Әлеуметтік саясат не үшін керек? (әлем және ҚР тәжірбиесі)

Әлемдік даму аренасына қадам басқан кез келген мемлекет өз қоғамының мүшелерінің барлық қажеттіліктерін қанағаттандырып, жаңа биік белестерге қадам басуға әрекет жасайды. Бүгінгі таңда әлеуметтік мемлекет болып табылатын көптеген әлем мемлекеттері үшін әлеуметтік саясаттың айқын басым бағыттарын анықтап, салиқалы әлеуметтік саясат жүргізу, халықты әлеуметтік қорғаудың өзіндік моделін қалыптастыру стратегиялық маңызы бар мәселе болып отыр. Әлеуметтік саясаттың басым бағыттарын анықтау арқылы мемлекет ең алдымен негізгі халықтың қажеттіліктерін анықтап, саясатты сол арнаға бағыттайды. Демек, тиімді тетіктерін табу арқылы қоғамның әр түрлі топтарына, таптарына, әсіресе әлжуаз әлеуметтік қорғауды қажет ететін топтарын әлеуметтік қорғаумен қамтамасыз етеді. «Әлеуметтік саясат» ұғымын теориялық-методологиялық талдау бұл саланың ғылыми негіздемесін орнықтырады. Ал әлеуметтік саясаттың негізі әлеуметтік қорғаудан бастау алса, әлемнің көптеген мемлекеттерінде халықты әлеуметтік қорғаудың модельдері (Скандинавия елдері моделі, Жерорта теңізі елдері моделі, Чилли моделі және т.б.) қалыптасып үлгерді. Осы тұста Қазақстан Республикасының әлеуметтік қорғау жүйесінің әлем елдерінің озық тәжірбиесі негізінде өзіндік моделін жасап келеді. Десек те, қоғам түрленіп, нарық құбылып өзгерген сайын Қазақстанның да басқа мемлекеттер сияқты әлеуметтік саясатын жетілдіріп отыруы заңды құбылыс болып табылады. Бұл ғылыми жұмыстың негізгі мақсаты - әлеуметтік саясаттың теориялық аспектілерін ескере отырып, әлемдік тәжірбиеге үңіліп, Қазақстан Республикасының әлеуметтік қорғау жүйесіндегі бағытын анықтау. Әлеуметтік мемлекеттің қалыптасуы мен дамуы азаматтық қоғам, демократия, гумманизм, құқықтық мелекет, еркіндік пен теңдік мәселелерімен тығыз байланысты. Әлемдік тәжірбиеде әлеуметтік мемлекеттердің қалыптасқан классикалық үлгілері мен мынадай белгілері бар:
        
        Қызметкерлер, олардың отбасы мүшелері мен мүлкі Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекет қорғауында болады.  
64-бап. Қызметкерлерге ... ... ... ... және ... қамсыздандыру
1. Қызметкерлерге ақшалай үлес Қазақстан Республикасының Президентi бекiтетiн мемлекеттiк бюджет есебiнен ұсталатын Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... жүйесi негiзiнде белгiленедi және ол ақшалай қаражат пен қызметтi өткерудiң ерекше жағдайлары үшiн Қазақстан Республикасының ... ... ... қамтиды.
2. Қызметкерлердiң ақшалай қаражаты лауазымдық айлықақыдан және арнаулы атағы немесе сыныптық шені үшiн ... ... ... ... айлықақыны және сауықтыруға берілетін жәрдемақыларды есептеу үшін жұмыс өтілі Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады.
3. Қызметкерлерді зейнетақымен қамсыздандыру, мүгедектiгi ... ... ... ... төлеу Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
4. Қызметкерлердiң iссапар куәлiгiн көрсету арқылы көлiктің ... ... жол жүру ... және ... тұру үшiн орынды бiрiншi кезекте алуға құқығы бар.
65-бап. ... ... ... кезеңінде қызметті өткеру ерекшеліктері
1. Еңбекке уақытша жарамсыздығы, қызметкердің емделуде үздiксiз болу кезеңі, ... ... ... көзделген жекелеген аурулар бойынша емделудiң бұдан да ұзақ мерзiмi көзделген жағдайларды қоспағанда, төрт айдан аспауға тиiс. ... ... ... ... белгiленген мерзiмi өткен соң, өзiнiң одан әрi қызмет атқаруға жарамдылығы туралы мәселенi шешу үшiн әскери-дәрiгерлiк комиссияның ... ... ... ... ... ... және қызметтiк борышын орындау кезiнде жарақаттануына, контузия алуына немесе мертiгуiне байланысты қызметкерлердің ... ... шек ... ... ... медициналық куәландыруға емделiп болған соң немесе ауруының нәтижесi анықталған жағдайда жiберiледi.
3. Жиi және ұзақ ауыратын қызметкерлердің, егер ... ... ... ... саны он екі айда сол бiр ауру ... үзiлiссiз төрт айға дейiнгі немесе жыл iшiнде әртүрлi аурулар бойынша бес айға ... ... ... ... қызметтi одан әрi өткеруге жарамдылығын анықтау үшiн құқық қорғау органының кадр бөлімшелері емдеу-профилактика мекемелерінiң ұсыныстары бойынша әскери-дәрiгерлiк комиссияға медициналық ... ... ... ... еңбекке уақытша жарамсыздығы кезеңінде ақшалай үлес толық көлемінде ... ... ... қаза ... ... болған) немесе мертiккен жағдайда берiлетiн кепiлдiктер
1. Қызметкерлер қызметтiк мiндеттерiн атқарып жүрген кезеңiнде мертiккен жағдайда оған бiржолғы өтемақы төленедi, ал қаза ... ... ... ... ол оны алуға құқығы бар адамдарға беріледі.
2. Біржолғы өтемақыны төлеу ... ... ... Үкiметi белгілейді.
3. Қызметкер қызметтiк міндеттерін атқару кезiнде не орындалуы міндетті қызметтiк мiндеттерiн атқару кезiнде алған жарақат ... ... ... ... бiр жыл бойы ... қаза ... ... болған) жағдайда, асырауындағы адамдар мен мұрагерлерiне оның соңғы атқарған лауазымы бойынша алпыс айлық ... ... ... бiржолғы өтемақы төленедi.
4. Қызметкерге қызметтiк мiндеттерiн атқару кезiнде алған жарақаты, жаралануы ... ... ... ... ... ... ... белгiленгенде, оған:
1) I топтағы мүгедекке - отыз ... ... ... II ... ... - он ... ... ақшалай қаражат;
3) III топтағы мүгедекке - алты айлық ақшалай қаражат мөлшерiнде бiржолғы өтемақы төленедi.
5. Қызметкерлер қызметтiк мiндеттерiн атқару ... ... ... ауыр ... ... ... ... контузия алған) жағдайда, оларға бiр жарым айлық ақшалай қаражаты мөлшерiнде, жеңiл зақым алған жағдайда жарты ... ... ... ... ... ... ... Егер қызметкердiң қазасы (қайтыс болуы), жарақаты, жаралануы (мертiгуi), науқастануы қызметтiк мiндеттерiн атқаруға қатысы жоқ мән-жайларға байланысты болғаны белгiленген тәртiппен ... ... ... ... ... мiндеттерiн атқару кезiнде қаза тапқан қызметкердiң балаларына, олар кәмелеттiк жасқа толғанға ... ... ... ... ... ... медициналық және санаториялық-курорттық қызмет көрсету құқығы сақталады.
8. Қызметтік міндеттерін орындау ... қаза ... ... ... алған қызметкерлердің балалары әскери мектеп-интернаттарға және кадет корпустарына конкурстан тыс қабылдану ... ... ... ... ... үшін ... ... бойынша баллдың шекті деңгейін жинаса, құқық қорғау ... ... беру ... ... тыс қабылданады.
67-бап. Жерлеу шығындарын өтеу
Қайтыс болған немесе қаза тапқан қызметкерлерді жерлеу үшiн олардың үш айлық ақшалай қаражаты мөлшерiнде, ал ... үш ... ... ... мөлшерінде бiржолғы ақшалай өтемақы төленедi.
68-бап. Құқық қорғау органдарының қызметкерлерi мен зейнеткерлерiнiң тұрғын үйге құқықтары
1. Қызметкерлер мемлекеттік ... үй ... ... ... ... үймен қамтамасыз етiлу құқығын пайдаланады.
2. Күнтiзбелiк он жылдан астам уақыт қызмет атқарған ... ... ... ... ... ... үйге ... тұрғын үйлерін, аталған қызметкерлердің қалауына қарай, ... ... ... ... ... және ... қалдық құны бойынша меншiгiне сатып ала алады.
3. Құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен зейнеткерлері басқа тұрғын үй-жай берілмей қызметтiк ... ... ... жатқызылмайды.
4. Қызметкер қызметтiк мiндеттерiн атқару кезiнде қаза тапқан жағдайда, ол қаза ... ... ... бiр ... ... қаза ... ... отбасы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген шарттармен және тәртiппен мемлекеттiк тұрғын үй ... ... үй ... ... ... ... ... қызметкерлері мен зейнеткерлерін әлеуметтiк қорғаудың өзге де шаралары
1. ... ... ... ... ... ... ... сақтандыруға жатады.
2. Құқық қорғау органдарының қызметкерлерi мен зейнеткерлеріне, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Қорғаныс министрлігінің әскери қызметшілері мен зейнеткерлері үшін Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген жеңiлдiктер мен ... ...
3. ... ... және ... ... жұқпалы аурулар мекемелерiнде қызмет атқарып жүрген қызметкерлер Қазақстан Республикасының заңнамасында аталған қызметкерлер үшін белгiленетiн жеңiлдiктердi пайдаланады.
4. Қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... тұрғын үйдi күтіп-ұстау мен коммуналдық қызмет ақыларын төлеу үшiн республикалық бюджет ... ... ... мөлшерде ақшалай өтемақы төленедi.
70-бап. Құқық қорғау органдарының қызметкерлерi мен ... ... және ... ... ... көрсету
Қызметкерлер және олармен бiрге тұратын отбасы мүшелерi, сондай-ақ құқық қорғау органдарының зейнеткерлерi Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлеген тәртiппен тиiстi ... ... ... ұйымдарында медициналық және санаториялық-курорттық қызметтi пайдаланады.
Қызметтік міндеттерін атқару кезінде мертіккен (жараланған, жарақаттанған, контузия алған) ... ... ... есебінен санаториялық-курорттық емделуге жіберіледі.
--------------------------------------------------------------------------------
Әлеуметтік саясат не үшін керек? (әлем және ҚР ... ... (C) ... ... 20.02.2010. Бөлімі: Сараптама, Әлеуметтік қорғау.
Әлемдік даму ... ... ... кез ... ... өз қоғамының мүшелерінің барлық қажеттіліктерін қанағаттандырып, жаңа биік белестерге қадам басуға әрекет жасайды. Бүгінгі таңда әлеуметтік мемлекет болып ... ... әлем ... үшін ... ... ... басым бағыттарын анықтап, салиқалы әлеуметтік саясат жүргізу, халықты әлеуметтік ... ... ... қалыптастыру стратегиялық маңызы бар мәселе болып отыр. Әлеуметтік саясаттың басым бағыттарын анықтау арқылы мемлекет ең алдымен ... ... ... ... ... сол ... бағыттайды. Демек, тиімді тетіктерін табу арқылы қоғамның әр түрлі топтарына, таптарына, әсіресе ... ... ... ... ететін топтарын әлеуметтік қорғаумен қамтамасыз етеді. ұғымын теориялық-методологиялық талдау бұл саланың ғылыми негіздемесін орнықтырады. Ал ... ... ... ... ... ... ... әлемнің көптеген мемлекеттерінде халықты әлеуметтік қорғаудың модельдері (Скандинавия елдері моделі, Жерорта теңізі елдері ... ... ... және т.б.) ... үлгерді. Осы тұста Қазақстан Республикасының әлеуметтік қорғау жүйесінің әлем елдерінің озық тәжірбиесі ... ... ... ... ... ... те, қоғам түрленіп, нарық құбылып өзгерген сайын Қазақстанның да басқа мемлекеттер ... ... ... ... ... заңды құбылыс болып табылады. Бұл ғылыми жұмыстың негізгі мақсаты - әлеуметтік саясаттың ... ... ... ... ... тәжірбиеге үңіліп, Қазақстан Республикасының әлеуметтік қорғау жүйесіндегі бағытын ... ... ... ... мен ... ... ... демократия, гумманизм, құқықтық мелекет, еркіндік пен теңдік мәселелерімен тығыз ... ... ... ... ... ... ... үлгілері мен мынадай белгілері бар:
* Мемлекеттік билік жүйесінің демократиялық ұстанымдарға сай ұйымдастырылуы;
* Мемлекеттік биліктегі адамдардың ... ... ... ... ...
* ... ... тиімді пайдалану;
* Табиғи байлықтан түскен кіріс пен қаржыны халыққа ... ...
* ... ... ...
Әлеуметтік бағыттағы мемлекеттік бағдарламалар мен оларды жүзеге асыратын тетіктердің болуы. [1]
Бұл қамқорлық адамзат қоғамында емес, тіпті зерттеулер бойынша жан-жануарлар тіршілігінде де ... ... ... ... ... жүргенде ең әлсіз, әлжуаз мүшесінің жылдамдығымен бірдей жүрсе, ал дельфиндер ... ... су ... ... ауа жұтуына мүмкіндік жасайды екен. Тарихқа үңілер болсақ, әлеуметтік, әлеуметтік ... ... ең ... ... әдебиетімізде ХІХ ғасырдың ортасында пайда болды. Бұл ұғымды алғаш айтқан неміс философы Гегель еді. 1948 жылғы Адам құқығы ... ... ... ... делінген. Ең алғаш тарихта өзін әлеуметтік мемлекет деп жариялаған Германия болатын .
Әлеуметтік саясат туралы теориялық талдаулар
... ... ... ... ... дамуының тарихында бұл ұғым түрлі қоғам мүшелерінің қажеттіліктеріне байланысты өзінің негізгі функциясын орындап отырды. Оның астарныда қоғам мәдениеті мен ... ... ... әділеттілік жатады.
Саяси тарихты талдау барысында көптеген ойшылдардың зерттеу пәні мемлекет пен қоғамның қарым-қатынасы және ... ... ... екенің көреміз. Бірқатар ғылыми мектеп өкілдері мемлекеттің құрылудағы басты мақсаты - ол өз тұрғындарының жағдайын жасау ... ... ... ... айтуы бойынша , ал . [2] ... ... ... ... әлеуметтік бөліну мәселесіне ерекше көңіл бөледі. Демек, ежелден-ақ қоғамның әлеуметтік және экономикалық ерекшеліктері көрінген.
Аристотель еңбектерінде , , ал ең ... ... ... деп, ұлы ... әр ... ... және ... өмір сүруіне мүмкіндік берген құрылымды мойындауды ұсынған [3]. Дәл сол Аристотель айтқан теориясы қоғам тұрақтылығының негізгі факторларының бірі ... ... ... Ф.Гегель және т.б. мемлекеттің өзінің азаматтары алдындағы міндеттерін талссыз әлеуметтік және ұнамды құндылықтардың негізі ... ... ... Гумбольдт [4] мемлекеттің бейбітшілік, қоғамдағы қауіпсіздік, индивидтердің еркіндігі мен құқықтарын қорғау секілді заңды функциялары мен қатар ... ... мен ... ... ету деген әлеуметтік міндеттерін де көрсетті. Яғни, мемлекет қоғам тұрақтылығын, азаматтардың еркіндігін ғана ... ... ... ... ... ... қоғам мүшесінің қажеттіліктерін қанағатандырып, олардың бақытының баянды болуын да назардан еш тастамағаны ... ... ... ... ... өмір жағдайының кезеңдерінде әлеуметтік қамсыздандыруға максималды қатысуы керек туралы ... ... ... ... [5].
О.Хеффе бойынша, [6].
Т.И. Заславская ұғымын тар және кең мағынада қарастырады. Оның түсіндіруінше әлеуметтік саясат барлық халықты емес, оның ... ... ... ... ... ... ... бір әлеуметтік топтар жатады. тар мағынада - бұл түрлі себептермен ... қиын ... күн ... ... ... ... ... қоғамдық топтар мен тұрғындарды қолдауға арналған мемлекеттік іс-шаралар кешені. Ал кең мағынада Т.И. Заславская ... ... ... аса ... және ... мақсатты, яғни қоғамдық құрылым мен институттарды социалистік қатынастар орнатуға бағытталады. Әрине, бұл тұжырымның сол уаұыт ... ... ... астары бар [7].
ұғымына Р.Барнер мынадай анықтама береді: [8]. ... ... ... - ... ... концепциясының құрамды бөлігі. Бұл теорияны жасаған Г.Д.Мейн және адан кейін жалғастырғанда Р.Линтон, Ф.Мерилл. Әлеуметтік статус тұлғаның қоғамдағы ... ... шығу тегі ... ... ... ... Статус туылғаннан (әлеуметтік шығу тегі, ұлты) және қол жеткізілген ... және ... ... ... бөлінеді. Осы тұста әлеуметтік саясат қоғамда адамдардың түрлі статустарға ие болуы мен өсіп дамуына, ең ... ... ... ... ... ат ... қамтамасыз етуі керек.
Негізінен әлеуметтік саясат қоғамның түрлі ... ... мен ... ... Ал ... түрлі әлеуметтік топтары мен таптарының өздерінің өмір қызметіндегі ... мен ... ... ... осы ... ... ... концепциясын қарастырмай кетуге болмайды. Себебі қоғамның өзі - әлеуметтік құбылыс. Қоғамның әлеуметтік жағы, ... ... ... әлеуметтік өмірін зерттейтін ғылым әлеуметтану ғылымында не маңызды десек, әлеуметтік құрылымды ... ... ... Әлеуметтік стратификация теориясының негізін салушылар - М.Вебер, ... ... ... ... ... ... жүйе ... қарастырып, оның ішінде статус пен билікті ерекше қарастырды.
бізідің әдебиетімізде ХІХ ғасырдың ортасында пайда ... Бұл ... ... ... ... ғалымдары еді.
Әлеуметтік саясат жүргізудің әлемдік тәжірбиесі
Әлем елдері тарихында өзін әлеуметтік мемлекет ретінде ең алғаш 1949 ГФР, 1958 жылы ... 1978 жылы ... 1990 жылы ... 1995 жылы ... ... ... ... жариялады.
Мемлекеттің әлеуметтік саясаты әлеуметтік қамсыздандыруға және әлеуметтік қызметтерді көрсетуге арналған қызметті ... ... ... ... ... асады. Классикалық үлгіде әлеуметтік қамсыздандыруға әлеуметтік сақтандыру мен қоғам мүшелерінің әлжуаз топтарына қолдау, көмек көрсетуге деген әлеуметтік ... ... ... ... жүр. ... қызметтер жүйесіне денсаулық сақтау, білім беру, кәсіби даярлау, еңбекпен қамтамасыз ету және т.б. ... ... ... ... ... ... Әлемдік тәжірбиеде бұдан да басқа халықты әлеуметік қорғаудың қалыптасқан ... көп. ... ... ... ... ... ... Олардың көпшілігі әлеуметтік саясатты жүзеге асыруда мемлекеттің, азаматтық қоғам институттарының және жекелей азаматтардың қатысу деңгейі мен ... ... ... принциптерге негізделген. Геосаяси аспектіде қарастыратын болсақ, скандинавиялық, ... және ... ... саясат үлгілерін көрсетуге болады [9].
Скандинавиялық үлгіні - ... ... - ... ал ... - ... үлгі деп ... ... үлгілердің ерекшелігі мемлекеттің әлеуметтік қорғау жүйесіне қандай формада қатысуына байланысты байқалады. ... ... мен ... ... ұстанған Европа мемлекеттерінде әлеуметтік қорғау жүйесі мемлекет тарапынан, ал Оңтүстік Европа елдерінде үкіметтік емес ұйымдар мен агенттіктер, ... ... әр ... ... топтарды қосатын мүдделі ұйымдар мен қайырымдылық қорлары арқылы ұсынылады. ... ... ... ... ... міндеттерін шіркеулер өз мойнына алады.
Халықты әлеуметтік қорғаудың скандинавиялық үлгісі
Әлеуметтік саясат жүргізудің бұл типінде ... ... ... ... көп ... ... өз мойнына алып, оны әлеуметтік қамсыздандыруға бөлу мен таратуды көзі тікелей бюджет болып саналады. ... ... ... әл-ауқатын, жағдайын жасап, негізгі әлеуметтік қызметтерді де көрсетуге жауапты болады. Скандинавиялық үлгі Швеция, Финдляндия, ... ... ... мемлекеттердің саясатында кең көрініс табады. Осы елдердің ішінде Швецияның әлеуметтік саясат ... ... ... ... ... орны бар. 60 ... соңында Швеция дамыған әлеуметтік, экономикалық қатынастар орнаған ел ретінде статус алғаннан кейін пайда болды. Дәл осы Швецияда , пен ... ... ... ... ұғымдары шыққан болатын. Елдің әлеуметтік саясатының негізгі мақсаты толыққанды ... пен ... ... ... ... ... бұл мақсаты табысты теңестіріп қайта бөлу мен арнайы мемлекеттік немесе мемлекеттік емес ... ... ... ... және ... саясат арқылы іске асады. Швециялық үлгінің универсалдылығы жалпыға ... және ... ... қолжетімділігінен көрінеді. Әлеуметтік қамсыздандыру жоғарғы деңгейде және жұмыссыздық бойынша, балаларға арналған т.б. мемлекеттік жәрдемақы түрлері бар. ... ... ... ... ... қалған жағдайда азаматтардың қалыпты күн кешуіне арналған. Ал балалар ата-анасының табысына ... 18 ... ... ай ... ... алып ... ... қызметтердің ішіндегі білім беру саласы халықтың бар бөлігінің сауаттылығын қамтамасыз етуде. Орта және жоғары ... ... ... ... және көптеген қайта даярлау оқыту орталықтары мен білім беру бағдарламалары жұмыс ... ... ... ... мен ... даярлау жұмыссыздық деңгейін төмендетіп, мемлекеттің халықтың толыққанды жұмысбастылығына бағытталған әлеуметтік саясатын көрсетеді. Швеция заңнамасында оқу демалысына қаржы төленеді ... ... ... ... ... көп мөлшерін жұмсайды. Сонымен Швецияның әлеуметтік саясаты әлеуметтік солидароность пен әлеуметтік әділеттілікке негізделген.
Халықты әлеуметтік қорғаудың континенталды үлгісі
Әлеуметтік саясат ... ... ... ... тек қана ... ... төлеумен ғана айналысалы, ал әлеуметтік қызметтерді ұйымдастырмайды. Мұнда мемлекет бюджетінен және жұмысшылар мен жұмыс берушілердің әлеуметтің шараларға ... ... ... ... және ... қаражат көзі мемлекеттік және жеке әлеуметтік-сақтандыру қорлары болып табылады. Бұл үлгіні ұстанатындар - ... ... ... ... Осы елдердің ішінде Германияның әлеуметтік саясатыны тоқталып өтсек, ең алдымен Германияда 1946 Альфред Мюллер-Армак жылы мен ... ... және ... саясатты анықтайтын ұғымын енгізді. Мұндай саясаттың мақсаты экономикалық сферада қоғамның әрбір мүшесінің өзін өзі ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл үшін индивидтердің шаруашылық қызметін реттейтін институционалды жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... бөлу немес швециялық үлгідегідей тегін әлеуметтік қызметтер емес, ал әлеуметтік қорғау бағытталған еңбекке қабілетті халыққа экономикалық жағдай ... тұр. ... ... ... ... ... төрт түрі бар: ... медициналық, жұмыссыздыққа және күтілмеген жағдайға қатысты. Әлеуметтік сақтандыру жұмыс беруші мен жұмысқа тұрушы есебінен қаржыландырып, қызмет түріне байланысты ... ... ... ... ... ... бір қорларына төлемдер төлеген болса, онда төлеген адамға қызметтер алуына ... ... ... қамсыздандыру жүйесі мемлекет есебінен төленетін балаларға жәрдемақы ... ... ... ... ... және көп балалы отбасыларға), босқындарға көмек, білім алуға жәрдемақы, жастарға көмек, емделуге жәрдемақы, зейнеткерлік субсидиялары, соғыс құрбандарына көмек, ... мен ... ... да ... ... ... ... көмек көрсетіледі.
Германияның мемлекеттік әлеуметтік саясатының аясында денсаулық сақтау жүйесінде міндетті медициналық сақтандыру жүйесі орындалады. Нәтижесінде халықтың 90 ... ... ... 8 ... жекеменшік , ал 2 пайыз халықтың бөлігіне мемлекет өзі төлейді. 1990 жылдары Германия ... ... ... даму ... шыңына жетті, уақыт және нарық өзгеріп отырғандықтан Германияның халықты әлеуметтік қорғау жүйесі модеренизацияны талап ... ... ... ... ... үлгі ... сферада мемлекеттің минималды түрде қатысуымен сипатталады. Әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыру тетігі мемлекеттік бюджет емес, жеке салымдар мен сақтандыру ... ... ... өз ... тек барлық азаматтардың минималды кірістерін сақтауды және халықтың аса көмекке мұқтаж табын қорғауды алады. Бұл үлгіні негізгі ұстанатын мемлекеттер: АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... топтардың тең мүмкіндіктері орнына халықтың жекеленге категорияларына іріктелген көмек көрсету принципі сақталады. Оның ішінде зейнеткерлер, мүгедектер, ауру ... аз ... ... ... ... емес отбасыларға мемлекеттік жекелей қолдаулар бар. Қазіргі таңда 16 ... ... және ... емес аз ... ... отбасыларға жәрдемақы төленіп келеді. Міндетті білім мен ... ... ... ... ... ... Бірақ та, медициналық керек-жарақтар жетіспеушілігі мен дұрыс жетілмеген ақылы медициналық қызмет көрсету проблемасы туындағаннан кейін бұл саланы реформалау ... ... тұр. Осы ... ... емделушілердің аурухана мен дәрігерлер таңдау мүмкіндігін арттыру үшін сапалы медициналық ... ... ... ... ... енгізу көзделініп отыр. АҚШ-та заманауи әлеуметтік халықты қамсыздандыру үлгісінің негізі 1935 жылы Ф.Рузвельт қабылдаған Әлеуметтік ... ... ... қабылдануымен қаланды. АҚШ-та әлеуметтік көмектің негізгі бағыты отбасыға арналған. Материалды ... ... ... ... - ... жан басына шаққандағы кіріс көзі елде бекітілген күнкөріс өлшемінің ең төменгі мөлшерінен төмен деңгейде болуы керек. Аз ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясатының ерекшелігі көмекке мұқтаж адамдарға қаржылайдан бөлек тағы да басқа көмектер көрсетіледі. Мәселен, ол - ... ... ... ... ... ... т.б.
Жерорта теңізі елдерінің әлеуметтік саясат жүргізудің өзіндік үлгісі бар. Ол мемлекеттерге Испания, Португалия, Греция, Италия, Ирландия елдері ... Бұл ... ... қорғау жүйесінің негізгі мазмұны мемлекет немесе Үкіметтік емес ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... үлгісінде әлеуметтік салаға көп қаражат бөлінгенімен, ол халықтың басым бөлігін қамти алмайды.
Демек, әр мемлекеттің әлеуметтік саясат жүргізу ерекшелігі елдің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... арналған әдістер жүйесі бар. Бірнеше елдердің топтамасында немесе жекелей мемлекеттердің өздеріне тән әлеуметтік жүйесін кездестіруге ... Бір ... ... бір ... ... ... өзіндік ерекшеліктер мен талаптарды ескерген дұрыс:
* әлеуметтік саясаттың көздеп отырған түпкі мақсаты: берілген жүйе минималды ... пен ... ... шектелуі, мемлекетте жалпы табыстың қоғам мүшелеріне қайта бөлінуі;
* әлеуметтік саясаттың экономикалық саясатпен байланыстылығы;
* ... ... ... басымдылық типі: белсенді, конструктивті.
Жалпы алғанда әр үлгінің мемлекетте әлеуметтік ... ... мен ... ... бөлігін қорғап отыруда өзіндік артықшылығы мен кемшіліктері бар. Бірақ әлем мемлекеттер қоғам түрленіп, дамыған сайын әлеуметтік саясат ... ... ... ... ... ... алмасу үрдісі тоқтамайды.
Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясаты
ХХ ғасыр кез келген мемлекеттің ішкі ... ... ... бірі ... ... ... ... екенін дәлелдеді. Әлеуметтік саясаттың басым міндеттері қоғамдық өмірде белгілі бір ... ... ... ... ... ... қорғау - мемлекеттің әлеуметтік саясатының ең негізгі басым бағыты. Экономикалық нарықтық қатынастар кезеңіне өткенде ... ... ... жетілдіру қажеттілігі туындады. Әлеуметтік саясат аясында халықты, оның ... ... аса ... ... асыраушысынан айрылған, мүгедек жандар, жетім балалар әлеуметтік қорғалады.
Қазақстан Республикасы Ата ... деп ... [10]. ... ... мемлекеттің негізгі принципі де әлеуметтік саясатты жүргізіп, негізгі функцисы әлеуметтік қорғау болып табылады. [11]. ... ... ... ... ... ... бар: баға көтерілгенде компенсацияның түрлі формаларын енгізіп және ... ... ... ... өмір ... ... ең ... отбасыларға көмектесу; жұмыссыздық жағдайында көмек беру; әлеуметтік сақтандыру саясатын жүзеге асыру; мемлекет есебінен білім беру, денсаулық сақтау, қоршаған ортаны қорғауды ... ... ... ... ... ... Жалпы әлеуметтік саясатты жүзеге асыру үш кезеңнен тұрады: саясатты қалыптастыру, оны халыққа тарату және оны әр ... ... ... ... қалыптастыру процесіне түрлі үкіметтің жасаған бағдарлама, жобалары және парламент, президенттің бекіткен заң, жарлықтарын тікелей жатқызуымызға болады. Ал енді әр ... ... ... ... ол тікелей екінші кезеңнің жүзеге асуына байланысты өз нәтижесін береді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... әлеуметтік қорғау мәселесін әр мелекет өзінің әлеуметтік-экономикалық мүмкіндігінің шеңберінде ... Әр ... ... сай әр ... ... ... ... өзіндік үлгілері болады. Мәселен, Ұлыбритания, Жапония, Канада, Жерорта теңізі және т.б. елдерінің әлеуметтік қорғау үлгілері сияқты Қазақстанның да өз үлгісі бар. ... ... ... ... ... ... ... 1996 жылы Президент жарлығымен құрылған Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі айналысады. Тәуелсіз Қазақстанның халықты әлеуметтік қорғаудың өзіндік ... 1999 ... ... 2001 жылы 27 ... ... Бұл маңызды құжат мемлекетте әлеуметтік сақтандыру жүйесінің енгізілуімен ... ... ... ... ... ... ... қорғау үш деңгейде жүзеге асады. Олар:
* базалық, мемлекеттік бюджет есебінен төлемдер: зейнетақы ... ... ... ... асыраушысынан айрылуына байланысты төлемдер, әлеуметтік қорғау мекемелері бойынша әлеуметтік көмек көрсету, мекен-жайлық әлеуметтік көмектер.
* міндетті, міндетті ... ... ... бойынша төлемдер: еңбек етуге қабілетсіз болған жағдайда, асыраушысынан айрылу жағдайында, жұмысынан айрылу жағдайында.
* ... ... ... ... ...
Осының аясында жыл сайын үкімет пен министрлікте ауқымды бағдарламалар қабылданып, іс-шаралар жоспары ... тағы да бір ... ... ... ... ... ... қолдаулар жүйесі көрсетілген Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Мемлекеттік атаулы көмек көрсету қаржылай төлемдер арқылы атқарылады. ... ... ... ... төлемдерінің 4 түрін қамтиды:
* тұрғын үймен қамтамасыз ету;
* ... ... ... ... ... ... көрсету;
* 4 балалы және 7 жасқа дейінгі балалары бар ... ... ... ...
* үйде ... ... ... [12].
БҰҰ ның мәліметінше дүние жүзінде халықтың он пайызы, яғни алты жүз ... ... адам ... ... Қазақстандағы бұл көрсеткіш төрт жүз мың адам, яғни халықтың үш пайызын құрап отыр. ҚР Заңы, 2002 ... 11 ... ҚР ... ... ... арналған мүгедектерді қатарға қосу бағдарламасы және тағы басқа заңнамалық ... ... ... ... ... . Осындай заңнамалар бойынша мүгедектердің әлеуметтік қорғалуы оларға әлеуметтік, медициналық және әлеуметтік, кәсіби жарамдылығын арттыру, білім беру ... ... ... ... ... ... ... шаралармен жүзеге асады. Бірінші және екінші топтағы мүгедектер мен мүгедек - балаларға 0,5 ... ... және ... ... ... ... квота қарастырылған. Жоғары оқу орындарында, мемлекеттік тапсырыс пен мемлекеттік грант бойынша оқып жатқан мүгедектерге стипендиялық ... ... ... беріледі [13]. Әлеуметтік саясаттың негізін салушылардың бірі Питирим Сорокин ... ... ... Осы ... мүмкіндігі шектеулі жандарды қолдап, қорғауда кейбір өзекті мәселелер бар. Мәселен Заңға сәйкес мүгедектер сауықтыру бағдарламаларына орай ... - ... ... ... ... әлеуметтік жабдықтармен, сурдо - тифложабдықтармен және басқа да техникалық құралдармен, сонымен қатар мемлекеттік бюджеттен бөлінетін мемлекеттік тапсырыс бойынша ... ... ... ... ... тиіс. Бұл шаралар толыққанды жасалынуына бақылауды күшейту керек. Сонымен бірге мүгедектіктің алдын алу, еңбекке қабілетті бөлігін ... ... ету, ... ... қорғау және ақпараттық ортаға тиісінше қол жеткізу мәселелерін өз шеңберінде жүзеге асыру тым өзекті мәселе болып табылады. ... заң ... ... ... ... алуы тиіс ... да, ... ұйым, мекеме басшылары физиологиялық кемшілігіне байланысты мамандықтың ... иесі ... ... ... ... ... ... жатады.
Қазақстан Республикасының әлеуметтік сақтандыру және зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі
Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінде әлеуметтік сақтандыру маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық бойынша сақтандыру, өндірістегі оқыс оқиғалардан сақтандыру сияқты түрлері бар. Әлемнің ... ... ... және ... ... жалақының бір бөлшегін ұстап қалу арқылы жүзеге асады. АҚШ-та әлеуметтік сақтандыру мақсатында жұмысшылардың жалақысының 7,5 ... ... Ал ... ... ... ... мемлекет есебінен қаржыландырылады. Қазақсатнда міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін жүзеге асыру үшін ҚР Үкіметінің 2004 жылғы 27 ақпандағы N 237 ... ... ... ... ... қоры құрылды.
Мұнда мемлекетке төленетін әлеуметтік салықтың үш пайызын құрайтын бөлігі ғана Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына аударылады. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі ... ... ... бастап 2008 жылдың 1 қаңтарына дейінгі жағдай бойынша Мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... ... ... 822 542,1 мың теңгені құрады. Бұл қор төмендегідей қызметтер атқарады:
* еңбек ету ... ... егер ... ... ... ... ету қабілетінен айрылу дәрежесін белгілесе, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыдан басқа еңбек ету қабілетінен айрылуы бойынша әлеуметтік төлемақы ... ... ... ету қабілетінен айрылуы бойынша әлеуметтік төлемақы мөлшері орташа еңбек ақы мөлшеріне, еңбек ету қабілетінен айрылу дәрежесіне және ... ... ... ... ... өтіліне байланысты болады.
* асыраушысынан айрылу, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыдан басқа қайтыс (сот хабар-ошарсыз кетті деп таныған) болған ... ... ... ... ... ... айрылуына байланысты әлеуметтік төлемдер тағайындалуы мүмкін. Асыраушысынан айрылуына байланысты әлеуметтік төлемдер орташа еңбек ақысына, ... ... ... ... және ... ... ... жүйесіне қатысу өтіліне байланысты болады.
* жұмысынан айрылу, жұмысқа орналастыруға көмектесу, кәсіптік дайындау, жергілікті бюджет есебінен қоғамдық жұмыс беруден басқа егер ... үшін 6 ... кем емес ... ... ... ... және жұмыссыз ретінде ресми тіркелсе, онда ол ... ... ... ... төлемақы алуға құқылы.
* жүктілігі және босануына, әлеуметтік төлем бір рет төленеді және ол әйелдің соңғы он екі айда ... ... ... ... тағайындалады. Қалыпты босанған жағдайда орташа айлық табыс 4,2 коэффициентке көбейтіледі, ал ауыр ... ... және екі ... одан да көп бала ... ... ... ... 4,7 коэффициентке көбейтіледі. Ядролық сынақтар өткізілген өңірлерде тұратын әйелдер үшін 5,7 және 6,2 коэффициенттер ... Жаңа ... ... ... ... ... коэффициент 1,9 құрайды.
* нәресте күтімі үшін, бала күтіміне төленетін әлеуметтік ... ай ... ... және ... ... 24 ... ... табысының қырық пайызы мөлшерінде тағайындалады. Бұл ретте әлеуметтік төлемнің ең жоғарғы мөлшері ең төменгі еңбек ақының он еселенген мөлшерінің қырық ... ... ... ал ... ... ең кіші ері бала ... ... мемлекеттік жәрдемақы мөлшерінен кем емес мөлшерде тағайындалады [14]. ... ... ... ел ... ... өмір мен жеткілікті зейнетақымен қамтамасыз ету - әлеуметтік саясаттың үлкен міндеттерінің бірі. 1998 жылдан бастап ... ... екі ... ... ортақ жүйеден (зейнетақыны төлеу жөніндегі Мемлекеттік орталықтан зейнетақымен ... ... ... ... ... зейнетақы қорларынан зейнетақымен қамтамасыздандыру). Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің негізі өздерінің қарттық кезеңдерінің әл-ауқаттылығына жауап беруші азаматтардың жеке жауапкершілігімен, жасалынған салымдардың және ... ... ... тікелей байланысты орнату. Зейнетақы жасы фиксациялы болады: еркектерге - 63 жас, ал әйелдерге - 58 жас [15].
Заң ... ... ... ... ... ... - 5388 теңге, зейнетақының ең төменгі мөлшері - 9875 ... ал ең ... ... деңгейінің шамасы - 13470 теңгені құрап отыр [16]. Осы ... ... ... ең төменгі күнкөріс деңгейінен зейнетақының ең төменгі мөлшері тіптен төмен болып отыр. Зейнетақы мөлшері халықты әле де толықтай қанағаттандыра ... ... ... тағайындау барысында теңестіру саясаты жүзеге асқандықтан, минимум және максимум зейнетақы ... ... ... тым аз. ... зейнетақылық жинақтаулардың сақталуы мен кәрілік жеткен кезде олардың жетерлік мөлшерде болуы жөнінде мемлекеттік кепілдіктерді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілуде.
Қазақстанда әлеуметтік саясат аясында көрсетіліп келе жатқан әлеуметтік көмек көрсетудің бір түрі - ... ... ... Бұл ... ... ... ... бес жылда жылдан жылға артып келеді, яғни, мемлекеттің әлеуметтік салаға жіті ... ... ... ... соңғы жеті жыл ішінде мемлекеттік бюджеттің білім беруге, денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамсыздандыруға арналған шығындары бес ... ... ... ... Сонымен бірге бес миллионнан аса біздің азаматтарымыз мемлекеттік әлеуметтік қорғаумен қамтылып отыр. Бұл көрсеткіш - ... бес жыл ... ... екі ... ... Бүгінде 630 мыңдай адам мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алады [17]. Бұл бүгінгі талданған жүйелер мемлекетіміздегі ... ... ... болған әлеуметтік қорғаудың маңызды бөліктері болып табылады. Қарқындап дамып келе жатқан Қазақстан экономикалық, саяси ... ... ... сайын әлеуметтік салаға тереңінен көңіл бөлері анық
Сілтемелер:
Сілтемелер:
* Жұматай И. ... ... ... ... күрес, әлеуметтік қорғау, тұрғындардың әл-ауқатын жақсарту - саясатты ізгілендірудің басты бағыты // ... 2007. № 12. 71 б.
* ... ... соч. 6 4 ... Т. 3.
* ... Собр. соч. в 4 томах. Т. 4.
* Гумбольдт В. Язык и ... ... -- М 1985.
* ... О. соч. в 2-х. ... ... 1993г.
* Хеффе О. Политика. Право. Справедливость/ Основоположения критической философии права и государства.Москва/1994.
* ... ... ... ... и ... / Под ред. Т.И. ... - М.: ... 1990.
* Барнер Р. Словарь социальной работы /Пер. с анг. - М., 1994.
* ... ... ... ... фрагмент А.И. Стребков Homo philosophans. Сборник к 60-летию профессора К.А. Сергеева. ... , ... 12. СПб.: ... ... общество, 2002. С.396-403.
* Қазақстан Республикасының Заңы, 2001 жылы 17 ...
* ... ... 2005 ... 13 ... N 39 Заңы.
* www.gfss.kz / БАСТАПҚЫ БЕТ Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры.
* Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 20 маусымдағы N 136 Заңы.
* ... ... ... Заңы.
* Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 16 жылдығына арналған салтанатты жиналыста сөйлеген сөзі. . Егемен Қазақстан. 2007 жыл 16 ...
16. ... ... ... ... ... Еңбек құқықтарын қорғау, өнiмдi жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және әлеуметтiк қамсыздандырудың барабарлығын қамтамасыз ету.
Пайымдау. Өмiр сүру ... мен ... ... ... ... қолжетiмдiлiгiн кеңейту, әлеуметтiк қамсыздандыру деңгейiн арттыру, халықты әлеуметтiк қолдау жүйесiн дамыту және оңтайландыру негiзiнде жоғарылату.
Мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... ... Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрлiгi қызметінің негізгі стратегиялық бағыттары мыналар болып табылады:
1. ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымы елде әлемдiк қаржы-экономикалық дағдарыстың әсерiмен қалыптасқан экономикалық ... ... ... ... өсу қарқынының төмендеуі (2008-2009 жж.), жекелеген кәсiпорындарда ... жабу ... ... ... ... сұранымның азаюы еңбек нарығындағы сұраныстың азаюына және жұмыспен қамтылу деңгейiнiң уақытша төмендеуiне, жасырын жұмыссыздықтың пайда болуына және ... ... ... ... ... ... ең ... жұмыссыздықтың өсуiнiң алдын алуға бағытталған арнайы дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... iске асыру үшiн Қазақстан Республикасының Үкiметi Жол картасы деп аталып кеткен Өңiрлiк жұмыспен қамту және кадрларды қайта даярлау ... ... Жол ... аясында халықты әлеуметтiк қолдаудың белсендi шаралары iске асырылды. Оның негiзiнде соңғы екi жылда 390,2 мың жаңа жұмыс орны құрылды, 148,7 мың ... ... ... ... ... және қайта даярлауға жiберiлдi, 202,3 мың адам қоғамдық жұмыс орындарына жiберiлдi.
Оған қоса, ... ... ... ... 108,1 мың адам ... ... ... орналастырылды, жастар тәжірибесін ұйымдастыруға 6,4 млрд. теңге жұмсалды, бұл 89,9 мың түлектi уақытша жұмыспен қамтамасыз етуге мүмкiндiк ... ... ... ... iске ... ... шегінде оның құрамдас бөлiгi ретiнде жүзеге асырылатын болады, бұл 51 мыңнан астам түлектiң алдағы 5 жылда бастапқы жұмыс тәжiрибесiн ... және ... ... орналасуына тиiмдi түрде жәрдемдесуге мүмкiндiк бередi.
Дағдарыс жағдайы әлеуметтiк ымырашылдықты ынталандырды. Бiр миллионнан астам жұмысшы жұмыс істейтін елдегi 8 мыңнан ... iрi және орта ... ... жұмыс орындарын сақтау, қызметкерлердiң еңбек құқықтарын және кепiлдiктерiн қорғау бойынша меморандумдар жасады.
Ретсiз көшi-қон қауіпiн ... ... ... ... ... ... және ... даму мүддесiнде пайдалану үшiн:
* 2009 жылы шетелдiк жұмыс күшiн тарту квотасы (бұдан әрi - ШЖК) екi есеге қысқартылды. ... ... ... саны 2008 ... 54 204 адамнан 30 988 адамға дейiн азайды;
* ... ... ... ... мен ... және ... байланысты инвесторлардың ерекше мiндеттемелерiн орындау бойынша қосымша шаралар қабылданды.
Қабылданған шаралардың ... ... ... 2009 жылы 6,3 % ... ал 2010 ... 1 ... жағдай бойынша - 5,6 % дейiн азайды.
2. Еңбек қатынастарын реттеу
Еңбек кодексiнiң негiзгi ережелерiн iске асыру шеңберiнде мыналарға ерекше назар аударылды:
* ... ... ... ... Қазiргi уақытта алты салада: тау-кен-металлургия, машина жасау, көмiр, мұнай-газ, құрылыс және ... ... ... ... салалық арттырушы коэффициенттер бекiтiлдi және қолданылып келедi. Зиянды және өте ... ... ... еңбек қауiпсiздiгi мен еңбектi қорғаудың халықаралық стандарттарын енгiзу жүзеге ... ( (ҚР СТ ... (ҚР СТ ... және (ҚР МЕМСТ 12.0.230-2007), ХЕҮ-ЕҚБЖ 2001 ILO-OSH 2001 халықаралық стандарты, OHSAS 18001: 1999 );
* ... ... ... ... ... ... ... белсендi жүргiзiлуде. 2009 жылы еңбек жағдайлары бойынша шамамен 3 мың өндiрiстiк нысан ... ... ... ... ... ... ... өмiрi мен денсаулығына келтiрiлген зиян үшiн жұмыс берушiнiң жауапкершiлiгiн сақтандыру кеңейтiлiп келедi. Қызметкерлердi еңбек (қызметтiк) ... ... ... жазатайым оқиғалардан сақтандырумен қамту кеңейiп келедi. 2010 жылдың басынан бастап еңбек заңнамасы бұзылуының алдын алуға бағытталған ... ... ... ... әрi - ТБЖ) ... Осы шаралардың нәтижесiнде өндiрiстiк жарақат деңгейi төмендедi. Жазатайым оқиғалардың жиiлiк коэффициентi 1000 жұмысшыға ... 2009 жылы 2008 ... ... ... 13 %, ал 2001 ... ... шамамен 2 есеге төмендедi;
* бизнестiң әлеуметтiк жауапкершiлiгiн арттыру үшiн ... ... ... ... ... ... ... маңызды белестерi: бағдарламасын iске асыру, республикалық акциясы, Бизнестiң әлеуметтiк жауапкершiлiгi жөнiндегi конкурсы болды. Осы ... ... 4 ... ... ... ... әлеуметтiк жауапкершiлiгi жөнiндегi форум (Жезқазған қ., 2008 ж.), Еңбек форумы (Рудный қ., 2008 ж.), Бизнестiң әлеуметтiк жауапкершiлiгiн арттыру жөнiндегi ... ... қ., 2009 ж.), ... ... тәуекелдi басқару және адами капиталды дамыту стратегиялық мiндеттерi жөнiндегi форум (Атырау қ., 2010 ж.). ... ... ... Қазақстан Республикасының Кәсiподақтары Федерациясымен және одағы>> ҰЭП бiрлесе отырып, дағдарыс жағдайында жұмыс орындарын сақтау және ... ... ... ... алу ... iрi ... ... жасауға бастама көтердi. Қазiргi уақытта қолданыстағы ұжымдық шарттардың саны 50 мыңнан асты. 2008 жылдан берi Министрлiк ... ... ... әлеуметтiк жауапкершiлiгi жөнiндегi меморандумдарға мониторинг жүргiзiп келедi. Мысалы, 2010 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша әлеуметтiк ... iске ... ... 37,5 ... ... ... сомаға 6,9 мыңнан астам меморандум жасалған; 2010 жылғы 1 қарашадағы жағдай бойынша өндiрiстiк процестердi тұрақтандыру, әлеуметтiк ... ... ... мен ... ... ету ... ... өзара ынтымақтастық туралы 8411 Меморандумға қол қойылды, олар 950 ... ... ... ...
* ... ... реттеу тетiгiн дамыту. Республикада мемлекеттiң белгiленген ең төменгi ... ... ... ... ... ... ... база құрылып, жетiлдiрiлуде, бюджет саласы қызметкерлерiнiң жалақысын реттеу; қызметкерлер, жұмыс берушiлер мен кәсiподақтар арасында ұжымдық шарттар мен келiсiмдер ... ... ... реттеудiң шарттасу қағидатын дамыту.
Еңбекақы төлеу деңгейi жоғарылады. ... ... бiр ... ... ... 2007 жылы 52 479 ... 2008 жылы 60 805 ... дейiн, 2009 жылы 67 639 теңгеге дейiн және 2010 жылғы 1 жартыжылдықта 74 107 ... ... ... ... ... ... және азаматтық қызметшiлер мен қазыналық кәсiпорындар қызметкерлерi жалақысының мөлшерiн ... ... ... шаралар қабылдануда. 2009 жылы және 2010 жылғы 1 сәуiрден бастап бюджеттiк сала қызметкерлерi ... ... 25 % ... ... ... орта ... 54 855 теңгенi құрады.
Бюджет саласы қызметкерлерiне еңбекақы төлеудiң жаңа моделiнiң жобасы дайындалды және талқылануда.
3. Әлеуметтiк қамсыздандырудың барабарлығын қамтамасыз ету
Қазiргi ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтiк қамсыздандыру жауапкершiлiгiн мемлекет, жұмыс берушi және қызметкер арасында бөлудi көздейтiн әлеуметтiк қамсыздандыру жүйесiнiң көп ... ... ... ... ... мемлекет:
* зейнет жасына жеткен барлық зейнеткерлер мен мүгедектерге жұмыс стажы мен ... ... ... ... ... төлемiн төлеуге;
* мүгедектерге, асыраушысынан айрылған адамдарға және ... ... ... ... ... ... жоқ ... - мүгедектiгi бойынша, асыраушысынан айрылу жағдайына және жасы бойынша мемлекеттiк әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ынтымақты (еңбек) зейнетақы қалыптастырылып, төленедi; мiндеттi жинақтаушы деңгейде - мiндеттi зейнетақы жарналары мен әлеуметтiк ... ... ... ... зейнетақы қорларынан (бұдан әрi - ЖЗҚ) зейнетақы және Мемлекеттiк, әлеуметтiк сақтандыру қорынан (бұдан әрi - ... ... ... ... ... ... жарналар есебiнен қалыптасқан зейнетақы және әлеуметтiк төлемдер ... ... ... тапсырмаларына, ХДП әлеуметтiк бағдарламасының негiзгi ережелерiне және ... 2009 - 2010 ... (жыл ... ... ... сәйкес зейнетақы төлемдерi 25 %, ал әлеуметтiк төлемдер 9 % көбейтiлген болатын.
Осы арттырулар мен ЖЗҚ төленетiн төлемдердi ескергенде ... ... ... орташа мөлшерi 2010 жылы 29 364 теңгенi, МӘСҚ-тан төленетiн әлеуметтiк төлемдердiң орташа мөлшерi 6 585 ... ... Бұл ... ... коэффициентi тиiсiнше 43,6 % және 9 % болды.
Әлеуметтiк қамсыздандырудың көп деңгейлi жүйесiн енгiзу кезеңiнде ... ... мен ... ... ... ... ... жүйенiң мiндеттi жинақтаушы деңгейiне қатысуы кеңеюде:
* жинақтаушы зейнетақы жүйесiне (бұдан әрi - ЖЗЖ) ... саны 2010 ... 1 ... ... ... 5 338,3 мың адам болды, ал ЖЗҚ зейнетақы ... 2 129,6 ... ... ...
* әлеуметтiк сақтандыру жүйесiне қатысушылардың саны 5 066,0 мың адамды құрады, ал МӘСҚ активтерi 235,7 ... ... ... ... ... ... жүйесiн жетiлдiру
Саланы дамытудың негізгі өлшемдері
Әлеуметтiк қолдау жүйесi мынаны қамтиды:
1) Ана мен баланы әлеуметтiк қолдау. ... ... (АҚШ, ЕО ... ... Беларус Республикасы және т.б.) кеңiнен таралған жәрдемақының мынадай түрлерi Қазақстанда кезең-кезеңмен енгiзiлдi:
* отбасыларға табысына байланыссыз 30 ... ... ... ... әрi - АЕК) ... ... және үшiншi баланың туылуына) бастап 50 АЕК (төртiншi және одан кейiнгi балалардың ... ... ... ... ... ... ... бiржолғы жәрдемақы;
* отбасыларға табысына байланыссыз тағайындалатын бала 1 жасқа толғанға дейiн оның күтiмi бойынша жәрдемақы. Жәрдемақы ... ... ... және ... ... балалардың санына байланысты сараланады (5,5 АЕК-тен 8,5 ... ...
* ... ... тәрбиелеп отырған ата-аналарға, қамқоршыларға арналған ең төмен жалақы мөлшерiндегi жәрдемақы (2010 жылдан бастап ...
* ... ... ... ... төмен аз қамтамасыз етiлген отбасыларға тағайындалып, 1 АЕК ... ... 18 ... ... ... ... ... отбасыларды әлеуметтiк қолдаудың жаңа жүйесiн енгiзу демографиялық ... және елде бала ... ... игi әсер еттi. ... 2003 жылы елде 248 мың бала ... келсе, 2007 жылы шамамен - 322 мың, ал 2009 жылы - 357,5 мың бала туды;
2) аз ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк көмек (бұдан әрi - АӘК) табысы ең төмен күнкөрiс деңгейiнен (бұдан әрi - ... 40% ... үй ... ... ... үй көмегi коммуналдық қызметтерге жұмсайтын шығыстары осы мақсаттағы шектi нормадан асатын (жергiлiктi өкiлдi органдар белгiлейдi және ... ... ... ... ... ... ... Заңына сәйкес қиын өмiрлiк жағдайда жүрген адамдар үшiн арнаулы әлеуметтiк қызметтер көрсету. Заңды iске ... үшiн қиын ... ... ... ... ... қызметтер көрсету сапасын арттыру бойынша шаралар қабылдануда. Психоневрологиялық патологиясы бар ... ... (2009 ж.), 18 ... асқан психоневрологиялық ауру адамдарға арналған (2010 ж.), тiрек-қимыл аппараты бұзылған қарттарға, мүгедектер мен балаларға ... (2011 ж.) ... ... ... көрсету стандарттары әзiрленiп, кезең-кезеңмен енгiзiлуде. Бұл ретте, ... ... ... стационар және үйде күту жағдайында мемлекеттiк, жеке және үкiметтiк емес секторларда iске асырылады.
Қазақстан Республикасы демографиялық дамуының ... ... ... туралы
Қазақстан Республикасы әкіметінің қаулысы 2001 жылғы 30 қазан N 1380
Қазақстан Республикасының ПӘАЖ-ы, 2001 ж., N 36-37, ... ... ... ... саясатының түжырымдамасы туралы" Қазақстан Республикасы әкіметінің 2000 жылғы 17 тамыздағы N 1272 ... ... ... ... ... ... етеді:
1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы демографиялық дамуының 2001-2005 жылдарқа арналған бағдарламасы (бұдан әрі - ... ...
2. ... ... ... басшылары, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдері Бағдарламаның іске асырылуын қамтамасыз етсін және Қазақстан Республикасының Көшi-қон және ... ... ... жыл ... 15 ... және 15 ... оның орындалу барысы туралы ақпарат ұсынсын.
3. Қазақстан Республикасының Көшi-қон және ... ... ... жыл ... 25 ... және 25 шілдеге Қазақстан Республикасының Үкiметiне Бағдарламаның іске асыралу барысы туралы жиынтық ақпарат ұсынсын.
4. Осы қаулы қол қойылған күнінен ... ... ... және ... тиiс. ... ... ... әкіметінің 2001 жылғы 30 қазандағы N 1380 ... ... ... демографиялық дамуының 2001-2005 жылдарқа арналған бағдарламасы
Бағдарламаның паспорты
Атауы - Қазақстан Республикасы демографиялық дамуының 2001-2005 жылдарқа арналған бағдарламасы
Өзірлеу үшін негіз - ... ... ... ... ... ... туралы" Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2000 жылғы 17 ... N 1272 ... ... - ... ... ... және демография жөнiндегi агенттігi
Мақсаты - Қазақстан Республикасының демографиялық процестерiндегі келеңсiз әрдiстердi еңсеру үшiн кешендi ... ... мен iске ... және осы ... ... санының өсуiне қол жеткізу
Мiндеттерi - Бала тууды түрақтандыру және тууды әсiру; халықтың өлiмiн азайту, денсаулық жағдайын ... ... ... ... ... терiс сальдосын азайту; халықтың өмiр сүру сапасын арттыру
Қаржыландыру көздерi - Бағдарламаны қаржылай қамтамасыз ету жыл сайын ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де қаржыландыру көздерiнен жүзеге асырылатын болады
Күтiлетiн нәтижелер - Бағдарламаны iске ... 2006 ... ... бала туу ... ... мен ... өсуiне, өлiм деңгейiнiң азаюы мен халық өмiрiнiң күтiлген ұзақтығының өсуiне, Көшi-қонның терiс сальдосының азаюына қол жеткізуге мүмкiндiк бередi. 2001- 2005 ... ... ... ... түрақты өсуiне алғышарттар жасалатын болады.
Кiрiспе
Қазақстан Республикасы демографиялық дамуының ... ... ... бағдарламасы (бұдан әрi - Бағдарлама) "Қазақстан Республикасы мемлекеттiқ демографиялық саясатының түжырымдамасы туралы" Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2000 ... 17 ... N 1272 ... сәйкес өзiрлендi және 5 жылқа есептелген.
Осы ... ... ... ... та, сапалық та дамуына жағдай жасау үшiн, ... ... ... ... ... ... және ... нысаналы, дәйектi қызметiн жүзеге асыру жөнiндегi бiрыңқай стратегия ... ... туып ... ... Қазақстанның демографиялық дамуының мақсаттары мен мiндеттерi айғындалған, сондай-ақ оларды iске асырудың негiзгi бағыттары мен ... ... ... ел халқының табиғи және ырықсыз қозқалысындағы негiзгi процестердi: өсiп-өнетiн денсаулық жағдайын жақсарту және бала тууды ынталандыру жөнiнде ... ... ... бала ... ... және ... реттеуге, халықтың өлiмiн азайтуқа, Көшi-қонды реттеуге бақытталған.
Демографиялық дамуда оң ... қол ... ... әлеуметтiк-экономикалық өмiрiнде неғұрлым маңызды аспектiлердiң бiрi болып табылады, ... бұл ... ... ... және оның егемендiгiн қамтамасыз етуге, экономиканың одан әрі әсуi үшiн әлеует жасауқа жәрдемдеседі. Қоғамның демографиялық дамуын мемлекеттiқ реттеу қажеттiгi ... ... ... ... халқын сандық та, сапалық та ұдайы әсiру рөлi мемлекеттiқ мүдделер сатысында оның басты орында екендiгiнен туындайды.
Мемлекеттiқ демографиялық ... ... - 2030" ... ... халықтың әл-ауқаты мәселелерiмен өзара тықыз байланыста. Стратегияның "Қазақстан азаматтарының денсаулықы, бiлiм алуы және ... ... ... басымдықын iске асыру мақсатында бiрқатар бағдарламалар: "Халық денсаулықы" мемлекеттiқ бағдарламасы, "Бiлiм" ... ... ... Республикасында Дене тәрбиесi мен спортты дамытудың мемлекеттiқ бағдарламасы, Қазақстан Республикасында Шағын көсiпкерлiктi дамыту мен қолдаудың 2001- 2002 жылдарқа ... ... ... ... және ... ... ... 2000-2002 жылдарқа арналған бағдарлама, "Қазақстан жастары" бағдарламасы, Қазақстан Республикасында ана мен бала ... ... ... ... ... бағдарламасы, Қазақстан Республикасында травматизмнiң профилактикасы мен оны азайтудың 2000-2002 жылдарқа арналған нысаналы кешендi бағдарламасы, Қазақстан Республикасының халқын әлеуметтiк қорқау ... ... ... ... ... ... ортаны қорқау және басқалар жөнiндегi iс-ғимылдың үлттық жоспарлары қабылданып, қазiр iске ... ... ... ... ... ... ... жүргiзу үшiн базалық негiз жасауқа тиiс.
1. Қазiргi демографиялық ахуалға талдау жасау
Қазақстанда соңғы ... ... ... ... бала ... ... өлiм деңгейiнiң жоғарылықы және халықтың Көшi-қонының едәуiр ұлқаюының салдарынан қолайсыз деп ... ... ... ... халқының саны 2001 жылғы 1 қаңтарда Қазақстан Республикасының Статистика жөнiндегi агенттiгiнiң алдын ала деректерi бойынша 14841,9 мың адам ... ... 16426,5 мың адам ... 1993 ... ... ... ... саны 1584,6 мың адамға немесе 9,6 пайызқа азайды.
1999 жылы бала туу 1000 ... 14,2 ... ... ХХ ... ... ... ... ең төменгі коэффициент белгiлендi, бұл республикада бала туудың ең ... шыңы ... 1987 ... ... 55,3 ... болды. 2000 жылы бала туу деңгейi өстi, бала туу ... - 1000 ... 14,69 ... ... ... ... ... мен Макро Интернэшнл Инк 1999 жылы Қазақстанда жүргізген ... ... 1989 ... ... ... ... бала туу жиынтық коэффициентi (БТЖК) қазақ әйелдерi арасында 3,6-дан 2,5-ке дейiн, орыс әйелдерi арасында 2,2-ден 1,4-ке ... ... ал ... ... ... БТЖК 2,9-дан 2,1-ге дейiн азайғанын көрсеттi. Осы орайда ауылдық жерлерде және ... ... ... ... бiр әйелге шағғандағы бала туу санының арақатынасы, іс жүзiнде өзгерiссiз қалып отыр. Ауылдық жердегi әйелдердiң БТЖК iс ... екi есе ... ... ... ... дамуына нағ ауылдық жерлерде тұратын әйелдер неғұрлым елеулi үлес ғоса алатындықын, сондай-ақ экономикалық шектеулiлiк жағдайында халықтың осы ... ... ... және ... ... ... қажеттiгiн аңқартады.
Өткен ғасырдың соңғы онжылдықында басталған бала туу деңгейiнiң төмендеуi әтпелi кезеңнiң ... ... ... ... ... ... көрсеткiшi төмендеуде: аборт гинекологиялық аурулардың жиiлiгiн ұлқайтады, бала кәтермейтiн халге келтiредi, перинатальдық ауруларды кәбейтедi, анемия ... ... ең ... ... бiрi ... ... отыр, еркектердiң өсiп-өну жүйесi ауруларының саны кәбеюi байқалады.
Халық арасында өлiм ... ... ... ... ... өлiм ... 2000 жылы - 1000 адамға 10,1 адамнан келдi, бұл 1990 жылғы деңгейден 27,8 пайыз жоғары.
Әлi күнге дейiн сәбилер өлiмi мен ... ... ... ... еркектер өлiмiнiң деңгейi жоғары болып қалып отыр.
Халықтың өмiр сүруiнiң орташа ұзақтығы төмен деңгейде ... ... 1999 жылы оның ... 65,5 жас, ал ... небары 60,3 жас болды.
Өлiм деңгейiне және өмiр сүрудiң күтiлген ұзақтығының қысқаруына қолайсыз экологиялық жағдай, ауызсудың ... және оның ... ... халқының тәрттен бiрi дерлiк осы проблемамен бетпе-бет ... ... және ... ... ... ... сақталмауы, уақтылы және толымды медициналық емдеуге қол ... ... ... әсер ... ... осы жылдар iшiнде халықтың табиғи өсiмiнiң коэффициентi айтарлықтай төмендедi және 2000 жылы 1000 ... ... ... ... ... ... ... Қарағанды, Қостанай облыстарында халықтың табиғи кемуi байқалады. Мұндай үрдiс сақталған жағдайда, таяу болашағта түтас елiмiз ... ... ... ... ...
Демографиялық процестердi дамытуда сыртқы және iшкi Көшi-қон ... рөл ... ... ... ... ... 1994 жылы ... белгiлi, сол жылы республикадан 480,8 мың адам кетiп, 70,4 мың ғана адам келген болатын. 1995 жылдан бастап халықтың ... ... ... ... 1997 жылдың өзiнде Көшi-қон сальдосы - 261,4 мың адам болды және бұл ... 2000 жылы 123,2 мың ... тең ... ... ... ... ... халықтың жалпы санын азайтады, екiншiден, еңбек және генеративтiк әлеуеттi төмендетедi, өйткенi көшiп кетушiлердiң үштен екiсi ... ... ... ...
Iшкi Көшi-қонның жандануы жүрiп жатыр. Халықтың, әсiресе жастардың қалаларға қоныс аударуы олардың ... ... ... ... ... ...
Республикада тұратын қазақтардың саны 2001 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 8154,4 мың адам немесе республика халқының ... ... 54,9 ... ... Республикада 4280,1 мың немесе 28,8 пайыз орыс тұрады.
Өткен санақпен (1989 жыл) салыстырғанда қазақтардың, ұйғырлардың, дүнгендердiң, ... саны өстi. ... саны 3 есе ... ... Орыстардың, украиндардың, татарлардың және басқа да ұлттардың саны азайды.
Халықтың этникалық құрамындағы өзгерiске оның ұлтына ... ... ... айырмашылық та, репатрианттардың (оралмандардың) көшiп келуi де, басқа ... ... ... ... көшiп кетуi де себепшi болды.
Жалпы алғанда, халық санының азаюы табиғи өсiмнiң мардымсыздықынан және халық ... ... ... ... ... ... белсендi ақпараттық-насихат жұмыстарын жүргiзiп ғана қоюмен шектелмей, ресурстарды, қаржы ресурсын ғоса, жұмылдырып, пәрмендi шара ... ... ... қажеттілiк болып табылады. әазiргi заманғы демографиялық ахуалды айғындайтын басты факторлар бала туу және өмiр сүрудiң күтілетін ұзақтығын ұлқайту, өлiмдi азайту және ... ... ... ... болып табылады.
2. Бағдарламаның мақсаттары мен мiндеттерi
Бағдарламаның мақсаты демографиялық процестердегi келеңсiз үрдістердi еңсеру үшiн кешендi шешiмдердi өзiрлеу мен іске ... және осы ... ... ... ... қол жеткізу болып табылады.
Бағдарламаның негiзгi мiндеттерi:
1) бала тууды түрақтандыру және оның ұзағ мерзiмдiк болашағта халықтың ұдайы кәбеюiн кеңiнен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... халықтың өмiр сүруiнiң орташа ұзақтығын ұлқайту, халықтың денсаулық жағдайын жақсарту;
3) отбасы институтын нықайту;
4) көшi-қонның ... ... ...
5) ... ... ... арттыру.
3. Бағдарламаның негiзгi бағыттары және оны iске асыру тетiктерi
Аталған мақсатқа жету және ... ... ... халықтың орналасу проблемалары бойынша тиiстi нормативтiк құқықтық база қалыптастыруды;
2) демографиялық дамуды ынталандыру мен қолдаудың қаржы-экономикалық ... ... ... ... бiлiм және ... жүйесiн тиiмдi дамытуды талап етедi.
Бағдарламаны іске асыру үшiн Іс-шаралар жоспары өзiрлендi, ол көзделген іс-шараларды кезең-кезеңiмен орындауды ... бұл ... ... ... ... ... қызметiн үйлестiруге және бағылауқа мүмкiндiк бередi.
Бағдарламаны iске асыру процесiн жедел басқаруды Қазақстан Республикасының Көшi-қон және демография ... ... ... ... ... ... ... негiзгi бағыттары мен басымдықтары мыналар болып табылады:
Өсiп-өну денсаулықын сақтау - өсiмтал жастағы, ... ... ... және ... әйелдердiң, сәбилердiң денсаулық жағдайын жақсартуқа, әйелдердiң босанғаннан кейiн ауырып, ... ... ... және ... ... ... беретiн жағдайларды қамтамасыз ету. Сонымен қатар, осы бағытпен халықтың өсiп-өну денсаулықын сақтау мен қалпына келтiру ... ... ... ... ... ... ... - орнығты әрi салауатты отбасын қалыптастыру жөнiндегi iс-шараларды iске асыру.
Әлiмдi азайту - ел халқының, әсiресе ... өмiрi мен ... ... ... ... ... ету. ... әлеуметтiк-экономикалық қажеттерiн ғанақаттандыру үшiн жағдай жасау - "адам факторын" үдемелi дамытуды, материалдық әл-ауқатты арттыруды, ... және ... ... ... ... ... ету мақсатында көсiптiк бiлiм алуқа қол жеткізудi арттыру және халықты әлеуметтiк қамсыздандыру жүйесiнiң ... ... ... ...
Көшi-қон процестерiн реттеу - көшiп келушiлерге, әсiресе ... мен ... ... ... ... ... жағдайын жасау жолымен көшiп келудi жандандыру есебiнен Көшi-қонның терiс сальдосын төмендету. Бұл бағыт ... және ... ... тұрғысынан iшкi Көшi-қонды реттеу мәселесiн де қамтиды.
3.1. Өсiп-өну денсаулықын сақтау
1. Аудандық медициналық ... ... ... үшiн, ... ғоса ... жыныстық және өсiп-өну денсаулықы проблемаларына орай алдын алу мен жәрдем көрсету ... ... ... қызметiн ұйымдастыру.
2. Ұрықтандыру және белсiздiк пен бедеулiктен емдеудiң осы қызметтi жүзеге асыратын медициналық ... ... ... мен орналасған жерi қол жеткізуге болатындай етiп медициналық технологияларды енгiзудi жандандыру.
3. Экологияның ластануы мен өсiп-өну денсаулықы арасындағы себептi-салдарлы байланысты ... ... ... ... ... ... ... әсер ету деңгейi бойынша басымдықтарды анығтау және саралау мониторингiн енгiзу.
4. ... ... ... ... темiрдi ұлқайту жөнiндегi бағдарламаны зерделеу және өзiрлеу.
5. Ықтимал қаупi бар ... және ... ... ... тiркелiмiн жүргiзу және оларды халықтың өсiп-өну денсаулықына әсер ететiн қоршаған ... ... ... ... үшiн пайдалану.
3.2. Отбасы институтын нықайту
Қоғамның негiзi ретiнде отбасының абыройын көтеру, ... ... ... неке және отбасы қүндылықтарын насихаттау, денi сау ... ... ... ... үшiн ... елiмiздiң демографиялық дамуының алғышарттарының бiрi болып табылады.
Осы мақсатта қол жеткендi дамыта отырып, мынадай ... ... ... ...
1) бiлiм беру ... мен ... ... құралдарында дәстүрлi отбасын насихаттауды жандандыру;
2) неке-отбасы қатынастарын нықайту және отбасы мәртебесiн көтеру жҚнiндегi заңдарды жетiлдiру;
3) үлгiлi отбасылық, ... ... мен ... қайта жаңғырту, отбасын түрақтандыру және дамыту, оның ... ... ...
4) отбасының экономикалық, ұдайы кәбею және мәдени-психологиялық ... iске ... үшiн ... ... қамтамасыз ету, отбасы тұрмысының сапасын арттыру;
5) неке-отбасы қатынастарында және балаларды ... әйел мен ... ... әрi ... іс ... теңдiгiн қамтамасыз ету;
6) отбасы мен балаларды әлеуметтiк қамсыздандырудың ... ... ...
7) ... дағдарысты ахуалдан шығу жөнiндегi психологиялық-педагогикалық кәмек және жаңа жағдайларқа әлеуметтiк- психологиялық бейiмделу Орталықтарын кеңейту.
3.3. Әлiмдi азайту ... ... ... ... сақтаудың қалыптасуы мен дамуын, ауруқа, зиянды әдеттерге, травматизмге қарсы күресте ... ... ... ... өмiр ... қалыптастыруды қамтамасыз ететiн мiндеттердi, бағдарламаларды iске асырумен тықыз байланысты.
Осы бағытты іске асыру үшiн мынадай қосымша шаралар ...
1) ... ... ... ... және ... ауыр жұмыстарда әйелдер еңбегiн пайдалануқа тыйым салуды заң ... ...
2) оқу ... физика, химия, информатика, үй шаруашылықы кабинеттерi және шеберханалар үшiн қауiпсiздiк ережелерiн ...
3) ... ... кезiнде балаларды, сондай-ақ жазатайым жағдайды туғызатын себептердi жою ... ... ... ... ...
4) ... бағшаларының тәрбиеленушiлерi мен оқу орындарында оғып жатғандарды бiлiм беру процесi кезеңiнде жазатайым оғиқадан сағтандыру жөнiнде ұсыныстар ...
5) ... ... ... мен оқу ... оғып жатғандарды оғытудың әртүрлi әдiстерi кезiнде оларды қолайсыз факторлардың әсерiнен қорқау мақсатында денсаулықының ... ... ... ...
6) ... (12 ... асған) әйелдермен және 1,5 жасқа толмаған баласы бар ... жеке ... ... ... ... бастамасы бойынша бұзуқа тыйым салу;
7) Қазақстан Республикасының ДСҰ мен Еуропалық комиссияның Кәлiк, қоршаған орта мен ... ... ... және Трансшекаралық су арналары мен халықаралық өзендердi қорқау әрi пайдалану конвенциясының су және ... ... ... хаттамасына ғосылуы мақсатында жұмыс жүргізу;
8) Ауаның үлкен қашығтықта трансшекаралық ... ... ... iске ...
9) балаларды жәбiрлеу және бала еңбегiн пайдалану мәселелерi жөнiнде бағылау және жедел ден қою жүйесiн енгiзу;
10) ... ... ... орта ... ... ... ... өзiрлеу;
11) экологиялық қолайсыз аймақтардан халық денсаулықына қатер тәндiрмейтiн ... ... ... ... ... үшiн алғышарттар қалыптастыру жөнiнде жұмыс жүргiзу.
3.4. әлеуметтiк-экономикалық ... ... үшiн ... ... ... ... ұдайы молайтуды уақтылы қамтамасыз ету үшiн экономиканың болашағ қажеттерiн ескере отырып, қызметкерлердi озығ даярлауды және олардың бiлiктiлiгiн көтерудi ... ... ... ... ... және ... ... жөнiндегi жұмысты күшейту қажет. Бұдан басқа, жұмыссыздық пен кедейлiктiң ... үшiн ... ... ... ... ... ... үшiн лайығты ағы тәленетiн еңбек пен тұтынудың жоғары ... ... ... мүмкiндiк беретiн жағдай жасауқа бақытталған шаралар көзделуге тиiс.
Сондай-ақ осы ... ... ... шаралар қолданылатын болады:
1) студенттер контингентiн қалыптастыруды ұйымдастыру кезiнде тәмәмдаушы сыныптар оқушылары арасынан ... ала ... ... ... ... бiлiмге қол жеткiзiлуiн кеңейту;
2) көп балалы отбасылар үшiн шағын несие берудi енгiзудi жандандыру;
3) елiмiздiң бүкiл ... үшiн ... ... ... қол ... ... қамтамасыз ететiн әлеуметтiк нормативтер жүйесiн өзiрлеу мен енгізу. Осы нормативтер негiзiнде болашағта әлеуметтiк- демографиялық даму ... iске ... ... ... оқу ... демограф мамандар даярлауды енгізу.
3.5. Көшi-қон процестерiн реттеу
Осы бағытты iске асыру мынадай шараларды жүзеге асыруды көздейдi:
1) көшiп келу ... жыл ... ... ... ... мен жайластыруқа, оларды әлеуметтiк салақа жылдам кiрiктiруге қолайлы жағдай жасау;
3) шет елдердегi ... ... ... ... қатынастарды қолдау және дамыту;
4) тоғыраған аудандарда тұратын адамдардың неғұрлым қолайлы ... ... ... ... жасау;
5) қайта қайтып келгендердiң әлеуметтiк мәселелерiн шешуге қолдау жасауды қамтамасыз ету;
6) халықтың көшiп кету ... ... ... ... ... iске ... ...
Бағдарламаны iске асыру әлеуметтiк-демографиялық саясат мәселелерi жөнiндегi нормативтiк құқықтық базаны жетiлдiрудi көздейдi. Елiмiздiң демографиялық жағдайын түбегейлi жақсартуқа бақытталған заңнамалық кесiмдер ... ... Осы ... ... Қазақстан Республикасының кейiнгi кезеңдерге арналған демографиялық саясатының бағдарламасын өзiрлеу және қабылдау көзделiп ... ... ... ... ... ... кәмектi дамыту, жастардың Тұрғын үй саясаты, тiршiлiк ету ... және ... өмiр ... ... ... таза ... мен ауызсуды қамтамасыз ету жөнiндегi шешiмдерi қабылдануқа тиiс.
Ауыл ... ... және ... ... ... ... ... кәмек көрсету үлесiн ұлқайту жағына қарай медициналық кәмектi қайта құрылымдауқа саятын ұйымдастыру сипатындағы шаралар, ... ... ... ... ... беру ... жандандыру жөнiндегi шаралар қолданылатын болады.
Бағдарламалық ережелердi өмiрге енгiзу осы Бағдарламаны iске ... ... ... ... ... ... асырылатын болады.
Бағдарламаның орындалуын үйлестiру және бағылау мақсатында оның мониторингi ... ... ... ... ... Республикасында демографиялық саясатты жүргiзудiң нәтижелiлiгi индикаторларының жүйесiн енгiзу ... олар ... ... ... ... тiршiлiк қызметi көрсеткiштерiн қамтитын болады. Неғұрлым маңызды индикаторлардың қатарына, ең алдымен медициналық-демографиялық көрсеткiштер және көшiп кету (эмиграция) ... бақа ... ... ... да әлеуметтiк нормативтер кiретiн болады. Бағдарлама мониторингiнiң және демографиялық индикаторлар талдауының нәтижесi жекелеген бағыттарқа түзету енгiзу және кейiнгi ... ... үшiн ... ...
4. Қажетті қаржыландыру ресурстары мен көздерi
2001-2005 жылдарда Бағдарламаны iске асыру мынадай көздерден жүзеге асырылатын болады:
1) республикалық бюджеттен;
2) ... ...
3) ... ... ... ... салынбаған өзге де қаржыландыру көздерiнен.
2001 жылы Бағдарламаны iске асыру республикалық және жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ...
Бағдарламаны қаржыландыру республикалық бюджетте бiлiмдi, денсаулық сақтау саласындағы бағдарламаларды, ... ... мен ... ... ... ... мәдениет, спорт және ақпарат саласындағы қызметтi, Көшi-қон саласындағы қызметтi, қоршаған ... ... ... жөнiндегi iс-шараларды қаржыландыруқа арналып көзделген қаражаттар шегiнде жүзеге асырылатын болады.
Халықаралық ұйымдардың техникалық және гранттық кәмектерін, YЕҒ-дың, қоғамдық ғорлардың және ... ... ... ... ... салынбаған өзге де көздердiң демеушiлiк қолдауын тарту көзделiп отыр.
5. Бағдарламаны іске асырудан күтiлетiн нәтиже
Бағдарламаны толық iске асыру және онда ... ... ... ... нәтижесiнде орташа және ұзағ мерзiмдi болашағта Қазақстанның түрақты әлеуметтiк-экономикалық ... ... ету ... ... ... та, ... та ... одан әрi ұлқайтудың негiзi қамтамасыз етiлетiн болады. 2005 жылы Қазақстан Республикасы халқының жалпы саны 15 миллионқа жуығ адам болады деп ... ... ... iшiнде демографиялық даму үшiн алғышарттар жасау 2010 жылқа қарай халық санының әсуiн 16,0 миллион адамға ... және 2030 ... ... ТОК (2,5 есе) ұлқаюы, күтiлетiн өмiр сүру ... ... ... ... ... есебiнен 20,0 миллион адамға дейiн жеткізудi қамтамасыз етуге тиiс.
Жағдай қолайлы болған, атап ... ... ... ... мен ... даму ... ... мақсатына сай экономикалық әсу қарғыны болған ретте, 2030 жылы халық саны 22 миллион адамға дейiн әсуi мүмкiн. Бағдарламаның жанама нәтижелеріне ... ... ... ... ... арасында аборттың және жыныстық қатынас арғылы жұқатын аурулардың деңгейiн төмендету;
2) белгілі бір дәрежеде ішкі көші-қондағы теңгерімсіздікті жою және халықтың тұрмыс ... мен ... ... ... ... ... ... отырып, халықты ұтымды орналастыру үшін негіз жасау, ол халықтың тұрмыс деңгейін арттыруқа ... ...
6. ... Республикасы демографиялық дамуының 2001-2005 жылдарқаарналған бағдарламасын iске асыру жөнiндегi Іс-шаралар жоспары
Iс-шара
Аяғталу нысаны
Орындалуына ... ... ...
1
2
3
4
1. ... ... іске ... жәніндегі ұйымдастыру-құқықтық іс-шаралар
1.1. Алып тасталды - ҚРҮ-нің 2002.04.17. N 444 қаулысымен.
1.2. АәТә дертiнiң анаданбалақа тiкелей әтуініңалдын алу ... және ... ... ... ... ... ...
2002 ж. маусым
1.3. "Міндетті әлеуметтіксағтандыру туралы" ҚазақстанРеспубликасы Заңының ... және ... ... ... ... ... ... жобасы
ЕХҚМ
2001 ж. қазан
1.4. ... ... ... ... ... бағдарлама өзірлеу
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат
ДСМ, ТОҚМ, облыстардың, Астана және ... ... ... ... ж. ... ... ... білімтүжырымдамасын өзірлеу
Нормативтік құқықтық кесімнің жобасы ... ТОҚМ ... ж. ...
1.6 Алып ... - ... 2002.04.17. N 444 қаулысымен.
1.7. Қазақстан Республикасыдемографиялық дамуының ... ... ... iске ... ... жүргiзу
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат
КДА, СА, ДСМ, БҒМ, МАКМ, СЖА (келісім бойынша)
2005 ж. ақпан
2. ... ... ... ... ... жоспарлау,аборттан кейiнгi консультацияжәніндегi қызмет көрсетулергеқол жеткізудi кеңейту ... ... ... ...
2002 ж. желтоқсан
2.2. Патологиясы бар жүктiәйелдерге акушерлiк-қамғор.лыққа қол жеткізудi және оның бiлiктiлiгiн арттыру.әйелдерге медициналық жәрдемкөрсетудiң барлық деңгейінде (ФАП, СА, СДА, ОАА, әА, ОА, ПНО) ... ... ... ... ... ... ж. ...
2.3. Бедеулiктi емдеудiңжаңа медициналық технологиясын енгізу жобасы
Нормативтiк құқықтық кесімнің
ДСМ
2003 ж. ... ... ... үшiн, белсiз.дiктi ғоса алғанда, жыныстықжәне өсіп-өну денсаулықы проблемаларына орай алдын алу мен жәрдем көрсетужәніндегi медициналық кәмекқызметiн құру
-//-
ДСМ ... ж. ... ... Жасәспiрiмдер менжастарды өсіп-өну функцияла.рының (айналыс бойынша)бұзылуын анығтау мәнiне тексерудi жүзеге асыру
-//-
ДСМ
2003 ж. ...
3. ... ... ... ... медициналық-санитариялық жәрдем ұйым.дарында телефон және кәлiкбайланысын жақсарту
Қазақстан Республикасының Үкiметiне ... ... ... ... және Алматы қалаларының әкімдері
жыл сайын желтоқсан
3.2. Балалар мен жасәспi.рiмдердi жыныстық қатынас арғылы жұқатын аурулар (ЖәЖА) мен ... ... ... ... ... ... құқықтық кесімнің жобасы
ДСМ
2003 ж. ... ... ... ... ... ... халықтың өлiмiн азайтуқа қол жеткізу, меншікысанына қарамастан барлық әндiрiстiкк өсіп ... ... ... жұмысістеуiн қамтамасыз ету
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат
ЕХҚМ ... ... ... ... Бұқаралық ақпарат ғұрал.дарында халықтың салауатты әмір салтын насихаттаудыңпәрмендiлігін арттыру жолыменнашағорлықтың және маскүнем.дiктiң таралуына қарсы ... ... ... ... ... ДСМ
жыл сайын желтоқсан
4. Отбасы институтын нықайту
4.1. Yлгiлi отбасы, этно-мәдени дәстүрлер мен ... ... ... ... адамгершілiк негiз.дерiн күшейту жөнiнде жұмыс жүргiзу
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат әкімдері
КДА, облыстар.дың, ... және ... ...
жыл сайын желтоқсан
4.2. Отбасы институтын, гендерлiк теңдiк қағидаттарыннасихаттау, ата-аналардың балаларды тәрбиелеудегi ... ... ... ... ОӘІҰК (келісім бойынша), КДА, ДСМ, ӘдМ
жыл сайын желтоқсан
5. Көші-қон
5.1. ... ... ... ... ... отанына қоныс аударуын және орналасуын ұйымдастыру. Көшiп келу квотасын жыл ... ... ... ... ... Президентінің "Көшіп келу квотасы туралы" Жарлықының жобасы
КДА
жыл ... ... ... Қазақстан Республика. сында көшiп кету көңiл-күйiмониторингiн жүргiзу ... ... ... ...
КДА, СА
2003 жылдан бастап жыл сайын ...
6. ... ... ғана қаттандыру үшін жағдай жасау
6.1. Жұмыссыз әйелдердi жаңамамандықтарқа оғыту және ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат
ЕҚМ, ОӘІҰК (келiсiм бойынша)
жыл сайын желтоқсан
6.2. ... ... ... ... үшiн ... құру ... құқықтық кесімнің жобасы
Облыстардың, Астана, Алматықалаларының әкімдері ... ж. ... ... ... ... ... ... құру
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат
ОӘІҰК ... ... ... және ... ... ларының әкім. дері, ҮЕҰ
2002 ж. желтоқсан
6.4. Мүмкiндiгi шектеулi мектеп жасына дейiнгi ... ... ... мен ... ... бiлiм беру бағдарла.маларын өзiрлеу және енгiзу
Нормативтік құқықтық кесімнің жобасы
БҒМ
2001 ж. ... ... ... заманғы шағын жасақталатын мектептер үлгiсiн өзiрлеу
-//- ... ... ж. ... ... ... ... ... қашығтықтан оғыту туралы тәртіптi өзiрлеу
-//-
БҒМ
2002 ж. ... ... ... ... ... мен ... жүйесiнiң одан әрi дамуын қамтамасыз ету
-//-
БҒМ
Түрақты
6.8. Мектеп жасына дейiнгi балаларды дамыту үшін бас. ... ... ... бай ... ... ... және ...
-//-
БҒМ
2001 ж. қараша
6.9. Мектепке ... ... мен ... ... ... ... ... конкурс әткiзу
-//-
БҒМ
2001 ж. қыркүйек
6.10. Жалпы бiлiм беретiн мектептер оқушыларының ыстық тамақпен және ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметіне ақпарат
БҒМ, облыстардың, Астана және ... ... ... ... ...
6.11. Еліміздің жоғары оқу орындарында демограф мамандарда ярлауды жүзеге асыру ... ... ... ... ...
2003 ж. қыркүйек
6.12. Дене тәрбиесі және ... ... ... дық-техникалық базасын нықайту, балалар мен жас. әспірімдерді спорт секция.ларында шынығуқа тартудықамтамасыз ету
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ақпарат ... ... ... ... ... ... жылғы "17" тамыздағы № 1272 қаулысымен мақұлданған
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫМЕМЛЕКЕТТІК ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... (бұдан әрі - Тұжырымдама) елдің демографиялық дамуының негізгі қағидаттарын, басымдықтарын және міндеттерін білдіреді. Аталған ... ... даму ... ... ... өсуін ынталандыруға бағытталған, ағымдағы және перспективадағы қажеттіліктерге жауап беретін ... ... ... және ... ... кешені ұғылады.
Демографиялық даму экономиканың өсуіне, елдің қорғаныс кабілеті мен мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз етуге тікелей әсер етеді.
Демографиялық саясат Қазақстанның мемлекеттік саясатының ... ... ... ... Ел ... "Қазакстан-2030" жолдауында күшті демографиялық саясат елдің үлттық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар мемлекеттік демографиялық саясаттың субьектілері болып табылады. Мемлекеттік ... ... ... іске асыру жөніндегі әріптестері халықаралық, үкіметтік емес қоғамдық және басқа да ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... негізінде жалпы мемлекеттік мүдделерді ескере отырып, мемлекеттік демографиялық саясаттың негізін айқындайды.
Түжырымдама әлеуметтік-экономикалық ... ... мен ... ... ... дамуға көшуінің қазіргі заманғы кезеңіне және ұзақ мерзімдік перспективасына есептелген.
Елдің қазіргі кездегі әлеуметтік-экономикалық жағдайы белгілі бір жәрежеде таяу болашақта демографиялық ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттқ демографиялық саясат халықаралық құқықтың ... ... ... мен ... жоне Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына, Қазақстан Республикасының Конституциясына, Қазақстан Республикасының Зандарына, өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... дүние жүзілік тәжірибесін ескереді.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚАЗІРГІ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ АХУАЛ
Қазақстандағы демографиялық ахуал соңғы жылдары республика үшін туудың едәуір ... ... ... (1996 жылдан бастап оның азаю тенденциясы байқалды) және халықтың көші-қондық кетуінің ... орай ... ... ... ... ... Статистика жөніндегі агенттігінін алдын ала деректері бойынша Қазақстан Республикасы ... саны 2000 ... 1 ... 14896,1 мың ... ... ... 16426,5 мың адам тұрған 1993 жылдың басымен салыстырғанда, халықтың саны 1530,4 мың адамға ... 9,3 ... ... жылы ... XX ... соңғы онжылдыгындағы ең төменгі коэффициенті байқалды, туу 1000 адамға 14,0-ден ... бұл ... ... ең биік шыңы ... 1987 ... деңгейдің 54,5 пайызын құрайтын болды.
1999 жылы халықтың табиғи өсуінің коэффициенті ... және 1000 ... 4,3 ... ең төменгі шегіне жетті.1999 жылы, өлімнің азаюына қарамастан, оның деңгейі жоғары күйінде қалды. Өлім ... 1990 ... ... 22,8 ... ... 1000 ... 9,7 ... өмірінің орташа үзақтығы қысқарып барады. Оның деңгейі 1998 жылы 64,4 ... ал ер ... ... 59 ... ... ... ... Қазақстан облыстарында халықтың табиғи азаюы басталды. Мұндай тенденцияның сақталуы жағдайында таяудағы болашақта ел бойынша тұтас алғанда халықтың құлдырап азаюы күтілуде.
Республикада ... ... саны 1999 ... ... санағының деректері бойынша 7985,0 мың адамды немесе ... ... ... ... 53,4 ... ... Республикадағы орыстар - 4479,6 мың адам немесе 30,0 пайыз.
Мұның алдындағы (1989 жыл) санақпен салыстырғанда қазақтардың, уйғырлардың, дуңгендердің, өзбектердің саны ... ... саны ... жалпы алғанда 3 есеге азайды. Орыстардың, украйндардың, ... және ... ... саны да ... ... қүрылымындағы өзгерістерге репатриантардың (оралмандардың) қоныс аударуы жоне басқа ... ... ... ... көшіп кетуі себеп болды.
Тұтас алғанда халық санының төмендеуі табиғи осімнің төмендеуінен және халық көші-конының теріс сальдосынан болып отыр.
2. ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ... ... ... ЖӘНЕ ҚАҒИДАТТАРЫ
Демографиялық саясаттың мақсаты - дсмографиялық процестердегі жағымсыз тенденцияларды жою, құлдырап азаюды болдырмау, ел дамуының ұзақ мерзімді стратегиясына сәйкес халықтың ... және ... ... ... ... ... іскс асыру кезінде мемлекепік өкімет органдарының алдында мынадай міндетгер тұр:
* осіп-өнуді қоса алғанда, халықтың денсаулық ... ... ... азайту және соның көрінісі ретінде өмірдің үзақтығын ұлғайту;
* тууды тұрақтандыру және оны болашақта ... ... ... және ... ұдайы көбейтудің кеңейтілген режимін қамтамасыз ететін деңгейге дейін арттыру;
* отбасының тыныс-тіршілігі жағдайын жақсарту, отбасы-неке ... ... ... ... ... ... және жеке адам ... халықтың денсаулығы үшін жауапкершіпікті арттыру;
* экологиялық зілзаланың жағымсыз зардаптарын жеңу.
Мемлекеттік демографиялық саясат мына қағидаттарға ... ... ... дініне қарамастан елдін барлык, азаматтарының тендігі;
* осіп-өнуді және өтбасын жоспарлауауды ... ...
* аса ... ... ... ретінде аналықты, БҰҰ-ның "Баланың құрықтары туралы" және "Әйелдеріс катысты кемеітушіліктердің барлық нысындарын жою туралы" Халықаралық Конвенцияларына сәйкес басының ... ... ... ... ... ... өз ... тәрбиелеуде ата-ананың тең міндеттерін тану;
* тууға, өлімге, өмірдің ... меи ... және ... ... жаңа ... ... ... коші-қонға ықпал етудің түрлі шараларын қамтитын кешенді көзқарас;
* демографиялық саясатты іске асыруда бірыңғай негізін ... ... ... ... жәме ... органдардың тиімді өзара іс-қимыльн қамтамасыз ететін аймақтық ерекшеліктерді есепке алу;
* халықтың ... ... ... әралуандықты сақтау және табиғатты үтымды пайдалануды ұйымдастыру.
3. МЕМЛЕКЕТТІК ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ САЯСАТТЫ ІСКЕ ... ... МЕН ... ... ... қазіргі колайсыз жағдайына және оның даму перспективаларына талдау жасау, ... ... ... ... ... ... ... өтпелі кезеңде оларды шешудің тетіктерін айқындауға және ұзақ мерзімдік перспективаға - ... ... және ... ... ... ... ... іс-қимылдардың стратегиясын әзірлеуге мүмкіндік береді.
Бірінші кезеңде халық санының азаю қарқынын ... ... шара ... және оны ... қол ... ... ... қулдырауын бәсендету және оны тұрақтандырудың;
* өлімді азайтудың және өмірдің ... ... ... ... ... азайтудың және репатрианттардың (оралмандардың) қайтып оралуына қолайлы жағдай жасаудың есебінен шешілетін болады.
Екінші кезенде:
* тууды материалдық және моральдық ынталандырудың;
* көші-қонның оң ... қол ... ... сан ... да, сапа жағынан да халықтың жалпы өсімі қамтамасыз етілуі тиіс.
Мемлекеттік демографиялық саясаттың халықтың ... ... ... ... қазіргі заманғы ахуалды және әлеуметтік-экономикалық дамудың алғы шарттарын қатаң есепке алуға негізделген неғұрлым өзекті проблемалық бағыттар бойынша бағдарламалық-мақсатты іс-шараларды ... және іске ... ... ... ... ... іске ... негізгі бағыттары:
экономика мен әлеуметтік саланың барлық секторларының тепе-теңестірілген дамуын камтамасыз студің есебінен халықтың тұрмыс деңгейін көтеру, халықтың жұмыспен қамтылуын арттыру, ... және орта ... ... ... ... ... ... озыңқы экономикалық өсуі негізінде адамдардың тыныс-тірішілігі жағдайын сдәуір жақсартуды ... ... өмір ... ... адамның тыныс-тірішілігінің барлық элементтері профилактикасының, еңбек пен демалыстың, спорт ғимараттары мен спорт ... ... қол ... жөнінде шаралар қабылдаудың негізінде еліміз халқының денсаулық деңгейін көтеру;
халыққа медициналық қызмет көрсетуді ... және оның ... ... ... ... ... қабылдау, мемлекеттік экологиялық бағдарламаларды, бірінші кезекте, экологиялық қолайсыз аймақтарда, іске асыру;
халықтың, бірінші кезекте, еңбекке қабілетті жастағы ... ... ... ... ... пен ... ... байланысты жазатайым жағдайлардан, өдірісте улану мен жарақаттанудан өлімін азайту;
туберкулезбен, диабетпен және ... да ... ... бар аурулармен және айналасындағылар үшін қауіп төндіретін аурулармен науқастануды азайту;
өмірдің орташа ұзақтығын ұлғайту, денсаулық ... ... ... ... есебінен әйелдермен салыстыргавда еркектер өмірінің ұзақтығы арасындағы айырмашылықты ... ... ... ... көмек және емдеу-сауықтыру мекемелері желілерін кеңейту. Жасы келген азаматтар үшін күндізгі стационарларды дамыту;
туудың құлдырауын бәсендету және оны ... бала ... ... көп балалы отбасылар, жалғыз басты аналар үшін материалдық ... ... мен ... ... ... тууды материалдық ынталандыру жүйесін құру;
өсіп-өну үшін денсаулықты сақтау жөніндегі бағдарламаларды іске асыру, өсіп-өну қам-қарекеті, ана болудың қауіпсіздігі, ... және ... ... ... ... даярлау мәселелері бойынша ақпарат жүйе құру, халықтың ... ... ... ... мен ... ... қажеттігін қамтамасыз ету, оқу орындарының бағдарламасына валеология оқу пәнін енгізу;
ана мен баланың денсаулығын қорғауды денсаулық сақтау саласынлағы басымдықты багыт деп ... Бұл ... ... ... ... олімінің коэффициентін томендету және құрылымын дамыған елдерге жақындату жағына өзгерту;
туу кезінде ана өлімін, жүктілік пен туғаннан ... ... ... ... иммундық тапшылық вирусымен және СПИД-пен, және жыныстық жолмен жұғатын аурулармен ... ... алу ... шараларды жүзеге асыру;
әйел бедеулігінің алдын алу және оны емдеу, аборттың алдын алу және аборттың зардаптарын жою;
отбасы-неке қатынастарын нығайту жөніндегі ... ... және ... ... ... ... отбасы-неке қатынастарын нығайтудағы рөлі меп жауапкершілігін арттыру, жалғыз бастыларды таныстырудың ... ... ... дамыту;
эмиграцияны реттеу және ескертулік шараларды жузеге асыру жолымен көші-қондық азаюды бәсендету. Иммиграцияны реттеу, ... ... ... ... ... ... ... елге оралуы жөніндегі жыл сайынғы экономикалық негізделген ... ... ... ... ... ... және жайластыру үшін қолайлы жағдай жасау, олардың әлеуметтік ортаға тезірек ... үшін ... ... ету. Шет ... қазақ диаспорасының қабілетті және дарынды балаларын, жасөспірімдері мен ... ... ... ... ... ... оқу ... қабылдау. Шет елдердегі қазақ диаспорасымен сындарлы өзара қарым-қатынасты қолдау және дамыту;
этникалық қазақтар ... ... ... ... ... тәртібі туралы мемлекетаралық келісімдерге қол қою;
иммиграциялық бақылауды енгізу және жүзеге асыру жолымен иммиграциялық ... ... ... ... ... өз ... үшін ... арттыру, халықтың өзін салауатты өмір салтын қалыптастыру процесіне тарту;
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және олардың тұрақты жұмыс істеуі жөнінде шара қабылдау, мектеп жанындағы және қала сыртындағы лагерьлер мен демалыс үйлерінде оқушыларды сауықтыруды ... ... ... беру ұйымдарына психологиялық қызметтерді құру, мектептерде, интернаттарда және мектеп жасына дейінгі ұйымдарда психолог және ... ... ... ... ... мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру жоніндегі шараларды жүзеге асыру;
арнаулы түзету мекемелерінің, балалар ... ... ... және ... материалдық - техникалық базасын нығайту, балалық шақты әлеуметтік қорғаудың ... ... ... ... толмағандардың әлеуметтік-құқықтық кепілдіктерін кеңейту, корғаншылыққа мұқтаж балалардың мүліктік және басқа мүдделерін қорғау;
кәмелетке толмағандардың қылмыс, құқық бүзушылық ... және ... ... алу ... ... ... ... Түзеу мекемелеріндегі өндірістің мүдделерін, сотталғандарды бостандыққа шыққаннан кейін еңбекке орналастырудың мүмкіндігін ескере ... ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК ДЕМОГ РАФИЯЛЫҚ САЯСАТТЫ ІСКЕ АСЫРУДЫҢ НЫСАНДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
Қазақстан Республикасының мемлекеттік демографиялық ... ... ... және ... каржы-экономикалық саясаттың есебінен жүзеге асырылады. Демографиялық саясаттың негізгі әдістері ретінде ықпал студің экономикалық, әкімшілік-құқықтық және әлеуметтік-психологиялық шаралары пайдаланылады.
Демографиялық ... іске ... ... ... ... ... әдіс - мемлекеттік демографиялық бағдарламаны, демографиялық проблемаларды шешуге бағытталған өзге де ... ... ... ... органдардың аймақтық бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру болып табылады.
Демографиялық дамудың стратегияларын іске асыру:
бар нормативтік құқықтық кесімдерді, ... және ... ... мен ... ... ... өсу жөніндегі жаңа міндеттерге сәйкестігі бөлігінде тексеруді және жаңаларын жасауды;
демографиялық даму жөніндегі саясатты, стратегияларды және ... ... үшін ... ... ... бөлуді, сондай-ақ халықаралық ұйымдар, донорлар және мамандардың тарапынан ... ... және ... ... тұжырымдамалық, ал кейін стратегиялық нүскауларды жалпыұлттық және салалық жоспарлауға және олардың мониторингіне міндетті түрде енгізуді;
деректерді жинау және талдау үшін ... ... ... ... ... асыруды және нағайтуды, демографиялық дамуды кешенді зерделеу, болжау және жоспарлау ушін стратегиялық ... ... және ... ... ... даму процестерін реттеу нүсқауларын насихаттауда және іске асыруда мемлекеттік органдар мен бұқаралық ... ... ... ... ... Республикасының демографиялық жағдайы.
Қазіргі кезде біздің Республикамызда 15 миллион халық тұрады. Оның 55 %-дан ... ... %-ы ... Ал 1920 жылы ... не бары 4 миллион 400 мың халық болды. Оның 7 %-ы қалада, 93 %-ы ... ... ... ... 70 ... астам уақыт ішінде демографиялық қозғалыстар қандай болды? (1940 жылға ... ... ... есептің жоқтығына байланысты бұл туралы кейінгі жылдарда жарияланған материялдарға сүйенеміз).
Туу, өлім және халықтың табиғи ... - ... ... ... ... 1940 жылы 1 мың ... ... туу мөлшері - 40, ал 1990 жылы 23 ... ... Осы ... ... ... саны үш ... жуық ... соған қарамастан, туу екі есе кеміген. Бұл арада ескеретін бір жағдай - ... ... ... ... ... ... соғыстан болған шығыны 350 мың адам (әскер қатарында 4 - 5 - 6 жыл болғандарды есептегенде). ... ... ер ... ... туу ... кері ... ... белгілі.
1940 жылмен салыстырғанда туылған бала саны үш есе азайып, 21,4 %-дан 7,6 %- ға кеміді. 1970 жылы 306 мың бала ... ... ... ... үш, одан да көбірек бала тапқан аналар 148 мың болды (яғни 48,5 %-ы). Олай болса, аналардың ... үш және ... көп бала ... Ал ... ... ... ... келген балалар саны 1988 жылы 33,6 % болды,яғни үш және одан көп бала ... ... саны ... ... ... есеп ... әрбір үш баланың бірін 20 - 29 жас арасындағы әйелдер, ал ... ... ... әйелдаер өмірге келген балалардың 3 - 4 %-ын ғана туған.
Ерлер мен әйендер санының арақатынасында да ... ... бар. 1989 ... ... ... 16,5миллион халықтың 57%-ы қалада, 43-і ауылда тұрған. Ал ... ... ... 48,5%, ... тұратын әйелдер саны 51,5% болған. Олай болса, қалада тұратын ер адамдар саны аз да, ... ... саны көп ... ... ұзақтығы әр кезде әр түрлі болды: 1978 - 1988 жылдар ... ... ... орта жасы 67,4 - 69,8 жыл болды. Оның ішінде ерлердің орта жасы - 61,9 - 64,8, ... орта жасы 72,4 - 74,1 жыл ... ... алғанда, әйелдер ерлерден 10 жас артық өмір сүрді. Оның негізігі себептері: әйелдер ерлермен салыстырғанда әр ... ... аз ... ... шыққаннан кейінгі өмір салты өзгермейді, үй шаруасы бала тәрбиелеу, немесе қарау ... ... ... ... ... Ал ер ... ... ішеді, темекі тартады, зейнетке шыққаннан кейінгі өмір салты күрт өзгереді. Біздің ... ... орта жасы ... Финляндия, Голландия, т.б. елдерден әлдеқайда төмен. 1991 - 1997 жылдардағы ... ... адам ... кері ... ... ... 1993 - 1994 жылдардағы есеп бойынша Республикамызда туудан өлімнің көрсеткіші артып отыр.
1991 жылғы есеп бойынша халық шаруашылығындағы жұмысшылар мен ... саны 6,5 ... ... оның 72,3%-ы ... өндірістің саласында, ал материялдық емес салаларда 27,7%-ы ... ... ... ... ... ... дағдарысқа ұшырауына байланысты жағдай өзгерді. бұрын зауыттар, фабрикалар, ғылыми мекемелер, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... салынды. Өндіріс орындарының көптеп салынуына байланысты көне қаланар жаңарды, жаңа қалалар пайда болды.
Қазір 1,5 миллион халқы бар Алматыда 1939 жылы 220 мың ... ... еді. ... ... ... Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Петропавл, Семей, Теміртау, Астана, Шымкент сияқты қалалардың халқы соңғы 20 - 25 ... 2 - 3 есе ... ... ... дамыған елдерге тән урбандау(лат.urbanus - қалалық) біздің республикамызда да өріс алап ... 1970 ... ... әсіресе батыс және оңтүстік өлкелерден ауылдағы қазақ жастары қалаға келіп, орыс жұмысшыларын алмастыра бастады.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Визуалды тілдерде графиканы программалау. Нұсқаулық54 бет
Транзиттік экономика166 бет
Балалар бағдарламасы қандай болуы керек?5 бет
Денені не үшін шынықтыру керек16 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Мектепте өзгеріс не үшін керек6 бет
Менеджер болуы керек..4 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Тұтқырлы пластикалық сұйықтың керек ортадағы қозғалысын жылжымалы шекарасы бойынша сандық зерттеу34 бет
ХХі ғасырдың жұрты хақ адамзат халқы болып бірігуі керек3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь