«Айнымалы жұлдыздар үшін информация мен энтропия қатынасын анықтау»

Кіріспе
4
1. Теориялық бөлімі 6
1.1 Астрофизикадағы фракталдық талдау 6
1.2 Айнымалы жұлдыздар классификациясы 11
1.3 Айнымалы жұлдыздар жалпы каталогының құрылымы 13
1.4 IV АЖЖК.дағы айнымалы жұлдыздар 14
1.5 Эруптивті немесе жарылғыш айнымалы жұлдыздар, олардың III және IV АЖЖК классификациясы
18
1.5.1 Жарылғыш және жаңаға ұқсас айнымалылар 25
1.6 Жұлдызаралық орта құрылымы 27
1.7 Айнымалы жұлдыздардың Герцшпрунг.Рассел диаграммасында
орналасуы
29
2. Зерттеу бөлімі 33
2.1 Информация ұғымы 33
2.2 Энтропия туралы ұғым 34
2.2.1 Өзаффиндік және өзұқсас энтропиялар 37
2.2.2 Біртектілік дәрежесі ескерілген екіөлшемді объектілердің
информациялық энтропиясы
39
2.3 Айнымалы жұлдыздарды энтропиялық талдау 42
2.4 Зерттеу нәтижелері 46
Қорытынды 53
Қолданылған әдебиеттер тізімі
54
Қазіргі кезде физика ғылымында астрофизикалық зерттеулерге көп көңіл бөлінуде. Астрофизикалық объектілерге әртүрлі ықпал етуші факторлардың әсер етуі салдарынан бейсызық физиканың жаңа әдістерімен астрофизикалық объектілерді, оның ішіндегі айнымалы жұлдыздарды, тұмандықтар мен галактикаларды зерттеу үлкен қызығушылық туғызуда. Уақыт өте келе жұлдыздарды топтастырумен байланысты қиындықтар көбейеді: айнымалылықтың түрлі типтерінің байланысы анықталған және де бір объектінің бірнеше айнымалылық типіне жатқызу қажеттілігі туындайды, себебі олар әр түрлі физикалық себептермен анықталады.
1. Кожевников В.П. Наблюдения взрывных переменных звезд на многоканальном фотометре. Москва. Автореферат, 2005.-166 с.
2. Федер Е. Фракталы.-М.: Мир, 1991.-254 с.
3. Ramos F.M., Wuensche C.A., Ribeiro A.L.B., Rosa R.R. Multiscaling and nonextensivity of large-scale structures in the Universe // Physica D, 2002.-р. 395-404.
4. Розгачева И.К. Фракталы в Космосе // Земля и Вселенная. М.: Наука, 1970− 1993. - № 1. - с. 10-16.
5. Мандельброт Б. Фрактальная геометрия природы.–М.: Институт компьютерных исследований, 2002.-656 с.
6. Haitun C.D. Evolution of the Universe and of our Metagalaxy. –M.: Nauka, 2006.-304 р.
7. Binney J., Merrifield M. Galactic astronomy. New York: Princeton University Press, 1998.-321 р.
8. Никонов В.Б. Методы исследования переменных звезд. М.: Наука, 1971.—336 с.
9. Шкловский И. С. Звезды: их рождение, жизнь и смерть.—3-е изд., М.: Наука, 1984.-384 с.
10. Roman, N.R. Identification of a constellation from a position // Publ. Astron. Soc. Pacific, 1987.-р. 680-695.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Физика-техникалық факультеті
Қатты дене физикасы және ... ... ... ... ... ... О.Ю.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
5B061100 - мамандығы бойынша
Орындаған ... ... ... ... ... ... ... бақылаушы ... ... ... ... 54 ... 21 суреттен және 20 әдебиеттен тұрады. Негізгі ұғымдар: эруптивті жұлдыздар, ... ... ... ... ... параметрі, энтропия - метрикалық диаграмма. Жұмыстың мақсаты: энтропия мен информация арасындағы қатынасты орнықтыру. Зерттеу ... ... MatLab ... ... ... эруптивті айнымалы жұлдыздар үшін информация мен энтропия қатынасын анықтау ... ... - ... ... ... жүргізілді. Алынған нәтижелер: эруптивті айнымалылар типіне жататын ... ... ... - ... ... ... Жұмыстың жаңалығы: эруптивті айнымалы жұлдыздардың физикалық табиғатын бейсызық ... ... ... отырып зерттеу арқылы жаңа мазмұнды жаңалық алынды.
Реферат
Дипмомная работа состоит из 54 страниц, 21 ... и 20 ... ... ... ... ... ... информация, энтропия, параметр эволюционного порядка, энтропия - метрическая диаграмма. Цель работы: ... ... ... и ... для ... ... ... исследования: исследования проводились в компьютерной среде моделирования MatLab. Получившие результаты: ... ... - ... ... для ... типов эруптивных звезд. Новизна работы: исследуя физические свойства эруптивных переменных ... ... ... ... ... получили новые открытия.
Abstract
Thesis consists of 54 pages, 21 figures and 20 references. ... eruptive stars, ... ... entropy, ... of ... ... entropy-metric diagram. Work purpose: definition of relation between information and entropy for variable stars. Research methods: research were conducted in the computer ... of modeling MatLab. The received results: get ... diagram for ... types eruptive stars. Novelty of work: get new openings ... physical ... of eruptive stars using methods of ... ... Теориялық бөлімі
6
1.1 Астрофизикадағы фракталдық талдау
6
1.2 Айнымалы жұлдыздар классификациясы ... ... ... ... ... ... ... IV ... ... ... ... ... ... жарылғыш айнымалы жұлдыздар, олардың III және IV АЖЖК классификациясы ... ... және ... ... айнымалылар ... ... орта ... ... Айнымалы жұлдыздардың Герцшпрунг-Рассел диаграммасында
орналасуы ... ... ... ... Информация ұғымы ... ... ... ұғым ... ... және өзұқсас энтропиялар ... ... ... ... ... объектілердің
информациялық энтропиясы ... ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... кезде физика ғылымында астрофизикалық зерттеулерге көп көңіл бөлінуде. Астрофизикалық объектілерге ... ... ... ... әсер етуі ... ... ... жаңа әдістерімен астрофизикалық объектілерді, оның ішіндегі айнымалы жұлдыздарды, тұмандықтар мен галактикаларды зерттеу үлкен қызығушылық туғызуда. Уақыт өте келе ... ... ... қиындықтар көбейеді: айнымалылықтың түрлі типтерінің байланысы анықталған және де бір объектінің бірнеше айнымалылық типіне жатқызу қажеттілігі туындайды, себебі олар әр ... ... ... ... ... жарқырау қисықтарындағы ақпаратты қолдану эффективтілік деңгейі мен талдау жасау әдістеріне тәуелді. Жұлдыздардың жарқырау қисықтарынан алынатын сигналдарда алмасу мен хаос болғандықтан, ... ... ... ... жаңа, қызық ақпаратты олардың зерттеуіне қолданылатын бейсызық физика әдістерінен алуға болады. ... ... типі ... ... ... жұлдыздар да кездесіп жатады. Осындай типтері нақты анықталмаған ... ... ... физика әдісі қолданылады.
Тақырыптың маңыздылығы: біздің галактиканың 400 млрд-тан көп жұлдызы Күн секілді жалғыз болмайды,олар ... ... ... қос ... ... Қос ... ерекше тобы - жарылғыш айнымалылар [1]. Мұндай қос жүйенің бір жұлдызы - ақ ергежейлі болса, екіншісі - кеш ... ... ... ергежейлісі. Мұндай қос жүйенің өлшемі Жер-Ай жүйесінің өлшеміндей, ал орбитальді периодының диапазоны 1-10 сағат аралығында болады. ... ... мен ақ ... ... ... ... ... орташа жарылғыш айнымалы Күннің ішіне оңай сиып кетер еді. Қызыл серік-жұлдыз Рош қуысын толтыра отырып, өз затын жоғалтады да, ақ ... ағып ... ... ... сақталуына байланысты газ ақ ергежейлінің беткі қабатына тікелей ... Ақ ... ... ... ... емес ... ... жатқан зат аккрециялық диск түзеді. Гравитациялық потенциалдық энергияны шығара отырып, дисктегі газ біртіндеп ақ ергежейліге жақындайды. Күшті магнит өрісіне ие ақ ... ... зат осы ... ... ... ... ретінде жүреді. Спектрдің көрінетін аймағында аккрециялық дисктің немесе аккрециялық тұзақтың сәулеленуі қызыл жұлдыз бен ақ ергежейлінің сәулеленуінен ... ... ... ... ең ... - жаңа ... Олардың жарқырау қисығының өзгерісінің амплитудасы 6m-нан 19m-ға дейін бір ай немесе бірнеше жыл аралығында өзгереді. ... ... ... ... ... ... ... күннен күнге артуда. Ақ ергежейліде аккрецияланатын сутегіге бай материалдың термоядролық жарылысының нәтижесінде осы жаңа жұлдыздардың жарқылдары пайда болады. ... жаңа ... ... ... ... тек бір рет ... ... бірақ кейбірлері қайталама жаңа жұлдыздар ретінде де белгілі. Жарылғыш айнымалылардың тағы бір тобы - ... ... ... ... ... ... ақ ергежейліден ерекшелігі - олар ақ ергежейлілер секілді жарқыл көрсетпейді. Масса алмасу температурасы ... ... ... және толық жарқырауы оның орташа деңгейіне қатысты кішкене ғана өзгереді. Сонымен қатар, жаңаға ... ... ... ... ... ... күйде тұрған жаңа ақ ергежейлілерге қарағанда айтарлықтай үлкен, сондықтан да ... ... ... анық ... ... ... ұқсас айнымалыларда аса үлкен дөңес (өркеш) байқалады. Бірақ жаңаға ұқсас ... ... ... ... ... ... ... болады, ал жарқырауына сәйкес тербелістерінің периоды орбитальді периодынан үлкен немесе кіші болуы мүмкін. Қызықтысы, аса үлкен өркештің ... ... ... ... ... Олар ... қатар, бір компоненті ретінде қара құрдым мен рентгендік транзиенттік көзі болуы мүмкін қос ... SS433 ... ... ... ... ... отырады. Қазіргі уақытта 400-ден аса осындай жүйелер тіркелген (Риттер және Колб каталогының 7-ші басылымы мысал ретінде). Әрбір жаңа ... ... тән ... ... біздің жарылғыш айнымалылар туралы көп мәліметтер береді. Жарылғыш айнымалылардың ерекше көңіл аудартуының себебі, кең масштабты диапазонда олар электрмагнитті спектр диапазонындағы ... ... ... ... ... сәулеленуді көрсетуінде. Олардың айнымалылығының орташа масштабы 1секундтан миллиондаған жылдарға дейін. Өзінің ... күйі мен ... ... ... ... ... ... айнымалылар фундаментальді астрофизикалық процестерді, яғни қос жұлдыздың аккрециясы мен ... ... ... ... ... зертхана секілді.
Жалпы, осы жұмыс барысында эруптивті айнымалы жұлдыздар типіне жататын RS, UG, BY, UV, FU Ori ... үшін ... ... ... ... ... мен энтропия қатынасы, сонымен қатар эволюциялық реттілік параметрі Kx,t2 2 зерттелген.
Жұмыста екі өлшемді объектілердің дәрежесі ... ... мен ... қатынасын есептеудің жаңа әдісі қарастырылады. Бейсызық физиканың жаңа әдістері мен компьютерлік модельдеудің көмегімен ... ... ... үшін ... мен ... қатынасы мен эволюциялық реттілік параметрі арасындағы тәуелділігін зерттеу осы жұмыстың негізгі мақсаты болып табылады.
1. Теориялық бөлімі
1.1 Астрофизикадағы фракталдық ... және хаос ... ... ... орын ... Динамикалық жүйенің көптеген күрделі түсіндірмелері галактиканың, жұлдыздың және планетаның ... мен оның ... ... мағынасын табады. Бұл түсіндірмелер аспан және статикалық механиканың белгілі мысалдарына бірігеді. Сондықтан динамикалық астрономия - ... ... ... плазма физикасы секілді заманауи ғылымдардың фундаментальді реттілік концепциясы мен хаос ... ... ... десе ... [2, ... ... [4] ... жалпы концепциялары жұлдызды галактикалық және планеталық жүйені бақылаудан нығаяды. Реттілік пен хаосты галактика ... мен ... ... ... ... деп ... болады. Тек олардың шектеулі саны сфералық потенциалмен өрнектеледі, алайда көбісі осьтік немесе үш осьті симметрияға ие. Соңғы жағдайда потенциал күш ... ... және ... ... ... ... мен галактикалардың таралуы, галактикалар шоғыры және осыған ұқсас материялар астрофизикада әлі жеткілікті қаралмаған. Мұндағы ең негізгі сұрақ осы ... ... ... ... ... ... фундаментальды деңгейде қарастыра отырып, материяны математикалық түрде қарастыруға құралдардың жоқтығы оны ... ... ... [5] ... мен ... түзілуін масштабты - инвариантты фракталды тозаң шеңберде түсіндіре алатын теория ұсынылған. Жұлдыздар мен галактика таралуы, фракталдық өлшемділігі 0‹D‹3 ... ... ... ... ... екі ... ... бірі қосып алу иерархиясынан пайда болады (жұлдыз-жұлдыз шоғыры-галактика-галактика шоғыры т.б.). Жалпы біз қарастыратын әлемді ... ... 15 млрд ... ... тең) ... ... ... ыңғайлы космостық түзілістерден тұратындықтан, Метагалактика деп атауға болады [6].
Космологиядағы фридмандық модельге сәйкес, әлем біртектес және өте тығыз массаға ие. ... ... Күн ... кіреді, Күн мен басқада жұлдыздармен галактика түзеді, галактика - галактика шоғырынан түзіледі, т.б. Жұлдыздырдың бір ... ... ... ... ... ... үлкен, ал галактикалар арақашықтығы одан да үлкен [7]. Арақашықтықтары 300 млн жарық жылына тең деп ... ... ... ... ал фракталдық құрылымы біртекті емес.
Галактиканың фототүсірілімдерінде жарықтылықтың таралуы оның морфологиялық типін анықтайды. Осы жерде ... ... және ... дене ... арасындағы байланысты ашу қызықтырақ. Мысалы, Е жүйесінен жүйесіне өткенде галактика түсі ... ... ... S ... қарай қызылға, одан ары E галактикалары өте күлгін ... ... түсі оның ... және айналу жылдамдығы галактиканы тұтас дене ретінде сипаттайды, ал ... тип - диск ... ... ... ... таралуымен байланысты. Галактиканың морфологиялық типін жарықтылықтың диск бойынша таралуының фракталды өлшемділігімен D сипаттайды.
Хаусдорфты өлшемділік, космоста бақыланатын күрделі құрылымдардың айырмашылықтарын айыруға ... ... ... ... таралу құрылымының фракталдық құрылымын, фракталдық талдауын жақында ... ... ... мен серіктестері орындады. Бұл зерттеулерде Бикеш шоқжұлдызының шоғыры жазық құрылымды (D=1.35).
Галактиканың жарықтылығының диск бойынша таралуының фракталдық құрылымы сол ... ... ... ... ... ... Сондықтан бақыланып отырған жарықтылық таралымының фракталдық өлшемділігі D галактиканың физикалық құрылымына байланысты. Мысалы, Е галактикадан S-ке өтуі кезінде фракталдық ... ... ... ... ... ... моделі үшін D теориялық мәнін есептеуге және бақыланған фракталдық өлшемділікпен салыстыруға болады.
Ірі ... ... ... ... тамаша мысалы ретінде галактиканың спиральді өрнегін алса ... ... ... ені мың ... парсекті құрайды. Спиральді өрнек жүз шақты млн-ға дейін өмір сүреді.
Спиральді өрнекшелердің ... ... ... айналуына және галактикалық ортада динамикалық тепе - теңсіздіктің өсуіне байланысты. Айналудың бұрыштық жылдамдығы центрден алшақтаған сайын азаяды. ... ... ... ... ... ... денедегі әр бөлшек орталық жүйеге еркін құлаған кездегі жағдайға ұқсас. Бір мезгілде жұлдыздық жүйенің радиусы бойынша дененің таралуы ... емес ... ... ... ішкіге қарағанда әлсіз айналатындықтан, уақыт өтісімен біртекті емес орта спираль бойынша ... ... ... ... локальді өсуінен гравитациялық өрістің локальді ауытқуы есебінен, диск бетімен гравитациялық ... ... ... ... Осы ... потенциал өрісінде тығыздық толқыны деп аталатын заттардың периодты қоюлануы болады. Яғни, осы спиральды құрылымның толқындық процесс болып ... ... ... ... жылдамдықтар өрісін зерттеулер дәлелдеген. Е.Д.Павловский, Ю.Н.Мишуров және А.А.Сучков сияқты астрономдар жұлдыздардың ... ... ... ... ... құрылымы болатындығын ашты.
Жұлдыздың фракталдық, күрделі құрылымын түсіну үшін олардың эволюциясын ... ... ... ... ... ... массаға ие жұлдызда масса функциясы (IMF) және белгілі Салпитер функциясымен бақыланады.
Жұлдыз түзілу үшін тікелей симметрия жазықтығында газ бен ... ... ... ... ... ... ... Дискілік галактикада массасы ~ және қалыңдығы газ дискісіндей OB ассоциациясында жұлдыз түзілу белсенді өтеді.
Осы ортадан қандай да бір ... ... ... ... газ конденсациясы пайда болады, сығылу және интенсивті жылу бөліну потенциалдық энергияның кинетикалыққа өтуімен жалғасады. Протожұлдыздардың ядросында температура ... млн ... ... ... ... ... және тартылыс күші ішкі қысым газымен теңгеріледі, нәтижесінде ... ... ... Герцшпрунг - Рассел диаграммасында белгілі бір орынға ие болады. Ядролық реакция нәтижесінде жұлдыздың ... ... ... энергия сәулелік және конвективті жылутасымалына айналады.
Массасы М‹8 (-Күн массасы) жұлдыздарда сутегі жануы ... ... бас ... ... ... ... алыпқа, кейін ақ ергежейлі ретінде дамиды.
Ақ ергежейлілер көптеген жұлдыздар эволюциясының ... ... ... ... ... ... ... жүргенде сутегі - гелий термоядролық реакциясы өтеді. Күн типтес РР жұлдыздар үшін осы ... С-N-O ... ... ... М‹8 ... қос жұлдыздың соңғы кезеңі ақ ергежейлімен аяқталады. Олардың массасы 0.1‹M‹0.08 болатын қоңыр ... яғни ... ... ... ... температура РР циклін қоздыруға жетпейді.
Массалары үлкен 8‹M‹100 жұлдыздар өте ауыр элементтердің, гелий мен сутегі жанатын ... ... ... ... түзіледі. Темір түзілгеннен кейін жұлдыз сығылуы енді жылуды орталық аймақтарындағы термоядролық реакция есебінен бөлінбейді. Сығылудан ... ... ... ... бөлінуіне, соңында нейтронды ядро түзілуіне таралады, орталықтағы қысым азғындалған электрондық ... ал ... ... атом ... анықталады. Статикалық физика көрсеткендей, әлсіз электрондарды ұстап қала алатын максимал масса Чандрасекар массасымен анықталады М=5.75∕ мұндағы - бір ... ... ... ... аз ... ... -ке ие ... өз өмірінің соңғы жағында сыртқы қабықшаларын тастайды (жарылады), мұның өзі өте жаңа ... ... ... ... яғни ... жиынтық гравитациялық және кинетикалық энергия (басты ретте, нейтрино түрінде) 1053 эрг/с-ке жетеді. Көрiнетін сәулеленудің ... ... ... 1% ... Осы ... ... ... теориясымен сипаттауға болады. Сонымен бiрге, массаның шектi мәнi MS (30 -- 40) құрайтын өте жаңа екi тип ... Бұл ... ... бар ... ... ... және ... фазадан кейiн өте жаңа қызыл аса алыптар сияқты жарқырайды, Герцшпрунг-Рассел диаграммасының тиiстi ... орын ... ... объектілер сутегілік қабықшасынан толық айырылады, ал өте жаңа жұлдыздың жарылысы ядро коллапсымен сүйемелденеді, оның ... ... ... ... ... ... қара ... түрінде массасы өте жоғары компакт қалады. Көбіне ... мен ... ... ... бар ... құралған нейтрондық жұлдыздың ішінде радиусы 10-15 км болғанда ядролық қаптама ... ... г· см-3 ... ... СD - ... ... ... газды акрециялайтын және орасан зор мөлшерде гравитациялық энергия бөлетін массасы өте ... қара ... ... ... ... ... тепе-тең күйдiң жанында тербелiс жасауға қабiлеттi. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бойымен синхронды қозғалысы. Мұндай қозғалыстарды радиал пульсация деп атайды. Радиал пульсацияланатын ... ... ... ... RR ... W ... RV ... О Мирид жатады. Бұл жұлдыздардың құрлымының негізгі ... - олар ... ... ... ... да ... ... 90% құрайтындығында. Жұлдыз типіне байланысты айнымалы радиалды пульсацияланатын беткі қабығы пульсацияланатын цикл ... ... ... ... бір қашықтығына ығысады. Жұлдыз массасына қарағанда пульсацияланатын қабық массасы аз болғанымен, қозғалыс кезінде ... ... ... ... ... қозғалысының жылдамдығы беткі қабыққа жақындағанда секундына оншақты километрге жетеді. Мирид және айнымалы RV ... ... ... ... ... күші ... ... яғни мұндай жылдамдықта газ бөлігі қайтып оралмастай қоршаған кеңістікке тасталынады. Пульсацияланатын жұлдыздар атмосферасынан дене заттарының шығарылуы ұсақ тозаң бөлшектерінің ... ... ... ... бақыланады. Жұлдыздарда бұдан да күрделі, әрі радиал емес тербелістер болып тұрады. Алайда ығысу фазасы қозғалмалы қабықтың беткі ... ... ... ... емес ... ... қабығы , жұлдыздық заттары жұлдыз орталығынан, екіншісі қарама - қарсы бағытта қоғалатын жеке бөлшектерге ... емес ... ... ... ... айнымалы Щит дельтасы мен Цефей бетасы. Радиал пульсацияланатын жұлдыздарға қарағанда радиал емес пульсацияланатындарың сәуле шығару ағынының өзгерісі жұлдыздың жеке ... ... ... вариациясымен тәуелді. Мұндағы жарықтылық радиус пен температураның циклдық өзгерісінен айнымалы болады. Сондықтан радиал емес ... ... ... ... қосынды амплитудасы үлкен емес. Осы себептен соңғы жылдары жұлдыздық фотометрия мен спектроскопияның дамуы арқасында ... емес ... ... ... ... ... ... диаграммасындағы орны жұлдыздың эволюциялық деңгейін көрсетеді, яғни t жасындағы ... ... және ... М, ... L, беткі температурасын Т және құрамындағы химиялық элементтерін анықтайды. Қазіргі ... ... ... ... ... ... дегенмен жарқырау жұлдызға дейінгі арақашықтығының анықталмағандығынан әлі де жете зерттеле қоймаған.
Пульсацияланатын жұлдыздарды Герцшпрунг-Рассел диаграммасынан қарастырғанда бірден көзге ілінетіні - ... ... ... пульсацияланатын жұлдыздар ілінген жолақ. 1.1-суретте әртүрлі типті айнымалы ... ... - ... ... ... келтірілген.
Сурет 1.1. Әртүрлі типті айнымалы жұлдыздардың Герцшпрунг - ... ... ... ... барлық жұлдыздар айнымалы. Жұлдыздардың құрылымы мен жарықтылығы эволюция процессінде өзгереді. Бұл өзгерістер жай ... ... ... ... ... тез өтеді. Эволюцияның кейбір деңгейінде, сонымен қатар, периодты тербелістер болады, мысалы, жұлдыздың сыртқы қабығының пульсациясы. Жұлдыз ... аз ... ... ... ... оның өз осі ... ... кезінде бірден пайда болады, кейде жоғалып кететін ыстық және салқын дақтар пайда болады. Күн жарқырауы күн дақтары әсерінен әлсіз өзгеріп ...
1.2 ... ... ... ... - айналасындағы физикалық процесстердің әсерінен ... ... ... ... ... ... ... кез келген жұлдыздың жарқырауы уақыт өтуімен қандай да болмаса дәрежеде өзгереді.
Айнымалы жұлдыз дегеніміз жарқырауының өзгерісі ... ... ... қол ... ... сенімді анықталған жұлдыз. Жұлдыздың жарқырауы бір рет болса да ... ... оны ... жұлдызға жатқызуға болады. Айнымалы жұлдыздардың бір-бірінен айырмашылығы өте зор. Кейбірінде жарқырауы периодты түрде өзгерсе, басқаларында жарқырауының ретсіз өзгерісі бақыланады. ... ... ... ... ... және сәулелік жылдамдықтар қисықтарының түрі негізгі бақылау сипаттамалары болып табылады [8].
Жұлдыздардың жарқырауының өзгеріс себептері: радиал және радиал емес ... ... ... тығыз екілік жүйеде жұлдыздардың периодты тұтылулары, екілік жүйеде бір жұлдыздан екіншісіне заттың өтуімен байланысты құбылыстар.
Айнымалы жұлдыздарды зерттеу тарихында олардың классификациясын ... ... рет ... ... Бақылау материалдарының аз санына негізделген бірінші классификация жұлдыздарды сыртқы ұқсас морфологиялық белгілеріне байланысты топтастырған. Мысалы, жарқырау қисығы, амплитуда және ... ... ... т.б. ... ... ... ... жұлдыздар санының өсуімен ұқсас морфологиялық белгілері бар топтар саны да өсті. Кейбір үлкен топтары кіші ... ... ... ... ... ... жетілуімен классификацияға бөлу тек сыртқы, бақылау белгілеріне ғана емес, айнымалы түрінің бірін анықтап беретін физикалық процесстер бойынша да ... ... ... ... ... бірі ... жұлдыздық шама табылады. Бұрын жұлдызға дейінгі қашықтық бірдей және жұлдыздың жарқырауы күшті болса, көлемі де ... ... ... ... ... шама ... (1m, ... magnitido - шама), ал көз мөлшерімен анықталуы мүмкін болатындарын - алтыншыға (6m) жатқызған. Қазір бізге жұлдыздық шама оның ... ... ... яғни ... ... жарқырау шамасын сипаттайтыны белгілі. Бірақ жұлдыздық шамалар шкаласы сақталған және орнықталған. 1m ... ... 6m ... ... 100 есе ... ... 1m ... жарқырауынан асатын жарқырауықтар нольдік және теріс жұлдыздық шамаларға ие. Шкала ... ... ... ... ... де созылады. 7m, 8m жұлдыздық шама және т.б. да бар. Дәлірек бағалаулар үшін 2.3m, 7.1m ... ... ... ... ... бізден әр түрлі қашықтықта орналасатындықтан олардың бізге көрінетін жұлдыздық шамалары жарқырауы (сәуле шығару қуаты) жөнінде ... ... ... ... ... Бірдей қашықтықта (10 пк) орналасқан болса ие болатын жұлдыздық шамалары абсолют жұлдыздық шамалар (M) деп ... ... ... ... ... анықтау үшін параллакс (заттың бұрыштық жылжуының шамасы) әдісі қолданылады. Жұлдыздан оның ... ... ... жер ... ... ... көрінер бұрыш жылдық параллакс деп аталады. Бірақ жылдық параллакстарды тек жақындағы, ... 100 ... алыс емес ... ... үшін ... ... Бірақ жұлдыздың спектр түрі мен абсолют жұлдыздық шамасының арасында статистикалық тәуелділік табылды. Сонымен, спектр түріне байланысты абсолют ... ... ... ... ... ... ... жұлдыздық шамалармен салыстыра жұлдызға дейінгі қашықтық пен параллакстарды ... ... ... ... ... ... деп ... жұлдыздар біз үшін жарқыл, кейбірі күрең көрінеді. Бірақ бұл жұлдыздың сәуле шығаруының шынайы қуаты жөнінде ... ... ... олар әр ... ... ... Сонымен көрінетін жұлдыздық шама қашықтықтан тәуелді болғандықтан өз ... ... ... бола ... ... ... болатын жарқырау шамасы, яғни бірлік уақытта жұлдыз шығаратын толық энергия ... ... ... ... ... ... бірі - S ... Балықтың жарқырауы Күндікінен 500000 есе үлкен, ал карлик-жұлдыздардың жарқырауы сонша есе кіші. Егер абсолют жұлдыздық шама белгілі болса, кез келген ... ... ... ... есептеуге болады:
lg L = 0.4( M⊙-M) ... L - ... ... M - оның ... ... шамасы, M⊙ - Күннің абсолют жұлдыздық шамасы.
Жұлдыздар спектрі - ... ... ... ... ... ... Жұлдыздың спектрі [9] арқылы оның жарқырау шамасын (оған дейінгі қашықтығын да), температурасын, көлемін, атмосферасының сапалы және ... ... ... ... ... жылдамдығын, осі бойынша айналу жылдамдығын және де жанында ортақ ауырлық центрлерінен айналатын ... ... ... ... ... ... ... кластарының құрылған классификациясы (Гарвард) бар. Кластары әріптермен, ал кіші класстары класын белгілейтін әріптен ... 0-ден 9-ға ... ... ... О кіші ... кіші ... ... басталады. Спектрлік кластар тізбегі жұлдыздардың температурасының олардың кеш спектрлік класстарына өтуіне байланысты ... ... ... Ол ... ... О - B - A - F - G - K - M. Суық қызыл жұлдыздар арасында М ... өзге ... екі түрі бар. ... спектрінде титан қышқылының молекулалық жұту жолақтарының орнына көміртегі мен циан қышқылдарының жолақтары тән (R, N әріптерімен белгіленетін спектрлерде). Басқаларына ... ... ... тән (S ... Жұлдыздардың басым көпшілігі О-дан М-ге дейінгі тізбектелуге жатады. Бұл тізбектелу үзіліссіз. Әр ... ... үшін ... де әр ... О мен В - ... ... А - ақ, F пен G - ... К - қызылсары, М - қызыл.
Жұлдыздардың ішінде гиганттар мен карликтер кездеседі. Оның ішінде ең үлкені ... ... ... ... сәуле шығаруына байланыссыз Күннен 50000 есе күшті жарқырайды. Ең ірі гиганттар Күннен 2400 есе үлкен. Олардың ішіне біздің Күн жүйе ... ... сияр еді. ... - ... 24 есе ... жарқырайтын, диаметрі бойынша Күннен екі еседей үлкен ақ жұлдыздардың бірі. Бірақ карлик жұлдыздардың ... да бар. ... олар ... ... диаметрінің жартысындай және бестен біріндей болатын қызыл карликтер. Өлшемдері бойынша Күн орташа жұлдыз болып табылады, ондай жұлдыздар біздің галактикада миллиардтаған. ... ... бен ... ... ... белгілерімен ажыратылады. Бұл жағдайда спектрлік классқа g-гигант немесе d-карлик деп белгіленеді.
Жұлдыздар эволюциясының теориясы бойынша В, А, F - ... ... ерте K, M, N, S - ... ... кеш ... ... деп ... спектрін толық анықтап зерттеу үшін сәуленің көріну бағыты бойынша жұлдыздың қозғалыс жылдамдығын - сәулелік жылдамдықты анықтау ... ... ... ... ... ... ... көрінетін сәулелік спектр сызықтар бойымен сәулелік жылдамдыққа пропорционал ығысады. Спектрлік сызықтар жарық көзі ... ... ... ... ығысады, жақындағанда күлгеінге қарай ығысады. Бұл ығысулар өлшенеді және жұлдыздың ... ... ... ... береді.
Айнымалы жұлдыздарды белгілеу үшін шоқжұлдыз көрсетуі мен латын әріптері қолданылады. Бір ... ... ... ... ... ... бір латын әрпі, екі әріп комбинациясы немесе нөмірмен V әрпі ... ... S Car, RT Per, V557 ... да ... ... ... жарқырауының айнымалылығын анықтайтын негізгі себептер арқылы айнымалыларды келесі кластарға бөлуге болады: ... ... ... және ... ... ... жалпы каталогының құрылымы
Айнымалы жұлдыздар жалпы каталогының құрылымытөртінші басылымның I-III ... ... ... ... ... ... ... шоқжұлдыз атауына тіреледі. Айнымалы жұлдыздар жалпы каталогында ... ... ... ... ... ... атаулары латын әріппімен ретімен берілген. Шоқжұлдыздар бұл ... ... ... ... ... 88 бөлікке бөлінген жұлдыздық конфигурациялар. Халықаралық астрономиялық союз бірлігінің шешімі бойынша шоқжұлдыздар шекарасы 1875,0 теңелудің тік ... мен ... ... ... ... ... ... қисықтар. Жұлдыздың қай шоқжұлдызға жататындығын анықтау үшін 1875,0 теңелудің координаттарына ... ... ... ... ... ... шекарасын компьютерде пайдалануға ыңғайлы компактылы формада Роман Н. [10] ұсынды.
Ф.Аргеландер 1850 ж. шоқжұлдыздағы әр айнымалы жұлдызды табылуына байланысты R-ден Z-ке ... ... ... бас ... ... ... ... септігінде аталады. Бұл жүйеге негізделе Андромеда шоқжұлдызының ең бірінші айнымалы жұлдызы R Andromedae (R And), ... - S ... (S And), Z ... (Z And), ары қарай әр 88 шоқжұлдыздағы айнымалы жұлдыздар енгізілген.
Аргеландер әр шоқжұлдыздағы айнымалы жұлдыздар үшін 9 ... ... ... енгізген айнымалы жұлдыздарды белгілеу жүйесі ғасырға жетеді деп ойлады, бірақ 1844ж. айнымалы жұлдыздар ... 18 ... ... ... Бірақ кейбір шоқжұлдыздар үшін салыстырмалы түрде тез арада 9 айнымалы жұлдыздар ашылды. 1881ж. ... 9 ... ... ... үшін Аргеландердың екі әріппен белгілеу жүйесін мына түрде келтірді:
RR, RS, RT, RU, RV, RW, RX, RY, RZ
SS, ST, SU, SV, SW, SX, SY, SZTT, TU, TV, TW, TX, TY, TZUU, UV, UW, UX, UY, UZVV, VW, VX, VY, VZWW, WX, WY, WZXX, XY, XZYY, YZZZ (әр ... ... 45 жаңа ... Екі ... ... жүйесінде табыс септігіндегі жұлдыздың толық атауы немесе оның қыстартылған атауы. Бұл ... ... көп ... ... ... жаңа жүйе сыймайтын болды (кемшіліктері болды). Аргеландер енгізген жүйеден бас тартып айнымалы жұлдыздарды реттік нөмірмен енгізу керек ...
1.4 IV ... ... ... ... ... ... үлкен үш класқа бөлінген: эруптивті, пульсациялайтын айнымалы және тұтылмалы айнымалылар типтеріне жіктеледі; кейбір типтері - кіші ... ... [11]. ... айнымалыларға жұлдыздар құрылымының ішінде болатын процесстермен байланысты туындайтын айнымалылық тән ... ... Бұл ... жұлдыздар жарқырауы біртіндеп өзгереді. Ол радиусы мен бетінің температурасының периодты өзгерісіне байланысты. ... ... ... өзгеруі күн бөлігінен (RR Лира типті жұлдыздар) ондаған (цефеидтер), жүздеген (миридтер) ... ... ... ... ... ... 14 мың түрі ...
Айнымалы жұлдыздардың екінші класы - жарылғыш, басқаша эруптивті ... ... ... өте ... ... қайталама жаңа, N Егіздер типіндегі жұлдыздар, жаңаға ұқсас, және ... ... ... ... жас, тез ... ... NV Кит типіндегі жұлдыздар және осыларға жақын объекттер тізбегі ... ... ... ... саны 2000-нан жоғары.
Эруптивті айнымалылар класына өзінің жарқырауы тұрақсыз немесе бақылау кезінде жарқырауын бір рет ... ... ... ... ... жарқырауының өзгерісін олардың бетінде, жанында болатын және өздерінің ... ... ... ... бұл ... екі құрама класқа бөледі: диффуздық тұмандықтармен байланысқан дұрыс емес айнымалылар, жылдам ... емес ... және ... жаңаға ұқсас жұлдыздар.
Пульсациялайтын және эруптивті жұлдыздар физикалық айнымалы жұлдыздар деп аталады. Себебі пульсациялайтын жұлдыздарда да эруптивтілердегідей көрінетін ... ... ... ... ... ... физикалық процесстерге байланысты. Мұнда, температурасы, түсі, кейде көлемі де өзгереді.
Айнымалы ... ... ... қарастырайық. Тұтылмалы айнымалылар - орбитасының жазықтығы көру сәулесіне параллель қос жүйелер. Ортақ ауырлық центрінен айналғанда олар ... ... ... Осы ... ... ... ... туындайды. Тұтылу болмағанда бақылаушыға екі компоненттен де жарық келеді, тұтылу кезінде жарық тұтып жатқан бөлігі үшін әлсірейді. Тығыз жүйелерде ... ... ... өзгерісі жұлдыздың формасының бұзылуымен байланысты. Тұтылмалы жұлдыздардың периоды бірнеше ... ... ... ... ... ... айнымалы жұлдыздардың үш негізгі типі бар. Бірінші - Алголь (b Персей) типіндегі айнымалы жұлдыздар. Бұл жұлдыздардың компоненттерінің формасы шар ... ... ... ... ... ... және жарқырауы негізгі жұлдыздыкінен аз. Екі компоненті де немесе негізгі ... ақ, ... сары ... ... ... ... уақытта жұлдыздың жарқырауы шамамен тұрақты. Негізгі жұлдыз тұтылғанда ... ... ... (бас ... ал ... ... жұлдызбен тұтылуы кезінде жарқырауының азаюы көп емес (екінші ретті минимум) немесе білінбейді. Жарқырау қисығының талдауынан ... ... мен ... есептеуге болады.
Тұтылмалы айнымалы жұлдыздардың екінші типі - b Лира типіндегі жұлдыздар. Олардың жарқырауы шамамен екі жұлдыздық шама ... ... және ... ... Бас ... ... ... түрде терең болмайтын екінші ретті минимум басталады. Айнымалылық периодтары жарты тәуліктен бірнеше тәулікке дейін созылады. Бұл жұлдыздардың компоненттері - B мен A ... ... ... ... және ақ ... ... ... және бір-біріне салыстырмалы жақындығына байланысты екі компонентіне де қатты құйылмалы әсер ... ... ... ... алады. Мұндай тығыз жұптарда жұлдыздар атмосферасы бір-біріне енеді де бөлігі жұлдызаралық кеңістікке кететін үздіксіз зат алмасу жүреді.
Жұп-тұтылмалы жұлдыздардың үшінші типі - ... ... ... ... бар болғаны 8 сағат болатын W Үлкен Аю ... ... ... жұлдыздар. Бұл жұлдыздың үлкен компоненттері қандай үлкен жылдамдықпен айналатынын елестету қиын. Бұл жұлдыздардың спектрлік класстары F және G. ... ... ... ... ... уақыт өтуімен периодты өзгеретін екі жұлдыздар жүйесін жатқыздық. Жарқырау өзгерісінің себебі жұлдыздардың бір-бірін тұтылу немесе тығыз ... ... ... ... ... өзгеруі, яғни айнымалылығы физикалық айнымалылықпен емес, геометриялық факторлардың ... ... ... ... жұлдыздардың жеке кішкентай класы бар - магнитті жұлдыздар. Үлкен магнит өрісінен басқа олар ... ... ... біртексіздігіне ие. Мұндай біртексіздіктер жұлдыздың айналуы кезінде жарқырауының өзгерісін тудырады.
Шамамен 20000 жұлдыздар үшін айнымалылық класы әлі де ... ... ... өте ... ... ... жұлдыздық жүйелердің жасын, орналасқан жерін, жұлдыздық орналасу типін және біздің Галактиканың алыстаған бөліктерінде, басқа да галактикаларға дейінгі қашықтықты ... ... ... ... ... ... қос ... рентген сәулесін шығаратын көздер екенін көрсетті.
Төменде қос-тұтылмалы жүйелер типінің каталогта қолданылатын символдары көрсетілген:
а) жарқырау қисығының пішіні ... ... - ... ... Per) ... ... ... Сфералық немесе кішкене эллипсті компоненттері бар қос-тұтылмалы жұлдыздар. Жарқырау қисықтары тұтылудың басталу мен аяқталу моменттерін белгілеуге ... ... ... ... ... ... ... болады немесе шағылу эффектілері, компоненттердің эллипсті болуы немесе физикалық өзгеруінің себебтерінен аз ғана өзгереді. Екінші ... ... ... мүмкін. Периоды 0.2-ден 10000d-ға дейінгі және жоғары кең шектерде өзгереді, жарқырау өзгерісінің амплитудасы әр түрлі және бірнеше шамаға жете ... - ... Лира ... Lyr) типінің тұтылмалы айнымалылары. Тұтылудың басы мен соңын (тұтылулар аралығында жүйенің көрінетін қорытынды жарқырауының үздіксіз өзгеру себебінен) анықтауға мүмкіндік ... ... ... ие, ... ... ... ... негізгі минимумнан біршама кіші болатын екінші ретті минимум міндетті түрде байқалады. Периодтары 1d-дан ... көп ... кіші ... әр түрлі тереңдіктің минимумдары болады, 1d-дан жоғары периодтарда минимумдар тереңдіктері шамалас болуы мүмкін), компоненттері негізінен B-A ерте спектрлік ... ... ... өзгеру амплитудалары негізінен 2m V-дан кіші.
EW - W Үлкен Аю (W UMa) ... ... ... ... ... ... компоненттері эллипсті, жанасып орналасқан, тұтылулардың басы мен аяғын анықтауға ... ... ... қисығына ие қос-тұтылмалы жұлдыздар. Негізгі және екінші ретті ... ... ... және ... айырмашылығы жоқ. Жарқырауының өзгеру амплитудасы негізінен 0.8m V-дан кіші. ... ... ... F-G және одан ... ... физикалық сипаттамалары бойынша топтастыру:
RS - RS ... ... (RS CVn) ... жүйелері. Бұл жүйелердің ерекшелігі - спектрлерінде H пен K Ca II күн ... ... ... ... ... айнымалы интенсивтіліктің күшті эмиссионды сызықтарының болуы. Бұл жүйелерге радио және рентген сәуле шығарулар тән. Бұлардың кейбірінің жарқырау қисықтарында ... тыс, ... ... амплитудасы мен орны баяу өзгеретін квазисинусоидалы толқын байқалады. Бұл толқынның (жиі дисторсионды аталатын) пайда болуы бетінде дақ топтары бар ... ... ... ... Дақ ... айналу периоды орбитал қозғалыс периодына (тұтылу периодына) жақын, бірақ сонда да одан ... бар. ... бұл ... ... ... ... толқынның минимум мен максимум фазаларының баяу өзгерісін (миграциясын) тудырады. Толқынның амплитудасының өзгермелі болуы (0.2m V-ге ... ... ... ... ... ... мен саны ... аралықтың - жұлдыздық активтіліктің ұзақпериодты циклінің болуымен түсіндіріледі.
Айнымалы жұлдыздардың әртүрлі типін түсіндіру үшін ... жеке ... ... ... MV, ... ... ... керек (1.2-сурет). 1.2-суретте үзіліссіз сызықтармен бас тізбектің орналасуы берілген. Айнымалылардың әр типі орналасқан аймақ тұтас сызықтармен ... ... ... мән бермеу керек. Өйткені, олар бір-бірін жауып тұруы мүмкін және ол көбірек орынды алады. Сонымен қатар, 1.2-а, 1.2-б және 1.2-с ... ... ... жас ... да ... мән ... ... 1.2-а суретте ең жас айнымалылардың орны көрсетілген (0

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айнымалы жұлдыздардың классификация күйлері30 бет
Хаосты радиотехникалық генераторлардың жасыру деңгейін анықтау24 бет
Delphi ортасында бір айнымалының функциясын зерттеу әдістемесін жасау18 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
Pascal тіліндегі айнымалылар типі21 бет
String типті айнымалыға қолданылатын стандартты функциялар мен процедуралар9 бет
«Бала мазасыздығына ата-анамен бала қарым-қатынасының әсері»24 бет
«Кино жұлдыздары» мәліметтер қорын құру.31 бет
Айнымалы магнит өрiсi12 бет
Айнымалы сыйымдылықты конденсаторлар: ауа және сегнеторэлектрикті керамикадан жасалған конденсаторлар14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь