Ботаникалық ресурстану ғылымы және оның ғылымдар жүйесіндегі орны


Өсімдік ресурстары өсімдіктердің практикалық қолданылуын қарастыратын ботаниканың бөлімі.Ол ең алғаш Ресейде ХІХ ғасырда тұрмыстық ботаника деген атпен белгілі бола бастады (Сукков,1804).
М.М.Ильин (1948,1949) ботаникалық ресурстануды жаратылыстану бағытындағы, биология ғылымының профиліндегі өзіндік бөлімі ретінде қарастырылуы керек ғылым екендігін айтты. Ботаникалық ресурстану, ботаниканың арнайы бөлімі ретінде сөзсіз 1946 жылы, А.А.Гроссгеймнің «Кавказдың өсімдік ресуртары» деген еңбегінен кейін белгіленді.
Ботаникалық ресурстанудың пәні – объектінің эмпирикалық зерттелуі. Ботаникалық ресурстанудың зерттеу аймағы:
1)Тұрмыстық қолданыста маңызы зор және перспективті өсімдіктер түрлері және олардың түрлері мен формалары;
2)Әртүрлі дәрежеде өзгеріске ұшыраған өсімдіктер түрлері;
3)Өсімдіктерден өндіретін дара заттар және қосылыстар;
Практикалық қолданыста маңызды тұтас өсімдіктер топтары;
Яғни, басқаша айтқанда, ол өнеркәсіптің әртүрлі салаларында қолданылатын шикізат, немесе медицинада, ауыл шаруашылығында қолданылатын өсімдіктер және орман шаруашылығында маңызы бар тірі өсімдіктер. Ботаникалық ресурстанудың зерттеу пәні бір жағынан өсімдік-шикізат көзі ретінде болса, екінші жағынан тұтас өсімдік ресурстары болып табылады.
Фактілердің жүйеленуі. Басқа ғылымдар сияқты ботаникалық ресурстану біріншілік фактылардың жиналу периодынан өтті. Өсімдіктерді пайдасына байланысты топтастыру ертеден бері белгілі (Кедров,1961). Ең алғашқы ғылыми классификацияның авторы кім екені белгісіз. Ең алғашқы жүйелеу әрекеттері ботаниканың қалыптасу кезеңдерінен белгілі. Фактілерді жүйелеуге деген қажеттілік ғылыми білімнің басты ерекшелігі ретінде ерте кезден бастап пайда болған. Ресейдегі пайдалы өсімдіктердің классификациясының шығуы Щегловтың атымен тікелей байланысты. Ол екі томдық « Адамға пайдалы және зиянды өсімдіктерді қосатын тұрмыстық ботаника» еңбегін жазған болатын. Бірақ классификацияның толық түрі ботаниктердің пайдалы өсімдіктерді және жалпы өсімдік ресурстарын зерттей бастакымен біршама кейін пайда болды. Пайдалы және зиянды өсімдіктердің біршама шынайы да, тиянақты үлгісін Н.П.Паратанский (1894) ұсынды. Сонымен қатар, Кремер, Винзер,иГ.Боссэ және Н.Прилуцкий, Хиллдің классификацияларының да маңызы зол болды.
Классификацияның түрлері жүйеленетін объектінің әртүрлі қызметтеріне сәйкес жасалуы мүмкін. Келесі жүйелеу типтері қарастырылады: 1)каузальды; 2) генетикалық (филогенез жүйесі); 3)аралас, яғни объектіні себебі бойынша және генетикалық тұрғыдын бірге қарастыра отырып, топтастыру.
Ботаникалық ресурстанудың зерттеу тәсілінің спецификасы. Олар келесі топтарға біріктіріледі: 1)өсімдік құрамындағы жеке заттарды зерттеу тәсілі; 2)өсімдіктің жеке органын немесе бөлімін зерттеу тәсілі; 3)өсімдік шикізатын зерттеу тәсілі; 4) шикізатты біріншілік және екіншілік өңдеу тәсілдері; 5) түсімді және қорды есептеу тәсілі; 6)интродукция (біршама перспективті формаларын таңдау) тәсілі; 7)өсімдік шикізатының және оның қосылыстарының экономикалық тұрғыдан перспективтісін анықтау тәсілі; Сонымен қатар, тәсілдерді екі топқа топтастыруға болады: арнайы құралды қажет етпейтін және ететін ботаникалық ресурстану тәсілдері. Біріншіге сұрастырушылық, органолептикалық, лингвистикалық, этнографиялық, экономикалық; ал екіншіге ботанико-систематикалық, ботанико-географиялық, ботанико-экологиялық, марфолого-анатомиялық, цито-эмбриологиялық, биохимиялық жіне химиялық, химия-технологиялық, физико-механикалық, статистико-математикалық және т.б.
1.Мұхитдинов Н.М «Қазақстан биоресурстары»
2.Кукенов М.К «Ботаническое ресурсоведение»
3.Федоров А.А. «Ботаническое ресурсоведение как наука и его положение в системе научных знаний», «Растительные ресурсы» журналы, 1966, 2 т., 2 шығ.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Ботаникалық ресурстану ғылымы және оның ғылымдар жүйесіндегі орны
Орындаған: Какимова А.Б
Тексерген: Ахтаева Н.

Өсімдік ресурстары өсімдіктердің практикалық қолданылуын қарастыратын ботаниканың бөлімі.Ол ең алғаш Ресейде ХІХ ғасырда тұрмыстық ботаника деген атпен белгілі бола бастады (Сукков,1804).
М.М.Ильин (1948,1949) ботаникалық ресурстануды жаратылыстану бағытындағы, биология ғылымының профиліндегі өзіндік бөлімі ретінде қарастырылуы керек ғылым екендігін айтты. Ботаникалық ресурстану, ботаниканың арнайы бөлімі ретінде сөзсіз 1946 жылы, А.А.Гроссгеймнің Кавказдың өсімдік ресуртары деген еңбегінен кейін белгіленді.
Ботаникалық ресурстанудың пәні - объектінің эмпирикалық зерттелуі. Ботаникалық ресурстанудың зерттеу аймағы:
1)Тұрмыстық қолданыста маңызы зор және перспективті өсімдіктер түрлері және олардың түрлері мен формалары;
2)Әртүрлі дәрежеде өзгеріске ұшыраған өсімдіктер түрлері;
3)Өсімдіктерден өндіретін дара заттар және қосылыстар;
Практикалық қолданыста маңызды тұтас өсімдіктер топтары;
Яғни, басқаша айтқанда, ол өнеркәсіптің әртүрлі салаларында қолданылатын шикізат, немесе медицинада, ауыл шаруашылығында қолданылатын өсімдіктер және орман шаруашылығында маңызы бар тірі өсімдіктер. Ботаникалық ресурстанудың зерттеу пәні бір жағынан өсімдік-шикізат көзі ретінде болса, екінші жағынан тұтас өсімдік ресурстары болып табылады.
Фактілердің жүйеленуі. Басқа ғылымдар сияқты ботаникалық ресурстану біріншілік фактылардың жиналу периодынан өтті. Өсімдіктерді пайдасына байланысты топтастыру ертеден бері белгілі (Кедров,1961). Ең алғашқы ғылыми классификацияның авторы кім екені белгісіз. Ең алғашқы жүйелеу әрекеттері ботаниканың қалыптасу кезеңдерінен белгілі. Фактілерді жүйелеуге деген қажеттілік ғылыми білімнің басты ерекшелігі ретінде ерте кезден бастап пайда болған. Ресейдегі пайдалы өсімдіктердің классификациясының шығуы Щегловтың атымен тікелей байланысты. Ол екі томдық Адамға пайдалы және зиянды өсімдіктерді қосатын тұрмыстық ботаника еңбегін жазған болатын. Бірақ классификацияның толық түрі ботаниктердің пайдалы өсімдіктерді және жалпы өсімдік ресурстарын зерттей бастакымен біршама кейін пайда болды. Пайдалы және зиянды өсімдіктердің біршама шынайы да, тиянақты үлгісін Н.П.Паратанский (1894) ұсынды. Сонымен қатар, Кремер, Винзер,иГ.Боссэ және Н.Прилуцкий, Хиллдің классификацияларының да маңызы зол болды.
Классификацияның түрлері жүйеленетін объектінің әртүрлі қызметтеріне сәйкес жасалуы мүмкін. Келесі жүйелеу типтері қарастырылады: 1)каузальды; 2) генетикалық (филогенез жүйесі); 3)аралас, яғни объектіні себебі бойынша және генетикалық тұрғыдын бірге қарастыра отырып, топтастыру.
Ботаникалық ресурстанудың зерттеу тәсілінің спецификасы. Олар келесі топтарға біріктіріледі: 1)өсімдік құрамындағы жеке заттарды зерттеу тәсілі; 2)өсімдіктің жеке органын немесе бөлімін зерттеу тәсілі; 3)өсімдік шикізатын зерттеу тәсілі; 4) шикізатты біріншілік және екіншілік өңдеу тәсілдері; 5) түсімді және қорды есептеу тәсілі; 6)интродукция (біршама перспективті формаларын таңдау) тәсілі; 7)өсімдік шикізатының және оның қосылыстарының экономикалық тұрғыдан перспективтісін анықтау тәсілі; Сонымен қатар, тәсілдерді екі топқа топтастыруға болады: арнайы құралды қажет етпейтін және ететін ботаникалық ресурстану тәсілдері. Біріншіге сұрастырушылық, органолептикалық, лингвистикалық, этнографиялық, экономикалық; ал екіншіге ботанико-систематикалық, ботанико-географиялық, ботанико-экологиялық, марфолого-анатомиялық, цито-эмбриологиялық, биохимиялық жіне химиялық, химия-технологиялық, физико-механикалық, статистико-математикалық және т.б.
Эксперимент пайдалану және қолданбауына байланысты ғылымдырды екі топқа бөлеміз, яғни бір топта экспериментсіз ол ғылымның мәні болмаса, екінші топтағы ғылымдарда жұмысты сипаттау жеткілікті болып табылады. Ботаникалақ ресурстану ғылымында эксперименттер қолданылады.
Ботаникалық ресурстану кешенді ғылым, ол әсіресе өсімдіктер систематикасымен тікелей байланысты болып табылады. Ботаникалық ресурстану ғылымында өсімдік ресурстарын зерттеудің бірнеше деңгейлері бар: 1)молекулалық; 2)клеткалық; 3)ұлпалық; 4)мүшелік; 5)ағзалық; 6)популяциялық; 7)түрлік; 8)түрастылык; 9) ценотикалық; 10)географиялық. Басқа ғылымдар сияқты ботаникалақ ресурстануға өзіндік терминдер тән болып табылады. Оны Дж.Бернал ғылыми тіл немесе ғылым тілі деп атаған.
Қазақстан территориясында жер шарының барлық ландшафтарының
типтері құрғақ субтропикадан және ыстық, қапырық шөлдердің әртүрлі
типтерінен биік тау тундрасына және мұздарына дейін кездеседі. Осындай
әртүрлі ландшафтардың оған қосымша Каспий, Арал, Балхаш, Зайсан, Алакөл сияқты континентішілік теңіздердің және көлдердің болуы Қазақстан
биоорталарының бай және әртүрлі болуын қамтамасыз етті. Қазақстан
территориясының 40%-дан аса бөлігін дала және 55% шамасында шөлдер алып жатыр, экожүйелер антропогендік әсерге әлсіз, оңай тұрақсызданады және қайтадан қалпына келу қабілеттілігі өте нашар.
Қазақстанның өсімдіктер жабынын 6000 түрден астам 128 тұқымдасқа
жататын жоғары сатыдағы өсімдіктер жасайды. Олардың 14% эндемиктер
флоралық әртүрлілік деңгейі Қазақстанның әртүрлі бөліктерінде бірдей емес.
Қазақстанның тегістік бөліктерінде шөлдер және далаларда флораның әртүрлілігі және өзіндік ерекшелігі батыстан Шығысқа қарай ұлғаяды. Ал тау жүйелерінде флораның әртүрлілігі және өзіндік ерекшелігі Солтүстік-Шығыстан (Алтай) Оңтүстік батысқа (Батыс Тянь-Шань, Қаратау) қарай ұлғаяды. Қазақстанда 10 монотиптік эндемикалық туыстарды ерекше атауға болады: Physandra (Физандра), Rhaphydophyton (Рафидофитон), Pseuderemоstаshys (Лжепустынноколосник-жалған шөлмесақ), Botschantzevia (Бочанцевия), Pseudomarrubium (Ложная шандра-жалған шандра), Canсriniella (Канкриниелла), Spiraeаnthus (Таволгоцвет-тобылғытүс), Pterygostemon (Птеригостемон), Pastinacopsis (Пастернаковник), Niedzwedzkiа (Недзвецкия) Қазақстанның 1981 жылы баспадан шыққан Қызыл кітабына жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің 279 түрі кіргізілген болса, соңғы жылдары баспаға тапсырылған қызыл кітаптың екінші басылымына өсімдіктердің 400 сирек кездесін түрлері енгізілген. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ботаникалық ресурстанудың биология жүйесіндегі орны
Гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі девионтологияның орны
Психологияның қоғамдық және гуманитар ғылымдар жүйесіндегі орны
Жалпы психологияның мән-мағынасы және оның барша ғылымдар жүйесіндегі орны
Педагогиканың адам туралы ғылымдар жүйесіндегі орны
Ғылымдар жүйесіндегі әлеуметтік жұмыстың алатын орны
Экономикалық теорияның экономикалық ғылымдар жүйесіндегі орны
Тарихи кезеңдегі ғылымдар жүйесіндегі психология
Генетика және оның жаратылыстану ғылымдары жүйесіндегі орны
Қазіргі заманғы ғылымдар жүйесіндегі мәдениеттанудың алатын орны және оның басқа ғылым салаларымен байланысы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь