Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризмнің даму мүмкіндіктері

КІРІСПЕ
1 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АЙМАҚТАРДЫҢ ТУРИСТІК.ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МАҚСАТТА ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың негізгі түсініктер
1.2 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарға қатысты туристік.рекреациялық ресурстар түрлері мен факторларын анықтау және оның түсінігі
1.3 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың туристік.экологиялық іс.әрекеттерге қатысты заңдар мен құқықтардың қажеттілігін сараптау
2 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АЙМАҚТАР . ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТУРИЗМ ДАМУЫНЫҢ БАЗАЛЫҚ КОМПОНЕНТІ
2.1 Табиғи ресурстардың туристік мүмкіншіліктерін сараптау және рекреациялық құндылығын анықтау
2.2 Баянауыл ұлттық саябағының мәдени.тарихи туристік нысандары және олардың туризмдегі пайдалану тиімділігі
2.3 Баянауыл ұлттық саябағының инфрақұрылымы
3 ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТУРИЗМНІҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАМУЫНЫҢ АЛҒЫШАРТТАРЫ МЕН БОЛАШАҒЫ
3.1 Туризм және экскурсиялық ерекшеліктеріне байланысты маршруттар мен турлар
3.2 Экологиялық туризмді ұйымдастыру мен жоспарлаудағы жетілдіру нұсқаулары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Экологиялық туризмнің пайда болуы және оның дамуы адамдардың, ең бастысы табиғатпен тілдесуге, оның обьектілері мен құбылыстарымен танысуға және қоршаған ортада болатын өзгерістерді минимизациялауға талпынуымен түсіндіріледі.
Қоршаған орта мен жалпы туризм арасында екіжақты байлйныс бар. Экологиялық туризмде – табиғатты қорғауға туристтердің өзі де және туристік ұйымдар да талпынады; соңғылары өздерінің қызмет көрсетулерін алға жылжытуға байланысты, олардың ішіне сапалы қызмет көрсету, табиғи территориаларды жақсарту, жануарлар мен өсімдіктердің популяциасын қайта жаңғырту кіреді, себебі шынайы табиғи орта туристердің арасында үлкен сұранысқа ие.
Осылайша, экологиялық туризм қоршаған ортаның табиғи түйінді сақтауын, жергілікті тұрғындардың мүдделерін қанағаттандыра отырып, белгілі бір пайда әкелуін көздейді.
Экотуризмнің ажырамас сипаттамасы болып экологиялық білім беру табылады. Ол екі аспекті қамтиды:
1) ақпараттық-экологиялық заңдылықтар, аймақтық мәдениет пен табиғаты, т.б. туралы білім алу;
2) этикалық-экологиялық менталитетті қалыптастыру – табиғат пен дәстүрлі мәдениетті түсіну және құрметтеу, оларды сақтау қажеттілігін түсіну.
Бүкіл әлемде экологиялық туризмнің кең танымал екендігіне қарамастан, біздің елде жалпы экотуризм дегеніміз не оны қалай дамыту керек, ол қандай табыс әкелетіндін бәрі біле бермейді. Қоршаған табиғи ортаның үдемелі деградациясының қазіргі дәуіріндегі экологиялық-туризмнің басты міндеті - табиғи ресурстарды рекреациялық пайдаланудың теңдігіне қол жеткізу. Экотуризмді дамыту – туристік қызмет барысында экожүйеге теріс әсерлерді азайтудың жалғыз әрі жетілдірілген болып табылады.
Баянауыл саябағы аумағы атқаратын қызметіне қарай қорықтық, қорықшалық және демалыс белдемелеріне бөлінген. Қорықтық белдемеде шаруашылық жұмыстардың қай түріне болса да тиым салынып, биологиялық алуан түрлілік, экожүйелер қорғалады. Қорықшалық белдемде шаруашылық жұмыстар белгілі бір тәртіппен шектеулі түрде жүргізіледі. Демалыс аймағына келушілер саны да реттеліп отырады. Баянауыл ұлттық табиғи саябағының табиғат қорғауды адам игілігі үшін ұқыпты пайдалануды насихаттау ісінде алатын орны ерекше, ғылыми, мәдени және эстетикалық маңызы зор.
Жұмыстың өзектілігі: Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи саябағының туристік-рекреациялық даму мүмкіншіліктерін айқындап, осы өлкенің рекрация қуаттылығын көрсету және табиғатты пайдалану принципіне негізденіп, оның табиғи ортасын сақтауды қамтамассыз ету. Осы аймақты үлкен халықаралық дәрежедегі демалыс орнына айналдыру. Осы өлкенің қазіргі жағдайы мен мүмкіншіліктерін есептеу арқылы көрсету. Математика-лық сараптамалар жасалып, тарихи деректер жинақталды. Туристер мен демалушылардың демалу мүмкіншіліктері толық көрсетілді.
Жұмыстың мақсаты: Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризмнің даму мүмкіндіктері.
Дипломдық жұмыстың мақсатына байланысты, оның келесі міндеттері анықталып, шешіледі:
 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың туризмге байланысты теориялық және тәжірибелік негіздерін зерттеу, даму тарихын анықтау;
 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың шаруашылығы саласының инфрақұрылымы мен экологиясын қарастыру;
 Баянауыл ұлттық саябағының мәдени-тарихи туристік нысандары және олардың туризмдегі пайдалану тиімділігін сипаттап анықтау;
 Баянауылдың туристік әлеуетін жоғарлату жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісі – ерекше қорғалатын табиғи аумақтартардағы экотуризм.
Зерттеу пәні – ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризм дамуының негіздерін қарастыру (Баянауыл ұлттық саябағың мысалыңда).
Жұмыстың ақпараттық базасымен отандық ғалымдардың еңбектері, және туристік фирмалардың ақпараттары қамтылды.
Оқылатын мәселені талдау: сараптама-бағалық пен игерушілік зерттеу, баланстық әдіс, экономика-математикалық әдістер, эмпиризмдік зерттеу (қадағалау, салыстыру) әдістері қолданылады.
Ғылыми-әдістемелік маңызы: Баянауыл ұлттық саябағының мәдени-тарихи туристік нысандары және олардың туризмдегі пайдалану тиімділігі көрсетілген.
1 Александрова А.Ю. Экономика и территориальная организация международного туризма. – М.: МГУ, 2006. – 410 б.
2 Mose I. Sanfter tourismus in national park Hohe Tauem. Vechtaer Arbeiten zur Geografic. B.6, Vechta. 2008. – 380 б.
3 Борисов В.А. Вопросы классификации заповедных территории. - М., 2003. – С. 23-29
4 Веденин Ю.А. Динамика территориальных рекреоционных систем. -М., 2012. – 23-29 б.
5 Алиева Ж.Н. Экотуризм. А.: Қазақ университеті, 2012. - 250 б.
6 Мазбаев О.Б. Туризм және өлкетану негіздері: оқу құралы. - Алматы: Қаз ҰПУ, 2010. – 285 б.
7 Ақыбаев Р.М.,.Әбенов К.М, Көлбаев Қ.Ж. Баянауыл. – Астана, 2011. – 187 б.
8 Буренков В. Баянауыл, Баянаул, Baianaul. – Алм-Ата: Кайнар, 2009. - 75 с.
9 Чеботарев В.М. Туристический бизнес. – М.: Мир деловой книги 2010. – 345 б.
10 Азор В.И. Экономика и организация туризма. - М.: Высшая школа, 2001. – 319 б.
11 Воранкова Л.П. История туризма. – М.: МГУ, 2010. – 4105 б.
12 Ed. D. Evans-Smith National Ecotourism Strategy. – Commonwealth of Australia, 2004. – 245 б.
13 Воранкова Л.П. История туризма. – М.: МПСИ, 2010. - 351 б.
14 Голова О.Б. Менеджмент туризма: практический курс: Финансы и статистика, 2007. – 325 б.
15 Исследование Всемирного банка: Ведение бизнеса в 2012, 2013, 2014 году. [Электронный ресурс] // Центр гуманитарных технологий. URL: http://gtmarket.ru
16 Зыков К.Д. Место охраняемых территории в системе рационального прородопользования. - М., 2011. – 15-19 б.
17 Гвоздев Б.В. Новые заповедники Казахстана. - Алматы, 2008. – С. 42-44.
18 Харрис Г., Кац К.М. Стимулирование международного туризма в XXI веке. – М.: Международные отношения, 2000. – 150 с.
19 Забелина Н.М. Национальный парк. - М., 2010. – 23-29 б.
20 Устенова О.Ж. Развитие мирового туризма// Материалы международной научно-практической конференции V Рыскуловские чтения «Трансформация экономических систем в глобализирующемся мире». – Алматы: Экономика, 2010. – 636 с.
21 Устенова О.Ж., Смыкова М.Р. Маркетинг туризма. 2009. – 248 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1
ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ аЙмақтардың ТУРИСТІК-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МАҚСАТТА ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... табиғи аймақтарға қатысты туристік-рекреациялық ресурстар түрлері мен факторларын анықтау және оның түсінігі
13
1.3
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың туристік-экологиялық іс-әрекеттерге қатысты ... мен ... ... сараптау
20
2
ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АЙМАҚТАР - ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТУРИЗМ ДАМУЫНЫҢ ... ... ... туристік мүмкіншіліктерін сараптау және рекреациялық құндылығын анықтау
31
2.2
Баянауыл ұлттық саябағының мәдени-тарихи туристік нысандары және олардың туризмдегі пайдалану тиімділігі
44
2.3
Баянауыл ұлттық саябағының инфрақұрылымы
47
3
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ... ... ... ... МЕН ... және ... ерекшеліктеріне байланысты маршруттар мен турлар
60
3.2
Экологиялық туризмді ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... пайда болуы және оның дамуы адамдардың, ең ... ... ... оның ... мен құбылыстарымен танысуға және қоршаған ортада болатын өзгерістерді минимизациялауға талпынуымен түсіндіріледі.
Қоршаған орта мен жалпы туризм арасында екіжақты ... бар. ... ... - ... ... ... өзі де және ... ұйымдар да талпынады; соңғылары өздерінің қызмет көрсетулерін алға жылжытуға байланысты, олардың ішіне сапалы ... ... ... территориаларды жақсарту, жануарлар мен өсімдіктердің популяциасын қайта жаңғырту кіреді, себебі шынайы ... орта ... ... ... сұранысқа ие.
Осылайша, экологиялық туризм қоршаған ортаның табиғи түйінді сақтауын, жергілікті тұрғындардың ... ... ... ... бір ... әкелуін көздейді.
Экотуризмнің ажырамас сипаттамасы болып экологиялық білім беру табылады. Ол екі аспекті қамтиды:
1) ақпараттық-экологиялық заңдылықтар, аймақтық мәдениет пен табиғаты, т.б. ... ... ... ... менталитетті қалыптастыру - табиғат пен дәстүрлі мәдениетті түсіну және құрметтеу, оларды сақтау қажеттілігін түсіну.
Бүкіл әлемде ... ... кең ... ... қарамастан, біздің елде жалпы экотуризм дегеніміз не оны қалай дамыту керек, ол қандай табыс әкелетіндін бәрі біле бермейді. Қоршаған табиғи ... ... ... қазіргі дәуіріндегі экологиялық-туризмнің басты міндеті - табиғи ресурстарды рекреациялық пайдаланудың теңдігіне қол жеткізу. Экотуризмді ... - ... ... ... ... теріс әсерлерді азайтудың жалғыз әрі жетілдірілген болып табылады.
Баянауыл саябағы аумағы атқаратын қызметіне қарай қорықтық, қорықшалық және демалыс белдемелеріне ... ... ... шаруашылық жұмыстардың қай түріне болса да тиым салынып, биологиялық алуан түрлілік, экожүйелер қорғалады. Қорықшалық белдемде шаруашылық жұмыстар белгілі бір тәртіппен ... ... ... ... ... ... саны да реттеліп отырады. Баянауыл ұлттық табиғи саябағының табиғат қорғауды адам игілігі үшін ұқыпты ... ... ... ... орны ... ... ... және эстетикалық маңызы зор.
Жұмыстың өзектілігі: Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи саябағының туристік-рекреациялық даму мүмкіншіліктерін айқындап, осы ... ... ... ... және ... ... принципіне негізденіп, оның табиғи ортасын сақтауды қамтамассыз ету. Осы аймақты үлкен ... ... ... ... ... Осы ... ... жағдайы мен мүмкіншіліктерін есептеу арқылы көрсету. Математика-лық сараптамалар жасалып, тарихи деректер жинақталды. Туристер мен ... ... ... ... ...
Жұмыстың мақсаты: Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризмнің даму мүмкіндіктері.
Дипломдық жұмыстың мақсатына байланысты, оның ... ... ... ... Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың туризмге байланысты теориялық және ... ... ... даму ... анықтау;
* Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың шаруашылығы саласының инфрақұрылымы мен экологиясын ... ... ... ... ... туристік нысандары және олардың туризмдегі пайдалану тиімділігін сипаттап анықтау;
* Баянауылдың туристік әлеуетін жоғарлату жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісі - ... ... ... ... ... пәні - ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризм дамуының негіздерін қарастыру ... ... ... ... ... ... отандық ғалымдардың еңбектері, және туристік фирмалардың ақпараттары қамтылды.
Оқылатын мәселені талдау: сараптама-бағалық пен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу (қадағалау, салыстыру) әдістері қолданылады.
Ғылыми-әдістемелік маңызы: Баянауыл ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... тиімділігі көрсетілген.
Тәжірибелік маңызы: ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың ... ... оның ... ... ... саябағының инфрақұрылымы толығымен көрсетіліп, Баянауыл ұлттық саябағының экологиялық жағдайына талдау жасалынған және туризм және экскурсиялық ... ... ... мен ... ... ... әдебиетер тізімі - 45; жалпы беттер саны - 78; 3 ... және 4 ... ... ... ... ... аймақтардың ТУРИСТІК-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МАҚСАТТА ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы негізгі түсініктер
Экологиялық туризмнің Қазақстанда тұрақты дамуы ... ... ... ... және ... ... ... жұмыспен қамтамасыз етеді. Экотуризмнің әлеуметтік салада дамуына келсек, халықаралық қатынастардың ... ... бола тұра ... ... өз ... қосады, бастысы - тұрғындардың экологиялық сауатын аша отырып, ... ... ... ... фактор болып саналады. Экологиялық туризмге экономикалық көзқараспен қарасақ, экологиялық бағыттарға жақын ... ... ... Сонымен қатар жергілікті тұрғындар экологиялық туризмнен күн көретіндей пайда табуы мүмкін, ... ... мен ... ... ... арқылы, туристерді қажетті азық-түлік тауарларымен қамтамасыз ету арқылы, сонымен ... ... ... беру ... ... ... жағдайын жақсартуына мүмкіндіктері бар. Экологиялық туризмді экономиканың бір саласы деп ... ... ... ... ... ақшаның белгілі бір мөлшерін елге кіргізу арқылы мемлекетке үлкен кіріс кіргізуге болады.
Экологиялық туризм адамдардың санасы мен әдеттерін өзгертуге ... бере ... ... ... ... ... сақтау арқылы оларды табиғатқа үнемділікпен қарауға тәрбиелейді. Сонымен бірге, экологиялық туризм табиғи ортаны қорғауда нақтылы әсер ету үшін жергілікті ... мен ... ... ... ... ... ... туризмнің объектісі ретінде пайда көрумен бірге табиғи аумақтың сақталуымен тығыз байланысты болуы шарт. ... ... ... ... ... қорғау үшін бұл пайда белгілі мөлшерде бөлініп және пайдаланып отыруы тиіс. Егер ... ... ... ... бөлінбесе, тұрғылықты тұрғындарда қорғалатын аумақтың ресурсын рационалды түрде қолдану ынтасы болмайды. Сол себепті экологиялық туризмнің мүмкіншілігі толық табиғи ортаның ... ... ... мемлекеттерде туристерді қызықтыратын ерекше табиғи аумақтар ауыл шаруашылық қажеттіліктер үшін қолданылуда. Әр жыл ... өсіп бара ... жер ... ағаш ... ... бірге халықтың күн санап өсуі, көші-қон және орналасу бұл ... тек қана ... ... ғана ... ... тұтастығын да бұзады. Осы мақсатта экологиялық туризм бұл аумақтар үшін неғұрлым күштірек экономикалық негіз бола отырып, неге басқаша жолмен ауыл ... және ... ... ...
Ұлттық саябақтар алғашыда капиталистік мемлекеттерде пайда табу мақсатымен ашылған. Яғни, олар ең алдымен экономикалық мақсатпен ... ... ... ... ... дейін ұлттық саябақтардың негізгі функциясы айқын болмай келді. Негізгі зерттеулер шамамен 1968 жылдан басталады [1]
Ұлттық саябақтардың даму ... ... ... ... ... 1872 жылы Солтүстік Америкада құрылған. Ол . ... ... 900 ... жуық ... ... ... гейзерлер мен ыстық су көздері, Йеллоустон өзендерінің сарқырамалары, жан-жануарлар мен құстар мол мекендейді. Сонымен бірге адам қолы ... ... ... бар. 1980 жылы ... ... ... ... батыс беткейінде 300 мың га-дан астам ерді алып Иосемид ұлттық саябағының табиғат кешендерін қорғау ұйымдастырылады. 1885 жылы Канаданың ... ... Банф ... ... ... ... ... парктердің көбейе беруіне байланысты ұлттық саябақ ұғымы 1969 жылы қоғамы ассамблеясында ресми түрде ... Осы ... ... 100 жыл ... Бұл ... саябақ идеясы көптеген мемлекеттерді қамтиды. Оның негізгі тарихи идеясы ... өте ... ... ... ... халыққа көрсету [2]
XIX ғасырлардың соңында шамамен 100 мемлекетте 2 ... ... ... ... болды. Ұлттық саябақ саны жөнінен өте күшті қарқынмен көбейе бастады. Яғни ол пайда табудың негізгі кездерінің біріне айнала ... ... ... ... даму ... ... келе жатқан елдерде күшті жүрді. Мысалы, Индонезияда қысқы мерзім ішінде, яғни 1980 жылы мен 1982 жыл ... 16 ... ... ... ... саябақ ұғымының ұлттық анықтамасы сонау 1933 жылы Лондондағы болған конференцияға қабылданған. Дамып келе ... ... ... саябақтардың тез көбеюі ірі капиталистік мемлекеттер оларды отар ретінде ұстап жерлеріне қожайын етіп, ұздеріне пайда табу үшін көбейтті ... ... ... ішінде табиғаттың жақсы көркем жерлері халықтың демалысы үшін пайдаланылуда. ... ... әсем ... ... ... ағылып жатады. Мысалы, Африка материгіндегі құрылған ұлттық саябақтарға жылына ондаған миллион адам демалуға барады. Табиғат аясында демалу қажеттілігін қанағаттандыру көптеген ... мәні бар ... ... Батыс мемлекеттерінің кейбіреулерінде демалыс орындарынан түсетін пайданың мөлшері өндірістің басқа саласынан түсетін пайдадан әлдеқайда артық болып ... ... ... ... ... ... ... туристерден түсетін пайда 1971 жылы 50 миллион, АҚШ саябақтары 2 млн. пайда түсірген. ... ... ... ... елдерде жалпы мемлекеттік пайданың бөлігіне тең келеді. Осыған байланысты АҚШ-тың кейбір шаруашылығының ... ... ... ақша ... үшін ғана ... Осы жолдармен демалыс мақсатында пайдалану табиғатқа көп зиян ... ... ... ... ... ... жер ... немесе жойылып кетуіне, ластанудың әсерінен жалпы табиғи зиян келтіреді. Өсімдіктердің тіршілік жағдайын нашарлап, жануарлардың жер аударуының ... ... ... ластануының әсерінен жалпы табиғи биоценоз - дардың дамуына кедергі жасайды [4]
Қазақстан Республикасындағы саябақтар мәселесі ... ... - ... ... ... астам ұлттық саябақтар бар, ал алдағы уақытта жоспарланып отырған парктердің саны 40-тан асады. ... ... яғни кең ... ... ... қазірге дейін бір ғана ұлттық саябақ жұмыс істейді. Ол Баянауыл ұлттық саябағы. Баянауыл ұлттық саябағын ... ... ... ... пен саябақтың айырмашылығын анықтап алғанымыз жөн.
Мемкеттік табиғи саябақтардың, ұлттық саябақтардың негізгі айырмашылығы жөнінен елімізде бірінші рет 1921 жылы ... 10-да ... ... комиссарлар кеңесінің деректерінде былай деп айтылған. . Бұдан біз ұлттық саябақтың тек қана ... ... ... ... ... мәні болу керек екендігін көреміз. 1962 жылы республиканың жоғары Советінің ... ... Онда ... ... ландшафы cұлу және әр алуан, халық шаруашылығы үшін игерілмеген және көлемі ... ... ... ... болу ... ... Қазақстан бойынша бірінші ұлттық саябақтың Баянауылда орналасуына екі түрлі себеп болды: яғни, бұл ... тез ... ... мен ауыл шаруашылығының күрт дамуы және соған байланысты табиғи ортаның бұзылуы [5] ... ... ... орны және ландшафтың ерекше сұлулығы, батаникалық - географияның құндылығы және рекреациялық артықшылығы болды. Сондықтан 1977 жылы 19 ... ... ... ... ... ... ұлттық саябағына айналдыру туралы қаулы қабылданды. Парктің құрылымы туралы проектіде басқа мәселелермен қатар ... ... ... ... атап көрсетілген. Бірінші орташа таулы - ... ... мен ... ... ... ... ... табиғат қорғауға бағытталған және рекреациялық баға беру мәселелері табиғат кешендерін мейлінше мұқият ... ... ... ... мен ... ... ұлттық табиғи паркі, Павлодар облысының Баянауыл ауданында орналасқан. Ол Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1985 ж. 12 ... №276 ... ... ... парк Қазақстанның Сарыарқасының орманды жазирасында орналасқан. Оның жалпы көлемі 50688 га, соның ішінде орманды алқап 18241 га. Ұлттық парктің аумағы 3 ... ... ... (19188 га), ... (22904 га,) және ... (8596 га).
1994 ж. ұлттық паркке Қызылтау мемлекеттік ... ... ... Оның ... 60000 га. Баянауыл табиғи ұлттық паркі - Баянауыл ауданының орталығында орналасқан. Солтүстігінде Торайғыр ауылдық округінің, оңтүстік - шығысында ... ... ... ... ... ауылдық округінің территориясымен шектеседі, 50015/ с.е.- 75030/ ш.б.-та орналасқан
Баянауыл мемлекеттік табиғи ұлттық паркінің аймағында өзінің көтеріңкі массивімен ... ұсақ ... ... ... ... өлкесі биік өркешті келген жоталардан, өзекті сайлармен ... тау ... және ... ... ... жеке тау шоқыларынан құралады.
Баянауыл таулы массиві кембрийге дейінгі жыныстарға немесе айтарлықтай гранитті интрузияларға байланысты біз ... ... ... ... 800-850 және ... м-ге ... көтеріледі. Мұнда төменгі және орта палеозойдағы жанартаулық ... ... ... ... т.б) ... ... айқындалады. Цокольды қатпарлар қатарында герциндік интрузиялар гранитоидылармен бұзылған.
Оған Баянауыл гранитті массиві секілді Қойтас және ... ... ... де ... ... ... мен девон кезеңінің кристалды гранит, сиенит, порфирит, тақтатас жыныстарынан ... ... ... ... ... ... жеміріліп, осы күнгі бедері пайда болған. Тау басы қия, жартасты болып келеді.
Баянауыл таулары ... ... ... ... ... ... ... Баянауыл ауданында орналасқан. Батыстан-шығысқа қарай 40-50 км-ге, солтүстіктен-оңтүстікке қарай 20-25 км-ге созылып жатыр. Абсолют биіктігі 600-1000 м, ең биік ... тауы ... ... ... ... энциклопедиясында К. Ахметов Баянауыл таулары деп атап жүр. Оның себебі басқа тау жоталарының Жақсыаула, Жаманаула аттарында аула топониміне ... ... ... ... туады. Негізгі тау жотасы Ақбеттау, Жақсыаула, Жаманаула деген үш бөліктен ... Тау ... ең ... ... тауы-1027м, Өгелен тауы- 969м, Шибет тауы-728м, Сарытау-747м Жақсыаулаға кіреді, түстікте Нияз тауы-685м. Басқа ... ... ... ... ... ... бедері жекелеген жақпар тасты тау шоғырларынан тұрады; ... ... аса ... ... қола ... қалған қорғандар, тасты жазулар мен таңбалар, үңгірлер (, т.б.) бар. Әулие терминдері жиі қолданыста. Баянаула үнгірі Павлодар облысындағы ... ... ... ... ... ... тауының батыс етегіндегі үнгір. Баянауыл ауданының солтүстік шығысына қарай 17 км.жерде орналасқан. Жергілікті түрғындар оны ... ... ... ... ... ... етіп түнейді мінажат жасайды. Үнгірдің пайда болуы тектоникалық жік түсуден,гранит ... ... ... - жел ... ... ... ... сумен шайылу нәтижесінде пайда болған. Ендік бағытта созылған үнгірдің ұзындығы 30 метр, ені 2,5 метр биіктігі 1,8-2,0 метр кіре ... ... ... ... түбіне біртіндеп тврылып,твастағы жарылымдардан енген судан түзілген көлшікпен бітеді. ... ... ... ... ... жеке тепкішекті болып келген. Суының шипалық қасиеті бар. Ұзақ жылдар бойы жел мен судың әрекетінен түрлі мүсіндерге айналған ... (, , , т.б.) ... ... ... ... ... Жасыбай көлінің терістігіндегі таулы жотадан бөлек, жер ортасынан ... ... ... ... биік шың 320 м дәл ... ... ... түрлі табиғи оюлармен, ғажайып бейнелермен өрнектелген, белбеумен белуарынан айналдыра тартылған. Шыңның ... ... ... ... қайың, терек, қанды-қарағаш көптеп өскен. Маңайы жидекке, қаптап бойлап өскен жұпар иісті, түрлі өсімдіктерге толы [7]
Шыңның төрт құбыласы тік және беті ... ... ... ... бұл шың басына әдейі дайындалған альпинистер болмаса, жайынан адам баласы шығуы мүмкін емес.
Павлодар облысының ... ... ... ... дала зонасында ерекшеленіп көтеріңкі келетін гранит массивтерімен ажыратылады. Эолдық процестер көптеген жартастарға ... ... ... ... ұзақ ... бойы олардың көрінісін қатты өзгертті. Жартастардың ішінде жартасы Баянауылға ерекше көрініс берген. Одан басқа таңқаларлық ... , , , және т.б. ... ... аты ... ел ... ... Аңыз бойынша Құсайын атты құсбегі - аңшы ғана шың ... ... ... ... ... ... ... бұл шыңды атап, туристер тамашалап, талай рет республикалық альпинистер жарысы да өткізіліп отырылған.
Бұдан әрі жол аузын қонақжай Қазақ ... ... ... хан ордасындай көк қарсы алады, оның оң қанатында аспан астында салынған үлкен ашық табиғи театр дөңгелене келген сымбатты ... ... оң жақ ... ... ... үңгір қуыста жеке орналасқан.
аталған бұл табиғи тас мүсіннің биіктігі соншалықты, ... ... адам бас ... ... шалқайып, тастың шыңына көз салар. Еңкейе қараған таудай басын қылтиған жіңішке мойынын әзер ... ... ... ... құлай біткен, жалтыраған таз басының дәл төбесінде шөгір қарағаннан біткен жалғыз тал шашы селтиген, алдыңғы шашы шот маңдайына қалпақтана ... көзі ... ... ... құс ... ... ... кемиек ауызы ырсиып, кеңкілдеп күліп тұрған кейпіне қарап, бірге күлмейтін жан болмайды.
Ақбеттаудың баурайында айнадай жарқырап жатқан, ... ... ... әсем ... суреті көрінетін, дөңгелене біткен көгілдір көркем Торайғыр көлінің түстік жиегінде ... ... ... найзадай үшкір басы Ақбеттаумен таласқандай аспанға өрлеген биік шың тұр. Жасында ... ... ... сұлу Сәкен осы шыңның басында көгілдір көркем көлге көңілі толып, сұлу ... ... ... ... осы ... туып ... ... даласына мәлім атақты сері-әнші Жарылғапбердінің қарындасына арнаған әніне өзінің сұлу ... әнін қоса ... Сол ... бұл шың аталып жүр.
Жасыбай көліне келер жолдың бойында, тау өлкесінің шегінде жеке дара төбе етегінен шың құзы тұр. ... ... ... баса ... түсі салқын қырға қыранша көзін тігіп, өлкеде жатқан елінің сақшысы болып тұрса, артындағы ақылшысы қаба сақал, абзал ... осы ... ... ... ... сұлу ... ... мерейі қанып, маужыраған сезіммен етекке көз салады. Қос батырдың сыртындағы өлкеде бейбіт өмірдің белгісіндей тас шыңы тұр. ... ... ... ... көп кездесуі осы өңірде экологиялық, танымдық, тақырыптық, мінажаттық туризмді ... ... ... ... ... ... туристік әлеуеті нашар зерттелген. Туристік рекреациялық нысандар ... ... ... ... дүниесі мен жануарлар әлемі де алуан түрлі. Өсімдіктердің 400-ден астам түрі (қарағай, қайың, қандыағаш т.б.) ... ... ... ... ... көктем жанаргүлі де осына өседі. Омыртқалы жануарлардың 100-ден аса түрі кездеседі. Сүтқоректілердің ... аса ... ... елік, қасқыр, түлкі т.б) мекендесе, құстардың 143-ден астам түрлері (шіл, ... қаз, аққу ... ... ... ... ... ...
Балықтың 8 түрі (шортан, сазан, оңғақ т.б.) бар. Жануарлар мен өсімдіктер әлемі оның алуан түрлілігі географиялық, биологиялық ... ... ... ... ... ... мен оны ... барлық факторларын қамтыған. Саябақ аумағы атқаратын қызметіне қарай қорықтық, ... және ... ... бөлінген. Қорықтық белдемеде шаруашылық жұмыстардың қай түріне ... да тиым ... ... ... ... ... ... (қосымшалар А, Б және В).
Қорықшалық белдемде шаруашылық жұмыстар белгілі бір ... ... ... ... Демалыс аймағына келушілер саны да реттеліп отырады. Баянауыл ұлттық табиғи саябағының табиғат қорғауды адам ... үшін ... ... ... ... алатын орны ерекше, ғылыми, мәдени және эстетикалық маңызы зор.
Экотуризмнің ... ... ... түрі ... қалыптасуы мен бөлінуімен қатар, оның туризмнің басқа түрлері мен жақындасуы байқалады. Жаппай туристік қозғлыста ... ... ... байқалады. Суға түсу демалысы, круиз, іскерлік сапарлар кезінде табиғи немесе ұлттық-этнографиялық парктерге, қорықтарға жиі барып ... ... ... ... ... емес, сондықтан сипаттау өте қиын. Бірақ, туризммен байланысты құбылыстардң тұтас жиынтығынан экологиялық секторды бөліп алудың екі тәсілі бар.
Біріншісі туризмнің ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Көптеген авторлар табиғат пен дәстүрлі мәдениет арасындағы шекараны жүргізудің күрделілігін атап өтеді, соңғысын табиғат пен бірге экотуризмнің объектілеріне ... ... ... бұл ... мәні ... толық ашыла түспеді. Табиғатта демалу мақсатындағы туризм өте кең таралған. Бұл әсіресе дамыған елдерге тән, онда ... ... ... ... ... ... мұраларға бару, ауылды жердің табиғатында демалу есебінен қанағаттандырылады. Осыған байланысты мұндай туризм ... ... ... ... ... дәстүрлер мен экономикалық дамуды экологиязациялауда оның мәні шешуші болып табылады. Мұндай туризмнің мысалы ретінде агротуризмді атауға болады ... ... ... ... экотуризмді қояды, экотуризм дәстүрлі туризмге қарағанда табиғи ресурс сыйымдылығынсыз ... ... ... ... және ... да ... деграциялануына әкелмейтін туризм. Бұл жағдайда термині, терминімен теңестіріледі, ал туризм объектілері табиғи, тіпті жасанды да болуы мүмкін [9].
Осылайша, ... ... ... ... өте ... ... ... (объектілер бойынша) туризм ресурстарды тұрақты пайдалануды қалай болса солай жүргізу, қажетті ... мен ... ... қарамастан дамуы мүмкін. Мұндай тәжірибе терминінің беделін түсіреді. Туристік технологиялық тізбектің (транспорт, тұрмыстық қызмет көрсету және ... ... ... ... қызметтер) деп аталтын жағдайдағы қоршаған ортаға деген әсерді бағалау үшін осы үш ... ... алу ... ... ... ... табиғи бағытталған туризмге жатқызу оңай емес. Дәстүрлі түрде тұрақты деп есептелетін туризм болашақта жорамалданбаған теріс салдарға әкелуі мүмкін сол ... ... ... екі ... үйлестіру керек кестеде тұрақты дамудағы экотуризмнің рөлін бағалау үшін терминін түсіндіретін ... ... ... 1). ... ... ... ... [8, 9]
Экотуризм объектілері
Туризмнің
тұрақтылығының
градациялары
Жабайы табиғат
Жасанды табиғат
Тұрақты
Жағымды
Жағымдылығы аздау
Тұрақсыз
Жағымдылығы аздау
Мүлдем жағымсыз
Экологиялық туризмнің, кесте 1-ге сәйкес бойынша, объектілері болып тірі және өлі табиғаттың түрлі ... ... ... пен ... ... ... Экотуристердің ұсынатын негізі мақсаттары - объектілерді тану, ... ... ... ... Бұл ... танымдық және белсенді демалыспен байланысты элементтерін бөліп көрсетуге мүмкіндік береді.
Алынатын пайда ресурстарды ... ... және ... ... қоршаған ортға және ресурстардың сапасына теріс әсерін жою кезінде ту - риз - м - - нің ... қол ... ... ... ... ... - ция - ... құтылу мүмкін емес. Мұнда қоршаған орта мен ресурстар кең мағы - насында түсіндіріліп, табиғи және антропогендік компоненттерді де қамтиды.
Экотуризмнің ... ... - бұл ... ... Осы екі ... ...
1) ... табиғат пен мәдениет, экологиялық заңдылықтар туралы білім алу;
2) Этикалық-экологиялық менталитетті қалыптастыру - табиғат пен дәстүрлі мәдениетін құрметтеу, оларды ... ... ... ... туризм - соңғы он жылдықта бүкіл әлемде кең ... ... ... жаңа ... бірі. Бұған экотуризмді дамыту бойынша белгілі халықаралық ұйымдар; жабайы табиғаттың бүкіл әлемдік қоры (WWF), табиғат пен табиғат ресурстарын қорғаудың ... ... (JUCN) куә ... ... ... және ... ... экотуризмді дамыту жөнінде конгресстер, семинарлар, симпозициялар өткізіліп, туризм түрлерінен экологиялық ... ... ... саны өсіп келеді.
Экотуризмнің беделінің өсуі тек қоршаған орта жағдайының нашарлауымен ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... жүйке-психологиялық жүйкелері мен байланысты болады.
Кейбір бағалаулар бойынша, әлемдік туризмнің тұтас нарығының 20%-ға жуығы экотуризмнің ... ... екен ... туризм мен экотуризмнің арасындағы айырмашылығы неде?
Біріншіден, экотуризм бұл - табиғи ортасы жақсы ... ... ... Мұндай жерлерге қорықтар, ұлттық табиғи парктер және т.б. Қорғалатын табиғи территориялар жатады.
Екіншіден, экотуризм ең таза ... ... ... ... ... ... ... технологиясы мынадай: олар пайдалы ресурстардың көп бөлігін көру арқылы (табиғи көрікті жерлерді көру, пейзажға сүйсіну, өсімдіктер мен жануарлар әлемін ... есту ... ... ... ... сылдырын, жапырақтардың сыбдырын), иіс сезу арқылы (ормандар мен шалғындардьң иісі), сезу арқылы (өзен суының салқындығы) алады. Осы ... ... ... ... ... қорғалатын табиғи территориясы ЕҚТА шегінде табиғат - ресурстарын пайдаланудың ... ... ... ... ... туристік тәртібін қатаң регламенттеп, тәртіптің аса қатаң ережлері (турист гид-аудармашымен бірге арнайы жолмен жүру ... ... ... ... шуламауы тиіс және т.б.) айқындайды. Оларды орындау экологиялық туризмнің сәтті ... ... боп ... ... ұлттық салт-дәстүрлерді жандандыруға себепші болатын ұлттық өнер түрлерін, қолөнерді дамыту арқылы, сонымен қатар қызмет көрсетуші персонал ... ... ... ... ... тұрмыс халін жақсарту мүмкіндігін береді. Мұның бәрі халыққа белгілі бір табыс әкелетін, оның ... ... ... болады.
Экотуризмнің жаппай туризмнен ерекшеленетін өзгешіліктер сияқты экотуристер де жаппай туристерден ... ... ... жеке ... ... түрде атақты жерлер, көп жағдайда өз елі шегінде саяхаттайды. Ал экотуристер адам көп ... ... ... ... олар шектелген қолайлылыққа және саяхаттың қарапайым шарттарына төзімдірек ... ... ... ... мүдделерінің деңгейіне байланысты топтастырады; Мысалы, Lindberg (1991 жыл) экотуристердің 4 тобын бөліп көрсетті:
- бірінші топқа табиғат өмірін ... ... ... ... ... ... ... жатады;
- екінші топты берілген жердің тарихын тану, жабайы табиғаттың өмірін бақылау мақсатында ... ... ... ... шегетін туристер құрайды;
- үшінші топқа ерекше саяхат ... үшін ... алыс ... ... ... жатады;
- төртінші топқа табиғатқа баруды үлкен сапалардың ажырамас бөлігі деп санайтындар жатады.
Экологиялық туризм кеңістік ... ... ... Оның ... экологиялық маршруттар өтетін жерлердегі халық қоныстанған жерлердегі инфрақұрылымының жақсаруына, халықтың жұмысбастылығының өсуіне себепші болады. Нәтижесінде табиғатты қорғау қорының ... ... ... [13] ... ... экотуризм табиғатты қорғауға үлкен үлес қосады, бұл ғаламдағы экологиялық теңдікті ұстап тұруда үлкен орын алады. Бірақ табиғи ... тек ... ... ... ғана ... сонымен бірге туризмнің қарқынды дамуына байланысты келушілердің қаптауы нәтижесінде ластану қаупі туындап отыр [14]
Қайталанбайтын үрдістерді ... ... ... ... сұлулықтың тез жойылуына себепші болады. Руссо дұрыс айтқан: адамның қолы тигеннің бәрі өз құндылығын жоғалтады. Жабайы ... ... тек ... ... парктерде, қорғалатын ландшафттрда, аймақтық ландшафттық парктерде және т.б. қорғалатын аймақтарда қорғалатындай күн туады. Бұның сирек және ... ... ... мен ... бар ... ... қорғау міндеті қойылса, бүгінгі күні - экологиялық туризмді дамытуға негіз болатын, табиғи ландшафттардың рекреациялық, мәдени-тарихи қасиеттерін дамыту және ... ... ... ... бірге қатаң қорғалатын жерлерде сақталған табиғаттың бүкіл қайталанбас ерекшелігін адамдарға көрсетіп, соның мысалында адамдарды табиғатты мәпелеп ұстауға тәрбиелеу керек.
1.2 Ерекше ... ... ... ... ... ресурстар түрлері мен факторларын анықтау және оның түсінігі
Туризм жүйесінің көп қырлы функцияларының біріне рекреациялық ресурстары жатады. Рекреациялық ресурс деп - ... ... ... ... ... компоненті болып есптелінетін, рекреациялық салаға тартылған объектілерді (табиғи, табиғи-этникалық геожүйе мен оның элементтерін). Адамдардың дене және ... ... оның ... ... ету ... калпына келтіріп, арттыруға ықпалды және де курорт пен туристік қызметтегі тұгыну мен өндіруге, сондай-ақ туризмнің әртүрлі ... ... ... ... ... ... және ... кешендер мен оның элементтерін айтамыз [15]
Туризмде қолданылатын мақсатты туристік-рекреациялық ресурстар қатарына:
- емдік демалыс ресурстары: ... су, ... ... (орман, дала, теңіз);
- сауықтыру туризмнің ресурстары: ландшафты климаттық жағдайлар, қолайлы жыл ... ... ... ... ... ... суға түсу маусымын;
- спорттық туризм ресурстары: табиғи ортаның әсемдері (жабдықғалған, әдемілілік, өзгелерге ерекше болып көрінетін ерекшеліктер), оның ... тән ... ... қиын, кедергілер, халықтың сирек орналасуы, т.с.с);
- экскурсиялық туризм ресурстары: тарихи, мәдени, ... ... ... ... ... ... және шаруашылықтық объектілер, музей және тағы басқаларын жатқызуға ... бұл тек қана ТМД ... ... түсінік. Оның маңызы мен жіктемесі жайлы біздің елімізде де шет ... де ... ... жоқ. ДТҰ Бас Ассамблеясының IV сессиясында мақұлданған туризм Хартиясында , , , сондай-ақ , ресурстар ... ... ... ... ресурстар жөнінде әртүрлі терминологиялық айырмашылықтар болғанмен олардың барлығы да оған белгілі бір ... мен ... ... ... ... тарихи - мәдени зандылықгар мен кешендерін, халықтық ... және ... ... ... ... ... ... ресурстарын және басқаларды қарастырады.
мен ұғымдары өздерінің мәндері жағынан өте жақын ұғым, олар адамдардың демалуы, мен рекреацияға, танымдық және ... ... ... ... ... ... мен ... жиынтығын шатастырмау үшін деп қарасытыру дүрыс болып отыр.
Туристік ... ... ... тандауда немесе оның ары қарай жіктеуіне базистік факторға туристер жағынан толастатпайтындай ... ... ... ... ... ... ресурстарға технологиялық құрамдық, жайлылық, сыйымдылық, аттрактивтілік, тұрақтылық, кешендік және т.б. жатады.
Технологиялық жарамдылығына қарай ... екі ... ... ... технологиялық міндетті, екіншісі этнологиялық міндетті емес, яғни мүмкіндік туғызушы ресурстар [17]
Технологиялық міндетті немесе қажетті ... ... ... ... болмайды. Туристік нарықты жетілдіруде технологиялық қажетті ресурстар болуы кажет. Мысалы, экологиялық туризм ресурстарына әсем ... ... ... ал тау ... мен альпинизмге-тау тізбегі мен шатқалдардың бірегей массалардың болуы жатады.
Технологиялық міндетті ресурстар толық демалу мен ... ... ... етеді, бірақ барлық уақытта ең тиімді мүмкіндік болып санала бермейді. Сұранымды толық қанағаттандыру үшін өзіне тән орта, жан-жақты әсемдік, ... ... ... ... ... яғни ... ... ресурстар болуы қажет [18]
Технологиялық міндетті және мүмкіндік жасаушы ресурстардың үйлесімділігі демалушылардың сұранымын барынша ... ... ... ... ... ... ... рекреациялық ресурстар рекреациялық ресурстың өзі немесе мақсатты бақыттағы ресурстар (емдік, сауықгыру және т.б.) болып және рекреациялық емес, бірақ та технологиялық ... бар ... ... судың көптігі т.б.) ресурстар болып екіге бөлінеді.
Табиғат кешенінің жайлылығы бұл демалу мен туризмнің нақты бір түріне деген сұранымның ресурсқа деген ... ... ... ... ... ресурстардың сыйымдылығын біркелкі емес ағынын, ұзақ уақыт бойына демалушылардың үлкен сұранымын канағаттандыра алатындай қабілетімен есептеледі.
Табиғи ресурстардың көлемі туризмнің ... бір ... ... ... ... циклына орай анықталады.
Табиғи ресурстарды пайдалануды реттеп отыру туристік қызмет технологиясына аса қажетті, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... шара болып есептеледі.
Аттрактивтілік (фр. Аtгакtіо-тартылыс, тарту). Табиғи ресурстардың аттракгивтілігі сол жердің өзіндік ерекшелігі, әртүрлілігі мен сипатталады. Табиғи ландшафты ... ... ... ... маусымдық динамикасы, жер қыртысының жеке-жеке сипаттамасымен, басып жататын кезеңнің ұзақтығымен, завдығы, судың молдығы ... ... ... ... ... ... бір ... салаларына қарағанда осы туризм саласына пайдалану арқылы түсетін әлеуметтік-экономикалық пайдамен айқындалады [20]
Табиғи ресурстардың тұрақтылығы - туристік тұрақтарды ... ... ... ... ... көтере алуымен, өздігінен өнім түсіру мен сақталуымен қамтамасыз етуден тұрады.
Кешенділік бұл қолда бар ресурстардың туризм мен демалудың ... ... ... ... ... объектілер мен кешендер негізінен туристік-рекреациялық ресурс болып саналмайтынын айтуымыз ... ... ... олар ... заты ... ал ... ... туристік өндірістің нәтижесі болып саналады. Табиғи объектілер мен ... ... ... ... кажетті жағдай болып есептелінеді. Бірақ та олар демалуға, рекреацияға және қоғамдық қатынастың артуымен, туристік сұранымның пайда балуын зерттестіруге, бағалауға кеткен ... және ... ... ... ... өнімді өндіруге, тікелей қолдануға және пайдалануға дайындағаннан кейін барып рекреациялық ... ... ... ... ... қызмет өндірісіне қолдануда табиғат ресурстары шешуші фактор болып қалады.
Табиғи жағдайдың сипаттамасы туристік кешен, жол бағыттарды айқындайтын фактор болып есептеледі. Себебі ... ... мен ... шығу ... ... табиғи ресурстар шешуші рөл атқарады.
Туристік шаруашылықты ұйымдастыруда ... бір ... ... ... ... ... көбінесе ландшафтар мен ауа-райы, өсімдіктер әлемінің сан қилылығы, аң мен балық аулау мүмкіндіктері, сондай-ақ демалумен спорттың тиімді ... ... ... [22]
Сонымен бірге таулы аймақтардағы көрікті орындар әсемдігі, туристерді тартатын, өзіндік ерекшеліктері, ауасының тазалығы, альпинизм, тау шаңғысы мен аң ... және т.б. ... ... ... ... ашуға сұраныстар туғызғанымен, туристік объектілер мен коммуникация құрылыстарын жүргізу көптеген техникалық-экономикалық қиындықтарға кезігеді, алайда осындай қыйындықтарға қарамастан ... ... тез ... өзінің орнын толтыратыны белгілі.
Халық шаруашылығындағы табиғи ресурсының өнеркәсіп саласының негізгі дамуы үшін, туристік саланың кешендік спецификасын құрастырудағы табиғи ... және ... ... ... ... ... ... осыларды айтуымызға болады рекрециялық ресурс деп.
Қазіргі рекреациялық ресурстың көрсетілудегі болған теориялық жұмыстардың қасына салып алуы бұл ... ... ... ... әдіс табиғи ресурстың санымен байланысты. Бірақ- та, әдеби анализдің ... ... ... ... және географиялық туризм бұл біреуі де анықғалмаған және рекреациялық ресурстың классификациясы да анықталған жоқ. Әйгілі американ социологы Т. Бертон бос ... ... ... яғни ... ... моделіне, әсер ететін факторлардың үш тобын бөледі:
* технологиялық (жаппай коммуникация құралдары);
* институттық (зандылық);
* әлеуметтік-экономикалық (демография, ... ... ... ... бос ... ... сипаты туризмді дамытуға әсер ететін негізгі факторлардың бірі ... ... ... әсер ... негізгі факторлар статикалық және динамикалық болып бөлінеді [23]
Статикалықка табиғи-географиялық факторлар жиынтығы жатады. Өйткені ол тұрақгы мәнге ие, себебі адам ... ... тек ... кана ... оны ... ... ... және географиялық факторлар өз мазмұнын әдемі, бай табиғаттан, климаттан, жергілікті рельефтен, жер асты ... да ... ... ... ... демографиялық, әлеуметтік-динамикалық, материалды-техникалық және саяси факторлар жатады. Олардың мәні ... және ... ... әр ... ... болуы мүмкін.
Жоғарыда аталған бөлулерден басқа туризмге әсер ететін факторлар ішкі және сыртқы болып бөлінеді [24]
Сыртқы факторлар туризмге ... және ... ... ... әсер ... ... бұл тобы құрамына: тұрғындардың жасы, жұмыс істейтін әйелдер санының өсуі және әр жанұяның кірісінің өзгеруі, жалғыз басты ... ... ... ... кеш тұру және ... ... ... жалғыз басты адамдар пропорциясының өсуі, некеге кеш тұру және жанұя құру тенденциясы, тұрғындар құрамындағы ... ... ... ... ... ... қысқаруы жатады. Ақылы іс сапарлар, жұмыс уақыты кестесінің икемділігі демалыс кезеңін көбейтеді, ... ... ... ... Бұл ... ... кезеңділігіне әкеледі.
Тұрғындардың бос уақыт құрылымы:
а) қоғамдық өндістегі еңбек;
б) физиологиялық қажеттіліктерді қанағаттандыру уақыты;
в) үй ... ... ... ... ... уақыт шығыны;
д) еркін уақыт.
Туризмге әсер ететін сыртқы факторларға:
* экономикалық және қаржы жағдайлары (төмендеуі);
* жекелей кірістің көбеюі (азаюы), демалуға бөлінген ... ... ... ... ... белсенділік;
* туризм мен саяхат шығындарын жабуға бөлінген қоғамдық ... ... өсуі ... ... ... әсер ... әлеуметтік-экономикалық факторларға сонымен қатар тұрғындардың білім, мәдениет, эстетикалық қажеттілік ... өсуі де ... ... ... ... ретінде адамдардың әр түрлі тұрмысымен, тарихымен, мәдениетімен, өмір сүру жағдайымен танысу құштарлығын айтуға болады. Сонымен қатар сыртқы факторларға ... және ... ... өзгерістері: технологиялық өзгерістер: транспорт инфрақұрылымы мен сауданың дамуы, саяхаттаудың қауіпсіздік жағдайларының өзгеруі жатады. Ішкі (эндогендік) факторлар - бұл ... ... әсер ... факторлар. Оған ең бірінші материалды-техникалық факторлар жатады. ... ... ... объектілерінің, транспорттың, қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының, бөлшек сауданың және т.б. дамуымен байланысты. Ішкі ... ... ... төмендегі факторлары жатады:
а) ұсыныс, сұраныс және тарату факторлары (қазіргі нарықгық қатынастардың ерекшелігі ретінде туристік өнімге деген ... ... ... ... сонымен қатар жеке туризмнің өсуін айтуға болады);
б) нарықгы ... ... өсуі ... ... жаңа ... ... пайда болуы, саяхат баратын жерлердің кашықгығының ұлғаюы, демалысты әр түрлілігі және ... ... ... пен ... ... ... ... өсуі (көлденең интеграцияны күшейту, яғни ірі фирмалардың орта және кіші ... ... ... ... ... ... құра ... тікелей интеграциялау және т.б.);
г) туризмдегі кадрлар ролінің өсуі ... ... ... маманданған құрылымның дамуы, еңбекті ұйымдастыруды жақсарту және ... жеке ... ... ... ... ... ... факторлар өз кезегінде экстенсивті, интенсивті және негативті болып бөлінеді.
Экстенсивті факторлар: жұмысшылар ... ... ... ... ... өсуі, туризмнің жаңа объекгілерін салу.
Интенсивті факторлар:
* жеке адам іскерлігін көтеру, маманданған іскерлік құрылымды ... ... ... ... ... ... ... базаны техникалық жетілдіру;
* қолда бар материалдық ресурстарды тиімді ... және ... ... [26]
* экономиканы милитаризациялау;
* тұтыну заттарына бағаның өсуі;
* жұмыссыздық;
* ақшаның тұрақсыздығы, жеке тұтыну көлемінің қысқаруы, қолайсыз ... ... ... ... ... ... және т.б. ... дамуына негативті әсер ететін факторларға мысал ретінде мына жағдайды келтіруге болады: ... ... ... ... ... ... көрсетуге бағаның тұтасымен өсуі: қонақ үй қызметінің нашарлауы: сапардың ұзақтығығының, оған кететін шығынның қысқару: ... шығу ... ... ... болады. Бұл факторлар осы жағдайларда өздерін әлсіз сезінетін әлеуметтік және жастар ... ... ... ... ... ... негативті факторлар Қазақстанда туризмнің дамуына үлкен кері әсерін тигізуде. ... ... Н.Ә. ... Казақстан халқына арналған жолдауында (2014 ж.) қызмет көрсету, оның ішінде туризмге тікелей қатысы бар салаларды дамытудағы ұзақ жылдық мақсаттар мен оны ... ... ... міндеттер көрсетілген [27]
Мұнда туризмді дамытуға қатысты төмендегідей ерекше стратегиялық мәселелерге тоқталуға болады. Олар:
- туризм саласы болашағының жалпы алғандағы "моделінің" ... ... ... мен ... ... ... дамытуға, оның мақсаты мен басты бағыттарына қатысты функциональдық жауапкершілікті ... ... ... ... ... саласына қатысты қабылданатын заңдар мен зандылықгардың, шешімдердің қоғамды дамытудың жалпы мемлекеттік стратегиясының даму аясында кабылдануы;
- ... ... ... ... жоспарлауға негізделген жүйенің кажеттілігі.
Туризмнің стратегиялық дамуына өзіндік ықпалы зор төмендегіндей ... ... ... ... ... ғылыми және шығармашылық мүмкіндіктерінің жоғарылығымен ерекшеленетін адам ресурсының болуы;
- экологиялық саясатты ... ала ... ... ресурстарын сапалы түрде пайдалану арқылы туристік-реакрациялық шаруашылықты дамытуға қолайлы табиғи ресурстардың молдығы;
- шет мемлекеттерден келетін ... ... ... саяси тұрақтылықгың болуы;
- қазақ халқының табиғатындағы өзіне ғана тән қонақ жайлылығы: халықаралық туристік бағыттардың тоғысында орналасқан географиялық жағдайы мен оның ... ... Ұлы ... ... болуы;
- әртүрлі халықаралық ұйымдардың (БҰҰ, ЮНЕСКО, ДТҰ және т.б.) қолдануы;
- экономика саласына тиімді ыкпалы ... ... ... ... ... ... ... кері әсерін тигізетін факторлар:
- қызмет көрсету саласында ... ... ... ... негізінде өзгертуді қажет ететін жалпы теңгермешілік пен жарқын болашаққа кепілдік берердей менталитеттің ... ... ... ... ... ... жүргізудің жаңа тәсілдері мен бәсекелестікке сай менеджменттің болмауы: өз ақшасымен қаржыландыратындай, соның негізінде ... ... ... ішкі ... мен жұмыссыздық деңгейін тұрақгандыруға ықпалды орта буынның өте баяу қалыптасуы: мемлекеттік баскарудың тиісті дәрежеде туризмді ұйымдастыра алмауы және ... ... ... ... ұйым
- ұйымдастырушылық-құқықтың, әлеуметтік-экономикалық деңгейдегі дайындықтарының сапасыздығы.
Жоғарыда аталған көрсеткіштер туризмнің дамуының объективті әлеуметтік-демографиялық жағдайын жасайтын тұрғындардың бос уақыт құрылымына әсер ... ... да ... ... ... ... тұрғындардың уақыт қоры мен бос бюджеті құрылымын анықтау керек болады.
1.3 Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарының туристік-экологиялық іс-әрекеттерге ... ... мен ... ... сараптау
Туристік қызметке құнды табиғи-рекреациялық ресуртарды тартуда кәсіпкерлерден қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... табиғи-қорықтық қорындағы ерекше қорғалатын аймақтардағы туристік қызметтің ... ... ... ... ... ... ... "Ерекше қорғалатын табиғат аумақтары" Заңында қарастырылған.
Туристік бизнеспен айналысатын кәсіпкерлер өздерінің табиғи-рекреациялық ресурстарды пайдалана отырып жүргізетін қызметін ... осы ... 2 ... 1 ... қарастырылған ерекше қорғалатын табиғат аймақтарын ғылым, мәдениет, білім беру мен ағарту, туризмді дамытуға қолдануға қатысты принциптерге сүйенуі ... ... ... ... ... ... арқылы өтетін туристік индустрия мен оның объектілерінің құрылымын қалыптастыру мәселелері, сондай-ақ ғылыми, мәдени-ағарту, оқу, туристік-рекреациялық ... үшін ... мен ... орындарды жалға беру мемлекет құзырында болатын үнемі есте ... ... ... ... мен ... ... ... сай Заңда төмендегідей ЕҚТА түрлері белгіленген. Олар:
- мемлекеттік табиғат ... ... ... ескерткіштері;
- мемлекеттік қорықтық аймақтар;
- мемлекеттік табиғат ... ... ... ... ... ботаникалық баулар;
- мемлекеттік дендрологиялық саябақтар;
- ерекше қорғалатын табиғат аймақтарындағы ормандар;
- мемлекеттік ... ... бар ... ... ғылыми құндылығы бар су қорлары;
- халыкаралық маңызы бар сулы-батпақты орындар;
- экологиялық, ғылыми, мәдени және басқадай ерекше ... ... бар жер асты ... бар ... ... ... ... табиғат аймақтары" туралы Заңында ЕҚТА-ның мемлекеттік табиғи-қорықтық қорына төмендегідей объектілер жатқызылады.
- зоологиялық - сирек ... және ... ... жойылып кету қаупі бар жануарлар түрлері, жануарлардың кәдімгі, сирек ... ... және өте ... ... ... ... - сирек кездесетін және бүгіндері жойылып кету қаупі бар өсімдік түрлері, өсімдіктердің ... ... ... бағалы және өте сирек кездесетін түрлері;
- ормандық - ЕҚТА-дағы ... ... ... үлгілері мен жерді қорғауға қатысты орман өсіру жұмыстары;
- дендрологиялық - ғылыми, мәдени-тарихи мәні бар, ... ... бар ... мен талдардың топтары;
- гидрологиялық - ... ... ... ... ... бар су ... мен суаттар, су қорлары;
- геологиялық - экологиялық ғылыми және басқадай құндылықтарға ие жер қойнауының ... ... ... ... - ... әртүрлі топырақтық аймақтарда өте сирек кездесетін топырақ түрлері;
- ландшафтық - кәдімгі және өте ... ... ... әлі ... ... ... ... мен ерекше рекреациялық мәні бар жер бөліктері [28]
ЕҚТА статусына ие ... ... ... 18 ... ... паспорты болуы тиіс. Онда басқадай пунктер мен қатар төмендегідей пунктер болуға тиіс:
- ЕҚТА-да орналасқан мемлекеттік ... қоры ... ... ... ... ... ЕҚТА пайдалану түрлері;
- ЕҚТА паспортының бұл пункттері туристік фирмалар мен ұйымдардың туризмнің инфрақұрылымын дамыту мен туристік ... мен ... ... ... ... ... атқаруда ұйымдық-құқықтық мүмкіндіктерді айқындайды;
- ЕҚТА арналған осы Заңның 22 бабына сәйкес ерекше қорғаудың ... ... ... ... қызметті реттеу тәртібі енгізілген. Ерекше қорғаудың құқықтық ... ... ... және ... ... болып бөлінеді. Қорықтық тәртіп ЕҚТА-та немесе арнайы бөлінген ... ... ... қызметпен айналысуға, сондай-ақ табиғи тепе-теңдікті бұзатын кез-келген әрекетке тыйым салады. Сұранымдық тәртіп ЕҚТА немесе ... ... ... ... қызметті белгілі бір маусым немесе мерзім аралығында, сол жердегі ... ... ... қорына зиянын тізбеген жағдай жүргізуге рұқсат берумен сипатталады.
Ерекше қорғалатын ... ... ... қызметті реттеу тәртібі осы аймақтардағы табиғат ресурстарын қандай-да бір шаруашылықтық мақсатқа ... ... ... ... ... азаматтардың, туристердің болуы сол аймақты қорғау тәртібі мен сол территорияға арналған ережелерге сай ... ... ... ... ету үшін осы ... ... ... қоры объектілеріне кесірін тигізетін қызметтің кез-келген түрінен қорғау, санитарлық-қорғау және т.б. қорғау зоналары құрылады.
Туристік қызметті ... мен оның ... ... ... ЕҚТА-ны пайдалану мақсаттарын да сәйкестендіріп алу қажеттілігі туындап отыр. ... ... ... ... ... ... VI тарауда: "ЕҚТА тек қана ғылыми, мәдени-ағарту, оқу, ... ... және ... ... ... ... болады"- деп атап көрсетілген.
Туризм саласына қатысты ғылыми зерттеулер мен оның инфрақұрылымын дамыту туризм индустриясын дамытуға арналған Ұлттық бағдарламаны іске ... ... ... ... ... ... мен шетелдік инвесторларға практикалық көмек болып саналатыны ... Осы ... ... ... мақсаттарды: сыртқы ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану негіздерін жасауда мемлекеттік табиғи-қорықгық қор объектілерін зерттеуді атап өтуге болар еді.
Қарастырып отырған ... 30-ы ... ... ... ... ... ... қолдануға болады деп атап көрсетілген: жаратылыстану-ғылыми білімдер мен қорықтық жұмыстардың, ... ... ... мен табиғат байлықтарды тиімді пайдаланудағы жетістіктерді насихаттау мақсатыңда:
- тарихи мәдени мұра ретінде объектіні, табиғаттың өсімдіктер мен жануарлардың ... ... ... ... ... ... ... таныстыру мақсатында;
Жоғарыда аталынған мақсаттар ұлттық туризмнің ақпараттық ... ... және ... ... ... басылымдар мен жеке бағдарламалар міндеттерінен туындайтын маркетингтік стратегияға сәйкес келеді.
Ерекше қорғалатын ... ... ... ... қолданылуы 31 бапта қарастырылған. Онда:
- окулық экскурсияның өндірістік практика ... ... ... ... ... ... ісі жөніндегі, қоршаған ортаны қорғау мен табиғат байлықтарын ... ... ... ... ... ... мен қайта дайындауда пайдалануға болады делінген.
Бұл мақсаттар оқу-танымдық, оқу-ағарту туризмін, ғылыми туризмді және туризм индустриясына ... ... ... ... ... бапта ЕҚТА туристерді табиғаттық және тарихи-мәдени көрікгі орындарымен таныстыруға, тұрғындардың демалысын тиімді өткізуге пайдалануға болады делінген. Бұл аймақтарда туризмді ұйымдастыру үшін ... ... яғни ... ... көру алаңқайлары, дамылдайтын жайлар, транспорттарға арналған тұрақтар, палаталық лагерлер, қоғамдық тамақтану ... ... ... және т.б. ... ... жабдықталған орындардың болуы шарт.
Ерекше қорғалатын табиғат аймақтарындағы туристік рекреациялық қызмет сол жерлердегі қорғау тәртібімен енгізіліп, ҚР ... ... ... реттеліп отырады.
Ерекше қорғалатын табиғат аймақтарын шектеулі шаруашылықгың мақсаттарға пайдалану жөнінде заңның 33 бабында қарастырылған. Бұл бапта шаруашылық мақсатта ... ... ... ... ... дамыту) тек арнайы бөлінген орындарда ғана жүргізіледі деп атап өтілген.
ЕҚТА мемлекеттік қорықтық қордың объектілерін шектеулі шаруашылықтық ... ... тек қана ... немесе қоршаған ортаны қорғау жөніндегі Орталық атқарушы органның ... ғана ... ... жағдайда бұл аймақгарда территориялық органдардың мақсатымен қорықгық табиғи тепе-теңдігін бұзбайтын ... ... мен ... кәсіппен айналысуға шектеулі түрде рұқсат беріледі. Мұндай берілетін рұқсаттар туристік шаруашылықгардың ЕҚТА -да белгіленген тәртіп көлемінде демалу және рекреациялық ... ... ... ... ықпалын тигізері сөзсіз.
Табиғи-рекреациялық ресурстардың қолдану сипатына орай, оның мақсаты мен қорғау ... ... ... қорғалатын табиғат аймақтарына қатысты занда көрсетілген туризм мен ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге рұқсат береді немесе тыйым салып отырады. Мемлекеттік табиғи-қорықтық қорларды пайдалануда және Ерекше қорғалатын табиғат аймақтарында шаруашылықтық қызмет жүргізуге ... ... ... салатын шаралардың талдамасы туристік рекреациялық қызметті ұйымдастыру мен дамытудың ... ... - ... ... айқындауға мүмкіндік береді.
Ерекше қорғалатын табиғат аймақтарының жоғарғы категориясына жататын республикалық ... ... ... ... ... ... ... үйлер мен ғимараттар салуға, жалпы халық пайдаланатын ... ... су ... мен ... ... ... және басқа байланыс жабдықгарын орналастыруға;
- жер үсті немесе жер асты суларын қандайда бір болмасын шаруашылықтық мақсатта ... ... ... ... және орманды алқаптарды аңшылық шаруашылық мақсатында пайдалануға: аңшылық пен балық аулауға;
- арнайы рұқсатсыз коллекция жинауға табиғи ортадағы ... мен ... ... ... ... ... жүргізуге;
- арнайы берілген рұқсатсыз азаматтардың рұқсат етілмеген орындарда жүруіне (VII тарау, 35 бап, 1 ... ... ... ... ... тағы бір түрі - ... даму мен ... қорғау мақсаттарынан басқа адамның арқасынан физикалық және рухани жүкті түсіру.
Бұл тыйымдық сипаттағы жайға түсініктеме берер болсақ, ЕҚТА-ның мұндай ... ... ... инфрақұрылымы мен туризм индустриясын дамытуға коммерциялық мақсаттағы туристік-рекреациялық шаруашылықтық объектілерін салуға тыйым салынатындығын байқаймыз. деп талатын 37 бапта ... ... ... беріледі делінген:
- қорықтағы тәртіпті сақтай отырып, арнайы белгіленген орындарда мәдени-ағарту, емдік және туристік мақсатта іс-шаралар ұйымдастыруға;
- арнайы ... ... ... ... ғылыми-танымдық туризмді ұйымдастыруға және бұл үшін ЕҚТА-дантысқары маңайдан мәдени-тұрмыстық объектілер, яғни туризмнің инфрақұрылымы мен туризм индустриясының объектілерін ... ... ... ... отырғанай, әлемдік туризм нарығында маңызды орынды аса жоғары дамыған елдер қатарына жатпайтын да, бірақ өзіңдік мәдени құндылықтары мен табиғи ... бар ... ... алып ... Олардың шартты дамудың негізі болып туризм облысының дамуындағы белсенді мемлекеттік саясат болып табылады.
Экологиялық туризм ... ... ... арнайы формалар, тәсілдер және бағыттың жиынтығын құрайды. Экотуризм саласының дамуында экологиялық туризмді ... ... және ... ... маңызды рөлді атқарады.
Экологиялық туризм саласының тиімді басқарылуы негізінен қабылданған және де жаңа ... заң ... мен ... ... ... етеді.
Жаңадан қабылданатын заңдар немесе қабылданған заңдардың ... ... екі ... ... ... ... ... ресурстарын пайдалану, мәдени және тарихи ескерткіштерді қорғау, қаржыландыру, қаржы ағымын рационалды бөлу, қалпына келтіру және тағы басқа ... ... және ... ... негізін қамтамасыз ететін заңдардың жетілдірілуі.
Республикалық дәрежедегі маңызы бар, ... ... ... ие ... ... табиғат сабақтарында төмендегі қызметтерге рұқсат етіледі:
- қорықтық тәртіп қызметі іске асырылатын аумақта мемлекеттік табиғат қорықтары белгіленген қызметті жүргізуге: мемлекеттік ... ... ... байланыстың тәртіп аумағында, мемлекттік қорықгық қорға қандай да бір залалын ... ... ... ... ... ... ... мен объектілері ғылыми, окулық, мәдени-ағарту мақсаттарына пайдалануға рұқсат етіледі (51 бап, XII ... ... ... ... реттеуші режимдегі аймақтарында немесе арнайы пайдалану қарастырылады;
- туристік және ... ... ... ... ... пайдаланудың туризм мен рекреацияға қажетті түрлеріне рұқсат беріледі (VIII тарау, 40 бап, 2 пункт);
- туристер мен келушілерге қызмет ... ... ЕҚТА ... және рекреациялық мақсаттарда пайдалануды "Ерекше қорғалатын табиғат аймақтары жайлы" Қазақстан Республикасы Заңының VI таруы, 32 бабындағы 2 пункттерге сүйене отырып ... ... ... және дәстүрлі шаруашылық қызметімен байланысатын аймақтарда мемлекеттік қорықгың қор объектілерін пайдалану VI;
- тарау 33 бабына және VIII ... 40 ... 3 ... сай ... ... ... ... 1).
Жергілікті маңызы бар, сурет 1-ге сәйкес бойынша, ЕҚТА функциясын атқаратын ... ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғат аймағының жұмысының ерекшелігінің жеке даралығын анықтайтын ... бар, ... ... ... ... ... ... мен тәртіпке сай қолданылады, сонымен қатар ол жергілікті атқарушы органдардың табиғи және әлеуметтік экономкалық факторлар мен тұрғындардың қызығушылығынан ... ... шешу үшін ... ... басшылыкқа ала алады.
Қорықтық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... ... ... ... қорықтық қордың жекелеген объектілері ретінде оны табиғи жағдайында сақталынуы тиіс. Бұл аймақтарда мемлекеттік ... ... ... ... ... ... етілмейді. орықгық маңызы бар ЕҚТА-тарға арналып бекітілген табиғат ескерткіштерін ... ... ... ... оқу және ... ... ... ерекшеліктері" атты 37 бапқа сай жүргізіледі.
Қорғаудың дифференциалды режимдегі ЕҚТА-ға жататын мемлекеттік қорықтық аймақ территориясында мемлекеттік табиғи қорық пен мемлекеттік ұлттық ... ... ... жер участкелерінде мемлекеттік табиғи қорық қоры объектілерін ... ... ... ... ... ... маңызы бар ерекше құнды табиғи ресурстарды сақтап қалу үшін қорғаудағы ландшафтың табиғи ... ... мен ... ... қатысты кереғар әрекеттерге тыйым салынады. Бұл деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... жайлы" Заңының 28-30 баптарына сәйкес, сондай-ақ қорықтық режимдегі белгіленген участкелерде қызмет істеу шаруашылықтық қызметтің реттелетін режиміндегі көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... реттелетін тәртібі мен қатынастың тәртібіне негізделген ЕҚТА-ғы табиғат ресурстарын пайдаланудың ерекшеліктеріне сәйкес бұл ... ... ... оку және ... ... ... пайдалануға рұқсат етіледі.
Табиғат қорғау, ғылыми-зерттеу мекемесі дәрежесі қорғаудың дифференциальдық тәртібіне негізделген, ерекше қорғалатын табиғат аймағына жататын мемлекеттік экологиялық парктің жергілікті және ... ... бар ... ... және ... ... территорияда ғылыми, мәдени-ағарту оқулық тұрғыдағы, туристік қызметті ұйымдастыруға болады. Ал экспозициялық және ... ... ... ... мен оларды бағатындығын көрсетуге бағытталған, әкімшілік және шаруашылықтық-өндірістік аймақтарда туристік ұйым, мекеме, фирмалар мен музей, ... ... ... шаруашылық, шеберхана, зоологиялық дүкен және мемлекеттік зоологиялық саябақ мекемесінің кәсібіне сай келетін (VIII ... 53-55 ... ... ... қызметін ұйымдастыруға болады.
Табиғат қорғау, ғылыми-зерттеу мекемесі дәрежесі қорғаудың дифференциалдық тәртібіне негізделген ерекше қорғалатын ... ... ... ... техникалық бақтың жергілікті және республикалық маңызы бар өсімдіктерді өсіріп көбейтуге арналған территориясында ғылыми, оку, ... ... ... ... ... ... бөлінген аймақтарда: экспозициялық-туристерге өсімдіктерді көрсету үшін, ғылыми-құрылған банкілердегі ғылыми деректермен ұйымдастырылған музей, лектории, кітапхана және мұражай. Ғылыми және ... ... ... ... ... көрсетуге: әкімшілік және шаруашылықтық-өндірістік аймақтарда қосалқы шаруашылық шеберхана ұйымдастыру, гүлсәндік өсімдіктер сатуға мамандандырылған ... және ... ... бақ ... сай ... (ХІV ... 56-57-58 ... басқадай объектілердің қызметін ұйымдастыруға болады.
Табиғат қорғау мекемесі, статусы бар, қорғаудың дифференциалды тәртібіне негізделген ерекше қорғалатын табиғат аймағына жататын ... ... ... ... тұқымдастарды қорғауға өсіруге арналған территорияларында, мемлекеттік ботаникалық бақтардағыдай ғылыми, мәдени-ағарту, ... ... ... ... ... жағдайлар ретімен ұйымдастырылады (ХV тарау,81-90 баптар).
Арнайы мақсатта өсірілетін, осыған тән қорғаудың ... ... ... немесе шаруашылықтық қызметтің реттелуі тәртібімен қорғалған ерекше қорғалған табиғат ... ... ... ... ... және ... ... ие орман территориясында, мемлекеттік табиғат қорықтары, мемлекеттік ұлттық табиғат саябақтары, мемлекеттік орман ескерткіштері, аймақтың ерекше ... ... ... ... ... ... ... алқаптарын, ғылыми маңызға ие ормандар мен ғылыми-ағарту, оқу мақсаттарындағы және шектеулі шаруашылықтың ... ... да ... (XVI ... 62-64 ... ... қорғауға жататын субьалпілік ормандарды қамтитын мемлекеттік қорықтарда рұқсат етілген қызметтің барлығымен айналысуға ... ... ... бар ... ... ... құнды, немесе арнайы мақсаттағы су қорларына шаруашылықгың қызмет тәртібімен реттелетін ... ... ... ЕҚТА-ға жататын су қорларының тыйым салынуы мүмкін, оларды ішінара шектеулі немесе тыйым салынуы мүмкін, оларды пайдалану арнайы ережелермен сай ... (XVII ... 65-66 ... ... ... ... ... немесе халықаралық маңыздылығы жеке ЕҚТА ретінде белгіленген табиғи немесе ... су қоры бар, ... ... ... ... де қамтитын мол өсімдіктер өсіп, жануарлар мекендейтін әсіресе суда жүзетін құстардың ұя салып, жыл мезгілдеріне сай ұшып келіп ... ... ... қызметті реттеу тәртібі мен қорғаудың қорықтық тәртібі белгіленіп, ... ... суда ... ... мекендейтін белгілі орындарын қорғау мен қалпына келтіруді камтамасыз етеді. Әрбір халықаралық маңызы бар сулы-бетпақты орындарды ... және ... ... мақсаттағы туризмге пайдалану осы мәселе бойынша жасалынған халықаралық келісімге сай бекітілген жеке ережелерге сәйкес жүргізіледі (XVIII тарау, 67, 68 ... ... ... және ... ерекше құндылықтарға ие ерекше қорғалатын табиғат апатына жататын шаруашылықтың қызметі құқықтық тәртіпке негізделген жер қойнауларына:
- ... ... және ... жер ... ... ... ... кездесетін тау жыныстары, минералдар мен метеориттер, өсімдіктер мен жануарлардың ... ... ... ... ... жер ... ... рельефі, жайылымдар, үңгірлер, арналар, сарқырамалар мен туризм және рекреацияға ерекше көрік беріп тұратын жер беті ... ... ... ... ... және ... ... сирек те бірегей қасиетке ие жер асты сулары мне олардың сыртқа ... ... ... мәні бар ... ... сурет, петроглифтер ежелгі тау кені орындары бар жер ... ... ... Бұл аймақтарда жоғарыда аталған мемлекеттік табиғи-қорықтың қор объектілерінің құруына әкеліп соқтыратын әрекеттердің ... ... ... Осы туристік-рекреациялық мақсатта пайдаланылатын объектілерді қолдану;
- ерекшеліктері әрбір ЕҚТА ... ... ... ... (XIX тарау, 69-70 баптар);
- Халықаралық туризм мен туризмнің инфрақұрылымы мен индустриясын дамытуға шетелдік инвестролар тарту КР ерекше қорғалатын табиғат ... ... ... ... ... ... ... жайындағы Заңының "Ерекше қорғалатын табиғат аймақnарындағы халықаралық ынтымақтастық" деп аталатын XXXV таруының 87-88 баптарына сай ... ... ... ... рекреациялық ресурстарымен, туризмнің әртүрлі түрлерін дамытуға қолайлы ... ... ... ... ... Бұл ... ... мен ұлттық саябақтардың территорияларынан, ерекше қорғалатын табиғат аймақтарынан арнайы туристік мақсаттағы орындар ашу қажеттігі туындайды. Әлемдегі көптеген ... ЕҚТА ... ... ... ... оны осы ... ... мәселесі әлі даулы күйінде қалуда. Қорықтық аймақтардың ... ... ... ... қорықтық территориялар арналған мақсатқа қарсы статуысына карама-қайшы келеді. ... та ... ... ... функцияларын қатар тиімді ұйымдастыра білуде тәжірбие жинақтаған жерде ... ... ... фактілері аз болады, ал табиғат қорғау саласындағы, туризмнің өзіндік әсері бар тартушылық жұмыстары жұртшылықтың ЕҚТА ... және ... ... ... ... ... ... - ресурстардың туризмнің нақты түрлеріне және демалысқа сұрану дәрежесін анықтайтын қажет.
Табиғи ресурстардың сыйымдылығы, дарынды жіберу ... ... ... және ... топтардың белгілі уақыт ішінде ұзақ демалу сұраныстарын қанағаттандыратын қажеттілік.
Туризмнің дәл түрлеріне ... ... ... ... табиғи ресурстарға сыйымдылықтың нүктесімен анықталады. Олар сыйымдылықты анықтайды [29]
Атрактивтік (француз тілінен séduction - табиғи) ресурстарды өзіне тарту шақыру ... ... ... әркелкілігі арқылы беріледі. Табиғи ландшафтарды эстетикалық бағалау табиғатты ... ... - ... ... ... мінездемесінің мүшесі болып табылады [30].
Табиғи ресурстардың мақсаттылығы - бұл әлеуметтік-экономикалық бүгінгі ... ... Бұл ... ... шаруашылық салаларымен салыстырғанда белгілі аумақтағы туристік саланың беретін эксплуатациясы.
Табиғи ресурстардың беріктігі - белгіленген туристік зоналар және ... ... ... эксплуатациялық жүктемесінің ұстамдылығын айтамыз. Олар өзіндік өндіріс және ... ... ... ... және ... ресурстардағы әртүрлі болжамдағы ресурстарды пайдалануды көрсетеді. Табиғи объектілер және ... ... ... ресурстар емес екендігін айтуымыз керек. Туристік шаруашылықта олар еңбектік пән ... ол ... ... ... ... өндірісттің азық-түлігі ретінде шығады. Табиғи объектілер және кешендер туристік-рекреациялық іскерліктің қажетті шарт ... ... ... ... ... ... қызмет ету өндірістік мақсаттан қолданудағы жетекші факторлардың бірі болып табылады. Табиғи шарттардың мінездемесі туристік кешендердің даму ... ... және ... ... ... ... ... туристердің өздеріне қажетті демалу аудандары мен саяхаттық маршруттарды белгілейді. Таңдаулы болып табылады. Туристік шаруашылықгы дамытудағы маңызды мәселе берілген территорияның басқа да ... ... ... өте ... ... ландшафтың негізгілерін және климаттық шартты өсімдіктер әлемінің әртүрлілігін аң аулау және ... ... ... және сонымен бірге әртүрлі активті спортық және демалыстың түрлерін ескереді. Сонымен бірге туристер жергілікті таулы рельефтердің әсемдігін ... ... ... ... ... ... сұңғатты пейзаждармен өзіне тартатын сауықтыру таулы ауасы және альпинизм, тау шаңғы спортымен ... үшін ... ... ... ... береді.
Туристік-рекреациялық ресурстар тарихи дәрежелік болғандықтан, олардың дамуы құрылуымен өзгеруімен рекреационды сұраныстар ... және ... ... ... болуынан келіп шығады. Табиғи мәдени және этнографиялық ... ... ... бар ... оларды оқып үйренудегі және бұрынғы заманда сақталынған танымдық туризмге деген туристік сұраныстар өте көп.
Экологиялық негізгі мақсаты - адам ... ... яғни ... ... және тұтыну әрекеттері мен табиғи байлықтардың даму сәйкес-тігін сақтай отырып адамның рухани ... ... ... ... ... ... ... табиғи объект, олай болса оның барлық болмысы табиғатпен тығыз байланысты болу қажет. Бұл мәселе қазіргі экологиялық ... ... ... ... ... ... прогресс жетістігінде адамзат табиғатпен белгілі бір мөлшерде алшақтап кетті. ... ... адам ... ... ... ... потенциалы төмендеп барады. Сондықтан қазіргі кезде адам ... оның ... және ... күшін орнына келтіру, ұлғайту немесе тұрақтандыру қазіргі экологиялық сәтсіздік заманында өте ... ... ... Адам ... интеллектуалдық мүмкіншіліктерін табиғат аясында ғана көтере алады.
Демалыс үшін ең ... орта - ... ...
Ұлттық парк дегеніміз - ландшафтарды қорғау мен ... ... ... объект. Яғни ұлттық парктерде табиғатты қорғау халықтың тынығуын және жаппай туризмді ұйымдастыру мен ұштастырылады. Бұлар, әдетте, табиғат ресурстарын ... пен ауыл ... ... ... аса үлкен территория. Ұлттық парктерге қызметтің алуан түрі көрсетіледі [32]
1-ші тарау бойынша қорытынды.
Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... ... жоғары рентабельділігін қамтамасыз етеді. Туристерден түсетін кіріс ... ... пен ауыл ... ... ... ... ... пайдаланудан алуға болатын пайдадан асып түседі. Мысалы, қорғалатын аса зор ... ... ... ... (АҚШ) ... туристердің қатынасынан түсетін пайда осы орындардағы бүкіл ағаштың бағасынан он есе жоғары. ... ... ... ландшафтардың, өсімдіктер мен хайуанаттардың, сирек кездесетін әрі бағалы түрлерінің сақталуын қамтамасыз етеді. Сонымен бірге демалыс пен туризмнің де тамаша орны ... ... ... ... баптауға кететін шығындарын толық ақтап, едәуір кіріс кіргізеді.
2 ҚОРҒАЛАТЫН АЙМАҚТАР - ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТУРИЗМ ... ... ... ... ... туристік мүмкіншіліктерін сараптау және рекреациялық құндылығын анықтау
Ұлттық саябақтардың Қазақстан бойынша қажеттілігі көп уақытттан бері басталған мәселе. Ұлттық парктің орналасқан орны ... ... ең әсем ... ... ... ол ... ... Заказник көрікті Баянауыл тауларын, Жақсыбай, Сабындыкол, Торайғыр көлдерін, Баянауыл, Далба орман шаруашылықтары мен көрші ... ... ... ... қамтиды.
Парктің көп бөлігі жер бедеріне, өсімдіктер мен жануарларына зиян келтірмеу мақсатын көздейді. ... ... ... ... ... жаз ... демалыс пен туризм үшін ең қолайлы және сұлу өлке ... ... ... ... этнографиялық, тарихи ескерткіштерімен әйгілі. Бұл жерде көне заман зираттары, көмбелер, халық күресінің көріністерін көрсететін бейнелер және орта ғасырдағы қоныс ... ... ... бар. Ұзақ ... пен ... ... ... көлдеріне орналастырылған. Ол жерге үлкендер мен балаларға арналған 5 мың демалушыларды қабылдайды. Сонымен қатар 20 мың адамды ... ... ... ... ... ... ... мазмұны 5-бөліктен тұрады.
Активті демалушылардан, табиғи кешеннен, қызмет көрсетушілерден, техникалық құрылыстар, басқару орындарынан тұратын ... ... ... ... бойы Қазақстанньң экожүйесіне адам қолы тимеген, бұған қазақтардың көшпелі өмірі мен территориясындағы тұрғындардың аздығы себеге болды. Бірақ XX ... ... ... ... ... ... ... байлығын иеру қарқынды жүрді, бұл өз кезінде ел территориясындағы экологиялық жағдайдың ... ... ... мен өсімдіктер әлемігнің күрт нашарлауына әкелді. Қысқа уақыттың ішінді Қазақстан территориясын ... ... аты, ... және ... ... ... ... Бүгінгі күні қар барысы, гепард, дудақтарға жойылу қаупі төніп түр. Бракоьерлер сыйлықтардың санын азайтты. ... ... ... ... ... бүркіттер мен қырандардың жойылу қаупін туындатты. Сандық экономикалық және өндірістік көрсеткіштерге жету барысында экожүйелердің тұрақтылығың, ескермеу, ... ... ... төмендігі, қоршаған орта туралы ақпарат пен білімнің жетіспеуі республика территориясындағы экологиялық ... ... ... ... күні ... орта кез ... ... сезімтал. Қазақстанның табиғи ортасының қазіргі жағдайы дабыл қағып, табиғат пайдалану қағидаларына түбірлі өзгерістер енгізуді талап етеді. Табиғи экожүйелерді ... ... және ... ... ... үшін, еліміздің экономикасының қажеттіліктері мен табиғатты қорғау арасындағы оңтайлы баланыс стратегиясын әзірлеу арқылы елдің ... және ... даму ... ... енгізу қажет.
Ұлттық саябақтағы ұйымдастыру, орналастыру және міндеттерін белгілеуде ЮHECKO жанындағы халықаралық табиғат қорғау ұйымының (ТМД-ң) ... ... ... мен техника жөніндегі мемлекеттік комитеттің 1981 жылғы арнайы қаулысы басшылыққа алынады. Эталондық табиғат резервтерінен ұлттық саябақтардың негізгі ... оның ... ... ... ... ... ... территориясы үшін ең соңғы эстетикалық талғамға жауап бере ... ... ... ... кешен алынады. Территория көлемі табиғи-территориялық кешенге сай, экономикалық нұсқан келтірмейтіндей мөлшерде белгіленеді. Әрбір халықаралық маңызды ұлттық саябаққа ЮНЕСКО - ның ... ... ... талаптарына сай ерекше қорғалатын территориялар бөлімдері суретте көрсетілген (сурет 2).
РЦ
О
С
З
Р
Г
РЦ
О
С
З
Р
Г
Сурет 2. Қорғалатын аймақтардың бөлімдері [34]
Сурет 2-ге ... ... ... ... ... - ... байлығы қорғалуға тиіс территория;
С - қорғалатын ортаны ... ... ... - ... ... ... тиіс ... тас мүсіндер, тастағы жазулар т.б.;
Г - зоологиялық және ботаникалық кынды турлер ... ... ... - ... ... - ... ... - туристік өлкетану.
Ұлттық саябақ - табиғаттың ... ... ... ... ... жойылып бара жатқан жануарлар мен өсімдіктер түрлерін, олардың қолайлы ортада ... ... ... ... ... бірге табиғаттың әсем жерлерін ғылыми мақсатта сақтауға негізделген.
Оның негізгі мақсаты: урбанизацияға ұшырамаған биогеоценозды адам ... үшін ... ... саябақ аумақты жерді қорғау мен пайдаланудың ерекше ұйымдасқан формасы. Табиғат байлығы мен тарихи ескерткіштері бар бұл жерге ... ... ... мыңдаған адамдардың әрқайсысы қонақжайлық кең қамтамасыз етілуі тиіс. Демалуға келген қонақтар жылдың қай маусымында келсе де табиғат сұлулығының біркелкі ләззәт алуы ... ... - ... ... ... ... ... адам денсаулығын жақсарту қасиеті бұрыннан белгілі жағдай. Сондықтан да кейінгі жылдары ... мән ... отыр [35] ... ... ... және кәдімгі демалыс сауық - сайран парктерінен ерекшелігіне келер болсақ, ... адам ... ... ... адам баласы табиғаттың ерекшеліктерін көре алады. Қорық-тар негізінен азайып немесе жойылып бара ... түр ... ... ... ... Ал, ... демалыс сауық - сайран саябақтарында адам баласы ... ... ... ... ... ... ... деген жүрмейді, айқай шу деген болмайды.
Ұлттық парктердің құрылымы үш бөлімнен тұрады.
* Мониторингтік - ... ... ... - ... ... адам ... тыйым салынады. Ол тек ғылыми бақылаулар жүргізілетін білік. Яғни онда табиғи ортаны уақыт бойынша ... ... ... ... ... ... іске ... Әкімшілік бөлікте демалушыларға қызмет көрсету мақсаты жүзеге асырылады.
Баянауыл таулы - орман массивіне таулы және ... он бір ... ... ... ... ... қозғалмалы зона. Аймақтың 77 процентін қамтиды. Бұл ландшафты - экологиялық сипаттама және ландшафтық участіктерді, ... мен ... ... ... бара ... ... ... келтіру мақсаты көзделеді. Қорғармалы аймақтардың өздерінің ерекшеліктеріне қарай зона тармақтарына бөлінеді:
- қорық режиміндегі зона тармағы;
- қорықша режиминдегі;
- ландшафты біртіндеп ... ... жас ... ... бөлігі.
2 Демалыс рекреациялы зона. Аймақтың 15 процентін қамтиді.
Табиғи ортаны сақтау және оған адам жіберуде күшті қадағалау мақсатымен аймақ белгіленген ... ... ... ... ... рұқсат етіледі. Ондай маршрут Баянауыл және Баян тауы ... ... Ол ... ... ... және ... ... көп. Екінші бір маршрут Біржан мен Торайғыр көлінің маңында орналасқан.
Өз кезеңінде зона ... ... ... ... мен ... ... ... туризм мен экскурсиялық, яғни интенсивті түрде адам қатынайтын зона ... ... ... ... үшін рұқсат етілетін жер;
- парктің буферлік зонасы;
- экскурсиялық танымдық зона.
Саябақтың солтүстік - ... ... ... 2,3 мың/ га ... алып жаты. Ол жерге адам кедергісіз жиі жібереді, бірақ белгілі бір уақыт немесе маусым ... ... ... ... жасанды алаңдар, үңгірлер кешендері орналасқан. Жасыбай көліне қарай атты ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімдік демалыс базалары орналасқан. Ол жерлерде адамдарға саңырау құлақтар ... ... ... ... [36].
3 ... ... ... 8 процентін алып жатыр. Демалыс кешендері, инженерлік құрылыстар салынады, бірақ олар ... ... ... жағдайда болу қажет. Бұл зонада адам көп ... ... ... ... ... ... және спорттық орталықтар, шаруашылық кешендік объектілер орналасқан. Бұл бөлік төмендегідей зона тармақтарына жіктеледі.
- экскурсиялық танымдық ... ... ... яғни адам жіберу шамалы зона тармағы;
- қоныстық ... ... ... ... тауаралық аңғарлармен бөлінген жатаған таулар мен ұсақ шоқылардан тұрады. Олардың орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500-600 м ... ... ... ... ... ... орташа биіктігі 500-700 м. Тек кейбір таулар қатарына жатқызуға болады (Ақбет -1027 м, Жасыбай-869 м, Сары-тау - 747 м, ... ... ... ... жолдардан, төбешіктерден және биіктігі 350-500 м жететін сүйір тастардан тұрады. Аймақтың рельефі жалпы алғанда тар аңғарлар, ... ... тік ... жарықтармен айғызданған.
Қазіргі кезде рельефінде шөгінді жыныстардың суысуы, аккуляциялық процестер орын алған. Бұл жерде рельефтің үш типі ... ... жер ... ... көне беттің біртегіс эрозияға ұшырамауына байланысты әр түрлі дәрежеде тілімделген. Оның кей жерлерінен ... ... ... нәтижесінде жер бетіне шыққан гранитті интрузиялар жалпы рельефі ... ... ... ... тұрады. Бұл жер бедері негізінен аймақтың солтүстігі мен ... ... тән. Бұл ... ... ... қыраттар көп таралған. Олардың кейбіреулерінің биіктігі 1000 м дейін жетеді. Қырат аралық ойыстар мен ... тік ... ... ... Тау беткейлері қылқан жапырақты ормандар мен ал етектері жалпақ жапырақты ағаштар, бұталармен көмкерілген. Кейбір жалаңаш құздар ... ... ... әр ... жер ... формаларына ие болған.
Екінші, эрозиялық-мүсіндік-денудациялық жер бедері ұсақ шоқырлардан, денудацияланған эрозиялы ... ... Ұзақ ... рельеф жағдайында олардың биіктігі 500-700 м арасында болады. Беткейлердің аралары жатаған сайлармен және ... ... ... ... ... эффузивтік болады. Ұсақ шоқыларының биіктігі 280-350 метрге дейін жетеді. Ұсақ шоқылардың төбелері де су айрықтары болып есептеледі және қышқыл эффузифтер ... ... ... тұрақты келеді. Сырттан қарағанда біратты формалы. Жартастары түйетайлы, аралары кең ... ... ... Орта ... ұсақ ... ... мүжілуге тұрақты келеді. Олар бір-бірімен ұзын аңғарлармен ... ... ... ... - ... шөгінділермен жабылған. Жатаған ұсақ шоқылар негізінен эффузивтік шөгінді жыныстардан тұрады. Олардың биіктігі 15-50 м. айналасында болады. Үшінші, денудациялы аккумулятивтік рельеф. Көне ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл рельеф формасына өзен аңғарлары мен уақытша сулар, терассалар тән [37]
Аймақтың геологиялық тарихи ұзақ уақытты қамтиды. Бұл жерлерде әр ... ... және ... ... ... отырған. Өте күшті суланудың әсерлері төменгі және орта ... ... ... ... девонның аяғында вулканизм сөніп орнына шөгінді жыныстардың жинақталуы орын алған. Сөйтіп құрғақ климатты аймақта көлдер ... ... ... геологиялық құрылымына әр түрлі жастағы иффузивтік - муфтық шөгінді және интрузивтік тыныстар тән. Оның ... ... ... төрттік дәуірдің борпылдақ жыныстары жауып жатады. Палезойдың кембрилік ... бұл ... ... ... және ... туфтар, ящмалық кварциттер, құмшауыштар, алевролиттер кездеседі. Оның қуаттылығының 1000-1700 метрге ... ... ... ... оңтүстігінде және солтүстік - шығысында кең тараған. Олар сұрғылт ... ... ... порфориттерден және туфтардан тұрады. Жалпы қуаттылығы 700-800 метр. Бұл жыныстардың тереңдігі 40-50 м жететін көптеген жапырақтарға бөлінген. Ордовик құрылымдарының кей ... ... ... қуаттылығы 950-1350 м жетеді. Территорияда ең көп таралған девондық шөгінділер олар ... - ... ... - ... ... ... Жыныстары порфирилер, порфиттер, туфтар, құмшауыттар, конглемераттар извесняктар, түсті мергелдер, сазды немесе көмірлі сланецтерден ... ... ... м. жетеді. Төрттік шөгінділер бар-лық жерлерде таралған. Олар көбінесе қазіргі ... - ... ... және ... ... ... ... кездеседі. Қуаттылығы 10-12 м. жетеді. Литологиялық құрамына қарай бірнеше қабаттардан ... ... ... ... малта тастар, қой тастар, құмшауыттар, саздар өте көп кездесед. Төменде Баянауыл ұлттық саябағының табиғат жағдайы мен рекреациялық ресурстары көрсетілген ... ... 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... ...
1- ... ... зона тармағы.
2- заказник режиміндегі.
3- ландшафты біртіндеп қалпына келтіру режиміндегі.
4- жас ... ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсету орталығы.
6- туризм мен экскурциялық түрде адам қатынайтын зона тармағы.
7- қысқа мерзімдік демалыс үшін ... ... ... ... ... зона.
Қорғалатын рекреациялық зона:
9- экскурсиялық танымдық туризм зона тармағы.
10- энтенсивтік туризм яғни адам жіберу зона ... ... ... ... ... ... ... 3. Баянауыл ұлттық паркінің аймақтық жіктелуі [38]
Баянауыл ұлттық паркінің сурет 3-ге сәйкес бойынша, аймақтық жіктелуі ... ... ... өте көп. Олар әр ... ... ... ... химиялық және минералдық құрылымдары алуан түрлі болып келеді.
Ірі интрузиялардың бірі ретінде жоғарғы полезойлық ... ... ... ... ... Интрузивтік массивтер локолит, күмбез тәрізді кейде сүйір төбелі массивтер пайда етеді. Интрузивтік кешендердің негізгі заңдылығы неғұрлым қышқыл және ұсақталмаған ... ... ... - гиялық жасы жас болады. Мысалы, жоғарғы полезойлық кешендер, кварцит - тер, ... ... және ... тұра. Ал, орта және жоғарғы полезойдың кешендері сілтілік ... ... ... Геологиялық құрылымның алуан түрлігіне байланысты және климат ерекшеліктеріне қарай физикалық мүжілулер, судың эрозиялық және желдің дефляциялық әрекеттері өте ... орын ... ... ... ... ... ... физикалық мүжілулер алады. Соған байланысты территорияда табиғи тас ерекшеліктері таралған.
Бұл аймақта температура аумақты өте ... ... ... ... ... минимум - 470С, 480С-ге тең, ал максимум +350С,+400С арасы. Температураның осылай ... ... ... ... біркелкілігі бұзылады. Судың әсерінен үңгірлер, бағаналар, пирамидалар және басқа да адам және жан - ... басы ... ... ... ... кең ... ... әсерінен тау жыныстарының жарықшақтауы әсіресе пластинка тәрізді тігінен жарылулар көп байқалады. Климаттың құрғақ болуына байланысты рельефтің теріс элементтерінде ... ... қар ... кезде мұндай жерлерде сорлар қалыптасады. Территорияның батпақтануы өзен жағалауларында және көл маңайларында тараған. Көлемі 30-50 ... 200 м-ге ... ... ... ... ... ... 5 м-ге жететін батпақтар бар. Су эрозиясының әрекеті жоталардың экспозициясына бағынышты болады. Оң жақ беткейлерге күн жақсы ... ... ... ... ... Сондықтан бұл жерлерде су эрозиясының әрекеті жоталардың ... ... ... Оң жақ ... күн жақсы түсетіндіктен өсімдік жамылғысы жақсы жетілген. Сондықтан бұл ... су ... ... ... ... Ал, ... ... жағдай керісінше болады [39]
Табиғат жағдайлары мен табиғи ресурстары және ландшафт ерек - шеліктері. Жасыбай көлінің терістігіндегі таулы жотадан бөлек, жер ... - нан ... ... ... ... биік шың 320 м дәл ... ... алуан түрлі табиғи оюлармен, ғажайып бейнелермен өрнектелген, белбеумен белуарынан айналдыра тартылған. Шыңның етегін айнала аққан бұлаққа қайың, терек, ... - ... ... ... Маңайы жидекке, қаптап бойлап өскен жұпар иісті, түрлі өсімдіктерге ... ... төрт ... тік және беті жылтыр, тұлғасы жұмыр. Сондықтан бұл шың басына әдейі дайындалған альпинистер болмаса, ... адам ... ... ... ... ... оңтүстігінде Баянауылдың экзотикалық жартастары дала зонасында ерекшеленіп көтеріңкі келетін гранит массивтерімен ажыратылады. Эолдық процестер көптеген жартастарға экзотикалық келбетін қалыптастыра ... ұзақ ... бойы ... ... ... өзгертті. Жартастардың ішінде жартасы Баянауылға ерекше көрініс берген. Одан басқа таңқаларлық ... , , , және т.б. ... аты ... ел ... ... Аңыз бойынша Құсайын атты құсбегі - аңшы ғана шың ... ... ... ... алған. Кейінгі уақытта бұл шыңды атап, туристер тамашалап, талай рет республикалық альпинистер жарысы да өткізіліп отырылған.
Бұдан әрі жол ... ... ... ... зәулім келген, хан ордасындай көк қарсы алады, оның оң қанатында аспан астында ... ... ашық ... ... ... ... сымбатты балкондармен шектелсе, оң жақ үстінен құрметті үлкен ... ... жеке ... өңірінен адамның тасқа салған суретін, ежелгі қазақ қоныстарының орнын, Қасиетті Әулиетас үңгірін кездестіруге болады.
аталған бұл ... тас ... ... соншалықты, қасына келген адам бас киімі түскенше шалқайып, тастың шыңына көз салар. Еңкейе қараған таудай басын қылтиған ... ... әзер ... ... ... желкесіне құлай біткен, жалтыраған таз басының дәл төбесінде шөгір қарағаннан біткен жалғыз тал шашы ... ... шашы шот ... ... ... көзі шатынап, қоңқия біткен құс мұрыны істіктеніп, тіссіз кемиек ауызы ырсиып, кеңкілдеп күліп ... ... ... бірге күлмейтін жан болмайды.
Ақбеттаудың баурайында айнадай жарқырап жатқан, мөлдір суының бетінен әсем ... ... ... ... ... көгілдір көркем Торайғыр көлінің түстік жиегінде жарқабағы қораптана бітіп, найзадай үшкір басы Ақбеттаумен таласқандай ... ... биік шың тұр. ... ... ... келген сұлу Сәкен осы шыңның басында көгілдір ... ... ... ... сұлу Ақбет тауын таңдана тамашалап, осы ортада туып өскен, қазақ даласына мәлім атақты сері-әнші Жарылғапбердінің ... ... ... ... сұлу ... әнін қоса ... Сол ... бұл шың аталып жүр.
Жасыбай көліне келер жолдың бойында, тау ... ... жеке дара төбе ... шың құзы тұр. ... ... ... баса ... түсі салқын қырға қыранша көзін тігіп, өлкеде жатқан елінің ... ... ... артындағы ақылшысы қаба сақал, абзал жүзді осы өлкеде бейбіт жатқан еліне, сұлу табиғат ортасына мерейі қанып, маужыраған ... ... көз ... Қос ... сыртындағы өлкеде бейбіт өмірдің белгісіндей тас шыңы тұр:
- спелео-альпинизм (Найзатас, ... ... ... ... ... т.б );
- діни ... Жүсіп Көпеев сынды қасиетті адамдардың мазалары, әулие бұлақ сияқты қасиеті мол бұлақтар т.б.);
- тарихи - мәдени (тастағы жазбалар, ... ... ... ... ... оқиғалар);
- велотуризм (Жасыбай жол торабында) және т.б. ... ... ... ... ол үшін ... ... ресурстар жеткілікті.
Туристік-рекреациялық ресурстарының көп бөлігін белсенді және ... ... ... ... ... тиімді экономикалық мақсатта пайдалануға болады. Өлкенің туризмді дамыту ... ... ... ... ... ... ... туризм индустриясын жасай отырып, туризмді эканомиканың кірісті саласына айналдырып, халықаралық туристік рынок шығаруға қабілеттілігін арттыру;
- өлкенің ... ... ... ... - тарихи және табиғи рекреациялық ресурстарды сақтау мен ... ... ... ортаны қорғау шараларын қамтамасыз ету және мәдени мұраны сақтау;
- ... ... ... ынтымастықты дамыту;
- туристік іс әрекеті мемлекеттік реттеу.
Курорттық маусымның ұзақтығы 102 күнге / 25 ... - 4 ... / ... ал ... маусымының ұзақтығы 31 күнге / 3 маусым - I тамыз / дейін созылады.
Территорияның ... ... ... ... ... ... және климаттық әсері зор. Бұл территорияда негізгі орын алатын Баянауыл және Жаманауыл массивтері, олардың беткейлері өте күшті ... ... ... ... эрозиялы аңғарлармен бөлінген.
Баянауыл таулы аймағының гидрографиялық жүйесі сулары мөлдір әрі тұщы, көлемдері үлкенді-кішілі келген, тау қойнауларының ... ... ... ... 15,3 м2 9 ... ... тау ... ағатын 21 ұзынды-қысқалы тау бұлақтарынан тұрады. Шағын өзендер қар және жер асты суымен қоректенеді.
Таулардың маңында жарылымдардан тұрақты бұлақтардың көздері біршама ... ... кең ... мен ... ... ... ... 360 терең скважиналардың 10-нан астамы 15-20 л/сек деңгейдегі мол су көздерін ашқан [40]
Мемлекеттік табиғи ұлттық парктің территориясында 9 көл бар. Ең ... ... 7,4 км2, ... ... 9,5-10 м суы ... ... ... 3,7 км2 тереңдігі 14-14,5м суы тұщы, Торайғыр көлі-көлемі 1,9 км2 тереңдігі 7,5-8 м суы ащы, ... 1,0 км2 ... 4,5-5 м суы ... ... ... ... тұратын беткейлеріне көрініс беретін тасты жағалар.
Баянауыл тауының түстігін ала таулы аймақтың ортасында көлемі кең, ... ... сары ... ... ақ ... атқан д / о қ.Екібастұз
2,65
6
Д / о- > қ. Павлодар
3
ААҚ ЗМК д/о қ.Қарағанды
3,05
4
ЖШС > д / о қ. ... ... ... ... мекеме д/о қ.Павлодар
5,119
9
Д / о - ... > ЖП ... К ... ... Т. д /о
0,63
2
Д/о ЖП Дюсекеев А. қ. Астана
0,1
2
ЖП Рахметова М.Д ...... ЖШС ... ... ... ... ферросплав заводы д/о қ.Ақсу
10,41
13
Д/о ЖШС қ.Екібастұз
12,0
4
Д/о Айнұр ЖШС Баян - Су ... ЖШС қ. ... ... ... даму ... ... ... ауыл округі
0,06
1
Д/о АҚ Баянауыл ХПП
9,30
Х
Д/о ЖШС Алем - ... ... ... ... ... Мэс
0,1726
1
Д /о Хакназар ЖП Омаров А. қ.Екібастұз Қөш. Энергетиктер 75 / ... ... Б1 ... ... ... мен демалушылардың келулері бойынша салыстырмалы сандары [25]
Демалыс үйлерінің атауы
Сыйым-дылығы
2012 ж. демалушылардың ... ж. ... ... ж. ... ... комитеті
8
480
550
610

10
600
650
720

180
10800
11700
12500

230
13800
14950
16300

40
2400
2600
2700

126
7560
8190
8700



180
100
450
10800
6000
27000
12200
6500
29250
14300


180
18
10800
1080
11800
1170
6800

65
3900
4225
31300

47
2820
3055
12200

16
960
1040
1320

180
10800
11700
4350

25
1500
1625
3400

18
1080
1170
1130

28
1680
1820
12500


Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қорғалатын табиғи територияларды экотуризм дамыту ерекшеліктерін таңдау43 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
«туризмдегі экобағыттарды ұйымдастыру және жоспарлау»30 бет
Алматы облысының экологиялық туристік бизнесті дамыту перспективалары77 бет
Жақсартқыш дақылдарды таңдау7 бет
Кологиялық туризмнің Қазақстандағы дамуының алғышарттары мен перспективалары45 бет
Экологиялық туризм географиясы20 бет
ҚР аймағын дамыту стратегиясының негізгі бағыттары және олардың ресурстық қамтылуы3 бет
Delphi дің мультимедиялық мүмкіндіктері12 бет
Delphi ортасындағы графиканың мүмкіндіктері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь