
«Әдебиет - замананың көзі, құлағы» (М.Горький).
Әдебиет –үздіксіз даму үстінде болатын, үнемі жаңарып , толығып отыратын өнер түрі. Әр қоғамның өскелең саяси-әлеуметтік рухани дәрежесіне сай, сыр-сипатына сәйкес, сана-сезімі жетік саңлақ тұлғалары болатыны аян. Әдебиеттің де өсіп-өркендеуіне, қанат жаюына барша талант иесі, барлық жанр ат салысатыны белгілі. Қазақ әдебиетінің бұрылыс –бұлаңы мол, қиын да күрделі өсу жолында өшпес із қалдырған қаламгерлеріміз баршылық.
Бүгінгі күні биік деңгейге көтерілген әдебиетіміздің қабырғасын қалап, шаңырағын көтерген А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, Б.Майлин, М.Әуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин т.б. алыптар тобы десек, осылардың ізін басып, әдебиеттің әр жанрында жемісті еңбек еткен қаламгерлер шоғыры да мол. Олар: Ғ.Тоғжанов, Б.Кенжебаев, Қ.Жұмалиев, М.Қаратаев, М.Ғабдуллин, З.Ахметов, тағы басқалар. Сондай талантты қаламгерлердің қатарында Т.Нұртазиннің де есімін ерекше атауға болады.
Туған әдебиетінің қыруар жүгін ұзақ жылдар бойы арқалап келген сардар сыншы, белгілі ғалымның көргені де, көңілге түйгені де, айтқаны да мол. Оның қаламынан туған еңбектердің, зерттеулердің бәрі де бүгінгі таңда құнды да қажет материалдар болып отыр.Сыншы С.Мұқанов өмірі және шығармашылығы жайлы ең алғаш қалам тартқандардың бірі. Кейін бұл тақырып сыншының негізгі зерттеу обьектісіне айналып, ол жазушы жайлы мәнді де маңызды мәліметтер жинап, «Жазушы және өмір» атты монографиясын өмірге әкелді.
Сыншы-ғалымның бастан кешірген тауқыметі де жетерлік. Ол «контрореволюциялық ұйымдарға қатысқаны үшін» деген айыппен 1937 жылдың 28 тамызында тұтқынға алынып, бес жыл айдауда, абақтыда болады. Одан 1942 жылы 3 ақпанда босатылады.1955 жылдың тамызында ғана толық ақталады (1). Жазықсыз жазалану, моральдік азап шегу қаламгерге, әрине, оңай тимегені анық. Осындай ауыр кезеңді басынан өткізген Т.Нұртазин өзінің халқына адалдығын еңбегімен дәлелдеп, барлық қажыр – қайратын әдебиетке арнады.
Жоғарыда аталған қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салып, қалыптастырушылар сол кездерде бой көрсетіп қалып отырған бір жақты көзқарастарға тойтарыс беріп, әдебиеттану ғылымын сара жолға сала білді. Біздің зерттеу нысанамызға алынып отырған Темірғали Нұртазин – қазақ әдебиеттану ғылымының өсіп -өркендеп даму кезеңінде қайраткерлік көрсеткен әдебиетшілер шоғырының бел ортасында тұрған әйгілі қаламгер. Ол осы жолда ерінбей, жалықпай еңбек етіп, қазақтың әдебиет сынының дамуына қомақты үлес қосты, қазақ әдебиетінің тарихын жасауға айтарлықтай еңбек сіңірді. Кезінде одақ көлемінде лайықты бағасын алған «С.Мұқанов творчествосы туралы» (1951), «Жазушы және өмір» (1960), «Б.Майлиннің творчествосы» (1967) атты көлемді монографияларын жазды. Қазақ әдебиеттану ғылымының өзекті мәселелерін сөз еткен көптеген мақалалар жариялады. Олардың біразы 1968 жылы басылып шыққан «Шеберлік туралы ойлар» жинағына енді. М.Қаратаев, С.Қирабаевен бірлесіп «Қазақ совет әдебиеті» деп аталатын жоғары оқу орындарына арналған оқулықты (алғашқы басылымы 1971 жылы) жазысты.
«Жазушы және өмір» еңбегінің авторы туралы, сонымен бірге, негізгі зерттеу объектісі болып отырған мұқановтану мәселесі жайлы азды-көпті пікірлер айтқан ғалымдар көзқарасын саралай, салыстыра отырып, негізгі мақсатымыз қазақ әдебиеттану ғылымына үлкен үлес қосқан, «қазақ әдебиетінің Атымтай Жомарты», мұқановтану ілімінің негізін қалаушы ғалым Т.Нұртазиннің орнын көрсету болып отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Нұртазин, Т.Т. Жазушы және өмір / Т.Т.Нұртазин.- Алматы: - 1960.
2. Кәкішев, Т.К. Дәуір дидары: Қазақ совет әдеб. өсу жолдары туралы ойлар / Т.К.Кәкішев. - Алматы: - 1985. - 303 б.
3. Нұртазин, Т.Т. Бейімбет Майлин творчествосы: Монография / Т.Т.Нұртазин. - Алматы. - 1966. - 323 б.
4. Нұртазин, Т.Т. Шеберлік туралы ойлар: Әдеби-сын мақалалар жинағы / Т.Т.Нұртазин. - Алматы:- 1968. - 285 б.
5. Ахметов, К. А.Нұрқатов / К.Ахметов. // Жұлдыз. – 2004 - №8
6. Нұрғалиев, Р.Н. Телағыс: Әдеби дәстүр мен әдеби даму / Р.Н. Нұрғалиев. - Алматы: - 1987.
7. Қирабаев, С. Естегілер / С.Қирабаев // Жұлдыз. – 1999. - №11-12
8. Қазақ әдебиетінің өзекті мәселері: Ғылыми мақалалар жинағы / ред. Қабдолов З. – Алматы. – 1993. – 144б.
9. Нұртазин,Т.Т. Халық жазушысы: С.Мұқановтың өмірі мен шығармашылығы туралы / Т.Т.Нұртазин. - Алматы. - 1960. - 50 б.
10. Нұрғалиев, Р. Қазақ революциясының поэзиясы / Нұрғалиев Р.- Алматы. – 1987. – 207б.
11. Ергөбеков, Қ. Сәбит Мұқанов / Қ. Ергөбек. - Алматы. - 2000. - 288 б.
12. Қаратаев, М. Эпостан эпопеяға: Әдеби-сын зерттеулер / М. Қаратаев. - Алматы. - 1969. - 443 б.
13. Жұмағалиев,З.Т. Дауылды жылдар шежіресі / З.Т.Жұмағалиев. - 1987. - 104 б.
14. Ергөбеков, Қ. Жақсыдан қалған сөз / Қ.Ергөбеков. - Алматы. -
1991. - 302 б.
15. Майтанов, Б. Көркемдік нәрі: Романдағы психологизм туралы / Б.Майтанов. - Алматы - 1983.-184б.
16. Мұқанов, С. Таңдамалы шығармалар: 16 томдық, 2-том / С.Мұқанов. - Алматы. - 1972.
17. Жұмағалиев, З.Т. Өршіл гуманизм өнегесі: Монография / З.Т.Жұмағалиев. - Алматы. - 1977. - 220 б.
18. Қазақ совет әдебиеті.
19. Қирабаев, С. «Кәдімгі С.Мұқанов»: Қазақтың көрнекті ақыны, жазушысы, қоғам қайраткері С.Мұқановтың туғанына 100 жыл / С.Қирабаев // Абай. – 2000. - №2
20. Тәжібаев, Ә. Жылдар, ойлар: Естеліктер мен толғаныстар / Ә.Тәжібаев. – Алматы. – 1976. – 471б.
21. Кәкішев, Т.К. «Қазақ әдебиетінің Атымтай Жомарты» / Т.Кәкішев// Қазақ әдебиеті. – 2000. - №9
22. Тұрысбеков, Р. Дүниетаным және шығармашылық: С.Мұқановтың 20-жылдардағы прозасы: Оқу құралы / Р.Тұрысбеков. – Алматы. – 1993. – 143б.
23. Нұрғалиев, Р.Н. Қазақтың алтын ғасыры: Зерттеу. – Астана. – 2002. – 526б.
24. Қаратаев, М. Қазақ совет әдебиеті: Жоғ. оқу орнына фил. фак. арналған құрал / М.Қаратаев, Т.Нұртазин, С.Қирабаев. – 1968. – 462б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Нұртазин және Мұқановтану ілімі мәселелері
Мамандығы: 030770 «Қазақ тілі мен ... ... ... қырлы әдебиетші. --------------------------------------------------
---5-15
1. Талант және тағдыр.
2. Саңлақ ғалым.
II ТАРАУ
Т.Нұртазин –Мұқовтану ілімінің негізін қалаушы.--------- ----------16-41
1. ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ------------------------------44-45
КІРІСПЕ
«Әдебиет - замананың көзі, құлағы» (М.Горький).
Әдебиет –үздіксіз даму ... ... ... ... , ... өнер ... Әр ... өскелең саяси-әлеуметтік рухани дәрежесіне
сай, сыр-сипатына сәйкес, сана-сезімі жетік ... ... ... аян.
Әдебиеттің де өсіп-өркендеуіне, қанат жаюына барша талант иесі, барлық
жанр ат салысатыны белгілі. ... ... ... ... мол, қиын ... өсу ... ... із қалдырған қаламгерлеріміз баршылық.
Бүгінгі күні биік деңгейге көтерілген ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов, М.Дулатов, М.Жұмабаев,
С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, Б.Майлин, ... ... ... т.б. ... тобы ... осылардың ізін басып, әдебиеттің әр
жанрында жемісті еңбек еткен қаламгерлер шоғыры да мол. ... ... ... ... ... ... тағы басқалар.
Сондай талантты қаламгерлердің қатарында Т.Нұртазиннің де ... ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы арқалап келген сардар
сыншы, ... ... ... де, көңілге түйгені де, айтқаны да мол.
Оның қаламынан туған еңбектердің, ... бәрі де ... ... да ... материалдар болып отыр.Сыншы С.Мұқанов ... ... ... ең алғаш қалам тартқандардың бірі. Кейін бұл ... ... ... обьектісіне айналып, ол жазушы жайлы ... ... ... ... ... және өмір» атты монографиясын ... ... ... тауқыметі де жетерлік. ... ... ... ... ... ... 1937 ... 28
тамызында тұтқынға алынып, бес жыл айдауда, абақтыда болады. Одан 1942 жылы
3 ақпанда босатылады.1955 жылдың ... ғана ... ... ... ... моральдік азап шегу қаламгерге, әрине, оңай ... ... ауыр ... ... ... ... ... халқына
адалдығын еңбегімен дәлелдеп, барлық қажыр – қайратын әдебиетке арнады.
Жоғарыда аталған қазақ ... ... ... салып,
қалыптастырушылар сол кездерде бой көрсетіп қалып ... бір ... ... ... ... ... сара жолға сала білді.
Біздің зерттеу нысанамызға алынып отырған ... ...... ... өсіп ... даму кезеңінде қайраткерлік көрсеткен
әдебиетшілер шоғырының бел ортасында тұрған әйгілі қаламгер. Ол осы жолда
ерінбей, жалықпай ... ... ... ... сынының дамуына қомақты үлес
қосты, қазақ әдебиетінің тарихын ... ... ... ... ... ... лайықты бағасын алған «С.Мұқанов творчествосы ... ... және ... (1960), ... ... (1967) ... ... жазды. Қазақ әдебиеттану ғылымының өзекті
мәселелерін сөз еткен ... ... ... ... ... ... басылып шыққан «Шеберлік туралы ойлар» жинағына енді. М.Қаратаев,
С.Қирабаевен бірлесіп ... ... ... деп ... жоғары оқу
орындарына арналған оқулықты (алғашқы басылымы 1971 жылы) жазысты.
«Жазушы және өмір» еңбегінің авторы туралы, ... ... ... ... ... ... мұқановтану мәселесі жайлы азды-көпті
пікірлер айтқан ғалымдар көзқарасын саралай, салыстыра ... ... ... ... ... ... үлес қосқан, «қазақ
әдебиетінің Атымтай Жомарты», ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
І ТАРАУ. АЛУАН ҚЫРЛЫ ӘДЕБИЕТШІ.
Адал еңбек, ... ... ұзақ ... ... ... ... ... алдындағы перзенттік борышын ақтаған азамат
Темірғали Нұртазин жөнінде өткен шақпен жазу ... ... оның ... мұра ... ... ... әлі ... мекемесіне түсе қойған жоқ.
Темірғали Нұртазин өмір жолында басқа да талант иелері тәрізді ... ... ... ... ... ... ... жемістерді де,
соқпақты жолдарды да.
Темірғали Төлемісұлы Нұртазин 1907 жылы 26 ... ... май ... ... ... ... дүниеге келген.Өз
елінде күнкөрістің қолайлы жолын таппаған ... ең бір ... ... ... ... ... қатпаған Темірғалиды жастайынан жалға
беруіне тура ... жылы ... ... ... «Мен ... 1925 ... ... жалға жүрдім, жұмыс істедім», - деп ... пен ... ... қумалағанмен, ол оқудан қол үзбеген. 1916 жылы
Қорғанның ... ... ... ... ... ... 1925 ... дейін
оқиды.
1920 жылы шешесінен айрылып, жетімдік ... ... 1923 ... ... ... төңкеріс ауданына көшіп келуімен қиындай
түседі. ... ... ... 1928-29 оқу ... Уақ ... қызмет атқарады. Білімін жалғастыруды мақсат тұтқан Темірғали,
Петропавл қаласындағы қазақ педтехникумына ... ... ... ... орыс тілі ... ... жүргенде, 1930 жылы КПСС ... Әрі ... әрі ... ... ... жас 1932 жылы ... бюро мүшесіне қабылданады.1933-36 ... ... ... ... ... алған ол Орыс, Батыс, Шығыс
әдебиеттерінің ғана емес, жалпы білім теңізінің тереңіне ден қойған, ... сана ... пен ... ... көзінен еркін сусындады,
әдебиетіміздің тарихын, бүгінгі даму ... ... ... ... жылы ... ... «Қарағанды пролетариаты» газетінің жауапты
редакторы болып тағайындалады. 1937 жылы Алматыға ... ... ... ... ... ... жылдың жазында қазақтың қара шаңырағы ... ... ... аға ... 1947-56 ... дейін доцент болды. ... ... ... ... ... айналдырған Темірғали Нұртазин шет тілдері
институтының неміс бөлімшесінен дәріс тыңдайды. 1956 жылы ... ... ... ... ... ... ... атқара
жүріп, заманымыздың ұлы ғұламасы, үлкен жазушысы ... ... ... 1962 жылы докторлық диссертация ... ... ... ... ... ... қазақ университетінің профессоры болып
талай жас талапқа терең білім, ... ... ... ... «1930 ... бері ... ... Әңгіме, очерк жазудамын. Соңғы он шақты жылдың деңгейінде ... ... ... шұғылданудамын. СССР ... ... ... ... - деп ... ... еңбектерінің алғашқысы - өлең.
1932 жылы ... ... атты ... ... ... ... ... «Қарағанды пролетариаты» газетінің бір бетінде «Балқашта»
деген поэмасы жарияланған. 1935 жылы ... ... 1936 жылы ... ... ... көреміз.
Т. Нұртазиннің публицистік қаламының ұшқырлығын, жазушылық дарының
нәрлілігін, аудармашылық ... ... ... қиын ... ... татар тілінде қалам жебеп, өзінің ойын ғана емес, көркемдік түсінігі
мен ... ... ... Т. ... ... ... ... «Қызыл Өзбекстан» газеттерінде жарияланған көркем
суреттмелері мен публицистикалары, «Мұрат», «Испытания» атты ... ... ... бекер жасамайды» деген әңгіме-очерктер жинақтары қуатты
дарынның бір қырын танытады.
Сыншы Нұртазин ... ... ... ... ... жуық ... ... баспа бетінде жарияланған көптеген ... тек ... мен ... басылған Шортанбай, Ы.Алтынсарин
жайлы, «Ақындар айтысы» (1944), «Абай және орыс ... ... ... «Дауылдан кейін», М.Әуезовтың «Абай» (1948),
Ғ.Мүсіреповтың «Қазақ ... (1950) ... ... ... ... (1954), «Торайғыровтың творчествосы» (1955), ... ... (1961), тағы ... ... зерттеу еңбектері оның әбден
қалыптасқан ғалым, эстетикалық ... ... ... екендігін дәлелдейді.
«Темірғали Нұртазин –сыншы ретінде де, жазушы ретінде де, ғалым-педагог
ретінде де атағы шартарапқа мәлім, кім де ... оның ... да ... ... ... ... ... дарын. Өйткені Т.Нұртазиннің
білімділігі, эстетикалық талғамының ... үлгі ... ... ... ... ... әсіресе, орыс әдебиетіндегі жаңалықтардың бәрін
дерлік жете ... оны ... ... ... ... ... дәріс
алып жүрген шәкірттеріне де насихаттап келді. Біліммен білік молдығы оның
эстетикалық талғамының ... да биік ... ... ... ... белгілі сыншы Т. Кәкішев (2, 250).
Т.Нұртазин өзінің шығармышылық, ғалымдық ... және ... ... жеткізіп айтқан, жинақтай да терең талдаған оқымысты. Автор ... ... ... мәселелерін түбегейлеп қарастырады да, өз ойы мен
тұжырымдарын айқын баяндайды.
Т.Нұртазиннің бұл еңбегінде қазіргі әдеби дамуымыздың ... ... ... баяндалады. «Эпопеялық роман эпопеялық өмір
материалынынан туады» және ... ... ... ... ... ... ... практикасымен шектелмей, М.Әуезовтің
«Абай жолы», Ғ.Мүсіреповтің «Оянған өлке», Ғ.Мұстафиннің «Қарағанды»,
«Дауылдан ... ... «Ақ ... ... ... ... ... атты роман- повестеріндегі өнерпаздық ... ... Бұл ... ... ... аңғартатын
ұнамды көрініс, оның бұдан былай да ... ... ... ... ... Автор көркем шығармаларда образ жасау мәселесін тек ... ... ... ... ... көркемдік
шеберлік пен сюжеттік желінін нық тарту, өмірден туған шынайы конфликтіні
дәйекті өрбіту, портрет, пейзаж жасау, ... ... ... ... ... ... ... ойды көркем бояумен суреттеу сияқты
мәселелермен тікелей байланыстырып, татымды да құнарлы пікір ... ... ... ... ... Бекхожин, Сырбай Мәуленовтар поэзиясы
жөнінде айтқан толғамдары да терең де ... ... ... 1966 жылы ... ... ... ... жалғастыра түсті. ... ... ... ... талдап, қадір-қасиетін танытқан зерттеу ... ... ... бар ... ... ... ... юмор, зілсіз мысқыл, сатира, өршіл романтика,
белгілі дәрежеде өз ... ... ... ... бұл ... ... ... телінбей, керісінше, іштей ұғынысып, жарастық тапқан.
Ғалым Т.Кәкішев: «Бейімбет Майлин творчествосы» туралы еңбектің ... ... ... ... ... социалогиялық-
эстетикалық талдаудың диалектикалық бірлігін ... ... ... ерекше бір қырын атап өтеді (2, 255). Қазақ прозасының өсіп-
өркендеу, дәстүр жасау ... ... ... ... алғашқылардың
бірі болып ауызға алынады. «Шұғаның белгісін» автор повесть деп дәлелдейді.
«Шұғаның белгісі» жұрт ... ... ... ... ... ... ... сырттай солай қойып, солай
дамытып, сол әйел көлемінде шешкенмен, ... ішкі ... ... кең ... , ... Шығарманың басты
тақырыбы, негізгі идеясы - гуманизм, адамгершілік. Басынан аяғына
дейін бұра ... ... ... логикалық оқиғалар ағымына
құрылған повесть жанды тербер лирикалық болып ... Әр ... ... ... ... ... Ол лирикаға дем беріп, сарқылмас
күш дарытып тұратын –гуманизм ,адамгершілік», -деп пайымдаған
зерттеуші (3). ... ... ... ... ... ... ... роман салаларына, драматургияға қосқан
үлестерін кеңінен сөз ... әр ... ... сай ... ... ... әдебиетіндегі орнының ерекшелігіне баса назар
аударады.
Сыншы Майлиннің ... ... ... ... повестерінің идеялық-көркемдік ерекшеліктерін айқын ашып көрсетеді.
Қазақ ... ... ... ... тұңғыш рет кең
көлемде зерттеп, оның көркемдік ... ... ... мен ... ерекшеліктерін білгірлікпен, оқымыстылықпен баяндағаны іргесі жаңадан
қаланып келе жатқан Бейімбеттану іліміне негіз болары айдан ... ... ... ... ... ... жанды процесіне тікелей араласып,
өзінің жауынгер сыншы да ... ... ... ... ... және басқа ақын-жазушылардың жаңа шығар-малары жайында
татымды ойлар, құнды пікірлер айтқан болатын. Олар 1967 ... ... ... атты ... ... жиналып, ғалымның алғыр да ұшқыр
қаламының өнімді де жемісті, ойы терең сыншы екендігін таныта түсті.
Ғ.Мүсірепов еңбектеріндегі ... ... ... мән, көркемдік
нәр туралы да азды-көпті сөз қозғаған ғалым «Тарғыл қауын», «Айгүл қойшының
бір күні», «Қаз ... ... ... бір ... тағы ... ... ... Жазушы қозғаған мәселелердің, тақырыптардың
көпшілігі тың, бұрын ешкім із салмаған, жаңа ... ... ... ... - ... ... жаңа ... ашқан қызық
шығарма»,-дейді ғалым. Ал «Кездеспей кеткен бір бейнені» жоғары бағалай
келе, шығарманы ... оның ... ... деп ... ... ... ғалымның Ғ.Мүсірепов шығармалары жайлы ойлары өте қолайлы да
келісті айтылған. Ғ.Мүсірепов ... ... ... ... ... ертеңгі дамуына дана да тиімді жол табуға бар ойшылық, суреткерлік
дарынын аямай жұмсаған» ... деп атап ... ... ... ... ... ұлы ... М.О.Әуезов
және оның шығармашылығы жайлы ... ... ... ... «Жазушы -
реалист; онда сыншылдық мотив басым» дей отырып, оның қоғамдық мәселелерді
қозғайтын ... баса ... ... ... мәнін жоғары
бағалайды. Жазушының шығармалары негізінен ауылдың ... ... ... ... ... ... ... Бұл суреткердің қазақ қоғамының
реалды жайын, қалпын терең әрі ... ... ... ... көлеңкесінде», «Кім кінәлі», «Қаралы сұлу»
шығармаларында ескілік ... ... әйел ... ... ... Сыншы «Қаракөз» пьесасының прологында ескілікті
әсірелеу, дәріптеу сарыны күшті деген. Қазақ қоғамында ғасырлар бойы ... жан ... ... ... жапа ... ... ашып көрсеткен шығармалар қатарына «Қорғансыздың күні», «Жетім»,
«Жуандық», ... ... ... ... ... ... ол : ... -реалист.Ол революцияға дейінгі және совет дәуіріне
жеткенімен ... ... ... өз ... ... ... суреттеуінде адам шошырлық ұсқынсыз, тұрпайы жексұрындар:
озбыр ... ... ... ... ішің ... сүкімділер: қоғансыздар,
басын бәледен арашалаған елеусіз, кішкентай жандар; мадақтауға ... ... ... ... өлісуге дайын, бірақ озбырлараға бой
ұсынбайтындар болаттай берік күрескер де көрінеді - олар Бақтығұлдар» ... ... ... баса айта келіп, сөз өнерін
қадірлегенін, өлең-жырға құмар болғанын ескереді. ... ... ... ... ... ... ... замана талабына сай әдебиет
тарихында жаңа белес болғанын айтады. Ғалым Сәкенді футурист, символист деп
айыптаушылардың пікірін солақай деп ... ... ... жаңа ... ... қазақ өлеңінің дәстүрін сақтағанын баян ... ... ол ашық ... ... ... ... жалаң
баяндамайды; пернелеп образбен сөйлейді» деп бағалайды сыншы ақынның табиғи
түрде сіңіскен, қайнаса қиюласқан поэзиясын.
Ақынның «Советстан», «Альбатрос», «Көкшетау», «Қызыл ат»
тағы ... ... ... ... ... пафос жайында,
сюжет желісі туралы кенеулі пікірін білдіреді. ... ... ... ... мазмұны мен көркі бірдей жарасымды ... ... ... ... ... ... әңгімелерге де
соғып, «Сәкенің прозасы дағдылы сүрлеу бойында емес, батыл ... ... ... ... және ол ... ... ... қазақ елін
түрлі өмір белестерінде, қилы-қилы сипаттарда бейнелегей ... ... ... ... ескі ... ... бос, ... өтсе, советтенген
қазақ елінің өмірі құнарлы, мағналы іске толы. Еркін халықтың қиялы ұшқыр,
тілек-талабы ... деп ... ... ... ... ... ... бөлімінде автор айтыс өнерінің иесі
жайлы, оның лирикасы туралы өз ойын ортаға салады.
«Шортанбай - әлеуметтік ... ... ... ... Ғалым Шортанбайдың
көзқарасын жаңара бастаған заманды жат ... яғни орта ... ... ақын ... ... ... ... қазақ халқының жанашыры
деп жақтайтындар мен ескілікті жырлаушы деп даттайтындарды айта ... ... ... «Шортанбай реалды өмір шындығын ашады, оның шығармаларынан қазақ
халқының характерін көреміз» дейді. Расымен де, кез-келген ... ... ... ... болып жатса, халық оған қалайда қыр көрсетеді: не
қарсы, не қабылдайды. ... ... ... ақын ой - зерегінен
өткізе отырып жырлайды. ... да ... Ақын ... ... ... ... халықтың арман-үмітін негіз етеді. Бай-билерге ол жек
көрінішті, олардың бәрі ... ... ... ... ... ... ... Бұлай жырлауына тарихи жағдай, әлеуметтік
себептер бар. Шортанбай тарихтың ... ... ... ... ... С.Торайғыровтың саяси идеялық (1917-1918) адасуларын мойындайды,
бірақ оны ... ... ... өр мінезді ақын дейді. ... ... ... ең басты кемшілігі қандай әлеуметтік күш
әсер еткенін толық ашпай келеді. Ғалым ... 1905 ... ... - ... ... алып дарынымен, от жалынды жігерімен
қазақ еңбекшілеріне тілектес мүддегерлігімен ... ... ... ... сай. Ол өз тұсының ең күрделі, толғақты мәселелерін
көтерген. Көптеген өлеңдерінде ... ... ... терең
толғанып тебіреніп жыр еткен.
Әйел теңдігі мәселесін алғашқылардың бірі болып көтерген. Ас ... ... ... өкпе де, ... та ... ... ... болып
өтетіндерге еркіндік, теңдіктің қадыры да, пайдасы да шамалы. ... ... әйел ... ... алу және адамшылдық дәрежесіне
көтерілу деп қояды.
«Кім жазықты?» мен ... ... ... өмір ... ... ... көзі көреген, дарынды жазушы екенін танытты. «Қамар ... ... адам ... ... ой, ... ... түгел келген» Қамардың
адамгершілік тағдыры туралы дейді ... ... ... ... ... ... екіге бөледі:
1. 1917-1918 жылдар. Ақын адасты, жаңсақ жолда болды.;
2. 1918-1919 жылдар. «Адасқан өмір», «Кедей» ... «Осы да ... ... ... ... ... ... ақын идеялық, шығармашылық жаңа
сатыға көтерілді. «Аталған үш ... ... ... дейінгі сыншылдық
реализмнен әлде қайда ілгері кеткенін, ... ... ... ... ... ... таяу ... көрсетеді» дейді ғалым Т.Нұртазин
(4, 164).
Қазақ әдебиеттану ғылымы мен сынын өркендетуге өзінің сүбелі де ... ... ... ... ... ... таңда арнайы
зерттеу қолға алынбақ. Бойындағы бар қуат ... өз ... ... ... ... ... үлкен таланттың халық жүрегінде
ұзақ жасары айқын.
II ТАРАУ. Т.НҰРТАЗИН –МҰҚАНОВТАНУ ІЛІМІНІҢ НЕГІЗІН ҚАЛАУШЫ.
Әдебиетші ғалым, ... ... ... ... мол әдеби
мұрасының бір бөлігін қазақ кеңес әдебиетінің негізін салушылардың бірі,
белгілі жазушы Сәбит ... ... ... ... ... ... шығармашылығын мұқият зерттеуге 1945 жылдан
кіріскен 1951 жылы ... ... ... ... монографиясын
орыс тілінде жариялады. Осы еңбекті 1958 жылы «Сәбит ... атты ... ... ... тың ... ... Ал 1960 жылы
«Жазушы және өмір» атты бағалы монграфиясы мен «Халық ... ... ... ... ... ... көп ... өндіре жазатын
қаламгердің жаңа шығармалары туралы өзінің ой-пікірлерін алғашқылардың ... ... ... да зерттеуші маңызды борышы санаған.
Белгілі ғалым Т.Кәкішев зерттеушінің «Жазушы және өмір» еңбегі жайлы
пікірінде « ... тек ... ... ... ... ... ... отыруының өзі оның оның парасатының, ... ... ... ... ... үлес ... «Жазушы
және өмір» атты күрделі әрі көлемді монографиясы идеялық дәрежесі, ғылыми
парасаттығы жағынан биік деңгейдегі туынды» деп ... (2, 251), ... А.: ... бұл тақырыпқа арналған кітабы орыс тілінде осыған дейін
екі рет шыққан-ды. Зерттеуші сол ... ... ... қазақ тілінде
көлемді еңбек жазды. Бірақ бұл еңбек ... орыс ... ... ... да, ... ... бұрыннан мол баурап,
жете игерген фактілері мен материалдарын ... ... тың ... -деп ... ... ... ... әдебиет саласында телегей теңіз іс ... ... бұл ... ... «Ғылыми дәлдік, фактілердің молдығы,
эстетикалық талғампаздық –айтылмыш монографияның негізгі қасиеттері» деген
пікір айтады ... ... ... ... ... ... оның ... жаюының басы-қасында болған С.Мұқанов сол ... ... ... ... Жазушы өткен шығармашылық жолды белгілі дәрежеде бүкіл қазақ
кеңес әдебиетінің даму жолы, өсу кезеңдеріне теңеуге болады. Осы ... ... ... ... ... ... сүйсіне оқитын кесек те
көркем дүниелерді өмірге келтірді.
Ғалым Қирабаев С.: ... ... ... ... ... ... жанрлардың қалыптасуы, дамуы процесімен тұтасқа
зерттейді. Жаңа ... ... ... ... жағдайда өтті, жалпы
әдебиетке қай жанрдың қандай ішкі ерекшеліктері бар ... ... ол осы ... ... ... қызмет етті, оны қалай меңгерді
деген сұраққа жауап ... ... деп ... ... ... ... ... шығармашылығының зерттелуіне және
өзінің алдына мақсат етіп ... ... ... қысқаша тоқталғаннан
кейін, жазушының өмірбаянына шолу жасап,одан әрі ... ... ... ... ден ... «Қазақ совет әдебиетін жасау жолында» деген ... ... ... ... жаңа ... ... барысындағы идеялық-
шығармашылық өзекті мәселелерді кең толғап, нақты жүйелеуге ... ... жаңа ... ... ... ... ... соны сүрлеуге түсіп, тез ... жаңа ... ... ... жиырмасыншы жылдардағы әдебиеттің осындай ерекшеліктерін,
өсу сатыларын сол тұстағы ... ... ... ... ... ... арқылы көрсетеді. С.Мұқанов сынды жас таланттардың
әдебиет ... ... ... ... ... ... ... жалпы әдеби процеске тигізген әсері, 1920 жылдардағы
шығармашылық ахуалдың тарихи шындықтары біраз ашылады. Жас ... ... ... тың ... ... ... ... пікірлері де
дәлелді.
С.Мұқанов –қазақ поэзиясындағы өзіндік орны бар, талантты қаламгер. Ол
өзі өмір сүрген ... ... ... ... ... ... ... жан-тәнімен беріле жырлаған лирик, әлеуметтік мәселелерді жан-
жақты ... ... эпик ... орай ... ... ... ... автор С.Мұқановтың
лирикасын, поэмаларын және ақынның өсу ... ... түр ... оның ... ... талдап ашады.
«Лирикалары» атты тарауда әдебиеттанушы ғалым сөзді әдебиеттің негізгі
салаларының бірі –лириканың өзінен бастайды. Оның жанр ... ... ... ... ... ... ... зерттейді.
Абайдың, Ақан серінің лирикалық шығармаларынан үзінділер келтіріп, бұлардың
шығамаларын -дағы ... ... ... үлгі ... ... ... ... жанрларының элементтері де кездесіп
отыратыны белгілі. Зерттеуші Ақан серінің өлең ... ... ... жұрнақтары ұшырасатындығын ескере отырып,
лирика саласының да созымды, икемді ... оның тек қана ... ... өмір ... ... ... эпоспен, кейде
драмамен астасып кететін мүмкіндіктеріне ... осы ... ... ... ... жаңа түр, жаңа ... ... адамның рухани күшінің басқа түрлері секілді, ... ... ... ... ... ... ... Өйткені өмірдің сала-
саласының бәрі де қоғамдық.
Махаббат, үй-іші, отбасы жайы, әдет-салт мәселелері ... ... ... ... ... ... әдебиетінің іргетасын қалаған
С.Сейфуллин, С.Мұқанов, ... ... ... ... ... ... лириканы жасаушы болып келді»,- деп жазды Т.Нұртазин
(8, 62).
Зерттеуші С.Мұқановтың лирикалық шығармаларын осы тұжырымды негізге ала
отырып ... Оның ... жеке дара ... ... ... І.Жансүгіров сияқты ақындардың шығармаларымен салыстыра отырып,
байланыстарын қарастырады. Қазақ кеңес әдебиетінің ... ... ... ... ... ... әлеуметтік лириканы
жасаушы болып келгенін айта отырып , ғалым әдебиеттің өмірден туатындығын,
өмірдің жемісі ... ... ... Өмір ... ... жаңа ... ... да, соған орай-
лас лириканың табиғаты да жаңарып, өзгерді дейді ол.
C.Мұқанов та өзінің лирикасында ірі ... ... ... ... бойы жыр етіп дағдыланған махаббат, табиғат, жастық,
кәрілік, орындалмаған арман ... ... ... ... ... ақын назарынан тыс қалды, біразы жаңа мазмұн иемденіп ілгері әлеуметтік
мәселелердің қатарына қосылды. ... енді ... ... ... ... ... ... мәжбүр болды. Осы орайда
ғалымның: «С.Мұқанов әдебиетке жаңа заманның –совет заманының жаршысы болып
енді. Оның ... ... ... ... ... ... ... революцияның жеңуі нәтижесінде үстемдікке жетіп, советтік жаңа
өмірді құрып ... ... ... айта кету ... ... жылы «Бостандық» өлеңін жазғанынан былай қарай С.Мұқановтың
қаһарманы партиялық күрескер, ... ... бар ... ... ... ... ... өжет белсенділер болды.
Т.Нұртазин 1919 – 1926 жылдар ... ... ... ... екі ... ... әлеуметтік желі
(«Бостандық», «Кедей баласы», «Жолы жоқтар біздің жолға бағынсын»), екінші
сатиралық ... («Ит ... ... көшеді», «Жапалақ», «Сәлемге сәлем»,
«Сандырақ сор» т.б.) дәл ... ... ... ... (8, ... әлеуметтік тақырыпқа жазылған ... ... ... ... ... тоқталды.
Сондай - ақ, ... ... ... элементі мен
қаһармандарының басында кездесетін альтруизм мәселелері жайлы пікірін
білдіреді.Мұның ... ... жат ... ... түп ... қате ... тұжырым жасайды.
Ғалым 20-жылдардың бірінші жартысында топ адамдардың, ... ... ... ... ... ... ... аталған онжылдықтың
екінші жартысында дара адамдардың жай – ... ... ... бет бұрып,
шығармашылық нақтылығын дамытып, реалистік жағынан көп алға басқанын дұрыс
көрсетеді.
Қай тұста да ізденіс, соны ... ... ... ... белгілі.Осындай кемшіліктерді сыншы С.Мұқанов поэзиясынан да
байқайды. Ақынның кейде поэзия өмірден алынады деген ... ... өмір ... ... ... сараламай, сол қалпында поэзиға
көшіре салатын сәттері болады. Өнердің өзегі - өмір ... ... ... өмірдегі оқиғалар қаз қалпында алынбай, ... ... ... өтуге, идеялық-көркемдік айшықтарға ... басы ... ... ... тиіс ... көне ... өлеңдеріне де қатысы бар ... ... ... ... оның ... кемшіліктерден арылғанын қалайды.
«Дауылды дәуірге сай екпінді ырғақ табу, өлеңнің метрикалық
дәуірге сай екпінді ырғақ табу, өлеңнің ... ... ... ... ... элементтерін енгізу, интонациялық ұйқасқа ден
қою сияқты мәселелерге ойысқан ... ... ... ... ... оның поэзиямызға қандай әсері болғандығын қабаттастыра зерттеді»
(10).
Сыншы 1929 – 1932 ... ... ... ... ... байыту
мақсатындағы ізденістеріне үңіледі. Бұрынғы дәстүрлі поэзиядан алшақтап,
жаңа түрлер ... ... жол ... ... ... дыбыс
үйлесімділігінен ажырап қалған тұстарын өз етеді. Соның нәтижесінде оқуға
ауыр, ұйқас жағы ... ... да ... ... ... ... ... алабында») дүниеге келгендігін айтады.
1933 жылы «Известия» газетінде жарияланған ақынның «Майға ... ... ... сол ұзақ ... ... қол ... күрделі
табыс ретінде қарайды.
Автор ақынның «Майға сәлем» өлеңін ... ... ... ... ... ерекшеліктері тұрғысынан талдайды.Өзінің
ақындық серпінін әлеуметтік – саяси лирикадан бастаған С.Мұқановтың ... көп ... ... ... ... ... ... деген
сүйіспеншілік, Қазан жеңісінің жетістерін мадақтау, Отанның қауіпсіздігін
қамтамасыз ету – «Майға сәлем» өлеңінің өрісті өзегі. ... бұл ... ... ... игеруге талпынғандығы және бұл талпыну
өзінің ... ... ... ... ... көшірме, ұқсастық емес, ішкі жан ... ... ... ... ... ақын ... осы ... жете танып, жіті
аңғарған.
Зерттеуші С.Мұқановтың 1930 жылдарда жазылған «Колхозды ауыл ... ... «Ол ... ән мен күй» т.б. өлеңдерін талдайды.
Ондағы жұпыны еңбек адамдарының ақыл – ... ... көп ... мәдениеті жоғары жандар ретінде әсірелей суреттеліп, сол заманның
басты тұлғаларының қатарына ... ... ... ... ... бұл шығармалардың уақытында маңызды роль атқарғанын айтады.
С.Мұқанов лирикасының бір парасы – Отан ... ... ... ... 1930 – ... ... алған бұл тақырып жұртшылықтың Отан
қорғауға деген рухының күшеюіне әсер етіп, патриоттыққа ... ... ... осы ... ... ақын өлеңдері халқымыздың жауға
деген өшпенділігін арттырып, жұртты жеңіске ... ... ... ... ... халықтың өз тарихындағы әйгілі батырлардың
ерліктерін ... ... ... етіп ... тиімді тәсіл
болғандығын атап өтеді.
Т.Нұртазин ақынның соғыстан кейін де дағдыланған қалпынан таймай ... ... ... елеулі оқиғалардың бәріне үн қосып отырғанын
айта келіп, С.Мұқанов лирикасы жалпы қазақ ... жаңа ... ... ... деп ... ... ... осы бағытта аса
құнарлы еңбек еткен көрнекті жазушы ретінде ... әділ ... ... ... ... алғы ... болғандығын да атап көрсетеді:
«Бірінші, жазушы еңбекші бұқарамен бірге ... біте ... ... ... ... ... алды, Совет тұсында солармен қол ұстаса
бақытты өмірге өрлей басты, туғаннан бір ауыл, бір ... ... ... ... ... дүниесі өзінің алақанындағыдай айқын еді.
Екінші, жазушының таланты эпостық ... ... ... бейім.
С.Мұқановтың лирикаларында да сюжет жұрнағы, оқиға желісі жиі ұшырайды.
Үшінші, болашақ ақын жас шағында батырлық ... ... ... ... ... ... ... құмарлана тамашалап,
жұртшылыққа айтып беріп, жан-тәнімен үйір болғаны белгілі. Ол ... ғана ... жоқ, ... ... ... ... ... сюжетті
поэзия жөнінде белгілі ұғым құрады, «мен де ... ... ... ... (8, ... ары ... автор нақты деректер мен материалдарға сүйене отырып,
жазушының 1919 жылы жазған «Жұмаштың өлімінен» ... әр ... ... ... идеялық-көркемдік, сюжеттік-композициялық жақтарына
талдау жасап, жетістіктері мен ... ... ... сипаттама
берген.
С.Мұқановтың сюжетті кесек дүниелер жасаудағы шығармашы-лық ... ... ... ... «Ақ ... ... Сондықтан
да сыншы осы шығармаларға баса назар аударуды жөн деп тапқан. Идеялық-
көркемдік жағынан ... ... да ... ... ... ... кең көлемде бар маңызымен көтеру, ... ... ... ... ... ... шығармалар. Поэмалардың
басты қаһармандары - өмір бойы қанауда болып, үздіксіз езілгендер. Олардың
күнделікті тұмысы, күнкөріс, қам-қарекеті ... ... ... қауымының
тіршілігіндегі күрделі мәселелер көтеріледі. Сондықтан да сыншының бұл
шығармаларға баса ... ... ... талдағаны, олардың
әлеуметтік мәнін, көркемдік сырларын тереңдеп ашқаны құптауға лайық.
«Сәбит ... көп ... ... ... ... ... ... бәрін талдамайды. Оның алғашқы поэмаларының идеялық ... ... ... ... ... өткелдері», «Сұлушаш», «Ақ аю»
тәрізді елеулі еңбектеріне талдау жасайды. Бұл ... ... орны мен ... ... ... ... ... қызметін
орынды бағалайды» дейді С.Қирабаев Т.Нұртазин туралы мақаласында (7). «
Поэмалардың ... ... ... ... әр ... мүшеленбеген, көркемдік дәрежесі төмен поэмалар: - «Жұмаштың
өлімі»(оқиға жалаң, жанды сезімді бейнелер, лепті сөз ... ... бос сөз, ... пікірі бұлдыраңқы); «Тұрмыстың
тұлпары»(сюжетсіз, ... ... ... таңдамалылардың арасына
кірмегені абзал еді» деп, ғалым Т.Нұртазин поэмалардың көркемдігіне баға
беріп отырады (4, ... ... ақын 1925 жылы ... ... тап ... күн сайын
өткірленіп, ауыл советтеніп жатқанда, ауылда артельдер құрылып, жермен-
жексен ... ... ... ... ... бас көтере бастаған кезінде
жазды. Ол шақта мал байлығы да, жер ... да ... ... ... әлі кедейлерге ештеңе тимеген кез. Жаңа заманды мойындағысы
келмегендер өз айтқандарынан қайтпай тұрды. Зиялы ... ... де ... ... және ... даму ... екі ұдай ... көзқарастарда болды. Батырақтардың ауылдағы үстемдігі жайлы сөз
қозғаудың өзін артық деп ... ... ... ... әдебиетінің
басты қайраткерлерінің бірі С.Мұқановтың «Батырақ» поэмасын және онымен
тақырыптас, сабақтас ... ... ... ... қарсы батыл
шабуыл ретінде жазылған дүниелер шоғырында қарастырады.
Сыншы кезінде орыстың ұлы ақыны, шаруа қауымының жаршысы ... ... ... ... ... қарамастан «Россияда кім
жақсы тұрады?» ... ... ... жалба-жұлба мұжықтарды топ-тобымен
қаһарман етіп шығарғандығын мысалға келтіреді. «Данышпан ақын ... ... ма, ұнай ма деп ... жалпақтаған жоқ» дейді (8,
104). С.Мұқановтың «Батырақ» поэмасымен салыстыруы да орынды, әрі сол уақыт
үшін тың ... ... ... ... ... да кедей-
батырақтар бейнесі болған. Бірақ олар біраз әсіреленген аса көз ... адам ... ... ... ... ... кескінде
көрінетін. Ал С.Мұқанов реалды батырақты табиғи ... ... ... нақты бейне ретінде ұсынған.
Сыншы бұл тұсқа да түсінікпен қарап, бұрыннан бар ... ... ... соны ... ... ... ... пікір жаңалығына
ұмтылады. «Ол шығарманың өмір шынды -ғына қалтықсыз орайластығына, оның
даму тенденциясына ... ... ... ... етіп алады» (5).
«Бірсыпыра сыншылар, –деп көрсетеді ол,- осы ... ... ... ... ... тауып, қинала атап жүреді. Кітаптағы образ -
өмірдегі ... ... ... Ақын оны ... ... деп таппаған.
С.Мұқанов поэмадағы батырақтардың өмірмен байланысты ауыл өміріндегі
әлеуметтік толғақты ... ... ... ... сондай-ақ, поэманың негізгі кейіпкерлерінің бірі Қозыбақтың
бойындағы толқу, ... ... ... ... ... жырының кейіпкерлеріне тән қасиеттерді көп жамай беруін
поэманың кемшілігі ретінде дұрыс көрсеткен.
С.Мұқановтың «Сұлушаш» ... 1928 жылы ... ... ... ... ... ... түсіп, бірнеше рет қатты сыналды. Бірақ роман
соның бәрінен өтіп, біртіндеп көтеріліп, оқырманның ... ... ... ... аударылды, аудиториясы кеңейді.
Автор нақты деректер келтіре ... ... ауыз ... ... ... ... ... сюжет таңдау, оны
шығармашылық идеяға икемдеу шеберліктеріне ... ... ... аяғына дейін махаббатты бас тақырып етіп ұстайтын шығарма ретінде
қарастырады. Оның поэмадағы негізгі екі ... ... ... ... ... қаза ... дейінгі әрбір сәтінің ... ... ... ... ... ... ... ұмтылады.
Бұл жайында қазақтың көрнекті ... ... ... өзінің
алғырлығын, нәзік байқағыштығын, ... ... ... ... берген талдауларынан әсіресе жақсы аңғартады» деп ... ... ... ... айқындалып, тұлғаланған конфликт –махаббат
драмасын да, ауыз әдебиетіндегі кейіпкерлердің қарым-қатынастары төңкеріс
алдында әйел ... ... ... ... ... ... Ғайша образдарында кездесетін тартыстармен салыстырады.
Романның шебер қиюласқан ... өлең ... ... ... негізделеген интонация, адамдардың басындағы мәселелер мен
әлеуметтік мәселелерді қабаттастыра, ширатып өрбітудегі шеберлігіне баса
назар ... ... ... ... ... романның бойында
кездесетін романтикалық леп, аңыздық сарын, символ ... ... ... ... келтірмей жарасымды қолданылуын құптайды.
«Батырақ» поэмасындағы секілді «Сұлушаш» романында да ауылдың ... бас ... ... ... ... ... ... өмір
құбылыстарына негіздей отырып, ол кейіпкерлерді ... ... ... ... кітаптағы көптеген жаңа сөздер мен ... ... жете ... ... төл тілін шығармашылық
жолмен орынды пайдаланудағы ақынның ... ... ... ... ... сұлу ... көркімен ұштастыра жырлаудағы
тапқырлығына, табиғат келбетін бейнелеудегі көп түсті бояу қолдану машығына
да ... ... ... орайы келгенде осы роман төңірегінде әр кезде
болған пікірталастарға да ... ... ... өз ... 1935 жылы ... ... «Ақ аю» ... –челюскіншілдер
жорығына арналып жазылған дүние. Шығарма сол ... ... ... ... орын ... Кезінде бұл поэмаға М.Әуезов:
«Ақ аю» поэмасы қазіргі поэзиямызда көрнекті орын алатын ... деп ... ... ... қаласынан шыққан Челюскин мұз жарғыш кемесінің
Солтүстік Мұзды ... ... ... ұзақ уақыт мұз тұтқынында қалған
адамдардың өмір үшін күресі, ерлігі, төзімділігі суреттеледі. Т.Нұртазин
поэмадағы ... ... ... ... ... ... кеңес
адамдары қандай қиындықтарды да жеңе алады деген ... ... ... ... сәтті шыққанын айтады.Сонымен ірге
поэманың олқылықтарына да ... ... ... ... ... соны тақырыпқа жазылған «Ақ аюда» едәуір олқылық бар. Автор
кейіпкерлердің ... жан ... сара ... Кеме суға батып,
ағын айдаған мұздың үстінде отырған «Челюскеншілердің» ... ... ... не ... ... деп уақыт-уақыт уайымға да тізгін
бергені радио арқылы байтақ Отанмен ... ... ... мұз ... қалайда құтқарып алады деген үміт жебеп қайраттанғаны белгілі.
Сондай-ақ бірде тасып, ... ... ... ... ... ... мінезделмеген. Ең қиын жағдайда отырған адамдардың өмірі поэмада
жеңілейіп көрсетілген. Өмір ... ... ... ... ... ... үшін ақ аю мен қара аюды ... ды. ... ... тыс тұр, оның ... аңға ... санасын
дарыту келісімді болып шықпаған» деп жазады сыншы (8, 117).
Ақынның ауыл батырақтарының төңкеріске келу жолдарын ... ... ... ... ... сыншы бірқыдыру жақсы ... ... ... ... нақтылы жинақ, айқын сюжетті, композициялары ширақ; көрікті,
кестелі сөзді поэмалар» дейді ол аталған екеуін.
Ал басқа поэмаларына ... ... ... сыны да сәні ... ... ... дарымаған деп қарайды.
С.Мұқановтың жазушылық өрісі мейлінше кең, талай жанрға бата ... ... жол ... қаламгер екені белгілі. Оның шығармалары қазақ
кеңес прозасының іргетасы болып қаланды, ол осы жас ... ... ... ... ... үлес ... ... прозасына тоқталардан бұрын осы
жанрдың біздің әдебиетіміздегі даму тарихына шолу ... ... ... ... ... ... ... дәуірінде ғана шын мәнінде қалыптасып
дамыды. Рас, прозаның кейбір ... ... ... әдебиетте де
болды. Бірақ, олар жаңа дәуір ... жас ... ... ... ... ... бола ... Сондықтан да қазақ прозасы өзінің туып
өркендеуінің алғашқы кездерінде шығармашылық ... көп ... ... прозашылар орыс әдебиетінің бай тәжіребиесіне сүйеніп әрі ... да ... ... арқасында бұл қиыншылықтарды батыл,
сәтті ... ... ... ... оның ... ... ... туып қалыптасуына С.Мұқанов та көп еңбек сіңірді.
Зерттеуші бұған дейін шығарамашылық талантын поэзияға жұмсап ... 1922 жылы ... ... ... ... ... ... жылы жазылған «Әсия» атты әңгімелері мен «Совет Хұкметі һәм қазақ
әйелі» ... ... ... осы кезде жазылған тағы басқа бірсыпыра
прозалық туын -дыларына шолу ... ... ... ... ... ... ... «Александр» романын жазды. Мұның жекелеген тараулары 1929 жылы
«Жаңа әдебиет» журналында жарияланып, 1931 жылы ... ... ... ... ... ... ... романын жасап, зор
табысқа жетуіне себеп болған төмендегідей бес жағдайы: «1) советтік ... ... ... роман жасауға жетеледі; 2) эпикалық ... ауыз ... мол еді. ... соны игерді; 3) С.Мұқанов орыс
прозасын творчестволықпен үйреніп, қаруланды; 4) Жазушы бірсыпыра прозалық
шығармалар ... ... ... повестер), қаламы төселді; 5) 20
–жылдардың ... ... ... проза жазушылары прозалық көптеген
туындылар берді. Соның барысында қазақ ... ... ... ... деп атап ... Т.Нұртазин (8, 169).
Қоршаған әдеби ортаның, прозалық дәстүрдің жазушыға әсері, маңызы зор
екені сөзсіз. Ол ... ол ... ... ... тууы ... ... еді. ... ескерген сыншы С.Мұқанов замандастарының проза
саласындағы тәжірибесіне, ізденістеріне, ... ... ... ... ... ... ... үлкен прозаға келген С.Мұқанов
«Теміртас», «Есіл», «Ботакөз», «Өмір ... ... ... шолақ»,
«Мөлдір махаббат», «Тыңдағы толқындар» романдарын, «Достар», «Бақташының
баласы» повестерін және бірсыпыра ... ... ... ... ... ... ... «Теміртастан»
басталды. Бұл – көлемі 544 бетті құрайтын үлкен роман. Сыншы ... ... ... ... ... таптық күрестер, саяси
тартыстар секілді күрделі мә - селелерге, сол ... ... ... ... ... ... ... бір – біріне қарама ... ... ... конфликтерге негізделіп құрылған романның
композициясы, сол тартыстарда көрінетін бас ... ... ... қу,
шонжарбай Түлкібай, партия қызметкерлері Мұрат, Қозыбақ, мінезі ұр да жық
Жауқашар бейнелері жан – жақы ... ... ... ... кейіпкерлер характерлерінің терең ашылмауы, композициясының
қобыраңқылығы секілді кемшіліктерді көрсетуде де сыншы ... ... ... ... ... бір топ адамның
зұлымдығын әшкерелейтін «Достар» повесі, ... ... ... ... ... ... сөз болады.
С.Мұқановтың ең құнарлы шығармасы саналатын «Ботакөз» романы бірінші
рет 1938 жылы ... ... ... ... ... шықты. Бірсыпыра
мақалаларда ... ... ... ... ... ... ... сияқты сыншылар алашорда ... ... ... аталған азаматтардың іс-әрекетінің бұрмаланып
көрсетілгеніне келіспей, сынап мақала жазғаны мәлім. Сыншы Қ.Ергөбек роман
жайлы: «Бұл ... ... ... ... төңкерісін С.Мұқановтың қалай
көру, қалай түсіну, қалай қабылдағанының куәсі» деген көңілге қонымды пікір
айтады (11, ... ... ... ... ... ... ... жазылуынан,
автордың өмір материалдарын жинап сұрыптап алуының ұзақ тарихынан, әдеби
кейіпкерлердің жасалуына ... ... ... ... мол мағлұмат
береді.Осының бәрі сыншының көп жылғы қыруар ... ... ... ... екенін айта кету орынды. Жазушы «Ботакөз» романында ... орыс ... ... ... ... ... тарихи ірі оқиғаларды
сюжетке арқау етіп алады да, ауылды , ... ... ... ... суреттеп, Қазан төңкерісінің нәтижесінде кеңес тәртібін орнатқан
жаңа дәуірге жеткізіп тоқтайды.
Зерттеуші романның ... ... ... болған тап қайшылықтары мен
колониялық ... ... ... патша әкімдері мен ауыл
кедейлерінің арасындағы қақтығыстар, ... ... ... ... ... ... 1916 жылғы оқиғаға қазақ бұқарасының араласуы;
үшінші бөлімдегі төңкеріс ... ... ... ... келуі
секілді іргелі, күрделі оқиғаларды көрсетудегі ... ... ... ... ... ... болған өмір қайшылықтарын өзара қиюластырып, қызғылықты
композиция құруда, жеке ... ... ... ... ... алып ... суреттеуде жазушының дүниежүзілік
озық әдеби тәжірибеге сүйеніп шығармашылық ізденіс танытқандығы сөз болады.
Сондай-ақ әртүрлі қоғамдық топтардың ... ... ... ашу ... ... ... позициясы , еңбекші бұқараның жақсылықты
аңсаумен ғана тынып қоймай, жақсы өмірді өз ... ... ... ... ... ... соны көріністер де ғалымның назарынан тыс
қалмаған.
Өмір күресінде қатып-пісіп ... ... ... Ботакөз, қалың
бұқараның мүддесін көздейтін Асқар, батыл мінезді Амантай, үстемдердің
күштісі Итбай, патшашыл ... ... ... ... ... ... бейнелерін жасаудағы жазушы машығы, олардың мінездерін
сипаттауда ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Сонымен қатар зерттеуші ... ... ... пен ... ... ... кемшіліктерді
ескертеді. Сюжет дамытуға қатысты бұл тәсілдердің ұтымдылығы мен әлсіз
жақтарына ... ... ... пікірін сыншы: ... ... да ... ... ... Кітап шыққаннан кейінгі
жиырма жылдан астам ... ... ... жөнінде санқилы сын болды.
Соның басым көпшілігі «Ботакөз» идеялық мәні терең, аса көркем,оқушыға
тартымды, ... ... ... ... ... келіп түйісіп» деп
қортындылайды (8, 227).
Зерттеуші С.Мұқановтың «Сырдария» романын жаңа ... ... ... ... шығармалардың қатарына жатқызады. Романның бірінші нұсқасы 1948
жылы жарық ... ... ... ... ... сынға ұшырайды. Соны
ескере отырып жазушы кітапты біраз өңдеп 1951 жылы ... рет ... ... ... ... ... бойы ырқ ... келген Сырдарияны жуасытып, сабасына
түсіріп халықтың игілігіне қызмет ... сол ұлы ... ... ... ғасырлар бойы әртүрлі қоғамда өмір сүрген ... ... ... ... адамдарының қолынан келді деген ... ... ... ... ... ... басты пафосы да осы
мәселенің төңірегінде деген ой ... ... ... ... ... бөлінген кездегідей
өздерінің ішіндегі әлеуметтік күреске шығындамай, бүкіл ... ... ... ... зерттеуші жазушының үлкен табысы деп
есептейді. Романда кездесетін аңызға ұқсас ғажайып оқиғаларды ғалымның ... ... ... ... сюжетпен салыстыруы да
қызғылықты.
Кейінгі жылдары ... ... ... ... ... ... түзеген. Аталған кітаптардың біреулері түгелдей жаңаланған,
біреулерінің көп жерлерін толықтырылып, ... ... ал ... ... ... ... ... жазушының романдарын ғалым бір топқа қосып
талдаған, соңғы нұсқаларын ... ... ... ... кең ... жоғары баға алған шығармаларының бірі ... ... 1930 жылы ... ... журналының 3,4,5 сандарында,1940
жылы орыс тілінде «Литература и искусство Казахстана» журналының 1, 2, 3, ... ... ... деген атпен повесть ретінде үзінділері
жарияланады.
Т.Нұртазин С.Мұқановтың ... ... ... ... ... «Мои ... шығармаларының әсері болғанын
дәлелдеуге тырысқан. 1941 жылы кітап болып ... ... ... жазушы елуінші жылдары қайта оралып, ... ... және ... ... ... 1955 жылы ... мектебі» деген
атпен роман ретінде тандамалының 1, 2 томында жариялайды.
Ғалым бұл еңбекті бағалау барысында: ... ... ... ... бір ... өсіңкіреп, екінші оқиғаларды
шегеріп кішірейтіңкіреп я өзгертіңкіреп көрсету жағы ... ... ... ... ... ... ... көркемдік мәнін басқа да ... ... ... ... ... шығарманың жанрлық ерекшеліктеріне тоқталып, оның бірінші
жариялануындағы «повесть», ... ... ... ... ... теориялық тұжырымдарға сүйене отырып дәлелдеп ... ... ... ... - ... ... ... документальдық» еңбек.
Дегенмен, «жеке адамның ... ... ... ... ... ... өткендегісі мен бүгінгісін «образ тілімен сөйлейтін ... (1, ... Бұл ... ... ... ... ерекше орын
алатын шығармалардың қатарына жатқыза отырып, романның әлуметтік мәнін аса
жоғары бағалайды.
Ғалым М.Қаратаев «Өмір мектебі» - ... ең ауыр ... ... ... ... қателер жіберілген 1929-32 ... ... да ... ашып ... ... әдебиетіндегі ең
тартымды, ең тұңғыш ... ... деп ... (12, 326). Ал ... ... ... қатысты «...Бірқатар естеліктердің түпкі
мағнасын, мазмұнын сақтай отырып, көркем суретке айналдырған. Сондықтан ... ... ... деп ... ... деп ... (13, 48).
«Мөлдір махаббат» романы 1959 жылдың күзінде ... ... ... ... атпен 1931 жылы және 1935 жылдары жарияланған болатын.
«Адасқандардың» да, ... ... да ... бір, 1926 ... ... ... ... махаббатта» махаббат мәселесін ... ... ... ... зерттеуші автордың Бүркіттің
қылмысына дәлел іздегенін, оны турашыл, бетті, әділдікті жарып ... ... ... ... ... жазушы идеялық көп жаңалық ашқан. Әдет,
тәрбие, қоршаған орта –үлкен күш. ... ... бәрі ... байланысты»
дейді ( 9, 40).
«Мөлдір махаббат» шын ... ... ... ... оның
күнделік өмір процесінде дамуын, негізгі бет ... ... ... ... ... ... қандай күштер тұлғаланып нығая түскенін
жанды ... ... ... ... ... деп ... ... аса ерекшелікпен атайды. Бірсыпыра кейіпкер аттары
өзгерген, кейбіреуі тыңнан қосылғаны ... ... ... ... ... Ергөбек: «Мөлдір махаббат» - қазақ әдебиетіндегі дәуір
психологиясын, адамдар жан-дүниесін ... ... ... ... ... ... ... туралы ғалым Т.Кәкішев: «Адасқандар» романы ... ... ... ... ... көшуін аңғартып қана
қойған жоқ, адымы мол, тынысы кең прозаны ... ... ... ... Ә.Нұрпейісов бұл нұсқасын «Мөлдір махаббаттан» жоғары
қояды. Зерттеуші ... ... ... ... уровень
двух вариантов, то предпочтение все же на стороне романа «Заблудившиеся»
-дейді.
Зерттеуші ... ... ... (1931) ... ... материале и заслуживает специального рассмотрения...»-деп
жазды.Романның өңделген нұсқасы туралы ... ... ... қимыл-әрекеттері баяғы ығыр болған «үштік» шеңберінде, үш
адамның басындағы мінез -құлық, ой-мақсат арқылы ғана бейнеленіп, ... ... ... ... ... ... жаңа нұсқасында автор
шындығының нанымдылығына селкеу ... ... да ... әуенге саюға
тырысты» десе, Р.Нұрғалиев түзетілген нұсқасындағы романның әлеуметтік мәні
күшейгенін, осы арқылы ескі заман күйреп, жаңа ... ... ... ... ауыл ... ... махаббат тағдырын негізге алғанын ескереді.
Бұл роман жайлы айтылған ... ... ... ... ... ... ... романы қанша кемшіліктері бола
тұрса да, сол кездегі байшыл жазушылардың ... ... ... ... ... тілімен айтсақ, «Адасқандар» өмір ... ... ... ... ал «Мөлдір махаббат» жазушының өмір, ... адам ... ... ... ... ойын ... айтқан
туындысы.
Кітаптың соңғы тарауында ... ... ... ... ... қысқаша шолу жасап өтеді. ... ... ... ... ... ... ... көлемге мол мазмұн ұялатып,
әсемдеу жағынан шеберлік ... ... ... ... ... елеулі еңбектері бар. «Ақбөпенің сыры»
(1927), «Жарқын жолмен» (1931), «Ажардың ажалы» (1937) ... ... ... ... суреттейтін шығармалар.
Әйел мәселесін әлеуметтік күрделі жағдайлармен сабақтастыра
суреттейтін, бұрын күн ... ... ... ... қолы ... ... алғанын естелік түрінде ... ... ... ... ... оқиғаның жанды бейнесіндей көрінгенімен мұнда
кейіпкерлерді сипаттау, мінездеу, типтендіру жағынан ... ... ... бар ... ... ... жолмен» повесінің бас кейіпкері Үміт еркіндікке жетумен қатар,
техника тілін меңгерген тракторшы. Өмірдегі жаналықты дер ... ... етіп ала ... ... ... ... ұқсайтын бұл повесте де
сыншы оқиға дамытудың баяулығы, өмір ... ... ... шебер
қиыстыра алмау сияқты олқылықтардың кездесетіндігіне тоқталған.
Композициялық қиысу жатық, характерлері әрқилы, идеялық ... тіл ... де тәп – ... ... ... ... повесінің елеулі
кемшіліктері ретінде ғалым сюжет жасаудағы жасандылықты атайды. Жазушының
еңбек тақырыбына ... ... (1932 ж.) ... ... очерк
стилінде, асығыс жазылған, көркемдігі бәлсендеу шыққан шығарма ... ... ... ... әлі жете дамымағаны ескере
отырып, осы ... ... ... ... ... сәтті шыққан
туындыға жатқызады.
С.Мұқановтың көп жазып, заман ... сай ... ... ... бірі - ... ... - ... әдебиетінде тың жанр. Ол сала - ... ... ... өмір ... ... бірде тамашалау, бірде әсерлеу басым болып, кейде шамадан ... мен ... ... 1920 - 30 ... ... очерктерін
сыншы оның жаңа жанрдағы жаттығуына жатқызады.
Қаламгердің очерк жанрында елеулік еңбек етіп, табысқа жеткен ... ... ... жылдары мен соғыстан кейінгі жылдар.
Сыншы С.Мұқановтың қырқыншы жылдардың екінші жартысында Сыр бойындағы
еңбеккерлердің ... ... ... ... ... ... ... жол құрысшыларының қатарында ұзақ уақыт болып, көрген
білгендерін очерк ... ... ... оның ... ... мол және сапа ... маңыздылығын осындай енбекқорлығымен
байланыстыра қарайды. Сондай - ақ зерттеуші ... ... ... ... ... ... жан ... берілуіне баса көңіл бөліп ... ... ... ... ... С.Мұқанов драматургияға кешірек
келген. Оның драмалық шығарма жазатындай дарынды бар ... ... ... ... жазылған «Күрес күндерінде» деген пьесасы 1938
жылы республикалық ... ... ... Бұл ... кезінде жұртшылықтың
назарын аударып, көңілінен шықты деген ... ... ... жылдардың соңында «Алтын астық» операсының либреттосын
жазған ... Ұлы Отан ... бас ... ... ... ... және ... ерліктерін көрсеткен «Гвардия алға» және «Жеңіс
жыры» атты пьесаларын ... ... ... С.Мұқановтың драматургия
саласындағы елеулі табысы ретінде «Шоқан Уәлиханов» пьесасын ... ... рет ... 1944 жылы ... Ол 1945 жылы ... ... ... деген атпен басылып шықты.
Пьесаның табысты болуының сырын ... ... ... және әдеби мұрасын, қоғамдық қызметтерін жиырма жылға жуық ... ... ... білген жазушының еңбегімен байланысты қарап, әділ
бағасын берді. ... ... ... ... «Ленин»
пьесаларымен салыстыра зерттейді.
Белгілі әдебиет зерттеушісі Р.Нұрғали: «Білікті ғалым бұл кітабында
С.Мұқанов шығармаларын талдай келе, ... ... ... ... ... ... ... терең пікірлер, соны ойлар ... ... ... ... ... ... аталмыш монографияның негізгі
қасиеттері» деп жазды (6, 70).
Әрине артына мол мұра ... ... ... ... ... ... ... де Т.Нұртазин қойды десек
қателесер едік. Т.Нұртазинмен қатар, осы тақырып ... ... ... ... Х.Сүйіншіәлиев, М.Хасенов, М.Ғабдуллин,
Ә.Қоңыратбаев, Р.Бердібаев, Б.Кенжебаев, ... те ... ... ... іс ... күні ... ... әдебиет зерттеушісі Қ.Ергөбековтің
еңбектерінен көрініс табуда.
Профессор ... ... айту ... ... ... ... және өмір» атты монографияға дейін дархан талант, ... ... ... ... ... ... ... ғана болғанын
ескерсек, Т.Нұртазиннің бұл зерттеуі жаңалықтың жыл құсындай болды. ... игі ... ... ... ... ... ... көп көлемді еңбектерге мұрындық болды» (2, 254).
ҚОРЫТЫНДЫ
Ғалым Т.Нұртазиннің ... ... ... бір ... ... еңбектері терең зерттеуді қажет етеді. Себебі,
олардың көпшілігі әдебиеттану ғылымында жаңа ... ... ... ... Ғалым сан-салалы еңбектерінде әдеби дамудың өзекті мәселелерін
проблемалық тұрғыдан баяндады.
Қазақ совет әдебиетінің ... ... ... ... ірі
жазушысы С.Мұқановтың ұлан-ғайыр шығармашылығын зерттеуі - ғалымның телегей
теңіз өнерпаздық өнегесінің биіктігінің көрінісі. ... ... ... ... негізгісі, сүбелісі ... бой ... ... ... ... ... зерттеулердің негізгі
іргетасы сыншы, әдебиеттанушы ғалым Т.Нұртазиннің «Жазушы және өмір» атты
монографиясынан қаланды. Терең толғамды бұл еңбек жаңа ... ... ... ... ... орын ... ... мол монография
бүгінде әлі толық бағасын алып, зерттеліп болған жоқ. Бұл - ... ... ... ... ... ... өмір жолы ғалым,
өнертануға бар өмірін ... ... ... ... ... ... қана қоймай, зерделеніп, ғылым таразысында өлшеніп, ... ... ... ... ... ... ... ізгілікті игеруге, шындық іздеуге арнаған десек ... ... ... ... ... ... бағытталады. Мұқанов көзқарасын
солақай деп адасқандарға ғалымның монографиясы шындық жолдың іргетасы
болды ... ... ... Мұқанов шығармашылығының негізгі ... жаңа ... ... ... ... ... ... бұл оның кінәсі
емес, керісінше табысы деуге болады. Себебі, ... ақын – ... ... ол ... өз ... ... ... көзбен
көріп, жүрегімен сезінген болуы тиіс. Мұқанов та ... ... ... ... жаңа ... сүйене отырып, қабылдаған.
Негізгі кейіпкерлері - ... ... ... ... Жаңа ... ... жастарға, социалистік революциядан ... ... ... ... ... Совет кезінде әдебиеттің өзі де
әлеуметтік, қоғамдық қызмет атқарды. Себебі ... ... ... ... ... қазақ халқы өміріндегі өзгерістер мен жалпы
қоғамдық даму түгелдей ... ... ... ... мұрат-мақсатын
арқалап, ұзақ жолдың қызығына қоса ... да ... ... ... ... өмірі мен еңбегі ... бір ... ғана баян ... Ол ... ... ... ... дәуірдің өскен жолын, іздеген мүддесін, жеткен ... де ... ... ... ... драматургия, сын мен әдебиеттану саласындағы еңбектері,
көркем очерктері мен публицистикалық мақалары, ... ... ... ... ... ... оның ... шеңберін де айқын
аңғартады. Әдебиеттің таптығын ұран күйінде түсініп жазған шығармалары ... ... ... қадамдарының сәтсіздіктері, көркемдік жұпынылық
ақын өткен ұзақ жолдың алғашқы ... ... ... тиіс.
Сәбиттің әдебиеттегі жаңалықтарына келетін болсақ, ең алдымен, ол
әлеуметтік теңсіздікте отырған ... ... ... мен ... ... ... жырлаушылардың бірі болды. «Сұлушаш» поэмасы осы
негізде жазылған. Сәбиттің қоғамдағы тартысқа таптық тұрғыдан қарағанын,
әлді мен ... ... ... ... қана сыр бар деп түсінген
көреміз. Қоғамдағы әділетті, әділетсіз шындық жолындағы тартыстың ... ... ... ...... ... тарихи жазушы. Оның шығармалары ... ... ... тарихи оқиғалар мен қоғамдық дамудың күрделі бір кезеңдегі
заман шындығын көркем бейнелеуге ... ... екі ... ... ... ... ХХ ... әлеуметтік қозғалыстар әсерінен туған саяси-
азаматтық лирика, публицистикалық поэзия бұл тұста Сәбит ... ... ... ... ... негізделген өлең үлгісін туғызды.
Қаламгер әр жанрда аянбай қалам ... ... Ақан ... ... ... ... үлгісі кездеседі. Батырлар жырларындағы суреттеу
де кей шығараларында көрініс береді.
Сәбиттің ... ... ... ... ... ... ... Оның «ХХ ғасырдағы ... ... , ... ... ... тарихы очерктері» сияқты ғылыми еңбектері мен
кейіннен Ш.Уәлиханов пен А.Құнанбаевтың ... ... ... ... (1964) ... бар. С.Мұқановтың ақындық, ... ... ... ... шала ... күйде бастаған ауылдың
жетім батырағының өз дәуірімен ... ... ... ... қайраткерлік
қабілетін туған еліне, халқына мойындатты. Ол шын мәнінде халық жазушысы
болды.
Осының бәрін ғалым, ... ... ... ... ... ... ... құнды пікірлер айтып, жоғары бағалайды. Сонымен,
ғалым аршынды қаламгердің сан қилы ... ... ... жаңа ілімнің
негізін қалады. Қорыта айтқанда, Т.Нұртазиннің «Жазушы және ... ... көп ... ... еңбектеріне ғылыми талдау жасаған елеулі
шығарма болып ... ... ... ... ... ... ... сүбелі үлесін қосып, бағалы еңбектер мен зерттеулер дүниеге
әкеліп жатқан ... ... да жоқ ... Атап ... ... Р.Нұрғалиев, З.Жұмағалиев сияқты көптеген сыншылар
әдебиетіміздің ... мен ... ... ... ... ... ... үлкен биіктіктерге жеткізіп, қазақ әдебиеті
болашақта биік ... ... ... ... тізімі:
1. Нұртазин, Т.Т. Жазушы және өмір / Т.Т.Нұртазин.- Алматы: - 1960.
2. Кәкішев, Т.К. Дәуір дидары: Қазақ совет әдеб. өсу ... ... ... ... - ... - 1985. - 303 ... ... Т.Т. Бейімбет Майлин творчествосы: Монография / Т.Т.Нұртазин.
- Алматы. - 1966. - 323 б.
4. ... Т.Т. ... ... ... Әдеби-сын мақалалар жинағы /
Т.Т.Нұртазин. - Алматы:- 1968. - 285 б.
5. Ахметов, К. А.Нұрқатов / К.Ахметов. // ... – 2004 - ... ... Р.Н. ... Әдеби дәстүр мен әдеби даму / ... - ... - ... Қирабаев, С. Естегілер / С.Қирабаев // Жұлдыз. – 1999. - №11-12
8. Қазақ әдебиетінің ... ... ... ... ... / ... З. – ... – 1993. – 144б.
9. Нұртазин,Т.Т. Халық жазушысы: С.Мұқановтың өмірі мен шығармашылығы
туралы / Т.Т.Нұртазин. - ... - 1960. - 50 ... ... Р. ... ... поэзиясы / Нұрғалиев Р.- Алматы. –
1987. – 207б.
11. Ергөбеков, Қ. ... ... / Қ. ... - ... - 2000. - 288 ... ... М. ... эпопеяға: Әдеби-сын зерттеулер / М. Қаратаев. -
Алматы. - 1969. - 443 ... ... ... ... ... / ... - 1987. -
104 б.
14. Ергөбеков, Қ. Жақсыдан қалған сөз / Қ.Ергөбеков. - Алматы. -
1991. - 302 б.
15. ... Б. ... ... Романдағы психологизм туралы /
Б.Майтанов. - Алматы - 1983.-184б.
16. Мұқанов, С. Таңдамалы ... 16 ... 2-том / ... ... - 1972.
17. Жұмағалиев, З.Т. Өршіл гуманизм өнегесі: Монография / ... ... - 1977. - 220 ... ... ... ... ... С. «Кәдімгі С.Мұқанов»: Қазақтың көрнекті ақыны, жазушысы,
қоғам қайраткері С.Мұқановтың туғанына 100 жыл / С.Қирабаев // ... ... - ... ... Ә. Жылдар, ойлар: Естеліктер мен толғаныстар / Ә.Тәжібаев. –
Алматы. – 1976. – 471б.
21. Кәкішев, Т.К. ... ... ... Жомарты» / Т.Кәкішев// Қазақ
әдебиеті. – 2000. - №9
22. Тұрысбеков, Р. Дүниетаным және ... ... ... прозасы: Оқу құралы / Р.Тұрысбеков. – Алматы. – 1993. – 143б.
23. Нұрғалиев, Р.Н. Қазақтың ... ... ...... – 2002. ... ... М. Қазақ совет әдебиеті: Жоғ. оқу орнына фил. фак. ... / ... ... ... – 1968. – 462б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Абайдың әділеттілік туралы іліміне шолу6 бет
Абайтану ілімінің қалыптасу тарихы15 бет
Адам Смит ілімі8 бет
Ақша ілімінің эволюциясы10 бет
Бахай ілімінің негізін қалаушы – «Баб» лақап атымен танымал Сейид Әли Мұхаммед19 бет
Биосфера туралы В. И. Вернадскийдің ілімі6 бет
В.И.Вернадскийдің ноосфера жайлы ілімі және оның бүгінгі таңдағы рөлі30 бет
Вернадскийдің биосфера туралы ілімі19 бет
Д. рикардоның экономикалық ілімі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь