Құқық құрылымы және құқық жүйесі туралы түсінік

Жоспары:

1. Құқық құрылымы және оның түрлері.
2. Құқық жүйесі және даму бағыттары.
3. Құқық жүйесінің қатынасы.

Қорытынды:

1. Құқықтық құрылым.
1. Құқық құрылымы және оның түрлері.

Құқық - бұл қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған, мемлекетпен орнықтырылатын және қамтамасыз етілетін, жалпыға міндетті, формальды анықталған заң нормаларының жүйесі.
Құқықтың белгілері:
1). еріктілік сипаты;
2). жалпыға міндеттілігі;
3). нормативтілігі;
4). мемлекетпен байланысы;
5). формальды анықталғандығы;
6). жүйелілігі.
Құқықтың қоғамдық жоғарғы мақсаты қоғамдағы бостандықты нормативтік тәртіпте қамтамасыз етуінен және кепілдеуінен, әділеттілікті қалыптастыруынан, қоғамдық өмірден қателіктер мен өз бетімен кетушіліктерді жоя отырып, қоғамдағы экономикалық және рухани факторлардың әрекет етуіне мейлінше жағдай жасауынан көрініс табады.
Құқықтың құндылығы - бұл кұкықтың азаматтардың және
жалпы қоғамның әлеуметтік әділетті қажеттіктері мен мүдделерін
қамтамасыз ету құралы мен мақсаты ретінде қызмет ете алу қабілеті. Құқықтың әлеуметтік құндылығының төмендегідей негізгі көріністерін атап өтуге болады:
1) құқық адамдардың әрекеттеріне ұйымдастырушылықты,
тұрақтылықты, үйлесімділікті дарыта отырып, олардың бақы-
лануын қамтамасыз етеді, осы арқылы ол қоғамдық қатынастарга
реттеушілік элементін енгізе отырып, оларды еркениетті құбылысқа айналдырады;
2) құқық тұлғалардың ерекше мүдделерін үйлестіру арқылы
олардың жүріс-тұрысы мен қызметіне әсерін тигізеді, яғни, құқық
жеке мүдделерді басып-жаншымайды, керісінше, оны қоғамдық
мүддемен үйлестіреді;
3) кұқық тұлғаның қоғамдағы бостандығын көрсетуші және анықтаушы болып табылады және осы бостандықтың шегін, шамасын анықтайды;
4) құкық әділеттілік идеясын көрсету қабілетіне ие, яғни, құқық материалдық игіліктердің дұрыс және әділетті бөлінуінің талаптарын орнықтырады, барлық азаматтардың заң алдындағы теңдігін бекітеді;
5) құқық қоғамдық дамудың тарихи кезектілігіне сәйкес қоғамның жаңаруының қайнар көзі болып табылады; әсіресе, оның құндылығы тоталитарлық режимдердің құлауы мен жаңа нарықіық механизмдердің бекітілуі жағдайларында өсе түседі;
6) құқықтық тәсілдер халықаралық және ұлтаралық сипаттағы мәселелерді шешудің негізі және жалғыз құралы болып табылады.
Құқықтың мәні өркениеттілік жағдайында қоғамдық қатынастарды реттеуден,нормативтік негізде қоғамның тұрақты ұйымдастырылуына жете отырып, демократияның, экономикалық бостандықтың, тұлға бостандығын жүзеге асырылуынан көрінеді.
Құқықтың мәнін қарастыруда екі аспектіні ескерудің маңызы зор:
1) формальдық - кез-келген құқықтың ең алдымен реттеуші екендігі;
2) мазмұндық - осы реттеушінің кімнің, мүдделеріне қызмет ететіндігі.
Құқықтың мәнін түсінуде келесі тәсілдерді бөліп атауға болады:
- таптық, бұның шегінде құқық экономикалық үстемдік құрушы таптың занда көрініс тапқан мемлекеттік еркін білдіретін, мемлекетпен кепілденген заң нормаларының жүйесі ретінде анықталады;
- жалпыэлеуметтік, бұның шегінде құқық қоғамдағы әртүрлі таптардың, элеуметтік топтардың арасындағы келісімнің көрінісі ретінде қарастырылады.
Объективтік құқық - бұл қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған, мемлекетпен орнықтырылатын және қамтамасыз етілетін, жалпыға міндетті, формальды анықталған заң нормаларының жүйесі. Объективтік құқық - бұл нақты бір мемлекеттегі белгілі бір кезеңдегі заңнама, заң әдеттері, заңды прецеденттер және нормативтік шарттар. Оның объективтілігі жеке тұлғаның еркі мен санасынан тәуелсіз болып, оған тиесілі болмауынан көрініс табады.
Субъективтік құқық - бұл тұлғаның жеке мүдделерін қанағаттандыруға бағытталған, заңды мүмкін жүріс-тұрыстың шамасы. Субъективтік құқықтар ретінде адамның нақты құқыктарын (еңбек етуге, білім алуға және т.б. құқық) атауға болады, олардың субъективтілігі тұлғамен байланыстылығынан, оған тиесілігінен және оның санасы мен еркінен тәуелділігінен көрінеді.
Занды мағынадағы құқықпен (объективтік және субъективтік құқықтар) қатар табиғи құқық та болады, ол өмір сүруге, бостандыққа және т.б. құқықтарды қамтиды. Табиғи құқықтың қатарына жататын құқықтар бір жерде бектілген-бектілмегеніне қарамастан өмір сүреді, олар өмірдің өзінен тікелей туындайды.
Табиғи құқыққа қарағанда занды мағынадағы құқық (объективтік және субъективтік құқық) позитивтік құқық ретінде көрініс табады, яғни, олар заңдар мен басқа да қайнар көздерде бекітілген.
Позитивтік құқықтың негізгі сипаттары:
а) оны адамдар немесе қоғамдық құрылымдар-заңшығарушылар, соттар, құқық субъектілер қалыптастырады, яғни, олардың шығармашылығының, мақсатты ерікті қызметінің нәтижесі болып табылады;
ә) ол заңдар немесе басқа да қайнар көздер түрінде, яғни, жай ой, идея түрінде ғана емес, нақты сыртқы көрінісі бар ақиқат ретінде өмір сүреді.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Сулейменов М.К. Развитие института права собственности в законодательстве Казахстана. Научные труды. Әділет, 2000
2. Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. – М., 1995 г.
3. Бибиков А.Н. Правовые проблемы реализации государственной собственности. – Иванова , 2002г.
4. Сулейменов М.К. Коментарий к Закону РК «О собственности», Бизнес и права в Казахстане, 2001г.
5. Витрянский В.Г., Суханов Е.А. Защита права собственности. М.2002
6. З.О.Ашитов, Б.З.Ашитов «Егемен Қазақстанның құқығы» А.1997
7. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі А,2002
8. А.Ибраева, Г.Әлібаева, Қ.Айтқожин «Қазақстан Республикасының Үкіметі» А.2006
9. Ғ.Сапарғалиев «Қазақстан Республикасының құқығы» А.2004
10. Н.Р.Күнқожаев «Адам және қоғам» А.1997
11. Н.Дулатбеков және т.б. «Мемлекет және құқық негіздері» А.2001
12. Ғ.Маймақов «Қазақстан Республикасының саяси – құқықтық тарихы» А.2000
13.Джусупов А.Т. Право собственности и иные вещные права. —Алматы:
Жеті жарғы. 1996
14.Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. —Москва: 1991 г.
15.Римское частное право. Учебник /Под.ред проф. И.Б.Новицкого и С. Перетерского. —М.Юрист, 1994
16. Жанайдаров И.У. Проблемы реадизации права государственной собственности. – Алматы . Қазақстан, 1994
17. Д.А.Булгаков, А.Ж.Истаев «Мемлекет және құқықтық жалпы тарихы»А.2000
18. Ө.Қ.Қопабаев «Шетелдердің Конституциялық құқығы» А.1998
19. Ғ.Сапарғалиева «Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері».А.1994
20. С.С.Алексеев «Теория права» М.1993
21. А.Қ.Мұхтарова «Шетелдердің мемлекет және құқық тарихы» А.1999

22. Конституции 16 стран мира. Алматы Жеті – жарғы. 1995
23. Абельдинов А.К, Копабаев О.К. Конституционное право зарубежных стран. Алматы «Жеті жарғы». 1997
24. Алексеев С.С. Теория права. М: Юридическая литература.1993
25.Арановский К.В. Государственное право зарубежных стран. М. 1998
26. Барнашев А.М. Теория разделения властей: становление применение. Томск. Изд – во ТОМД ун – та. 1988.
27. Баренбойм И.Д. Три тысячи лет доктрины разделении властей. Суд Сьютера. М. 1996г.
28. Башиев Ж.М. Судебная защита конституции. Алматы: Жеті жарғы. 1994
        
        Қазақстан Респбликасының Білім  және Ғылым
Министрлігі.
М.Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан
Гуманитарлық Институты.
Тақырыбы: ... ... және ... ... ... 2009 ... Құқық құрылымы және құқық жүйесі туралы
түсінік.
Жоспары:
1. Құқық ... және оның ... ... ... және даму ... ... ... қатынасы.
Қорытынды:
1. Құқықтық құрылым.
1. Құқық құрылымы және оның түрлері.
Құқық - бұл ... ... ... бағытталған, мемлекетпен
орнықтырылатын және қамтамасыз етілетін, жалпыға міндетті, формальды
анықталған заң ... ... ... ... сипаты;
2). жалпыға міндеттілігі;
3). нормативтілігі;
4). мемлекетпен байланысы;
5). формальды анықталғандығы;
6). жүйелілігі.
Құқықтың қоғамдық жоғарғы мақсаты қоғамдағы бостандықты ... ... ... және ... ... ... ... қателіктер мен өз бетімен кетушіліктерді
жоя отырып, қоғамдағы экономикалық және рухани факторлардың ... ... ... ... ... ... ... - бұл кұкықтың азаматтардың және
жалпы қоғамның әлеуметтік әділетті қажеттіктері мен мүдделерін
қамтамасыз ету құралы мен мақсаты ретінде қызмет ете алу ... ... ... ... негізгі көріністерін атап өтуге
болады:
1) ... ... ... ... үйлесімділікті дарыта отырып, олардың бақы-
лануын қамтамасыз етеді, осы арқылы ол қоғамдық ... ... ... отырып, оларды ... ... ... ... ерекше мүдделерін үйлестіру арқылы
олардың жүріс-тұрысы мен қызметіне ... ... ... ... ... ... ... оны қоғамдық
мүддемен үйлестіреді;
3) кұқық тұлғаның қоғамдағы бостандығын көрсетуші және ... ... және осы ... ... ... ... құкық әділеттілік идеясын көрсету қабілетіне ие, ... ... ... ... және ... ... талаптарын
орнықтырады, барлық азаматтардың заң алдындағы теңдігін бекітеді;
5) құқық қоғамдық дамудың тарихи кезектілігіне ... ... ... көзі ... ... әсіресе, оның ... ... ... мен жаңа ... ... ... жағдайларында
өсе түседі;
6) құқықтық тәсілдер халықаралық және ұлтаралық ... ... ... және ... ... болып табылады.
Құқықтың мәні өркениеттілік жағдайында қоғамдық қатынастарды
реттеуден,нормативтік ... ... ... ... ... ... ... бостандықтың, тұлға бостандығын жүзеге
асырылуынан көрінеді.
Құқықтың мәнін қарастыруда екі аспектіні ескерудің маңызы зор:
1) формальдық - кез-келген құқықтың ең ... ... ... ... - осы реттеушінің кімнің, мүдделеріне қызмет ететіндігі.
Құқықтың мәнін түсінуде келесі тәсілдерді бөліп атауға ... ... ... ... ... экономикалық үстемдік құрушы таптың занда
көрініс тапқан мемлекеттік еркін білдіретін, мемлекетпен ... ... ... ... ... ... ... шегінде құқық қоғамдағы әртүрлі таптардың,
элеуметтік топтардың ... ... ... ... қарастырылады.
Объективтік құқық - бұл қоғамдық қатынастарды реттеуге ... ... және ... ... жалпыға міндетті,
формальды анықталған заң нормаларының жүйесі. Объективтік құқық - бұл ... ... ... бір кезеңдегі заңнама, заң ... ... және ... ... Оның объективтілігі жеке ... мен ... ... ... оған ... ... ... табады.
Субъективтік құқық - бұл тұлғаның жеке мүдделерін қанағаттандыруға
бағытталған, заңды мүмкін жүріс-тұрыстың шамасы. ... ... ... ... ... ... ... білім алуға және т.б. құқық)
атауға болады, олардың субъективтілігі тұлғамен байланыстылығынан, оған
тиесілігінен және оның ... мен ... ... ... мағынадағы құқықпен (объективтік және субъективтік құқықтар)
қатар табиғи құқық та болады, ол өмір ... ... және ... ... ... құқықтың қатарына жататын құқықтар бір ... ... өмір ... олар ... өзінен
тікелей туындайды.
Табиғи құқыққа қарағанда занды мағынадағы құқық (объективтік және
субъективтік құқық) позитивтік құқық ... ... ... яғни, олар
заңдар мен басқа да қайнар көздерде бекітілген.
Позитивтік құқықтың негізгі сипаттары:
а) оны адамдар ... ... ... ... ... ... яғни, олардың шығармашылығының, мақсатты ерікті
қызметінің нәтижесі болып табылады;
ә) ол заңдар немесе басқа да ... ... ... ... жай ой, ... ғана ... нақты сыртқы көрінісі бар ақиқат ретінде өмір сүреді.
Құқықтың пайда болу кезінен бері және оның дамуы барысында оның ... әрі ... әрі ... байланысқан екі жағы анықталды. Бірінші
жағы - бұқаралық-құқықтық жағы, екінші жағы - ... ... ... - бұл ... ... ... ... билік пен
бағыныстылық қатынастарына негізделген мемлекеттің бұқаралық билік
ретіндегі және ... ... ... құрылымы және қызметі.
Жеке құқық - бұл жеке істер саласы, ... ... ... ... ... ... еркін тұлға, институттар
мәртебесі.
Құқықтың түсінігіне кірген аса ... ... бірі ... ... ... байланысы табылады. Бұл белгі мыналардан көрініс табады:
1) мемлекет құқықты ресми түрде орнықтырып, оның ... ... ... қамтамасыз етеді;
2) құқық ... ... ... ... бола ... ... ... жалпы әлеуметтік және басқа да мүдделерге сәйкес
реттейді;
3) құқық ... ... ... ие, бұл оның ... ... ... және ... әрекеттерді өлшеуші ретінде көрініс табуына
мүмкіндік береді.
4) басқа әлеуметтік нормаларға қарағанда ... ... ... оның ... ... ... ... қоғамы дамып, қалыптасып, өмірге келген күннен бастап міндетті
түрде оның бағдарламасы, саясаты, биліктің түрі анықталады. Бұл ... ... ... жүйесі. Ең алдымен қоғамның мүддесі мен мақсаты
анықталады. ... ... ... ... биліктің мазмұнын
толықтырып, олардың орындалу ... ... ... іске ... ... жүйе ... объективтік даму процесінде қалыптасып, өмірге келеді.
Саяси жүйенің негізгі міндеті ... ... ... ... ... ... мазмұнын анықтап, сол билікті орнату, ... ... ... ... жүйе де ... Адам ... өзінің диалектикалық
даму процесінде бес формацияны басынан өткізіп отыр. Соған сәйкес саясаттың
бес түрі бар. Себебі әр ... ... ... әр қилы ... ... да
заңды. Өйткені осы оқиғалардың бәрі де қажеттіліктен, қоғамның ... ... ... ... зандылық қоғамдық дамудың негізгі
бағытын анықтайды, кездейсоқтықтың біразын қамти отырып, заңдылық ... жол ... ... зандылық абсолюттік идея түрінде қоғамға
сырттан тағылмайды, адам ... және оның ... ... ... ... ... өндіріс өнімдері т.б. рухани ... ... ... ... ... ... ... бұза алмайды, бірақ
сол заңдар алдында ... ... ... даму ... білу ... ол
зандардың күшін қоғамды қайта құру үшін ... ... ... бір заң әсер ... жағдайды өзгерту арқылы адамдар ... ... ... ... ... немесе баяулата алады.
Міне, осы қоғамдық зандылыққа сүйене отырып, саясат қоғаммен бірге
өзгеріп, ескіріп, жаңарып, дамып ... ... ... ... ... ... ... мәселені реттеп, басқарып отыратын саясат пен
мемлекет.
Қоғамда бір мүдде-мақсат болады. Соған ... ... ... ... ... ... дұрыс жақсы орындалуы мүмкін
емес. Қоғамдық билікті реттеп, басқаратын қоғамның саяси жүйесі. ... ... ... билік, мемлекеттік билік, ұжымдық билік, ұйымдық
билік т.б. ірі-ұсақ биліктер. ... жүйе ... ... ... ... анықтап, оның бағыттарын, орындау механизмін
белгілеп, міндетті нұсқау, бұйрықтар беріп, іске асуын бақылап отырады.
Саяси жүйеге мемлекет, бірлестіктер, ұйымдар, ұжымдар ... ... ... кейінгі қоғамдағы ең күрделі, ең көлемді, ең жауапты аппарат.
Қоғам көлемінде ... ... ... ... ... ... ... тарихи түрлері: алғашқы қоғамның саясаты-қоғамдық
меншік, қоғамдық ... ... ... құл ... ... саясаты - өз
атынан түсінікті; феодализм қоғамының саясаты — феодалдық ... ... ... ... ... қоғамының саясаты - капиталдың
буржуазиялық үстемдігі; ... ... ... - ... ... ... толық болған жоқ) - жалпы қоғамдық бостандық, ... ... ... ... саяси жүйе бірнеше түрге бөлінеді:
демократиялық , либерал-демократиялық, шовинистік, ... ... ... т.б. ... ... ... ... жариялы және
құпиялы болып екіге бөлінеді. Идеологиялық бағытына сәйкес ... үш ... ... ... ... ... ұжымдардың, т.б. ұйымдардың атқаратын
саяси жұмыстары өздерінің ережелері — уставтарының мазмұнына сәйкес келеді,
өздерінің қоғамдық ... ... ... ... жұмысын
біріктіріп айтсақ - олардың қоғамдық мүдде-мақсатты орындауда, ... ... ... өте зор. ... ... жатқан ұжымдар: зауыт,
фабрикалар, акционерлік ... ... ... ... ... ... экономикалық, мәдениеттік негізін
дамытып нығайтады.
Саяси жүйенің даму процесінің бірнеше түрі ... ... ... ... саяси жүйе қалыптасты. Оның мазмұны: жеке ... бір ... ... ... ... ... жүйенің қалыптасуы, демократияның, бостандықтың,
әділеттіктің арасының зор шектелуі.
Саяси жүйенің екінші түрі - ... ... XX ... 60-90 ... ... ... мен ... мемлекеттердің,
ұйымдардың, одақтардың өзара қатынасы мемлекеттің Конституциясына сәйкес
дамуы. Бұл елдерде де ... ... ... теңдік жоқ. Мысалы,
таптардың, топтардың әлеуметгік саяси ... ... ... үшінші түрі — XX ғасырда ... ... ... - ... ... ... мен ... қоғамының
экономикалық, саяси, әлеуметтік, ... ... ... ... Бұл ... жүйеде де кемшіліктер көп кездеседі.
Адам қоғамының ... ... ... ... ... ... қалыптасып, аз болса да өмір сүрген.
Қазіргі заманда мемлекеттердің саясаты дүниежүзілік бірлікке, ... ... Бұл ... ... ... Глобальдық проблемаларды шешуге
қолайлы жағдай қалыптасуы мүмкін.
Сонымен, қоғамның саяси жүйесі - мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... ... саяси өміріне кірісіп, қоғамды дамытуға,
нығайтуға үлес ... ... төрт ... ... - ... саяси партиялар, қоғамдық ұйымдар бірігіп
қоғамның саяси жүйесін құрайды;
реттеуші - құқық, саяси нормалар, әдет-ғұрып, ... ... - ... ... ... ... ... - саяси сана, қоғамдағы үстемдік идеология.
Саяси жүйенің негізгі элементтері: саяси және ... ... ... ... ... ... сана және ... мәдениет. Енді осы
элементтерге толық түсінік берейік.
I) Саяси іс-әрекет және құқықтық нормалар - қалыптасқан немесе ... ... ... ... реттейтін тәсілдері, қоғамдағы
конституция, кодекстер, ережелер, партиялардың бағдарламалары, саяси әдет-
ғұрып т.б. ... ... сол ... өмірге келетін қатынастарды — саяси
институттар деп атайды. Идеяның даму процесі арқылы нормаға, тәртіптің
ережелеріне ... ... ... ... ... қағидасына айналуын
институционализация деп атайды. Осылай қоғамның ... ... ... ... ... ... пен институционализацияның байланысы
шектеулі, оның сан қырлы саяси іс-әрекеттері тек ұйымдық ... ... ... - қоғамдағы саяси, мемлекеттік ұйымдардың, институттардың,
мекемелердің және олардың арақатынасының жиынтығы. Бұл құрылыс ... ... ... ... ... ... ... - қоғамдағы саяси билікті дамыту және қорғау ... ... әр ... ... Бұл ... әр түрлі деңгейде
жүргізіледі: белсенді, сылбыр, енжар, тұрақты, нәтижелі т.б.
Саяси сана - ... сан ... ... сана-сезімін қоғамдағы саяси
билікті қолдап, ... ... ... ... ... ... ... санада екі түрлі бағыт болуға тиіс: концептуалдық
- саяси теория, доктрина, ілім, бағдарлама; күнделікті — ой-пікір, ... ... ... ... - ... ... саяси қатынастарды реттеп-басқару үшін
қалыптасқан рухани ... ... ... ... ... Саясатта бірлік, дербестік тек адамдардың рухани байланысы арқылы
болады.
Саяси ... ең ... ең ... ... - ... Саяси
жүйенің қоғамды басқарудағы ең орталық буыны - ... ... ... ... ... ... іске асыратын ең негізгі аппараты.
Екіншіден, мемлекет саяси жүйенің барлық ... ... ... ... қоғамның игілікті құндылықтарын әділетті болу ... ... Бұл ... ... бақылап отыру дегеніміз – қоғамдағы
қарым - қатынастарды, олардың өзара байланысын реттеп отыру,
тұрақты, жақсы дамуын ... ... ... ... ... ... даму ... қоғамда
әр турлі саяси жүйелер қалыптасады: әкімшілік, жарыстық, әділетті-бірлік
жүйелері. Қоғамның жақ-сы-жаман дамуын осы ... ... ... ... жүйе әр ... калыптасып жатады.
1). Формациялық саяси жүйелері - құл иелену, феодалдық, буржуазиялық,
социалистік формацияларының саяси ... ... ... ... - ... партократтық, деспотиялық,
фашистік т.б. саяси жүйелер.
3). Демократиялық саяси жүйелер — ... ... ... ... ... ... консервативтік, реакцияшыл т.б. ... ... ... даму заңдылықтары. Қоғамның мүдде - мақсаты
объективтік тұрғыдан қалыптасады. Ол ... іске ... ... ... ... қалыптасып, жұмысқа кіріседі. Олардың
ішінде ең негізгі ... ... ... ... күш — ... жұйе, одан ... ... ... ... ... ... себептері сол күштердің
(мемлекет, қоғамдық ұйымдар, бірлестіктер, ... ... ... ... партиялар т.б.) арасындағы
үзіліссіз дамып жататын ... ... даму ... бұл
қайшылықтар өмір тәжірибесінен өтіп, ... ... ... жүйесін
қалыптастыруға, дамытуға зор үлес ... ... Бұл ... екі жақты субъектілер болады. Оларда
қоғамның мүдде - мақсатын іске асыру стратегиясы бірдей, ал ... - ... ... Осы әр ... ... арасындағы үзіліссіз қайшылықгар
субъективтік ... нәр ... ... ... ... ... ... ықпал жасап отырады. ... ... ... ... ... ... жүйе ... оның негізгі мазмұны
мемлекеттің конституциясына, құқыктық нормаларына кіріп, саяси жүйенің даму
зандылықтарына айналады, оның ... ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық т.б. қайшылықтар. Ол
қайшылықтарды бейбітшілік ... ... бір ... ... саяси
жүйенің, биліктің дұрыс дамуына мүмкіншілік
жасалып отырады.
Сонымен жүйенің даму зандылыктары ... - ... ... ... ... - ... ... бірлесіп саяси жүйесінің
объективтік, тұракты даму ... ... ... ... мемлекеттің орны.
Қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекеттің алатын орны өте зор, өте ... ... ... ... ... ... саласының дұрыс,
жағымды дамуына жауапты және сол жауапты жұмыстың ... ... өз ... ... Әрине, бұл тоталитарлық мемлекеттің түсінігі
емес, демократиялық мемлекеттің сипаттамасы, мазмұны. ... ... ... ... мемлекет саяси жұмысын қоғам көлемінде занды күші бар құқықтық нормалар
арқылы жүргізеді;
- ... ... ... ... ... ... анықтап, басқарып
отырады;
- мемлекет ішкі-сыртқы істерді атқаруға, егеменді тәуелсіз ... ... ... ... кіретін барлық ұйымдарды, бірлестіктерді,
одақтарды, ұжымдарды біріктіріп, көмек жасап ... ... ... ... ... ... Конституция арқылы барлық азаматтарға ... ... ... толық мүмкіншілік береді; қоғамдағы
демократияны дамытуға міндетті.
2. ... ... ... ... ... ... анықтайды.
3. Мемлекет қоғамдық ұйымдардың дербес жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы барлық ұйымдарды, ... ... ... мүдде-мақсатын дұрыс, жақсы орындауын, демократияның
дамуын қамтамасыз ... ... ... жан-жақты нығаюына мүмкіншілік
жасайды.
Саяси жүйенік барлық саласы өздерінің жұмысын әлеуметтік нормалар, оның
ішінде басым түрде құқықтық нормалар ... ... ... барлық
саяси партиялар, ұйымдар, ұжымдар заңдылықты, кұқықтық тәртіпті қатаң
сақтап, ... ... ... және даму бағыттары.
Адам қоғамының даму процесінде бір-бірімен байланысты миллиондаған
қарым-қатынастар ... ... ... ... Бұл ... процесс. Осы процесті реттеп, басқару барысында қоғамдағы
құқық бірнеше ... ... ... ... ... ... даму процесіне сәйкес құқықтың кұрылымы да, жүйелері де
ескіріп, жаңарып, дамып отырады.
Сондықтан ... ... ... актілердің тек жи-
ынтығы емес. Ол қоғамның әр ... ... ... ... даму ... ... қалыптасатын әлеуметтік көп
салалы, көп жүйелі құбылыс. Бұл күрделі ... ... ... ... ... шектелмейді. Сонымен бірге қоғам-
ның салалық-жүйелік дамуын, олардың ... ... ... ... ... ... Нормативтік актілердің
ескіргенін жаңартып, кемшіліктерін толықтырып, құқықтық нор-
маларды қоғамның объективтік ... ... ... ... ... ... жақсартады. Бұл процестің байлан-
ысында, қатынасында алшақтықка және кайшылыққа құқықтың
құрылымы, жүйелері жол бермеуге тиіс.
Құқық жүйелерінің өзіне тән белгілері.
Бірінші - ... ... ... ... даму ... ... ... актілердің бірлігі және құқықтың, қоғамның
даму процесін реттеп, басқаруы. ... ... ... ... ... бұл жүйелер бір-бірімен объективтік тығыз
байланыста, қатынаста болады. Қоғамның ... ... әсер ... Егерде
қоғам мен құқықтың объективтік байланысы, қатынасы ... ... ... ... - ... қоғамның көп жүйелі, көп салалы әлеуметтік қарым-
қатынастарын реттеп, басқарып отыратын жалпыға ... ... ... ... қоғамның әр саласына сәйкес қалыптасып сол
саланы реттеп, басқарып ... ... ... актілер бәрі бірігіп,
қоғамдық құқықтың алдындағы тұрған бір ... бір ... ... ... ... нормативтік актілердің мазмұнына
сәйкес қалыптасады және сол ... ... ... іске ... қалай
орындалу тәсілдері мен әдістерін анықтап отырады. Құқық құрылымының жақсы,
дұрыс дамуына ... ... ... ... ... ... ... даму деңгейі зор әсер етеді.
Қоғамдағы демократия, бостандық, әділеттік, теңдік, әлеуметтік-
экономикалық жағдай жақсы дәрежеде болады. Ал бұл ... ... ... құқық құрылымы да нашар дамиды. Құқық құрылымы туралы екінші
сұрақта толығырақ ай-тылады.
Құқықтық жүйе. Құқық теориясында құқық ... және ... ... екі ... ... ұғым бар. Жер ... барлық мемлекеттердің
құқық құрылымы, жүйесінің қалыптасуы, дамуы бірдей — ... ... Ал, ... ... қалыптасуы, сол арқылы құқықтың ... ... ... әр елде ... ... Өйткені әр елдің тарихи дамуы, ұлттың
қалыптасуы, мемлекеттік саяси-экономикалық құрылысы бір-біріне ... ... ... де ... дамуы әр түрді болады. Мұны
жан-жақты зерттеп білу өте пайдалы. Әр елдің құқықтық ... ... ... ... өз ұлттық құқықтық жүйені жақсы дамытуға
болады.
Құқықтық жүйе дегеніміз - әр елдің тарихи, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз - құқықтық нормалардың ішкі құрылымы және
олардың дамуының, орындалуының әдістері мен ... ... ... - ... ... ... оның жүйе-жүйеге
бөлінуінің объективтік зандылықтары. Құқық жүйесі та-қырыптың ең күрделі
өзекті мазмүны. ... ... мен ... жүйе қоғамдағы құқықты дамыту,
нығайту үшін, оның ... ... үшін ... даму ... ... қарым-қатынастар өмірге келеді.
Сол қатынастарды реттеу, басқару үшін объективтік жолмен құқық жүйелері
қалыптасады. ... ... ... ... ... ... бірнеше салаға, топқа бөледі.
Ең төменгі деңгейдегі бірінші бөлім - ... ... Бұл ... бір ... ішкі ... оның, орындалу жол-дарын,
субъектілердің екі ... ... ... ... көрсетіледі.
Өмірде қатынас бір нормамен шектелмейді. Ол ... ... ... ... ... ... орын-далуына бірнеше құқыктық нормаларды
біріктіруге тура ... ... ... қатынастар, қылмыскердің
құқықтары т.б.
Құқықтық институт — бұл жүйеге бір-бірімен байланысты нор-малардың
және қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... Мысалы,
азаматтық құқықта меншік, шарттық бай-ланыстары т.б. мәселелері; әкімшілік
құқықта лауазымды тұлға-лардың жауапкершілігі, мемлекеттік ... ... мен ... ... ... — бұл ... құқық саласының бір тарауын-дағы
қатынастарды реттеп, басқару. ... ... ... авторлық
қатынастарды реттейтін нормалар; еңбек құқығындағы еңбекті ... ... т.б. ... ... ... ... - ... барлық нормативтік актілерді жүйе-жүйеге,
сала-салаға бөлу. Мысалы, мемлекеттік, әкімшілік, аза-маттық, ... ... ... т.б. құқықтар.
Құқық - салалық құқықтарды біріктіріп зерттеу, ... ... ... ... өзінің құрамына жеке құқықтық институтты,
бөлімді және құқықтық саланы біріктіреді. ... ... ... жүйесінің
негізгі салалары:
1. Мемлекеттік (конституциялық) құқық бұл сала әр ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
аппаратты құруын, оның жұмыстарын реттеп, басқарып отырады.
2. Әкімшілік құқық - бұл сала ... ... ... ... реттеп, дамытып отырады.
3. Каржы (қаражат) құқығы - бұл сала әр елдің ... ... ... ... Жер ... — бұл сала жер, су, ... ... экологиялық
бағыттағы қатынастарды реттеумен шұғылданады.
5. Азаматтық құқық - ... ең ... ... ... ... отырады.
6. Еңбек құқығы — азаматтардың еңбек бағытындағы қатынас-тарын дамытып,
реттейді.
7. Жанұялық ... – осы ... ... ... ... ... реттейді.
8. Азаматтық-процессуалдық құқық азаматтардың ... ... ... ... ... ... реттеумен
шұғылданады.
9. Қылмыстық құқық - ... ... ... ... ... шешу
барысындағы мәселелермен шұғылданады.
10. Қылмыстық - процессуалдық құқық - ... ... сот ... ... ... қылмыстық істерді тергеу, жүргізу, дұрыс
шешім, үкім жасау барысындағы қатынастарды жан-жақты реттеп отырады.
11. Еңбекпен ... ... - ... ... ... ... салып,
қоғамға пайдалы азамат болуын қамтамасыз ету ... ... . ... ... - мемлекеттердің арасында туындайтын
қатынастарды реттейтін құқықтық нормалар.
Құқық ... ... ... ... ... отырады. Қоғам-ның даму
процесінен өмірге келген жаңа қатынастарды ... ... ... дер кезінде қабылдап, құқық жүйелерін, салаларын
жаңартып, елдің жақсы ... ... ... ... ... ерекше маңызды рөл атқаратын құқық жүйесінің
азаматтық, мемлекеттік, әкімшілік, ... ... ... осы ... ... экономикалық, саяси, әлеуметтік, мәдени негізін
құрастырып, дамытады. Сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... ... әсерін тигізіп, олардың жақсы дамуына
жағдай жасап отырады.
Дамыған елдердің тарихында құкық ... өз ... ... салалар қалыптаса бастайды. Бұл объективтік, диалектикалық
даму процесінің ... ... ... ... әкімшілік, азаматтық, жер,
процессуалдық жүйелерден тұрады. Бұл процесс құқық жүйесінің екі-үш қабатқа
айналуы. Жаңа ... ... ... ... байланысын үзбейді.
Қоғамдағы нормативтік актілердің, жақсы жұмыс жасауын ... үшін оның ... ... ... және олардың бірлестігін мемлекет
қатаң түрде бақылап, нығайтып, дамытып отырады. ... ... ... екі ... бар: біріншісі — жүйеге, салаға жататын (кіретін)
қарым-қатынастардың мазмұнын, ... ... ... ... — сол
жүйелік, салалық қатынастарды реттеудегі, басқарудағы құқықтық жұмыстардың
тәсілдері мен әдістерін анықтау.
Бұл ... ... ... және ... ... ... ... келеді. Құқық жүйесінің әр саласының өзіне тән әдіс-
тәсілдері бар. Мысалы: қоғамдағы ... ... ... ... көпшілігіне толық бостандық береді. Өз еріктерімен құқықтық
норма арқылы ... ... ... ... ... ... ... тобына құқықтық нормалар тиісті міндеттер
жүктейді. Қатынастардағы субъектілердің үшінші тобына ... ... ... ... ... Осы ... ... жүйесінің тәсілдері мен
әдістері құқықтың барлық салаларында бар.
Құқық жүйесінің тәсілдері мен әдістерін ... ... ... ... ... ... және жеке ... құқықтары көп үлес
қосады. Бұлардың нормативтік ... ... тез, ... орындалуында
маңызы өте зор.
Материалдық құқық - қоғамдағы қарым-қатынастарды реттеп, жақтап,
қорғап отыратын нормалар. Мысалы: қылмыстық ... ... ... ... ... ... нормалар т.б.
Процессуалдық құқық - материалдық құқықты қалай, қашан, қандай
жағдайда қолдануды ... ... ... және
азаматтық процессуалдық құқықтарда көрсетілген нормалар.
Қоғамның ... даму ... ... жүйелері азаматтар-дың,
бірлестіктердің, ұжымдардың, мемлекеттің мүдде-мақсаттарын қорғап, ... Бұл ... ... ... ... және жеке ... Осы екі мүдде-мақсатқа сәйкес қоғамда бұқаралық және жеке тұлға
құқығы қалыптасады.
Бұқаралық құқық - мемлекет бұқаралық және жеке ... ... ... ... жеке ... ... - жеке адамдардың
арасындағы қатынастарды реттеп, басқарады. Бұл екі ... ... ... ... құқық мемлекеттік билікпен байланысты, оның реттеп,
басқаратын ... өте ... ... ... ... олар
қоғамдық мүдде-мақсаттарды іс жүзіне асыру бағытында қызмет ... ... ... ... ... қаржылық, қылмыстық,
процессуалдық, әскери норма-
лар жатады. Жеке тұлға құқығы ... және ... ... ... іске ... қорғайды. Бұл топқа аза-маттық, еңбек, ... ... ... ... ... ... кұқық -
мемлекеттік істермен, ал жеке тұлғалар ...... ... Жеке ... ... жеке ... тығыз байланыста дамиды.
Жеке меншік болмаса жеке тұлғалар құқығы да ... ... елде ... жеке ... құқығы жоқтың қасы болды. Қазіргі нарықтық жүйе
қалыптасу кезінде ... неше ... ... келіп, жеке тұлға құқығын
жан-жақты дамытуға мүмкіншілік туды.
Құқық жүйесі мен заң жүйесінің катынасы.
Құқық жүйесі объективтік құбылыс. Ол ... ... - ... ... ... ... ... өмірге келеді. Бір жағынан,
құқықтық нормалар субъективтік жолмен ... ... ... құқықтық
нормалар қоғамның объективтік табиғи даму ... ... ... ... ... ... ... басқарып жатады.
Сондықтан мемлекеттік органдар құқықтық нормаларды өз бетімен, қалай болса
солай қабылдай ... ... ... ... даму
процесіне сәйкес құқықтық нормалар жан-жақты ... ... ... реттеп, басқару процесінде нормативтік актілер сала-
салаға жүйе-жүйеге бөлініп, дамып жатады. ... ... ... қалыптасады.
Заң шығару жүйесінің өмірге келу жолы басқа. Бұл жүйе басым түрде
субъективтік процесс арқылы қалыптасады. Қоғамдағы қарым-қатынастарды ... үшін ... ... дер ... қабылдап, елді, мемлекетті
дағдарысқа ұшыратпай басқару керек. Бұл мәселемен мемлекетің заң ... ... ... Осылай қоғамда заң жүйесі қалыптасады.
Заң жүйесі дегеніміз - ... ... ... ... ... ... Нормативтік актілерсіз, заңсыз
құқық болмайды. Заң жүйесі мен құқық жүйесі бір-бірімен тығыз байланысты.
Заң шығару жүйесінің негізгі ... Бір ... ... ... заң ... Заң жүйесінің бұл түрі
құқық жүйелерімен ұқсас. Мысалы: азаматтық ... ... ... ... ... өз ... қатынастарды реттейтін заңдар нормативтік актілер.
Мысалы: азаматтық құқықтың ішіндегі авторлық құқық; жер-су ... ... ... ... ... ... ... заңдар жүйесі (бірнеше салаларды қамтитын заңдар). ... ... т.б. ... Бұл заң ... қоғамның бірнеше
салаларының ұқсас қатынастарын реттеп отырады.
4. Қорғаныс - әскери заң жүйелері. Бұл жүйе ... ... ... ... ... мемлекеттік, әкімшілік, қаржы, ... т.б. ... ... ... заң ... ... ерекше заң саласы болғанмен, қоғамдағы
құқықтың ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Заң жүйесі объективтік жолмен қалыптасқан нормативтік ... ... ... ... ... Құқықтың дамып,
қалыптасу кезендері:
1. Қоғамдағы қарым-қатынастардың ... ... ... ... басқару үшін құқық жүйелерінің қалып-
тасуы.
З.Объективтік тұрғыдан қалыптасқан ... ... заң ... ... ... ... маңызын күшейту, олардың қолдануын
жеңілдету, нормативтік актілердің орындалуын жақсарту.
Әр ... ... ... ... ... тығыз байланыс - ты
болады. Барлық мемлекеттер ол ... ... ... міндетті. Өз
нормативтік актілерін осы халықаралық ... ... ... тиіс.
Егер қайшылықтар болса, халықаралық құқықтың нормалары басым ... және заң ... даму ... - ... пен ... ... саяси-экономикалық, мәдени-әлеуметтік реформаларға
байланысты. Бұл процесте құқық пен заңның ... да, ... да ... түседі. Құқық және заң жүйелерінің даму бағыттары: 1). ... ... ... пен ... ... тұрғыдан дамытуы;
2). Құқық жүйесінің дамуы; 3). Заң шығармашылық процестің ... ... даму ... ... мен ... ... ... шеңбері кеңейіп, адамдардың бостандығы мен құқықтары
нормативтік актілердің негізгі қызметіне ... жеке ... ... ең ... ең ... ... ... айналуы объективтік
процесс. Сөйтіп, келешекте мемлекет пен құқықтың міндеттері мен бостандығы
бірте-бірте теңесуге ... Бұл ... ... ... шындыққа
айналады.
Қоғам объективтік даму процесінде көп мәселені реттеп, ... ... ... ... ... ... беріп, құқықтың
қызметі азая беруі өмірге келеді. Бұған күмән ... ... ... ... ... ... да болуы мүмкін.
Келешекте құқық жүйелері де дамып, сапалы өзгерістерге ... ... ... ... ... ... нормативтік актілердің
кешенді жүйелері қалыптасуы әбден мүмкін. Бұл процесс нормалардың ... ... ... деңгейге көтеруі даусыз деуге болады.
Жоғарыда көрсетілген құқық жүйесінің ... ... ... міндетті түрде заң шығармашылық қызметті де көте-руге, жақсартуға
объективтік, заңды негіз деп ... ... ... болады. Коғамның даму
процесінде заң шығармашылық қызметті бірте – бірте ... ... ... ... ... ... ... өздерінің әкімшілік
территориясында мәселелердің басым көпшілігін өздері толық реттеп,
басқаруға көшуі ... ... ... қатынасы.
Құқық мемлекетпен бірге ... ... даму ... ... ... Алғашқы қоғамдағы әлеуметтік нормалар: әдет-
ғұрып, салт-дәстүр, мораль, діни өсиеттер, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... әлеуметтік негізгі нормаға айналды.
Адам қоғамы мыңдаған жылдар өмір сүріп келді. Сол көне ... ... пен ... ... ... ... қалай дамып келеді?- деген
мәселелермен шұғылданып, ғылыми зерттеулер жасап ... ... ... ... ... ... білу ... дұрыс, сапалы реттеп-
басқаруға өте қажет.
Қазіргі заманда да бұл мәселе заң ... күн ... ... емес.
Бұл мәселемен толып жатқан ғалымдар, теориялар ... ... даму ... сәйкес құқық туралы көзқарас та, пікірлер ... ... ... ... ... ... табиғи, тарихи, реалистік,
социологиялық, нормативтік, ... ... ... ... - бұл теорияның мазмұны көне дәуірде қалып-
тасқан. Теорияның мазмұны — адамдардың табиғи және ... ... ... ... ... ... ... немесе жоя алмайды -
деп түсіндірген. Цицерон — табиғи ... ... ... ... заң ... тиіс емес — ... ... теорияны орта ғасырлардың
ғалымдары: Локк, Руссо, Монтескье, Гольбах, Радищев т.б. өте ... ... ... ... ... норма мен құқықты бір-біріне
қарсы қоюдың негізі жоқ, Олар қоғамды бірігіп ... ... - бұл ... ... құқық адамдардың рухани сана-
сезімінің даму процесінен өмірге келіп, қалыптасады деп түсіндіреді. Оған
мемлекеттің ... жоқ - деп ... ... ... ... ... мен құқықтарды жоя алмайды, тек қоғамның даму процесінен
қалыптасқан қатынастарды реттейтін, басқаратын нормалардың ... ... деп ... Бұл ... - ... ... ... Карл Савиньи,
Фридрих Пухта, Штиль т.б.
Реалистік теория - құқықтың дамуы өзінің ... ішкі ... ... ... ... жатады. Оның дамуына сыртқы жағдайлардың
әсері мол болады — деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... субъектілердің құқығының міндеттері болатын
және мемлекеттің бақылауын қостайды.
Әлеуметтік теория - XX ғасырда қалыптасқан теория. Бұл ... ... ... ... тәртібін жан-жақты ғылыми тұрғыдан зерттеуді
жақтайды. Өкілдері Эрлих, Леон ... ... ... ... әлеуметтік мазмұнын зерттеуге көңіл бөледі, ... ... ... - ... ... өмірдің сыртқы қарым -қатынасын
реттеп, басқарып, адамдардың мүдде-мақсатын ... деп ... ... құқықтың жеке өзін саясат пен идеологияға қоспай зерттеуді жақтайды.
Құқықтың белгі-нышандарын жақсы зерттеуді, ... ... ... ... ... ... қарай сатылап зерттеуді, бақылауды
ұсынады. Бұл ... ... Р. ... Г. ... П.И.
Новгородцев.
Психологиялық теория — XX ғасырдың басында жақсы дамыған ... ... ... ... ... ... ішкі кұрылысында
қалыптасып, олардың сыртқы іс-әрекетіне, жұмысына әсер етуі. Адамның ішкі
сана-сезімі мен ... ... ... іс-әрекетінің байланысын
Петрижицкий этикалық сана деп атайды. Бұл теория құқықты екі түрге бөледі:
жеке тұлғалық (автономдық) және оң ... ... Жеке ... - жеке адамның ішкі ұятынан қалыптасатын ... ... ... Оң
жағымды позитивтік құқық - басқа адамның беделіне, абыройына сенушіліктен
қалыптасатын психикалық көзқарас.
Материалистік теория - құқық саяси-экономикалық үстемдік
жүргізетін ... ... ... ... ... ... ... екі элементтен тұрады — деп ... ... пен ... ... ... ... ... даму процесін үш кезеңге бөлуге болады: Бірінші
кезеңі — Марксизмнің ... ... ... және оның ... ... ... ... - құқықтың болашағына марксизмнің көзқарасы; үшінші
кезеңі — марксистік көзқарасты бұрмалау.
Бірінші кезеңде марксизмнің ... ... ... дұрыс еді -
құқықтың экономикалық базиспен және таптық ... ... ... ... ...... мемлекет пен құқық теориясының мазмұнын ... ... оның ... ... ... ... түсінбеді. Қоғамның
болашағын құқықтық мемлекетпен байланыстырмады. ... ... ... ... ... ... түрде бұрмалап, өздерінің әкімшілік-
әміршілік, тоталитарлық саясатын ... үшін ... жай ... ... ... оны социалистік мемлекеттердің
басшылары субъективтік жолмен ондаған жылдар социализм моделіне айналдыруға
тырысып бақты. Бірақ одан ешқандай ... ... ... құқық теорияларының жеке алғанда
дұрысы да, бұрысы да баршылық. Бірақ барлығының мазмұнын
біріктіргенде бірнеше дұрыс қорытынды ... ... ... ... ... ... ... қоғам болашақ емес;
- құқық қоғамдық және жеке ... ... ... ... ... жеке ... ... қорғайтын негізгі күш;
- құкық мемлекетті қалыптастырған және оның ... ... ... ... құқық жеке тұлғалардың экономикалық, саяси, әлеуметтік т.б.
бостандығын, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп, өндіріс пен сұраныстың ара ... ... ... ... ... ... ... болып, мемлекетпен бірге
өмірге келіп, қоғамды реттеп, басқарып отырды. Олар қоғамның, объективтік
даму процесінің талабына сәйкес ... ... әр ... ... ... ... пен ... нысаны
әртүрлі, мазмұны бірдей болды. Бұл ... ... ... ... ... ... келуінің, қалыптасуының негізгі объективтік ... ... ... ... жеке ... ... таптардың арасында
күрестің басталуы, қайшылықтарды реттеп, қоғамды басқару үшін құқық пен
мемлекеттің өмірге келуі. Бұл ... даму ... ... ... ... ... қоғамның әкімшілік-территориясында тұрақты тәртіп қалып-тастыру қажет
болды;
- ... ... ... ... ... ... арасында қай-шылықтар
басталып, оны реттеп, қоғамды басқару керек болды;
- ру мен тайпалардың, мемлекеттік бірлестіктердің ... ... ... ... ... ... әкелді. Осы күрес-қайшылықтарды
бейбітшілік жолмен шешіп, реттеу қажет болды.
Қоғамның объективтік даму ... бұл ... іске ... үшін
құқықтық нормаларды қарқынды, сапалы дамытып, қарым-қатынастарды тағы басқа
құбылыстарды реттеу жұмыстары ... ... ... дамуына жағдай
жасалды.
Енді құқыктың түсінігіне және мазмұнына келсек, оның сан ... сан ... ... бар ... болады. Ол қоғаммен бірге
диалектикалық даму ... ... оның ... сан ... ... ... ... Ғалымдар құқықты зерттегенде бір-екі қырынан мазмұнын
анықтап, әр ... ... ... ... ... Мысалы, Аристотель
құқықты саяси шындық, әділеттік - деді, орта ... ...... ... Ж.Ж. ... - ... қоғамдық билік -деп түсіндірді. Осы
пікірлердің бәрі дұрыс.
Құқық адамдардың өмірімен ... ... ... ... бостандығын
қалыптастырады, мінез-құлқына, іс-әрекетіне, тәртібіне, сана-сезіміне жан-
жақты әсер етеді, мүдде-мақсаттарының іске асуына ... ... ... ... ... ... топтық және қоғамдық қарым-қатынастарын
реттеп, басқарып отырады. Осы тұрғыдан алсақ құқықтың мазмұны, түсінігі —
адам қоғамын ... ... ... ішкі ... ... ... Бұл түсініктемеде құқыктың ... ... ... отыр. Бұл түсініктеме дұрыс бірақ жеткіліксіз.
Құқық қоғамды реттеп, басқарудағы негізгі құрал; ... ... ... ... ... ... негізгі
құрал; Құқық мемлекеттік билікті, қоғамның саяси-экономикалық, мәдени-
әлеуметтік даму ... даму ... ... ... ... құрал;
құқық қоғамдағы заңдылықты, тәртіпті бақылап отыратын негізгі ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін негізгі
құрал т.б. Бұл пікірді ... ... ... ... ... ... үстіндегі қондырма. Оның қоғамдағы ... ... мен ... ... ... ... экономикалық, мәдени-рухани
сипатына байланысты. К. Маркс "Гота программасына сын" деген ... ... да ... құрылыстан және қоғамның соған ... ... ... бола ... емес" — деді.
Құқықтың нормалары қоғам дамуының саяси-экономикалық, мәдени-әлеуметтік
мұқтаждарына неғұрлым сай ... ... ... әсері мол болмақ. Қоғам
өмірін құқық арқылы реттеу процесінде әр түрлі құқықтық қатынастар туады,
яғни ... ... ... ... ... ... ... талаптарын іс жүзіне асыру үшін өзара қарым-қатынастарға түсіп,
заңда көрсетілген міндеттерді орындауға тиісті ... ... ... ... ... ... ... бұлар: әкімшілік, қаржы,
мүліктік, отбасы, еңбектік, процессуалдық т.б. Мемлекетке қажетті қоғамдық
тәртіп құқықтық қатынастар ... ғана ... ... Бұл - құқықтық
қоғамдық қатынастарды реттеудегі көздейтін басты мақсаты.
Біз ... ... ... және мазмұнын нормативтік тұрғыдан
қарастырып келдік. Бұл құқықтың ... ... ... ... ... ... ғалымдар құқықтың мазмұнын кеңейтілген түрде
зерттеп, ... сол ... ... ... қосымша зерттеген
мәселелері: құқықтық қатынас, құқықтық сана, субъективтік ... ... ... ... және ... Міне осы ... ... құқықтың мазмұнына жатқызады. Біздіңше бұл дұрыс пікір. ... ... ... ... нормалармен реттеліп, шешімін тауып жатады.
Екінші олардың кеңірек зерттеген мәселесі - ... пен ... ... арақатынасы және айырмашылығы. Құқықтық норма мәселені абстрактік
түрде қарастырып, іс-әрекетті кеңірек қамтиды, ал заң ... ... ... бірнеше мәселені қамтиды. Адамдардың бостандығы мен құқықтарын бөліп
қарауға болмайды — деп ... Бұл ... де ... ... ғылыми
зерттеуде оларды жеке бөліп қарастырған жөн — ... ... ... ... ... ... ... тарихи объективтік даму процесіңде құқықтың маңызы туралы екі
пікір бар; ... - ... ... ... ... ... негізгі
әлеуметтік факторлардың бірі құқық. Онсыз қоғам дағдарысқа ұшырап әлдеқашан
ақыр ... ... еді. Бұл ... - ... ... деп ... ... -
бірінші пікірге қарсы пікір. Қоғамның дамуында құқықтың ... ... жоқ деп ... Бұл ... ... ... деп айтады. Нигилизм
қоғамда қабылдаған, бүкіл адамға пайдалы нормаларды, жағымды ... ... ... көзкарас көне дәуірден қалыптасып, құқықтың қоғам даму
процесіндегі рөлін, ... ... ... ... ... ... жасалды. Құқық қоғаммен бірге эволюциялық-прогрестік ... XIX -XX ... ... ... процесте құндылығын дәлелдеп,
қазіргі заманда құқық мемлекетпен бірге ... ... ... ... әлеуметтік факторлардың бірі екеніне ешкім күмән келтірмейді.
Қоғамның объективтік тарихи даму процесі құқықтың маңызы мен ... ... ... ... ... ... ... отыр. Заңды нигилизм
пікірін қазір ешкім қолдамайды.
Құқық философиялық категория. Сондықтан оның мазмұнын, өмірге келуін,
дамуын түсінуде ... ... бар. ... ... ... сол ... қарым-қатынастарды реттеуде, мүдде-мақсаттарды іске
асьруда, орындауда адамдардың, бірлестіктердің, қоғамдық ... ... ... ... бірлестік бар. Мұның себебі адамдардың,
ұйымдардың іс-әрекетінің, жұмыстарының құқық арқылы ... ... ... ... арқылы орындалуы. Құқықтық мазмұнын түсінуде қоғам көлемінде
нақты бірліктің болуы. Бұл бірлестіктің анықтылығы қоғамдық тәртіптің дұрыс
қалыптасуы, ... ... ... ... ... - қоғамдық масштабта барлық құбылыстардың шешуші негізі болуында.
Бұл ғылыми қорытынды пікірді барлық ... және адам ... ... ... толық дәлелдеп отыр.
Заң ғылымында "құқық" термині бірнеше ... ... ... деген - ресми түрде танылған жеке және ... ... ... ... ... жасау мүмкіндігі. Мысалы, азаматтардың еңбек ету
бостандығы, білім алу, меншік иесі болу, кәсіпкерлікпен ... ... ... (мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың) да
құқықтық мүмкіндіктері болады. Бұл көрсетілген жағдайларда "құқық" ... ... ... ... деген - құқық нормаларының жүйеге келтірілген
жиынтығы. Бұл объективтік мағынадағы құқық, ... ... ... диалектикалық процесс арқылы жүріп жатады. Мысалы, Қазақстанда
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Рес-публикасында қолданылатын құқық Конституциясының, соған ... ... өзге де ... ... болып
табылады.
Үшіншіден, "құқық" термині оқу пәнін білдіретін ұғым ... ... ... ... ... құқық, азаматтық
құқық, еңбек құқығы, қылмыстық құқық, отбасы ... ... ... ... ... ... пен объективтік
құқықтың жиынтығы ретінде де қолданылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... мәні бар, оны ... бір ... ... бір ... болады деп айтуға болмайды.
Негізінен, құқықты ... және ... ... ... ... ... орын алып келді. Марксистік ілім құқықты, оған байланысты құбылыстарды
тек таптық тұрғыдан ғана ... Ал ... ... ілім ... ... барлық адамдардың еркін білдіріп мүдделерін қорғайтын құрал
болып саналады. Өйткені адам тарихында болған қоғамдардың бәрінде де ... қоса ... ... қоғамдық мүдде-мақсатты да реттеп, басқарып
отырады.
Қазіргі замандағы ... ... ... барлық аза-маттардың
еркін білдіретін саяси құралға айнала ... ... ... ... ... келе ... ... да осындай жалпы әлеуметтік
тұрғыдан қарау шындыққа сай ... ... ... диалектикалық даму процесінде қарым-қатынастарды дұрыс реттеп,
басқарып, дағдарысқа ұшыратпау үшін ... пен ... ... жолмен
өмірге келді. Бұл қоғамның прогрестік жолмен дамуының ... ... ... ... тығыз байланысты, ... ... ... ... ... ... ... отырады. Құқықтық норманың қалыптасуы үш кезеңнен тұрады:
мүдде, қатынас, норма. Құқықтың негізгі үш ... бар: ... ... ... және ... ... имандылыктан нәр
алады, неғұрлым құқықтың нормалары имандылық ... ... ... ... ... да, ... да жоғары болады.
Құқықтың таптық мәні, қоғамдағы ... ... мен ... сайып
келгенде қоғамның экономикалық, рухани, мәдени сипатына байланысты.
Құқықтың ... ... ... саяси-әлеуметтік ұлттық қатынастар,
идеология, қоғамның мәдени өсу ... де ... әсер ... - ... ... ... бекіткен, орындалуы мемлекеттік
аппараттың күшімен ... ... ... ... ... тәртіп
ережелерінің (нормалардың) жиынтығы. Құқықтың түсініктері бірнеше, бірақ
мазмұндары біреу-ақ.
Құқықтың ... ... ... ... және ... ... қорғау, орындау;
- қарым-қатынастарды реттеп, басқару;
- қоғамды дағдарысқа ... ... ... ... т.б. бағытын дамытып, нығайту;
- мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың құзыретін, ара қатынасын
реттеп, басқарып отыру;
- ... ... ... басқару.
Құқықтың екі түрлі ғылыми түсінігі ... ... - ... ... ... ... дамуына сәйкес жаңа қатынастардың
қалыптасуы; екіншісі - құқықтың ... ... ... ... ... басқаратын нормативтік актілерді
уақытында қабылдап, ... ... ... ... әртүрлі мүдде-мақсаттарды нормативтік жүйемен реттеп-басқару;
2. Адамдардың, ұйымдардың бостандығының іс-әрекетінің ... ... ... ... отыру;
3. Адамдардың, ұйымдардың ара қатынасындағы келіспеушілікті
шешудің, реттеудің негізгі түрлерін белгілеп отыру;
4. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... отыру.
Құқықтың мазмұны дегеніміз - қоғамдағы қатынастарды реттеп, басқарып
отыратын нормативтік ... ішкі ... ... ... ... айтылады, іс жүзінде ... ... ... ... ... ... да абстракты
түрде жазылады. Құқықты дұрыс орындамаса ... ... ... ... Міне осы кезеңнен бастап заңның кезеңі, мемлекеттің жұмысы
басталады.
Құқық-үстем ... және ... ... ... ... ... ... айналдырушы және оны орындаушы мемлекеттік аппарат.
Мемлекеттік құқық арқылы ... ... және ... ... құзырын, өзара қарым-қатынастарын бекітпей ішкі және ... іске ... ... Міне осы ... ... құқық
арқылы, нормаға сүйене отырып іске асырады. Мемлекетке қажетті қоғамдық
қатынастар құқық негізінде ғана ... ... Бұл ... пен ... ... ... ... мақсаты. Сөйтіп құқық нормалары
мемлекеттің күшіне сүйеніп, жүзеге асырылады. Құқықтың тірегі, оның күш-
қуаты, ... ... ... нормалары адамға бостандық беріп қана
қоймай, сол бостандықты қамтамасыз ететін күшке ... ... ... ... ... бір ... ... текті болады деп айтуға болмайды. Негізінен, ... ... ... ... тұрғыдан түсіндіру ғылымда кең орын алып ... ілім ... оған ... құбылыстарды тек таптық түрғыдан
ғана зерттейді. Бұл ілім бойынша құқық ... ... ... ... ... ... ... мүддесін қорғайды. Ал өркениеттік ... ... ... қоғамдағы барлық адамдардың еркін білдіріп, мүдделерін
қорғайтын құрал ... ... ... ілім ... да ... әлеуметтік
мәні бар екенін айтады. Бірақ маркстік ілім құқықтың әлеуметтік мәнін өте
тар тұрғыдан түсіндіруге ... ... құл ... ... ... тек құл ... мүдделерін қорғап, құлдарды
сөйлейтін мүлікке теңегені белгілі. ... бұл ... ... ... ... мемлекеттерге телуге болмайды. Құқық тек үстем таптың ... ... ... ... үздіксіз тап тартысы орын алып, ақырында ол
құлдыpaп, жойылады. Қазіргі ... ... ... ... барлық
азаматтардың еркін білдіретін саяси құралға айнала бастағанын мойындау
керек. Қазакстан мемлекетінде ... келе ... ... да ... әлеуметтік тұрғыдан ... ... сай ... ... Қазаңстан Республикасында қабылданған заңдарды ... ... ... да ... әлеуметтік топтарды кемсітетінін
немесе белгілі бір топқа ... ... таба ... ... заңдары барлық әлеуметтік топтардың еркін білдіріп, олардың
заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... оған мынадай
анықтама беруге болады.
Құқықтық норманың диспозициясы — құқықтық қатынастарға қатысушылардың ... ... болу ... ... ... ... ... бөлшегі.
Диспозиция — құқықтық норманың ұйтқысы, мазмұны, ... ... ... тек қана диспозициядан тұрмайды. Гипотеза және ... ... ... ғана ... ... ... ... атқара
алады. Диспозиция — мінез-құлықтың үлгісі. Диспозиция үш ... ... ... диспозиция, егер мінез-құлықтың мазмұны ашылмаса; б) ... егер ... ... ... ... анықталса; в)
сілтеме диспозиция — егер құқықтық норма диспозициясы анықталған басқа
құқықтық ... ... ... ...... норманың диспозициясы
бұзылған жағдайда қолданылатын ... ... ... құқықтық норманың
бөлшегі. Санкцияда мемлекет ... ... ... ... ... түрлері: а) абсолютті — анық, б)
баламалы, в) салыстырмалы.
Заң (басқа да ... ... ... акт ... Оның ... ерекше.Заң баптардан тұрады. Бір заңда бір,
бірнеше, ондаған баптар болуы мүмкін. Ал заңның бабы бір ... ... ... ... мүмкін. Егер заңның бабында бір
норма болса, бап пен норма сәйкес ... ... екі ... ... ... ... ... мазмұны норманың мазмұнынан кең ... ... ... ... ... екі құқықтық нормадан
тұрады: 1. Әркім Қазақстан Республикасының Конституциясын
және заңдарын сақтауға, басқа ... ... ... мен ... ... міндетті. 2.Әркім Республиканың
мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге міндетті.
Кейде бір құқықтық норма бірнеше баптан ... ... ... — құқыққа байланысты, құқық ... ... ... ... ... тән. 1) ... қатынас — бұл
қоғамдық қатынас, былайша ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Меншік иесінің өз
заттарына хақысы бар, бірақ бұл құқықтарды ол ... ... ... ... асырады.
2) Құқықтық қатынас тек қана адамның мінез-құлқына құқықтық ... ... ... болады. Құкықтық норма мен ... ... ... ... бар, ... тек қана ... ... құқықтық қатынас пайда болады. ... ... ... да ... құқықтық сипатқа ие болуы мүмкін.
Мысалы, құқықтық ұқсастық болған жағдайда құқықтық норма ... ... ... ... 3) ... қатынас — бұл
субъективтік құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... құқыққа ие болушы соны пайдаланатын тұлға, ал
құқықтық міндет ... сол ... ... тиіс тұлға. Құқықтық
қатынаста хақысы бар тұлға және міндеті бар ... ... ... ... ... 4) ... ... — ерікті ңатынас. Құқықтық қатынас
пайда болу үшін қатысушылардың еркі қажет. Кейбір құқықтық қатынастар пайда
болу үшін екі ... еркі ... ... ... Ал кейбір
құқықтық қатынастар тек бір ... ... ... пайда болады
(қылмыстық іс заң қорғаушы органның еркі бойынша ... 5) ... ... ... Құқықтық нормалардың талаптарын жүзеге асыруды
қамтамасыз ете отырып, мемлекет құқықтық қатынастарды да ... ... ... ... қоғамдағы құқық тәртібінің негізі болып
саналады.
Заңды міндет — заң белгілеген (әрекетті істеу, істемеу) ... ... ... ... мүддесін қанағаттандыру үшін жүктеледі. Заңды міндеті
бар тұлға оны өз ... ... оған ... ... ... Мысалы, ата-ана өз баласын асырап, бағып, ... Егер бұл ... ... ... ... шара ... заңды тұлғаларға да жүктеледі.
Құқықтық қатынастың объектісі (заты) — табиғат ... ... ... емес ... ... пен ... аталған объектілерге бағытталған.
Заңды айғақтар (фактілер) — нақтылы ... ... ... құқық нормалары құқықтық қатынастардың пайда болуын, ... ... ... Кейде бір айғақтың құқықтық нәтижесі
болады, ал кейде бірнеше айғақтардың ... ... ... ... немесе жояды. Мысалы, зейнеттік қатынастар пайда ... үшін ... ... жас, стаж және ... ... ... акт. ... жиынтығын айғақтық құрам деп атайды.
Заң бойынша жауаптылыққа тұлға тек құқық бұзушылықтың төрт жағы түгел
болғанда ғана ... Егер ... төрт ... біреуі болмаса, тұлға
жауапқа тартылмайды. Төрт ... ... ... ... ... ... ... жағдайда қажет. Азаматтық құқық бұзушылықта түлға тікелей
кінәсі болмаса да келтірілген зиян үшіи ... ... ... ... иесі оны ... басқа біреуге тапсырса,
жүргізушінің біреуге келтірген зиянын ... иесі ... ... ... шаралары белгіленген болса,
кінәсіздік болжамы қолданылады. Тұлғаның кінәсі дәлелденбей, ол ... ... ... ... ... ... ... жетістігі адам кұқығы мен бос-
тандығын нақты қалыптастыру болып табылса, барлык мемлекет оны ... ... ... ... ... ... үрдістен тәуелсіз Қазақстан да шет
қалып отырған жоқ.
Қазақстан тәуелсіздікке қолы ... ... ... кұру ... құкықтың
даму процесі басталып, аякталмаған жағдайда ... ... ... – жакты зерттеп жақсы түсінуге толық мүмкіншілік ... ... ... ... ... ... өмірге келін құқықты қалыптастырады. Құқық ... ... даму ... ... ... ... адамдардың және заңды тұлғалардың қарым-қатынастарын ... ... ... ... ... қоғамның дамуы қажеттілігін, тілектерін
жаксы дұрыс түсінуін - обьективтік ... ... Ал сол ... ... ... арқылы реттеп-басқаруды субъективтік құқық
дейді.
Қазақстан мемлекетінің ... ... және ... жолдары осындай. Бұл жолмен әлемдегі, барлық мемлекеттер де өтті.
Құкықтың даму негіздері де, нысаны да ... ... ... Тек ... бар. ... ... Қазақстан мемлекетіміздің құқығының даму
процесінде діни нормалардың тәжірибесін және прецеденттік ... өтe ... ... ... ... ... тәжірибелерін өте кең
пайдаланамыз. Қазақстан ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, салт-дәстүр;
- құқықтық прецедент;
- нормативтік шарттар;
- нормативтік құқықтық актілер.
Қазақстан мемлекетінің нормативтік ... ... ... ... ... ... органдар, қоғамдық ұйымдар
мен бірлестіктер, саяси партиялар, еңбек ұжымдары ... ... ... ... ... ... Олар Конституцияға
нүқсан келтірмеуге міндетті. Конституцияның талаптарының дұрыс ... ... мен ... ... ... ... ... категориясы құқыктың жалпы теориясында негізгі, орталық
категориялардың бірі болып табылады және адамдардың жүріс-тұрысына ... ... әсер ... ... ... береді. Құқықтық қатынас -
бұл қатысушылары субъективтік құқықтар мен ... ... ... нормаларымен реттелген қоғамдық қатынас.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Сулейменов М.К. Развитие института права собственности в
законодательстве ... ... ... ... 2000
2. Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. – М., 1995 г.
3. ... А.Н. ... ... ... ... ... Иванова , 2002г.
4. Сулейменов М.К. Коментарий к Закону РК «О собственности», Бизнес и права
в Казахстане, 2001г.
5. Витрянский В.Г., Суханов Е.А. ... ... ... М.2002
6. З.О.Ашитов, Б.З.Ашитов «Егемен Қазақстанның құқығы» А.1997
7. Әкімшілік құқық бұзушылық ... ... ... ... ... Г.Әлібаева, Қ.Айтқожин «Қазақстан Республикасының Үкіметі»
А.2006
9. Ғ.Сапарғалиев «Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... Н.Дулатбеков және т.б. «Мемлекет және құқық негіздері» А.2001
12. Ғ.Маймақов «Қазақстан Республикасының саяси – ... ... ... А.Т. Право собственности и иные вещные права. —Алматы:
Жеті ... ... Е.А. ... о ... ... —Москва: 1991 г.
15.Римское частное право. Учебник /Под.ред проф. ... С. ... ... ... ... И.У. Проблемы реадизации права государственной
собственности. – Алматы . Қазақстан, 1994
17. Д.А.Булгаков, ... ... және ... ... ... ... ... Конституциялық құқығы» А.1998
19. Ғ.Сапарғалиева «Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері».А.1994
20. С.С.Алексеев «Теория ... ... ... ... мемлекет және құқық тарихы» А.1999
22. Конституции 16 стран мира. ... Жеті – ... ... Абельдинов А.К, Копабаев О.К. Конституционное право зарубежных стран.
Алматы «Жеті жарғы». 1997
24. ... С.С. ... ... М: ... ... К.В. ... ... зарубежных стран. М. 1998
26. Барнашев А.М. Теория разделения властей: становление ... ... – во ТОМД ун – та. ... ... И.Д. Три ... лет доктрины разделении властей. Суд Сьютера.
М. 1996г.
28. ... Ж.М. ... ... конституции. Алматы: Жеті жарғы. 1994

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекет туралы35 бет
Құқықтық норманың түсінігі, түрлері, құрылымы41 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
Access бағдарламасын меңгеру82 бет
Access мәліметтер базасымен жұмыс істеу11 бет
Delphi ортасымен танысу жайлы16 бет
Delphі тіліндегі бағдарламаның құрылымы16 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь