Екінші деңгейлі банктердің несие саясатын басқару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 Екінші деңгейлі банктердің несие саясатын басқарудың тұжырымдамалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

1.1 Несиелік қатынастардың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Банктердің несие саясаты түсінігінің мән.мағынасы және оның қалыптасуын анықтайтын факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.3 Банктердегі несие саясатын басқарудың ерекшелігі мен рөлі ... ... ... ... 20

2 Екінші деңгейлі банктердегі несие саясатының жүзеге асырылуын талдау («Банк ЦентрКредит» АҚ мысалында) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

2.1 Банк қызметінің мәні, жүргізетін операциялары және құрылымы мен қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2 Банктің несие портфелін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
2.3 Банктің болашаққа арналған стратегиялық даму жоспары ... ... ... ... ... .47

3 Екінші деңгейлі банктердегі несие саясатын басқаруды жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50

3.1 Несиелік тәуекелділікті тиімді басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
3.2 Несиелік тәуекелділіктерді төмендету процесін жетілдіру жолдары ... 56
3.3 Отандық банктердегі несиелік тәуекелділікті басқаруда шетелдік тәжірибе әдістерін қолдану мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
Тақырыптың өзектілігі. Әлемдік қаржы дағдарысына қарсы таяу арада қабылданған ҚР Үкіметі, Қазақстан Ұлттық банкі және ҚР-ғы қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарының қызметін реттеу және қадағалау жөніндегі агенттігінің 2009-2010 жылдарға арналған экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыруға байланысты бірлескен шаралар жоспарын іске асыру механизмдерінде қарастырылған қаржы секторын тұрақтандырудың басты бағыттары айқындалды, соның ішінде екінші деңгейдегі банктердің несие саясатын және тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру, олардың сыртқы қарыздарды алуын әрі қарай шектеу шараларын қабылдау, Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына сәйкес қызмет етіп отырған банктердің активтерінің жіктелім тәртібін оңтайландыру және жүйе құраушы екінші деңгейдегі банктердің жай және артықшылықты акцияларын сатып алу арқылы, сондай-ақ оларға субординирленген займдар беру арқылы қосымша капиталдандыру шаралары көзделген.
1 Деньги. Кредит. Банки. Учебник / Г.И. Кравцова, Г.С. Кузьменко, Е.И. Кравцов и др.; Под ред. Г.И. Кравцовой. - Минск: БГЭУ, 2003.-527с.
2 Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. М., 1997. с. 112
3 Рикардо Д., Смит А., Кейнс Дж. Классика экономической мысли: Сочинения. М., 2000.
4 Шумпетер Й. Теория экономического развития.-Москва: Прогрес, экон., -1982. – 401 с.
5 Выгодский С.Л. Очерки по теории К. Маркса. М., 1929.
6 Долгова С.А. Теоретические основы формирования кредитной политики коммерческих банков // Управление общественными и экономическими системами. – 2010. – № 2.
7 Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. М.: ИКЦ «ДИС», 1997. 464 с.
8 Ендронова В.Н., Хасаянов С.Ю. Современная стратегия и тактика российских коммерческих банков в области кредитования // Финансы и кредит. 2002. №3 (93). С. 3-1.
9 Лемжина Л.В. Особенности кредитной политики региональных коммерческих банков // Экономические науки. 2008. №1 (38). С.339.
10 Блеутаева К.Б. Ақша және банктер. Оқу құралы. Алматы "Қазақ университеті". 2006. 61-65 б.
11 Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық. Алматы: Экономика. 2005. 64-69 б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе..................................................................................................................5
* Екінші деңгейлі банктердің несие саясатын басқарудың тұжырымдамалық негіздері.......................................................................................8
+ Несиелік қатынастардың теориялық негіздері.........................................8
+ Банктердің несие ... ... ... және оның ... ... ... ... несие саясатын басқарудың ерекшелігі мен рөлі................20
* Екінші деңгейлі банктердегі несие саясатының жүзеге асырылуын талдау ( АҚ ... Банк ... ... ... ... және ... мен ... жағдайы....................................................................................................26
+ Банктің несие портфелін талдау................................................................34
+ Банктің болашаққа арналған стратегиялық даму жоспары.....................47
* Екінші деңгейлі банктердегі несие саясатын басқаруды жетілдіру бағыттары...................................................................................................................50
+ Несиелік ... ... ... Несиелік тәуекелділіктерді төмендету процесін жетілдіру жолдары....56
+ Отандық банктердегі несиелік тәуекелділікті басқаруда ... ... ... ... ... ... өзектілігі. Әлемдік қаржы дағдарысына қарсы таяу арада қабылданған ҚР ... ... ... ... және ... қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарының қызметін реттеу және қадағалау жөніндегі агенттігінің 2009-2010 ... ... ... және ... ... ... ... бірлескен шаралар жоспарын іске асыру механизмдерінде қарастырылған қаржы секторын тұрақтандырудың басты бағыттары айқындалды, соның ... ... ... ... ... ... және тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру, олардың сыртқы қарыздарды алуын әрі қарай шектеу шараларын ... ... ... есеп беру ... ... ... етіп отырған банктердің активтерінің жіктелім тәртібін оңтайландыру және жүйе құраушы ... ... ... жай және артықшылықты акцияларын сатып алу арқылы, сондай-ақ оларға субординирленген займдар беру арқылы қосымша капиталдандыру ... ... ... ... іске ... мақсатында белгіленген шаралардың ең бастысы ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің несие саясатының жетілмегендігін, тәуекелдерін басқарудың бүгінгі күнге сай еместігін және оның ... ... ... ...
ҚР Президентінің 2011 жылғы 29 қаңтардағы халыққа жолдауында банк секторының бәсекелестік қабілеттігі мен ... ... ... ... отырып, банктерге мемлекеттік қолдаудың біржақты бола алмайтындығын, яғни тәуекелдердің өздеріне тиесілі бөлігін алуға тиістігін, сондай-ақ банктердің акционерлері өздерін ... үшін ... ... ... ... ... оған ... болса, ондай кезде мемлекет қажетті шаралар қолдануға дайын болу керектігі айтылды.
Шынымен де, Қазақстанның ... ... ... банк ... бәсекелестікке қабілетті дамыған банктердің қатарына кіруі үшін ең әуелі олардың басты табыс көзінің бірі болып отырған несиелік қызметін ... ... ... ... мән беру ... Ең ... бұл жерде ҚР-ғы екінші деңгейлі банктердің несиелік қызметін, оның ... ... ... ... ... ... ... көтерілген мәселелердің шешімін табу барысында арнайы теориялық, әдістемелік және тәжірибелік тәсілдерді қолдануды қажет етеді.
Несиелік тәуекел отандық банктердің дамуына қауіп ... ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсеткендей дағдарыс тұсында көптеген коммерциялық банктердің банкроттыққа ұшырауы қарыз алушылардың несиелерді қайтармауымен және олардың ... ... ... ойластырылмаған саясат жүргізуіне байланысты болуда. Осыған жалпылама түрде ... ... ... ... ... ... саясатының тиімсіз екендігін байқауға болады.
Қазақстандық коммерциялық банктер үшін мұндай мәселе қосарлы көрініс тапқан, яғни олардың ... ... ... ... және күмәнді несиелердің үлесі дамыған елдердің банктерінен ... есе ... ... ... емес. Сондықтан да, кез-келген ҚР-ның екінші деңгейлі банктердің қызметінің тиімділігі және жалпы еліміздің банк секторының тұрақтылығы несиелік саясатының тиімділігін ... ... ... ... ҚР-ғы екінші деңгейлі банктердің несие саясатын жетілдіруге, несие-тәуекел менеджментінің тиімділігін арттыруға арналған және ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етуді мақсат етіп қойған бұл зерттеу жұмысының тақырыбы - ең ... ... ... орын алатыны ешқандай күмән тудырмайды.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен басты міндеттері. Зерттеудің мақсаты ҚР-ғы екінші деңгейлі банк ... ... ... ... ... оның мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, ... ... ... ... жүйесін дамыту және жетілдіру жолдарын ұсыну болып табылады.
Қойылған мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... теориялық негізін талдау;
* Банктердің несие саясаты түсінігінің мән-мағынасы және оның Қалыптасуын анықтайтын факторларды анықтау;
* Банктердегі несие саясатының қызмет ету ... мен ... ... ... деңгейлі банктердегі несие саясатының жүзеге асырылуын талдау ( АҚ ...
* ... ... банктердегі несие саясатын жетілдіру бағыттарын ұсыну;
* Несиелік тәуекелдікті тиімді басқару мен оларды төмендету ... ... ... ұсыну;
* Отандық банктердегі несиелік тәуекелділікті басқарудағы шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндігі.
Зерттеу обектісіне: Қазақстан Республикасының Акционерлік қоғамы жатады.
Зерттеу пәніне: ... ... ... саясаты және оны жүзеге асыру әдістері жатады.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі. Зерттеудің әдістемелік және теориялық негізіне қазіргі кездегі отандық және ... ... ... ... ... асырылуында орын алатын мәселелері туралы зерттеулері пайдаланылды.
Зерттеудің ақпараттық және статистикалық базасы. ... ... және ... ... ... ҚР ... ... және ҚР қаржылық қадағалау агенттігінің ақпараттық бөлімшелерінің статистикалық және есептік деректері, нормативтік ... ... ... ... ... ... есеп ... түрлі деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары, сондай-ақ несиелік тәуекелді басқару жүйесі жайлы сұрақтарды қамтитын жергілікті және шетелдік басылымдардағы мақалалар және ... ... ... ... ... ... ... шетелдік экономистердің ғылыми еңбектері (Смит А., Рикардо Д., Шумпетер Й., Кравцова Г.И., Выгодский С.Л., Панова Г.С., Ендронова В.Н., Хасанов С.Д., ... Л.В. және т.б.) және ... ... (Ғ.С. ... К.Б. ... А.С. Нұртазина, С.Н. Абуова, С.Б. Мақыш, Л.П. және т.б.) еңбектері пайдаланылды.
Құқықтық негізіне: ҚР Президентінің заңдары мен заң күші бар ... ҚР ... ... және ҚР ... ... ... ... құжаттары мен актілері және әр түрлі әдістемелік нұсқаулары жатады.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы:
* Банк ... , және ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелдің типологиясы жасалды;
* Несие саясатының тұжырымы мен құрылымы, сондай-ақ оның құрамдас ... ... әрі ... түрде зерттелді;
* Несиелік тәуекел түрлерінің пайда болуына ықпал етуші сыртқы және ішкі факторлар түрлері ... ... ... несиелік тәуекел-менеджмент жүйесін ұйымдастыру жағдайы талданып, оны жетілдірудің жолдары ұсынылды;
* Екінші деңгейлі ... ... ... тәуекелді басқарудың әдістемелік үлгісі жасалып, соның негізінде несиелік тәуекел-менеджментінің қызметінің тиімділігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... , және ұғымдарына қатысты авторлық көзқарас және несиелік тәуекел типологиясы;
- несиелік тәуекелді басқарудың қазіргі жүйесінің ... ... және ... ... ... ... ... түрлерінің пайда болу себептерін анықтауға ықпал етуші факторлар;
- екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... бағалаудың, талдаудың ұсынылған әдістері.
Зерттеу нәтижелерінің тәжірибелік маңызы. Дипломда жасалған ... мен ... ... деңгейдегі банктердің несиелік қызметтерінде болашақта пайдалануы мүмкін.
Дипломның құрылымы. Дипломның құрылымы ... үш ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
* ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕ САЯСАТЫН БАСҚАРУДЫҢ ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
+ Несиелік қатынастардың теориялық негізі
Несие табиғатын, оны ... ... ... ... тұжырымдамасын зерттеуде көптеген батыс ғалымдарына идеалистикалық жолды таңдау дұрыс болып табылды. Жеке алып ... ... деп ... берер кездегі несие берушінің қарыз өтеушіге деген сенімділікті жүктеу деп түсінуге болады.
Шын мәнінде, сенімділік белгілі бір мөлшерде әрбір ... ... орын ... ... ... ... келісімшартқа отыру барысында шаруашылық етуші субъектілердің іс-әрекетін ... ... ... ... да, ... ол сыртқы факторларға байланысты болып келеді. Несиелік келісімшарттағы сенімділік қатысушылардың жеке мінез-құлықтық қасиетіне ғана ... қана ... Ол ... ... ... ... мен ... жақтың қамсыздандыруын және кепіл бере алуын қамтитын белгілі бір шарттардың қызмет етуінің нітижесі ... ... ... ... ... тән ... сипатты ескеру қажет: несие беруші мен борышкердің арасында уақыт бойынша бөлінген алмасу жүзеге асады. Сәйкесінше, ... - ол ... ... ... яғни бір ... өз меншігін өз еркімен болашақта белгілі бір төлем үшін ... ... оның ... ... ... бүл бір ... алшақ екі төлем арқылы алмасу болып табылады. Уақыттық фактор несие берушінің қарыздық пайыз алу қажеттілігімен де негізделеді: ... ... ... ала ... иегерге дәл сол уақытқа оны пайдаланудан бас тарту бойынща өтемақыны төлеуі қажет.
Жалпы, әлемдік экономикалық ғылымда несиені зерттеу екі ... ... ... ... ... ... ... және капитал құрушы бағыттары [1].
Несиенің натуралисттік теориясы. Бұл ... XVIIІ ғ. А. Смит пен Д. ... ... ... қолда бар игіліктер, натуралды заттық игіліктерді қайта бөлудің тәсілі ретінде тұжырымдаған.
Натуралистік теория жақтастары несиелік ... ... ... ... ... ... ... алынатын өндірістің қаражаттары деп есептеген. Солай бола тұра, олар қарызға алынған капитал мен нақты ... ... ... ... ету сипатындағы айырмашылықты көрмеген.
Осы теорияға сәйкес несие капитал құра алмайды, ол тек оны несие берушіден борышкерге тасымалдайды. Сонымен қатар ... бос ... ... ... ... қатынастарының қажетті құралы ғана болып табылған [2].
Қарастырылып жатқан теория жақтаушыларының пайымдауынша, несиені бір экономикалық субъектіден екіншісіне нақты ... бар ... ... жай ғана ... ... ... қарастыру несиенің экономикадағы рөлін төмендетеді делінген. Сәйкесінше, екінші деңгейлі банктер де өндіріске мейлінше әсер ете алмайтын тек делдалдық рөл ғана ... ... ... кең ... ... капитализмнің монополиялыққа дейінгі кезеңіне тән, сол кездері несиелік қатынастар және несиелік жүйе қатысты түрде аз ... ... ... түрі ... ... ... ХІХ ғ. ортасынан бастап теориялық зерттеулердегі басты ... ... ... ... ... ... ... құрушы (экспансионисттік) теориясы. Бұл теория да капитализмнің бастапқы кезеңдерінен бастау алады. Оның негізгі ... ... ... ағылшын экономисті Дж. Ло (1671-1729 жж.) жасақтаған. Ғалым несиенің дамуы өндірістің ... мен ... ... ... ... шарты болып табылатынын дәлелдеуге тырысты [3].
Ол несиенің дамуын несиелік ақшаның ... ... және оның ... ... ... ... ие емес ... күштерді тартуға, өндірістің жаңа қаражаттарын құруға көмектесе отырып, соған сәйкес қоғам капиталы мен ел ... ... деп ... ... ... ... ... тке тасымалдып қана қоймай, капитал құрады, экономика дамуында шешуші, белсенді рөл ... деп ... ... ... банктер ұжымдық несие беруші ретінде несиені шексіз ... ... ... (өндірістік капитал болып табылады, себебі пайда әкеледі), солайша ұдайы өндіріс ... ... әсер ... жағдайлардың түрлері нарықтық экономикалық қатынастардың дамуына қарай, банктердің рөліне ... банк ... ... және ... ... ... ... ауысып отырды. Егер бұл теорияның ертедегі өкілдері несие ... ... деп ... жаңа капиталдарды құрудың құралы банкноталардың эмиссиясы болу керек деп есептесе, онда олардан кейінгі өкілдер несиені капиталдың өзі ... ... ... ... ... өтумен байланысты банктердің шексіз несиелік экспансияны жүзеге асыра алу қабілеті пайда бола ... ... олар ... ... қамтамасыз ету мақсатында (эспансионисттер дағдарыстың себебі ақша мен ... ... деп ... ... цикл ... әсер ете ... Бұл ... дәлелі банк ісінің тәжірибесіне негізделді, соның ішінде контокорренттік ... мен ... ... ... ... ... ... дамуына үлкен көңіл бөлінді.
Контокорренттік несие беру техникасы ... ... ... ... ... ... ... активті операциялар жүргізу салдарынан ұлғаюына әкеліп соқтырды. Контокорренттік несие негізінде пайда болған және өнеркәсіпті қаржыландыруда ... рөл ... ... ... және ... ... ... табылатын. Контокорренттік несие ресми түрде қысқамерзімді болатын, ереже бойнша, ол ұзартылып және акциялар ... ... ... Дәл осы ... ... беру тәжірибесімен неміс экономисттерінің несиенің капитал құрушы теориясының әйгілі жақтастары А. Г. Ган мен Й. Шумпетердің тезисі ... ... ... ... ... қатысты бірреті, яғни бос қаражаттың несиелік ресурс ретінде аккумуляциялануы міндетті емес ... ... ... ... ... несие теориясында келесі көріністер басым болды:
* банк жүйесінің несиелік экспансиясы өнеркәсіптік өріске алып келіп және ... ... ... ... ... ... ... отырып жүзеге асырылады);
* банкноталарды алтынға алмастыру жағдайында банктердің несиелік экспансиясы елдегі ақша массасымен ғана ... ... соң бұл ... ... экономиканың циклдық дамуының тәжірибесімен қарама-қайшы келіп қала берді, себебі шексіз ... ... ... ие ... ... ... бір сатыларында дағдарысты өршіте түсті.
Несиенің капитал құрушы тұжырымдамасының қазіргі ... ... ... ... ... заманауи теориясының әдістемелік негізі - неокейнсиандық және ... ... ... ... ... тек ... экспансияны ғана емес, сонымен қатар несиелік реструкцияны да ұсынып отыр. Орталық банктердің ақша-несие саясатында кеңінен таралып және қолданылатын капитал құрушы ... ... ... ... - ... ... мультипликатор. Депозиттің мультипликациялық моделі несиелік опреациялар барысында нақты банктік ... ... бір ғана ... ... бір ... ... құру ... көрсетеді.
Айта кететін жайт, нақты уақытта батыс экономистерінің жұмыстарында несиені ... ... ... ... ... ... қасиетін емес, олардың банктік тәжірибедегі қызмет ету ерекшеліктерін қозғайды, яғни олар ... ... ... ие болып келеді.
Отандық экономикалық ғылымда ХХ ғ. 90-шы жылдарына дейін несиелік қатынастарды зерттеудің жалғыз ғана әдістемелік ... ... К. ... несие теориясы табылатын, ол келесі ережелерден шығады [5]:
* несие ... ... ... ... тек ... ... ғана ... болады;
* қарыздық капитал көзі негізінен алдын ала дайындалған ... бос ... ... және ... пен ... ... жинағы болып табылады;
* қарыздық капиталдың көлемі нақты капиталдың өсу қарқынынан асатын қарқынмен ... Бұл ... ... ... жеке ... мен ... табысының өсуімен шартталады және т.б.;
* банктер несиелеу барысында ақшалай капитал құруы мүмкін, яғни алдын ала ... ... ... ашу ... ... бере ... Бұл өнеркәсіптік және сауда капиталдарының үздіксіз айналымын қамтамасыз ету үшін қажет. ... ... ... ... аккумуляциясына қоса депозит құра алу қабілеті нақты капиталдың ұдайы ... ... ... ... ... ... саясаты түсінігінің мән-мағынасы және оның қалыптасуын анықтайтын факторлар
Несиелік саясаттың теориялық тұжырымдамаларын жоғарыда қарастырып өттік, ... ... ... ... ... қызмет ететін несиелік саясаттың мәні мен мазмұнын айқындайтын жайттарға тоқтала кету қажет деп ойлаймын.
Қазіргі несиелік саясат нарықтық қатынастарға сай ... ... ... ... ... ... ... несиелеу принциптері мен шарттарын, несие беру және ... ... мен ... және ... ... ... элементтерін қамтитын экономикалық саясаттың бір бөлігі болып табылады.
Екінші деңгейлі банктер өзінің несиелік ... ... ... ортасымен тығыз өзара қарым-қатынаста болады, яғни ол әрдайым кеңейіп отыратын және сапалы түрде өзгеріп отыратын клиенттер ... ... ... ... несиелеу де кеңейіп, несиелік өнімнің жаңа түрлері, формалары, әдістері енгізіліп отырады.
Сонымен ... ... өнім мен ... көрсету нарығында бәсеке өрши түседі. Соның салдарынан банктерде несиелік саясатты жетілдіру қажеттігі туындайды.
Заманауи ... ... ... ... ... анықтамасы жоқ. Ең алдымен, менің ойымша, ұғымына мән беру ... ... ... тілінен аударғанда politike - мемлекетті басқару өнерін дегенді ... ... ... бойынша қоғамдық қызмет ретінде тұжырымдалады.
Саясат адами қажеттіліктерді қанағаттандырудың шарттары мен ... ... ... де ой бар, ... бұл мемлекет құзырына кіреді.
Саясат ол классаралық, ұлтаралық қарым-қатынастармен ... ... ету аясы деп ... ... ... анықталған.
Сонымен қатар, саясат - бұл қоғамдық қызметтің ерекше ... ... ... ... ... де, ... ретінде де - экономикалық процестер қозғалысымен анықталатынын және ... ... ... іргетасы ретінде рөл атқаратынын атап өту керек.
Вебстер сөздігінде саясат - ол ... ... ... ... жеке ... ... қойылған бағам ретінде тұжырымдалып, істі басқарудағы мәлімдемелердің таразыланғанымен сипатталады .
Осыдан шығатын қорытынды, несие саясаты банктің несие ... ... мен ... ... ... ... стратегияға сай несие ісін ұйымдастырудың негізі және де қолда бар нақты шектеулерді ... ... ... ресурстарын тиімді бөлу сияқты банк мақсатын қамтамасыз ететін белгілі бір перспективада ... ... ... және пассивті операцияларының жынтығы [6].
Экономикалық ғылымда несие саясаты барлық формадағы несие ... ... ... ... ... ой ... Сондықтан да несие саясаты - бұл ... беру ... ... болып та және оны қайтарып алу саласындағы саясат болып та табылады.
Алайда, бұл анықтама нарықтық қатынастар жағдайында нақты белгілі бір ... ... ... ... және оның ... көзқарасы жағынан клиенттермен несиелік қарым-қатынасын толық қанды бағалауға мүмкіндік бермейді. Сондықтан бүгінгі таңда әрбір екінші деңгейлі банктің несие саясатын ... ... ... ие ... ... ... ... сай қазіргі несиелік саясатқа мынадай анықтама беруге болады: экономиканың тиімді дамуын қамтамасыз ететін несие түрлерін, несиелеу ... мен ... ... беру және ... ... мен ... және несиелік тәуекелді басқарудың элементтерін қамтитын экономикалық саясаттың бір бөлігі болып табылады.
Қазіргі ... ... ... да экономикалық негіздер сияқты, өзіне тән ішкі құрылымдық элементтері болады. Несиелік саясаттың бірінші элементіне ... ... ... ... ... екінші элементіне несиенің мәнін және қызметтерін, сондай-ақ несиелік қатынастарды ұйымдастыру ... ... ... ... ... бейнелейтін несиелеу принциптері жатады. Несиелік саясаттың үшінші элементіне несиелеу шарты жатады. Несиелік саясаттың төртінші элементіне несиелеуді экономикалық-ұйымдастыру тәсілдері ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқаруды жатқызуға болады.
Қайта құру кезеңіне дейінгі сияқты несиелік саясаттың кейбір элементтерінің жинағы бұрынғысынша қалғанына қарамай-ақ шаруашылықтың нарықтық жағдайға өтуіне ... ... ... әр ... мазмұны түбірімен өзгерген десе болады. Сондықтан бұл жұмыста екінші деңгейлі банктердің несие саясатының құрылымын әр түрлі әдебиет көздерін пайдалана ... ... ... тура ... ... ... бойынша екінші деңгейлі банктің несиелік саясаты адамзат ой-өрісінің өнімі ретінде субъективті, ал ... болу көзі ... - ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктердің несие саясаты мазмұнына қатысты екі жақты позиция орын алып отыр. Біріншіден, макроэкономикалық деңгейдегі несие саясаты ... ... ... деп ... Ал екіншіден, микроэкономикалық деңгейдегі несие саясаты әдеттегідей несие процесін басқару (тар мағынада) саласындағы ... бір банк ... ... қарастырылады.
Несие саясатының элементтерін қарастырмас бұрын банк саясатының элементтеріне шолу жасап өтейік [6].
БАНК САЯСАТЫ
Банк клиенттеріне көрсетілетін кассалық операциялар саясаты
Пайдалылық, ... ... ... ... ... ... саясат
Валюталық саясат
Бәсекелестерге қатысты саясат
Персоналды басқару саясаты
Бөлек банк операцияларын жүргізу саясаты
Cурет 1. Банк саясаты және оның элементтері.
Несие ... ... ... ... ұйымдастырудың ғылыми дәлелденген тұжырымының жасағы, ұлттық шаруашылықты және халықты несиелеу ... ... қою және ... ... ... бойынша тәжірибелік іс-шараларды жүргізу кіреді.
Тұжырымды жасақтау кезінде келесілер анықталады:
* несие қатынастарының ... ... бөлу мен ... бөлудің қаржылық және несиелік әдістерін үйлестіру;
* несиелеудің ақша айналымын ұйымдастырумен өзара байланысы;
* несиелеудің қағидалары;
* экономикалық және ұйымдастырушылық әдістерінің ... ... бір ... өзгеруі басқа да элементтерінің бөлек немесе толықтай қарастырылуын талап етеді.
Несие саясатының мәні банктің клиенттерді несиелеу саласындағы қайтарымдылық негізінде ... ... және ... инвестициялау банктің стратегиясы мен тактикасы бойынша анықталады. Несие ... ... жағы оның ... ... мен түрлері болып табылады.
Г. С. Панова несиелік саясат түрлерінің өзіндік классификациясын ұсынып отыр (1-кесте) ... ... ... ... ... ... қарай
Заңды тұлғаларға қатысты саясат, халықпен өзара қарым-қатынастағы несие саясаты
Несие формасына ... ... ... несие бойынша
Ипотекалық несие бойынша
Банктік несие бойынша
Халықаралық несие бойынша
Мерзіміне қарай
Қысқа мерзімді несиелеу саласында
Ұзақ мерзімді несиелеу саласында
Тәуекелділік дәрежесіне қарай
Қатаң ... ... ... ... (қарапайым) несие саясаты
Мақсатына қарай
Мақсатты қарыз беру бойынша
Мақсатты емес қарыз беру бойынша
Нарық типіне ... ... ... ... ... ... несие саясаты:
Жергілікті
Аймақтық
Ұлттық
Халықаралық деңгейлердегі
Салалық бағытталуына қарай
Келесілерді несиелеу бойынша несие саясаты:
Өнеркәсіптік кәсіпорындарды
Сауда ұйымдарын
Құрылыс ұйымдарын
Көлік қызметін көрсететін кәсіпорындарды
Ауылшаруашылық кәсіпорындарын
Өткізу-сатумен айналысатын ұйымдарды
Байланыс кәсіпорындарын
Қамтамассыздандырылуына ... және ... ... беру ... ... қарай
Келесідей қарыздар беру бойынша несиелік саясат:
Стандартты қарыз
Жеңілдігі бар қарыз
Мәселелі қарыз (жоғары пайызбен)
Несиелеу ... ... ... ... ... ... ... кезінде
Ескерту: Автордың құрастыруы бойынша
Несие саясатының мәнін банктің қайтарымдылық негізіндегі ресурстарды тарту және оларды банк клиенттерін несиелендіру ... ... ... ... мен ... ... анықтауға болады.
Екінші деңгейлі банктің несиелік саясатының негізгі бағыттары мен принциптері 2-суретте көрсетілген [8].
Екінші деңгейлі банктің несиелік саясатының негізгі ... мен ... ... ... ... басқару
Несие портфелінің құрылымы
Берілген қарыздардың классификациясы
Пайыздық саясат
Борышкердің түріне ... ... ... ... ... ... деген талаптар
Мерзіміне қарай
Несие берудің оңтайлы шарттары
Кепілді бағалау әдістері
Қамту түріне қарай
Шектер
Кепілдік бойынша несиенің максималды сомасы
Ұзартылған, мерзімі өтіп кеткен мәселелі несиелер ... ... ... ... ... ... ағымы (табыс)
Мәселелі несиелердің белгілері
Мәселелі несиелерге әсер ету шаралары
Несиені қамтамасыз ету
Сурет 2. Екінші ... ... ... ... негізгі бағыттары мен принциптері.
Ал 3-суретте екінші деңгейлі ... ... ... ... асыру механизмінің қимылы мен құрылымының жалпылама сызбасы берілген.
4
Жарлықты дайындау және ОБ-не беру
НД-нің қалыптасуы
Тіркеу
Потенциалды борышкерді алдын ала ... ... ... ... өзгеріс-р енгізу
Несиені қамт.етуді бағалау
Борышкердің іскерлік репутациясын зерттеу
Өнім сұранысын маркетингтік зерттеу
Борышкердің қаржылық есебін, бизнес жоспарын зерттеу
Борышкердің құрылтайлық құжаттарын зерттеу
N
БНК
Несие параметрлері
Кәсіпорын құрылымы, ... ... ... ... ... ...
Басқа банктерде есепшотының, сол бойынша айналымның болуы
Борышкердің несие тарихын анықтау
Несиені өтеудің жоспарлы көздерінің мақсаттары, себептері, берілетін ... ... ... ... алдын ала бағалау
Несиелік талдау
Несиені өтеу және несие ісін аяқтау
Несиені ... және ... іс ... ... деңгейлі банктің несие саясатын жүзеге асыру механизмі
N
Параметрлерді нақтылау
2
S(БНК)
3
Сурет 3. Eкінші ... ... ... ... ... ... механизмі.
Бұл жерде:
БНК - несиелік ұсыныстың банктің несиелік комитетіне мақсатқа сай ... - ... ... ... теріс шешімдері - );
S(БНК) - БНК (оң, теріс) шешімнің сапалы бағасы (solution);
C(Probl) - ... ... бар ... ( - жоқ, - бар);
НТ - несиелік тапсырыс;
НК - несиелік келісім шарт;
БНК - ... ... ... - ... ... - ... досье.
Г. С. Панованың ұсынған несие саясатының тұжырымдамасы оның функцияларын бөліп көрсетуге мүмкіндік береді (мәнінің бір көрінісі ретінде). ... ... ... екі ... бөлуге болады:
І-топ - Жалпы. Банктік саясаттың әртүрлі элементтеріне тән;
ІІ-топ - Ерекше. Несие саясатын ... ... ... ... ... ... ... яғни банктің барлық жүзеге асыратын операцияларынан пайда алу ... ... ... клиенттің объективті қажеттілігін көрсетеді. Банктің уақытша бос ... ... ... және ... рационалды пайдаланылуын ынталандырады.
* Бақылаушы, екінші деңгейлі банктің несие саясатында анықталған басымдылықтарды ескере отырып банк пен клиенттердің несие ресурстарын тарту және ... ... ... ... береді [7].
Функцияларды құбылыстар мәнінің ерекше көрінісі ретінде қарастыра келе, несие саясаты тек бір ғана, бірақ өте маңызды функцияны жүзеге асырады - ... ... ... ... Бұл ... қызмет етуі банк саясатының мақсатына жетуге бағытталған.
Шетелдің экономикалық әдебиеттерінде екінші деңгейлі банктердің несие процесін ұйымдастыру бойынша стратегия мен ... ... ... ... ... ... ... құжат (меморандум) жасақтауды ұсынып отыр. Бұл ұсынысты ескере отырып несие саясатын міндетті түрде жазбаша түрде құжат бойынша рәсімдеу керек және оның ... ... ала ... және несиелеу процесін регламенттейтін қаулысы болуы қажет.
Регламенттелетін параметрлері мен іс-шаралары және несиелеу кезеңдері 2-ші ... ... ... бұл әдістің белгілі бір таршылығы бар, себебі екінші деңгейлі банктің ... ... ... ... ... ... алып келіп отыр [9].
Кесте 2
Несие саясатының элементтері.
Несиелеу кезеңдері
Регламенттелетін параметрлері мен іс-шаралары
Несие беру бойынша алдын ала істелінетін жұмыстар
Болашақ ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін бағалау стандарттары
Қарызды бағалау стандарттары
Пайыздық қойылымдар
Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету ... ... ... қадағалауды бақылау
Несиені рәсімдеу
Құжаттардың формасы
Несие берудің технологиялық жұмысы
Несиені рәсімдеудің дұрыстығын бақылау
Несиені басқару
Несие портфелін басқарудың тәртібі
Несие келісім шарттарын орындауды бақылау
Мерзімі өтіп ... ... ... ... және ... шарттары
Шығындарды өтеу тәртібі
Несиені басқаруды бақылау
Ескерту: автордың құрастыруы бойынша
Әлемдік және ... ... ... ... ... саясатын оптимизациялаудың талаптары мен оның қалыптасу тәртібін келесі кезеңдер түрінде көрсетуге болады (4-сурет).
І-кезең. Несие ... ... ... ... ... ... ... саясатының жалпы ережелері мен мақсаттары.
ІІ-кезең. Несие операцияларын басқаратын және банк қызметкерлері құзыреттерінің аппараты. Банк ... ... ... ... ... ... банктің тактикасын анықтайды.
ІІІ-кезең. Несие келісім шартын жүзеге асырудың әртүрлі кезеңдеріндегі несие процесін ... ... ... несие келісім шартын жүзеге асырудың әртүрлі кезеңдеріндегі несие процесін ұйымдастыру әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... мен басқару және сол бойынша іс-шаралар жүйесін анықтау.
Сурет 4. Екінші деңгейлі банктің несие саясатының қалыптасу кезеңдері.
Несие саясатының қалыптасу ... әр бір ... ... өте ... ... және ... саясатының қалыптасуы мен несие процесін ұйымдастыру үшін міндетті болып ... да, ... ... ... мәнін ашу үшін де қажет.
Банктің несие саясаты келесілермен анықталады:
Біріншіден, несие құралдары (нарықты сегменттеу) мен клиенттерді таңдаудағы басымдылықтармен;
Екіншіден, банк ... ... ... ... және осы ... ... жүзеге асыратын нормалар мен ережелермен;
Үшіншіден, банк басшылығының құзыреттілігімен және нақты несие ұсыныстарын таңдау мен несиелік келісімдердің шарттарын жасақтаумен айналысатын ... ... ... ... ... ... жасақтау кезінде олардың қызметіне әсер ететін көптеген факторларды талдайды (5-сурет).
Банктің несие саясатын анықтайтын ... және ... ... ... мен ... жеке ... ... өлшемі
Клиенттердің жағдайы және несие алудағы мұқтаждығы
Банк қызмет көрсететін аймақ пен салалардағы экономиканың жағдайы
ҰБ-тің ақша-несие саясаты
Ел Үкіметінің қаржы саясаты
Ел экономикасының жалпы ... 5. ... ... ... ... ... деңгейлі банктің несие саясатын жүзеге асыруының негізінде ресурстық базаның талдауына негізделіп жасақталған оптималды несие саясатының ... ... ... моделі жатуы қажет.
Несиелік саясаттың негізгі бағыттары көрсетілген бір ғана ... ... ... тәжірибесінен бөлек тиімді несие саясатын жүзеге асыру бойынша банк қызметінің барлық жақтарын көрсететін басқа да ... ... ... ... ... құжатта ереже бойынша несиені басқарудың ақылға сыйымды, жалпылама қағидалары болуы керек. Мұндай құжаттардың ... әр ... ... ... байланысты: оның мақсаттарына, нарықтарына, қаржылық құрылымына, бәсекелік жағдайдың өлшеміне, персонал тәжірибесіне.
Сәйкесінше, әр бір банк дәл ... ... ... ... жеке саясатының жасақталуына ақылмен қарау керек.
Несие саясатының тиімді болуы үшін максималды түрде детальді құжатпен қамтылуы тиіс. Оның міндетті элементі ... ... ... ... ... үшін ... ұсыныстыр табылады. Несиелік саясат басқа саясаттар сияқты нақтылыққа негізделуі керек.
Несие саясатын жасақтау ... ... ... ... ... ... жағынан оның диверсификациясын қарастыра отырып банктер несие портфелін қалыптастыруда басымдылықтарды анықтайды. Ал бұл несие саясатының тұтыну ... ... ... ... ... және орта ... ... және т.б. сияқты түрлері туралы айтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... несие саясаты екінші деңгейлі банктердің стратегиялық мақсатқа қол ... ... зор ... болып табылады. Банктік мекеменің қаржылық нәтижесі көбіне оның табысты жүзеге асуына байланысты болады.
1.3 Банктердегі несие саясатын басқарудың ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын несие мекемелерінде әр түрлі субъектілердің уақытша бос ақша капиталдарын шоғырландырып және оларды белгілі бір мерзімнен кейін және белгілі бір ... ... ... үшін ... беруді анықтайды. Сонымен бірге несие саясаты мемлекеттің ақша айналымын реттеп, ақша қаражатының экономикалық бір ... ... ... ауысуын қамтамасыз ету арқылы өндірістің тиімділігін арттыруға ықпал етеді. Несие саясаты арқылы кәсіпорындардың, ... және ... ... есеп ... мен ... ... ... әр түрлі несиелік, сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, сенімділік, кеңес беру және сол ... ... ... ... ... ... маңызы мен ел экономикасындағы рөлі біраз көрсеткіштермен, атап ... ақша ... ... ... ... жалпы көлемімен, кәсіпорындар мен мекемелердің негізгі және айналмалы капиталын қалыптастырудағы банктік қарыздың үлесімен, жиынтық ... ... және т.б. ... ... ... несие берместен бұрын банк өзінің несиелік саясатын ... алуы ... ... ... (банк қызметінің басқа да бағыттарына - депозитке, пайызға, тарифқа, техникалыққа, кадрлыққа, клиентке, ... және т.б. ... ... саясатпен қоса және соған сай), сонымен қатар нақты өмір тәжірибесінде жүзеге асыру әдістері мен құралдарын ... ... ... ... ... және ... - ... ішкі құжаттарда банк басшылығының позициясын келесі мәселелер бойынша қалыптастыру және орнықтыру қажет[10]:
* Несие нарығындағы банктің басымдылықтары:
* несиелеу ... ... ... ... ... ... ... (билік органдары, мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдар, кәсіпорындар, жеке тұлғалар);
* борышкерлермен қарым-қатынас сипаты (ұзақмерзімді серіктестік қарым-қатынастар немесе бір ... ... ... ... ... ... ... көрсету түрлерінің басқасымен үйлестіру, екі жақты ашықтық және сенімділік шамалары);
* несиенің түрі мен ... ... ... ... ... ... схемасы;
* несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету формалары және т.б.;
* Несиелеу мақсаттары:
* несие ... ... ... ... ... ... ... байланыспайтын).
Көрсетілген мәселелер шегінде банк негізделген шешім қабылдау үшін алдағы периодқа банк қызметінің нақтыланғын және таразыланған ортақ ... ... қою ... ... ... қою), ... нарығын дұрыс талдау (маркетинг қызметінің жақсы жұмысы), банктің ресурстық базасының даму перспективасының айқындығы, несие портфелі сапасының ... ... ... ... деңгейінің динамикасының есебі өте маңызды.
Несие саясатының рөлі қысқаша түрде келесі тұжырымдамаларда көрініс ... ... ... ... ... ... саясатының болмауы немесе әлсіз (негізделмеген, ойластырылмаған) саясатының болуы, не ... ... ... ғана ... ... ... жоспарының, сәйкесінше, әсіресе орта және ұзақмерзімді перспективадағы банктің табыссыздығына алып келетін қызметтің осындай маңызы бар бағыттың толыққанды ... ... ... ... ... ... ... де, егер нақты ережелер пайдаланылса, банктің сапалы несие ... оның ... ... ... ... ... ... несие процесіне қатысатын бөлімшелер қызметін қамтамасыз етеді, қажетті пен ойластырылған технологиямен қоса дұрыс емес басқарушылық шешім қабылдаудың тәуекелін төмендетеді, ... ... ... ... басқарудың сапалы түрде бағалаудың және жалпы банктегі несие процесін қалыптастырудың маңызды ... ... ... ... оның функциялар жиынтығы деп түсінуге болады, яғни оның жасақталуы және қолданылуымен байланыстырылатын күтілетін нәтижелер. ... ... ... ... ... ... ... саясатының функциясы банк анықтаған несиелеуді дамытудың (жетілдірудің) мақсаттары мен басымдылықтарын ескере отырып несие процесін оптимизациялау болып табылады.
Несие ... ... ... ... ... күшейтілуі керек. Ал олар өз кезегінде, несие саясатын жүзеге асыру механизмдерінің жиынтығын көрсетеді. Көзделген несие саясатын жүзеге асыратын ... ... банк ... қарастырылып, мақұлдануы тиіс, ал сәйкес шешімдер ішкі ... ... ... ... ... ... ... несие ресурсын толтыратын қажетті көлем мен қолжетімді (соның ішінде баға факторы бойынша) көздерді анықтауға, ресурстық базаны кеңейтуге, ... ... ... ... (бір ... ... өндірістің салалары, түрлері, борышкер категориясы және т.б.) қабылдауға ... ... мен ... ... қоюға немесе қажет кезде қайта қарастыруға, несиелік қызмет көрсетулерді әр түрлі етуге және оның сапасын ... ... ... кеңейтуге (егер несиелік саясатта мұндай мақсаттар болса), борышкердің төлем қабілеттілігін жақсырақ тексеруге және берілген несиенің ... ... ... жетуге, несие қызметінің мүмкін болатын шығындарын өтеуге уақтылы және қажетті көлемде резервтер қалыптастыруға, ... ... ... ақпараттық-аналитикалық, әдістемелік қамтылуын жетілдіруге және т.б. мүмкіндік береді.
Әр бір банк үшін міндетті нұсқаулық және ... ... ... бар несие нарығындағы барлық жұмыстарының аспектісін регламенттейтін несие саясатын жүзеге асыру механизмдерінің ерекше блогі болуы тиіс. ... ... ... ... мен ... құжаттарынан бөлек бұл кешенге келесілер кіреді: 1) ... ... ... банктің басшлық етуші органдарының шешімдері (банктің ағымдағы уақыттағы бекітілген несие саясаты; ... ... ... ... және ... тәртібінің ережелері мен несие операцияларын жүргізу бойынша басшылық; басқа да ... 2) ... ... ... 3) ... ... лауазымдық инструкциялары; 4) несие операцияларын жүргізу бойынша басшылық [14].
Мұндай басшылық - ... ... ... құжат (әр банкте әр түрлі атаумен белгілі, жиі оны несие меморандумы деп те атайды). Оның құрамына келесі ... ... ... жеке ... ... де және ... бір құжаттың бөлігі ретінде де қарастыруға болады) [13]:
* Банктің ... ... ... ... Несиеге рұқсат беру және потенциалды борышкерлер тапсырысын қарастыру тәртібі;
* ... ... ... ... ... ... қатысатын бөлімшелердің өзара қызмет етуінің тәртібі;
* Келесілерді талдау бойынша нұсқаулар: клиенттің төлем қабілеттілігін; несие портфелін; несие келісім шарттарын жасау;
* ... ... ... ... ... ... ... анықтау, пайыздар есебі, несиелеу шектерінің есебі және олардың дұрыстығын тексеру, борышкерлермен кездесу өткізу, борышкердің ... ... ... ол туралы үшінші тұлғадан қосымша ақпарат алу;
* Несиелік құжаттаманы жүргізу бойынша нұсқаулар.
Қазіргі несие саясатының басты ерекшелігі банктердің меншікті және ... ... ғана ... ... сол ... ... несиелеуді жүзеге асыратын екінші денгейлі банктер үшін Орталық банк бекітетін нормаларға және пруденциялық нормативтерге байланысты ... ... ҚР ... ... ... ... ... төлемдер аудару нормасын белгілейді. Сол сияқты, басқа да нормативтер, оның ішінде екінші денгейлі банктерде құрылатын ең төменгі ақшалай резевтер ... ең ірі ... ... ... ... банк балансы өтімділігінің параметрлері сияқты банктің міндеттемелерін өтімді қаражаттар ... ... ... ... ... формалардағы норматвитер де бар.
Қазіргі несие саясатының маңызды бір белгісі оның келісім-шартқа негізделуі болып табылады. Бұған дейін несие саясатында клиент пен банк ... ... алу ... ... ... ... маңызы төмен болып, оны тек ресми сипатта болды деп те айтуға болады. Кейіннен ... ... ... ынта ... ... ғана банк пен қарыз алушының арасында несиелік шартқа отыру несие берушінің де сол сияқты қарыз алушының да жауапкершілігін нығайта ... ... ... ... ... ... ... бұл несиелеудің объектіден субъектіні несиелеуге өтуі болып табылады. Бұрынғы несие саясаты ... ... ғана ... бізге белгілі. Тауарлы-материалды құндылықтар қоры мен өндірістік шығындардың болуы несие алуға мұқтаж етті, қарыздың қайтарылу барысына терең ... ... ... үшін ... ... ссуданың қайтарылуының автоматты түрдегі кепілі болып саналды.
Жаңа несие саясаты дәстүрлі және өзіндік ерекше принциптерге негізделген, оның ішінде ... пен ... ету ... ... ... ... да ... Сонымен қатар, олардың көбісінің мазмұны түбірімен өзгерген. Бүгінгі таңда қалыптасқан жүйе несиенің уақытында қайтарылмау тәуекелін төмендететін клиенттің ... ... ... ... ... банк ... алушының төлем қабілеттілігі жоқ деп жариялауға, оны қайта қарап және тарату туралы сұрақтарды қоюға ... ... ... принциптеріне де қатысты өзгерістер болды. Тәжірбие көрсеткендей ссудалардың тауарлы-материалдық құндылықтар қалдығымен қамтамасыз ... ... ... қайтарылуына кепіл болмады. Сондықтан да қамтамасыз етілмеген ссудалардың тәжірибеде қалыптасуына байланысты ... банк ... ... қажет болып саналды. Қайтару тұрғысынан алғанда толық кепілдігі бар ссудалар ғана біршама сенімді несиелер болып табылады.
Қазіргі несие саясатының ... бір ... банк ... ... ... ... формаларына өтуін жатқызуға болады. Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету тұрғысынан алғанда әлемдік тәжірбиедегідей біршама сенімді ... ... болу ... ... ... ипотека, бағалы қағаздар кепілдігі) кепілдеме және кепіл-хат, жалпы алғанда сақтандыру жүйелері жатады. Осындай формаларды ... ... ... банкке өзінің тәуелсіздігін нығайтуға, сонымен қатар несиелік тәуекелін төмендетуге ... ... ... ... ... ... ... оларды іске асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процесті ұйымдастыру принциптері мен ... ... ... ... - бұл ... ... ... ұйымдастыру негізін және несиелеу процесіне қажетті құжаттар ... ... ... ... ... ... саясатты несие беруші банк пен қарыз алушылар тұрғысынан қарастыруға болады. Ал тар ... ... ... бұл ... ... ... ... банктің стратегиясы мен тактикасын жүзеге асырумен сипатталады.
Барлық банктер үшін бірдей несиелік саясат болмайды. Әрбір банк елдегі экономикалық, ... ... ... ... отырып өзінің жеке несиелік саясатын анықтайды. Алдыңғы тарауларда айтып ... ... ... ... ... ... өз ... тікелей әсер ететін көптеген факторларды талдайды. Олардың ішінде макроэкономикалық, аймақтық немесе салалық және банкішілік факторлар. Несиелік ... банк ... ... мен маңыздылығын оларды іске асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ ... ... ... ... мен ... ... ... саясат банктің несиелік жұмысын, оның жалпы стратегиясына сай ұйымдастыру негізін және несиелік процесті ... ... ... ... жасау шарттарын білдіреді.
Жалпы несиелік саясат мынадай сипатта болуға тиіс:
* индикативті емес, директивті нұсқауларды қамтиды;
* несиелеудің мақсаттарын ... және ... ... ... ... ... ... іске асырудың бірнеше ережелерін қамтиды;
* оны іске асыруды қамтамасыз ететін стандарттар мен нұсқауларды қамтитын құжаттардан тұрады.
Несилік ... ... ... оның тәуекелді басқару облысындағы саясаттарын ескере отырып жасалады. Несиелік саясат несиелік қызметтің төмендегідей негізгі ... ... ... ... ... ... ... және несие портфелін басқаруға жауап беретін банк қызметкерлері жетекшілікке алатын объективтік стандарттар мен критерийлерін;
2. Несиелеу облысындағы стратегиялық шешімдерді ... ... ... іс-әрекеттерін;
3. Сыртқы аудит қызметкерлерінің жұмысын және банктегі несие қызметінің сапалығын;
4. Ішкі бақылау қағидаларын.
Өркениетті мемлекеттердің ... ... ... ... екі ... ұғым ... біріншісі - несие-есеп қатынастары, оның түрлері мен несиелеу ... ... ... - ... институттарының (мекемелерінің) жиынтығы. Несие қатынастары қарыз капиталының қалыптасуымен оның жұмсалуынан туындап, несиенің барлық формалары мен түрін қамтиды. ... ... ... ... ... ... жеке және ... қаражаттарды шоғырландырып, оларды кәсіпорындарға, үкіметке және халықтың әр түрлі топтарына қарызға ... ... банк ... ... іс-әрекеттердің тізбектелуін қамтамасыз ету үшін және несие қызметкерлерінің лауазымды міндетемелерін анықтау үшін қажет. ... ... іске ... ... бір ... болмайынша несиелеудің ережелерін тәжірбиеге енгізу мүмкін емес. Сондықтан, жазбаша түрде жазылған несиелік саясат пен оны іске ... ... ... ... ... процесті жүргізудің негізін құрайды. Несиелік саясат банк қызметкерінің бүгінгі таңда несиелеуге болатын экономика секторын дұрыс таңдай білуіне, сондай-ақ, ... беру ... ... ... ... банк үшін бірінші реттік маңызы бар басқа факторлар мен қарыз алушының несиелік қабілетіне қарап өз клиентін таңдаудағы біліктілігіне ... ... ... БАНКТЕРДЕГІ НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛУЫН ТАЛДАУ ( АҚ МЫСАЛЫНДА)
+ Банк қызметінің мәні, ... ... және ... мен ... ... ... ... 1988 жылы 19 қыркүйекте құрылған және Қазақстанның алғашқы коммерциялық банктерінің бірі болып табылады.
Банктің республикамыз бойынша кеңінен тараған ауқымды филиалдық ... бар, ... ... филиалдар мен бөлімшелері арқылы заңды және жеке тұлғаларға қызмет көрсетеді [14].
Банктің бірегей қызметі - ... ... ... әр алуан аймақтарындағы жеке тұлғалардан төлемдер мен түсімдерді жеңіл әрі тез жинауға ... ... ... ... ... 40 шақты шетелдік банк кіреді, бұл клиенттерге өз ... ... жүзі ... есеп ... ... ... Банк өз ... түскі үзіліссіз қызмет көрсетуімен ерекшеленеді. Сондай-ақ сенбі күндері де жеке адамдарға қызмет көрсетіліп, ... ... ... ... ... жоғары технологияларды қолдануының арқасында банк клиенттері Интернет банкинг жүйесі бойынша әлемнің кез келген елінен нақты уақыт режимінде өз есепшоттарын басқаруға, яғни өз ... ... ... желісіне қосылған басқа кез келген ыңғайлы жерден банктік операциялар жүргізуге мүмкіндік алады. Мұның ... өз ... ... ... ... ақпаратты алудың шапшаңдығы артады, жоғары сапамен және тұрақтылықпен қаржы ағымдарын қашықтықтан басқаруға қол жетеді, ал бұл ... ... ... пен ... ... ... дамытуға бағытталған тиімді жұмыс болып табылады. Интернет банкинг жүйесінің тағы бір ... бар: ... ... ... ... ... жақын орналасқан банкті іздемейді, банкті таңдаған кезде ол іс жүзінде ... ... ... ... ... түрлеріне және өз клиентіне деген жалпы көзқарасына жүгінеді [16].
АҚ-ы алғашқылардың бірі болып дербес қарым-қатынас менеджерлері ... ... ...
Банк халықаралық сауда-қаржылық айналымдағы SWIFT (Society for World-Wide Interbank Telecommuniсations) ұйымына мүше болып табылады. SWIFT (Society for ... ... ... ... ... ... ... қауымдастығы қаржылық телекомуникация саласында жетекші халықаралық ұйым болып табылады. SWIFT қызметінің негізгі бағыты банктер үшін жедел, сенімді, шешімді, құпия және ... ... ... ... ... ... және қаржылық-ақпаратты алмасу әдістемелері мен нысандарын стандарттау бойынша жұмыс жүргізумен сипатталады [15].
АҚ-ы ұсынатын несиелеу қызметтері келесідей:
- Ипотекалық ... ... ... ... ... ... арналған несиелер;
- Корпоративтік несиелер;
- несиесі;
- Депозитты кепілге қою арқылы берілетін несие ... ... ... ... ... ... жағдайда, банктік операциялардың төмендегі түрлерін жүзеге асыра алады:
* ... ... ... ... ... есеп шоттарын ашу және жүргізу;
* Жеке тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік есеп шоттарын ашу және ... ... және ... ... ... ... жүзеге асыратын мекемелердің корреспанденттік есепшоттарын ашу және жүргізу;
* Жеке және заңды тұлғалардың аффинаждалған асыл металдарының нақты саны көрінетін ... ... ашу және ... ... ... ... мен ... қабылдау, беру, майдалау, айырбастау, қайта есептеу, сұрыптау, орау және сақтау;
* Аударым операциялары: заңды және жеке тұлғалардың төлем жасау мен ақша ... ... ... орындау;
* Есеп жүргізу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың вексельдері мен басқа қарыздық міндеттемелерінің есебін жүргізу (дисконт);
* Банктік қарыз беру ... ... ... және ... ... ақшалай несие беру;
* Шетел валютасымен айырбас операцияларын жүзеге асыру;
* Банкаралық клиринг: ... ... ... ... және ... ... олардың бірін бірі жабуын жүргізу және клирингке ... ... мен ... ... ... түрлерін жүргізетін ұйымдардың таза ұстанымдарын анықтау;
* Төлемдік карточкаларды ... ... ... және ... ... ... құжаттарын (вексельден басқа) инкассоға қабылдау;
* Аккредитив ашу (шығару) және растау және ол бойынша міндеттемелерін орындау;
* Ақшалай орындауды көздейтін банктік ... ... ... ... ... ... түлғалар үшін банктік кепіл беру және міндеттемелерді орындау.
* Сондай-ақ Банктің ... ... ... ... ... жағдайда, төмендегі операцияларды жүзеге асырады:
* Аффинаждалған сом асыл металдарды (алтын, күміс, платина, платина тобындағы металдар), ... ... ... ... сатып алу, кепілге қабылдау, есебін жүргізу, сақтау және сату;
* Қымбат металдар мен ... ... бар ... ... сатып алу, кепілге қабылдау, есебін жүргізу, сақтау және ... ... ... ... ... ... қабылдау, төлеушінің вексельге төлем жасауы бойынша қызмет көрсету, сондай-ақ делдалдық ... ... ... ... ... ... асыру;
* Өзінің құнды қағаздарын (акциялардан басқа) шығару;
* Факторинг операциялары: тауарларды, жұмыстарды, төлемнің талап ету ... ... ... ... ... ... ... сатып алу арқылы тауарларды сатып алушының қарыздық ... ... ... ... ... сенім білдірушінің мүддесінде және олардың тапсырмасы бойынша ақшасын, ипотекалық қарыз бойынша талап ету құқықтарын және аффинаждалған асыл металдарын ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарын сақтау жөнінде қызмет көрсету, соның ішінде сейф жәшіктерін, шкафтар мен жайларды жалға беру;
* Брокерлік - ... және ... ең кіші ... бар ... ... органдардың шешімі бойынша шетелдердің мемлекеттік құнды қағаздарымен, базалық активтерінің тізімі мен алу тәртібін укілетті орган белгілейтін туынды бағалы қағаздармен ... ... [14].
... ... ... және ... жағдайына тоқтала кететін болсақ.
Банк менеджментінің негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... табу. Демек менеджменттік бизнеспен, кәсіпкерлік қызметпен, қатаң бәсекелестік жағдайында дамыған нарықтық қатынастары бар елдердегі бизнеспен, кәсіпкерлік қызметпен тығыз байланысты. АҚ-ы ... ... ... екі ... салаға бөлуге болады:
1. Банк құзыреттілігіндегі экономикалық процестерді ұйымдастыру және ... ... ... қамтиды.
2. Банк ұжымын ұйымдастырумен және басқаруымен ... ... ... ең ... бөлігіне жоспарлау жатады. Осылайша банк қызметінің келешектегі әрекетін анықтайтын банк саясаты жасақталады. Оның құрамдық ... ... ... ... тұжырымдамасын қалыптастыру, тиісті кезеңге ағымдық міндеттерді белгілеу, оларды жүзеге асыратын шараларды ... ... Ал, банк ... ... ... ... депозит, инвестиция және процент саясаттары жатады.
АҚ-ының менеджмент бөлімінің басты міндеттеріне мыналар жатады:
1. Өзіндік банк ... ... оның ... мен ... ... қамтамасыз етуде айрықша маңызды орын алады. Банктік активтік операцияларын ұлғайтуда, әрі ... ... ... ... банк ... ... қажеттілігі пайда болады.
2. Банк жұмысының пайдалылығын басқару оның кірістері мен ... ... ... ... ... ... және несиелеу мен инвестициядан түсетін шекті табысын, қаржылық нәтижелер тұрақтылығының қамтамасыз етілуін, ... ... ... ... ... Банк ... ... басқаруға тәуекелдік менеджменті жатады. Тәуекелдік болмаған жерде кәсіпкерлік болмайды, сондықтан да оны басқара білу қажет.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... банк болсын немесе басқа да коммерциялық ұйымдар болсын, қалаларда немесе аймақтарда өзінің ... ... ... орай АҚ-ы да ... банктер тәріздес филиалы Қарағанды қаласында орналасқан. Сондықтан АҚ-ы филиалының ... ... ... ... өз ... қысқаша сипаттамасын жазуды дұрыс деп ұйғардым.
Акционерлер жиналысы
Ревизиялық комитет
Несиелік комитет
Банк басқармасы
Басқарма төрағасы
Филиалдар
Сурет 6. ЦентрКредит Банкінің басқару құрылымы.
Банк филиалы - бұл бас ... ... ... шегінде банктік операцияларды жүзеге асыратын банктік мекеме. Банк филиалы заңды тұлға болып ... ... ... ... және өзінің бас банкі берген қаражаттар мен өкілеттіктер шегінде қызмет етеді.
Филиалды банк ... ... ... ... Ол банктің уәкілетті органы берген сенімхаттың негізінде іс-әрекет етеді және төмендегі уәкілеттіктерге ие болады:
* банк қызметіне ... ... және ... шешімдерін орындауды қамтамасыз етеді;
* өзінің уәкілеттерінің аясында барлық ... және жеке ... ... ... мүддесін, және банкпен келісіп, банктің мүддесін қорғайды;
* өзінің уәкілеттерінің аясында ... ... және ... ... қол ... ішкі ... ... ережелерін және қызметкерлер арасында міндеттерді бөлуді белгілейді;
* ... ... ... филиал қызметкерлерін жалдайды және жұмыстан босатады;
* банк басқармасының қарауына филиалдың қызметіне байланысты мәселелерді қояды.
Филиалдың құрылымы мен қызметкерлерінің санын банк басқармасы ... ... ... ... банк алдында тұрған және оның Жарғысында белгіленген міндеттерді орындауды қамтамасыз ету;
* филиалдың мүлкі мен ақшасының ... ... ... банк ... шешімдерін орындау;
* дер кезінде бухгалтерлік, статистикалық және басқа қажетті ақпараттарды беру;
- Филиал директоры өз қызметінде тұтастай Банк басқармсына есеп ... және ... ... үшін жауап береді [14].
Филиал қызметкерлеріне еңбекақыны банктің басқармасы бекіткен штаттық кестенің аясында банк өз бетінше төлейді. Ондағы қызметкерлерді материалдық ... ... ... нәтижелеріне байланысты банк белгілеген тәртіпте жүргізіледі, ал қызметінің нәтижелері филиалдың балансында көрсетіліп, банктің жиынтық балансына ... ... ... жылы 1-ші ... ... 31-ші ... ...
Филиалдың және оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметін ревизиялау және ... ... ... ішкі ... ... ... ... қызметін тексеруді өз құзырының астында қаржы нарығы мен қаржылық ... ... мен ... ... ... орган жүзеге асырады. Банк басшылығының өкімі бойынша ұдайы түрде кассаны және құндылықтарды ревизиялау жүргізіледі.
2010 жылдың 1-ші ... ... ... 20 құрылымдық бөлімшелерден және 117 РКО-лардан тұрады. Сонымен қатар АҚ-ының келесі ұзақ мерзімді рейтингтері бар: Ва1/болжамы оң (Moody s ... Services Inc) және ... Rating Ltd) ... ... - бұл ... нақты қажеттіліктерін ескере отырып, банк өнімдерінің ең тиімді әрі пайдалы нарықтарын іздестіруге және пайдалануға ... ... ... ... ... өсіріп отыру, клиентураны тарту, өз қызметтерін өткізудің салаларын ұлғайту, нарықты жаулап алу АҚ-ының басты мақсаты болып табылады. ... ... ... ... басшысы мен әр маманы маркетингтің сарапшысы болуы керек. Банктің барлық персоналы қаржылық қызметтерді өткізетін сатушыға айналуы қажет. Банк ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге қызмет көрсетудің сапасын ұдайы жақсартып отыруды мақсат тұтатын біріктірілген маркетинг (интегрированный маркетинг) басымдыққа ие ... АҚ-ы жаңа ... ... ... ... ... Банк клиенттің айтылған пайданы алуына жауапты. Басымдықтардың ішінде: ең алдымен - клиент пайдасы, содан кейін- банк мүддесі. ... ... ... ... басты фактор. Осыған орай АҚ-ының маркетингтік бағдарламасы бойынша ... ... айта ... жөн ... АҚ-ы 2006 жылы деп ... Visa Int. ... дипломымен марапатталды. 2009 жылы сайысының нәтижесі бойынша АҚ Western Union төлемдеріне ең үздік қызмет көрсету ... үшін ... ... 2009 ... 1-ші ... 31-ші ... ... Visa International компаниясы Қазақстанда атты маркетингтік ... ... ... ... АҚ-ы сол конкурсқа қатысты. Бұл шараларды жүргізудің негізгі себебі - ... есеп ... ... дамыту және есеп айырысудың ыңғайлы құралы болатын Visa және Visa Eleсtron ... ... ... ... ... ... ... критериилері болып жоғары білім және төлем карталары бойынша қызмет көрсету деңгейі, ұсыныстар мен Visa Eleсtron төлем карточкаларын қолдану, клиенттердің ... ... ... ... таныстыруы, РКО-лардың конкурстық жарнамасына көмек көрсету және тағы басқалары есепке алынды. Бағалаған критерийлер ... АҚ-ы ... ... бірінші орынға ие болды. Қазіргі таңда АҚ-ының ... ... ... ... ... алғашқы орындардың бірін алады. Бүгінгі күнге банктің шығарған Visa Eleсtron төлем карточкалары 250 мыңға жуық. Банк жыл ... ... ... және ... ... айтарлықтай инвестициялар салды. 2010 жылы 773 пост-терминал, оның ішінде 566 пос-терминал сауда және ... ... ... ... ... ... ... АҚ-ының 156 банкоматы бар. Қосымша, өз өнімдерін халыққа ұсынып, таныстыру үшін және пайдалы көмек беру ... ... және ... да өнімдермен қамтамасыз ету үшін АҚ-ының маркетинг бөлімі ай сайын жаңа, ... ... ... ... ... ... шығарып, таратады [16].
АҚ-ының маркетингтік стратегиясына келетін болсақ. Нарықтық ... ... ... ... ... жедел түрде ұғуға, банктің күш-жігерін нақты үйлестіруге, мақсаттар мен міндеттерді дәл белгілеуге және жетістіктерді ... ең ... ... пайдалануға мүмкіндік беретін стратегиялық жоспарлаудың сапасымен анықталады.
Банктің меншіктік капитал құрамы, %
34%
10%
1%
22%
33%
Өткен жылдардағы резервтер мен табыстар
Реттелген борыш
Жарғылық капитал
Мерзімсіз еурооблигациялар
2009 жыл ... таза ... ... ... ... 7. ЦентрКредит Банкінің меншікті капиталының құрамы, %.
Банктің меншікті капиталының 34%-ын ... ... ... ... ... ... ... мерзімсіз еурооблигациялар, өткен жылғы резервтер мен табыстар құрайды.
330
572
882
941
1160
0
200
400
600
800
1000
1200
2006
2007
2008
2009
2010
Ескерту: Автордың құрастыруы бойынша
Сурет 8. ЦентрКредит Банкінің активтері (млрд. ... жылы ... ... ... өсті және 1160,6 ... теңге деңгейіне дейін жетті. Қазақстанның банк жүйесінің жиынтық активтеріндегі ... ... ... ... ... ... ... ұлғайып, 10,0%-ды құрады.
АҚ-ы несиелерінің банктің жалпы активтеріндегі үлес ... ... ... Бұл өз кезегінде АҚ негізгі табыс көзі ... ... ... ... және де ... әрі ... несие саясаты мен несиелерді есепке алу механизмін банкке енгізу табыстың артуына және қаржы дағдарысының ауыртпалықтарын оңай ... ... ... ... ... жылы ... капиталы 3,2%-ға өсті және 2010 жылдың 1 қаңтарында 97,6 млрд. теңгені құрады (9-сурет).
Ескерту: Автордың құрастыруы бойынша
Сурет 8. ЦентрКредит Банкінің ... ... ... шолу ... болсақ, аудит жасалған шоғырландырылған қаржы есептілігіне сәйкес Банк 2009 жыл бойынша жиынтық активтерінің ... ... ... және ... ... ... 6-орынға ие болды [16].
Есепті кезең ішінде Банк активтерін ... ... ... ... мәні 1160,6 ... теңгені құрады. Банктің ұстамды саясаты 2009 жылдың қиын жағдайларында 3,5 млрд. ... ... таза ... ... ... ... жеке тұлғаларының депозиттік базасы 2009 жылы 44,6%-ға өсті, бұл кезеңдегі Қазақстанның банк ... ... ... ... ... ... Банктің жеке тұлғалардың депозиттері нарығындағы үлесі бір жыл ... ... ... ... өсті ... қатар Банк шағын және орта бизнесті қаржыландыруда да жетекші орындарға ие. Бұл туралы толығырақ келесі бөлімде ... ... ... ... қоржыныдағы шағын және орта бизнес үлесі аз емес. Ал бұл жағдай ... ... осы ... ... ... келе ... ... Сондықтан банк шағын және орта бизнесті несиелендірудің оңтайлы, тиімді жақтарын одан әрі жетілдіруін көздеп отыр. ... де ... ... туындайтын немесе туындауы мүмкін тәуекелдерді де ескеру қажет, сол себепті оларды төмендету шараларын іске асыру да көзделіп отыр.
+ ... ... ... ... несие портфелі - бұл берілген ... ... ... ... жіктелген құрылымы мен сапасының сипаттамасы.
Осындай критериилердің бірі болып, шетелдік және ... ... ... несие тәуекелінің деңгейі табылады. Сондықтан критерииде несие портфелінің сапасы анықталады. Несие портфелінің сапасын талдау мен бағалау, банк менеджерлеріне оның ... ... ... мүмкіндік береді [8].
АҚ-ының несие портфелін басқаруда мынадай бірнеше сатылар бар:
* жеке алынған ... ... ... ... таңдау;
* ссудалардың негізгі топтарын, олармен байланысты тәуекел пайызын көрсетуімен анықтау;
* банктен берілген әр ссуданы бағалау;
* топтастырылған ссудалар кескінінде несие ... ... ... ... ... ... бүтіндей бағалау;
* динамикадағы несие портфелі құрылымының өзгерісіне әсер ететін факторларды талдау;
* банк несие портфелінің тәуекелге ортақ резервтік қор сомасын ... ... ... ... жақсарту мақсатында шаралар ұйымдастыру.
Ескерту: Автордың құрастыруы бойынша
Сурет 10. ... ... ... ... үлесі, %.
Ірі корпоративтік клиенттердің несие портфеліндегі қомақты үлесі 9-суретте көрсетілгендей шамамен 23%-ды құрайды, бұл кезде экономиканың құрылыс секторының табиғи төмендеуі ... ал ... ... және ... ... ... Банк ... сақтады.
2009 жылы банктердің несиелік белсенділігінің төмендеу беталысы байқалды, провизияны ұлғайтуға әкеп ... ... ... ... нашарлау серпінділігі сақталды. Бұл банк секторының капитализациясына қысым ... ... ... ... ... әкеп соқты. Сол жылғы көрсеткіштер бойынша Банк пайдасының ... ... ... мәселесі несие портфеліне қарсы қосымша провизия құру болды.
2009 жыл бойынша банктің несие портфелі ... ... ... құнсыздануы есебінен 12%-ға өсті және жылдың соңында 726,8 млрд. теңгені құрады. ... ... ... ... ұшыраған жоқ.
Банк активтерінің сапасы несиелік қоржынның сапасына байланысты. ... ... ... ... ... және ... ... үлесі жоғары болса, соғұрлым банк активтерінің рейтингі төмен болып келеді. Банк несиелерінің өсу ... өз ... банк ... ... деңгейін арттырып, несиелік қоржынның сапасын төмендетуге ықпал етеді.
Банктің несие портфелінің сапа көрсеткіштері әлдеқайда ... ... ... консервативті несие саясаты және несие портфелінің жақсы әртараптандырылуы әсер етсе ... АҚ-ы ... ... 2009 жылы ... 9%-ға ... ал NPL деңгейі 3,3%-дан 3,5%-ға дейін ұлғайды. Осылайша Банк туындауы мүмкін тәуекелдіктерді өтеу үшін ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштер Банктің несие бойынша шығындарды абсорбациялауының жоғарғы мүмкіндіктерін көрсетеді [14].
Экономиканың әр ... ... ... ... Банк ... саясатын қолданады, оның негізгі мақсаты - салалық тәуекелдіктің Банк қызметіне теріс әсер ... ... ... ... несие портфеліндегі ең қомақты меншікті салмақ саудаға, құрылысқа, тамақ өнеркәсібіне, өндіріске және ауыл ... ... ... ... ... ... жалпы несие портфелі көлемінің 49%-ын құрайды. Несие портфелінің салалық құрылымындағы жеке тұлғалар 35%-ды құрайды.
2009 жылдың 31 ... ... ... ... үлесі (брутто) 2008 жылдың жай-күйі бойынша 74,6%-бен салыстырғанда 64,6%-ды құрады. 2009 жыл ішінде банктен саудалық және ... ... ... ... ... өсу ... ... 54,9%-ды құрады [20].
3-кестеде берілген көрсеткіштер бойынша 2008 бен 2009 жылдарды салыстырғанда клиенттерге ... ... ... өсіп 662,8 ... ... ... ... құнсыздануына арналған резервтер 45,6%-ға көбейіп 67 млрд. тенгені құраған. ... ... ... ... ... ... ... 3
АҚ-ының несиелік портфелі (млрд.тг.).
2008 жыл 31 желтоқсан
2009 жыл 31 желтоқсан
млрд. теңге
Клиенттерге берілген несиелер
609
662,8
Валютаның құнсыздануына арналған резервтер
46
67
Банктерге берілген несиелер
2,9
5,9
РЕПО келісімі ... ... ... ... ... бойынша
Аталмыш банк Қазақстандағы ірі және орташа кәсіпорындарға және Қазақстанда жұмыс істейтін трансұлттық компанияларға қызмет көрсетеді, саудалық қаржыландыру, жобалық қаржыландыру, қысқа ... ... ... және орта ... ... сияқты бірнеше бағыттар бойынша жұмыс істеп, қызмет көрсетеді. Мұнымен бірге банк, ... және ... ... несиелік карталар бойынша несиелендіру, сонымен бірге шағын бизнесті дамыту ... ... жеке ... ... жүргізе отырып, жеке секторға да өз қызметін көрсетеді.
4-кестеден көріп отырғанымыздай, АҚ-ы несиелердің ... ... ... түрлерінің ішінде айналым тауарларымен кепілдендірілген несиелер көлемі 2009 жылы 509,1 млрд. тг. ... Ал одан ... ... ... кепілдендірілген несиелер алады, олардың 2009 жылдағы көлемі 97,9 ... тг. ... 4.
... ... қамтамасыз етілген кепілдеме түрлері (млрд.тг.).
2008 жыл 31 ... ... ... ... ... ... несиелер
449,2
509,1
Құрал-жабдықтармен кепілдендірілген несиелер
88
97,9
Басқа да құралдармен кепілдендірілген несиелер
10,16
11,39
Ақшамен кепілдендірілген несиелер
6,9
7,76
Компаниялар гарантиясы кепілдемесі негізінде берілген ... ... ... ... құрастыруы бойынша.
8%
48%
41%
1%
1%
1%
Айналым тауарларымен кепілдендірілген несиелер
Құрал-жабдықтармен кепілденірілген несиелер
Басқа да ... ... ... ... ... гарантиясы негізінде берілген несиелер
Клиенттерге берілген несиелер,
барлығы
Ескерту: Автордың құрастыруы бойынша
Сурет 11. АҚ-ы несиелерінің қамтамасыз ... ... ... ... %.
Банк 2009-2010 жылдары экономиканың құрылыс және құрылыс ... ... жеке ... ... және ... металлургия мен машина жасау, металл өндіру саласында несиелендіру көлемін ұлғайтуды жалғастырды. Несиелік портфельдің көп мөлшерін құрылысқа, ... және жеке ... ... ... ... алып отыр. Олардың несиелік порфельдегі жиынтық үлесі 59,6%-ды құрайды. Сонымен қатар шағын компанияларға қаржылық ... ... ... ... ірі ... ... компанияларға қызмет көрсетеді.
Кесте 5
АҚ-ының экономика салалары бойынша берген несиелер көлемі (млрд.тг.).
2008 жыл 31 ... жыл 31 ... ... ... ... өнеркәсібі
43,96
44,04
Өндіріс
43,88
56,06
Тұрғын үй құрылысы
42,8
40,1
Жылжымайтын мүлікті жалға беру
29,4
38,8
Ауыл шаруыашылығы
25,2
26,9
Экономиканың басқа салалары
5,08
1,92
Барлығы
659,4
601,22
Ескерту: Автордың құрастыруы бойынша
Жеке ... ... ... ... ... олардың портфельдегі жалпы үлесі 2008 жылдың аяғында 42,5%-бен салыстырғанда 2009 ... ... ... дейін кеміді. Жеке секторларға берілген тұтыну несиелері, құрылыс және ... үйді ... ... (2008 жылдың аяғымен салыстырғанда) ссудалар көлемі кему үстінде. Берілген ... ... ... ... 2008 ... 31 ... жай-күйі бойынша 7,12%-дан 2009 жылдың 31 желтоқсанындағы жай-күйі бойынша 6,8%-ға дейін төмендеген. Сауда компанияларына берілген қарыздар 2008 жылмен салыстырғанда 2009 жылы ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылдың аяғында 16,8%-дан 2009 жылдың аяғында 22,89 %-ға дейін артқан.
Ауылшаруашылық компанияларына ... ... ... ... ... бұл ... үлесі банктің жалпы ссудалық портфелінде 2008 жылдың аяғында 4,19%-дан 2009 ... 31 ... жай - күйі ... ... ... азайған.
Тамақ өнеркәсібі несиелерінің үлесі жалпы ссудалық портфельдерде 2008 ... ... ... 2009 ... 31 ... жағдайы бойынша 6,68%-ға дейін төмендеген. Берілген сектор компанияларының несиелері потенциялдық экспорттық қабілетімен ірі конгломераттарға ... ... ... ... басқа
салалары
Барлығы
Ескерту: Автордың құрастыруы бойынша
Сурет 12. АҚ-ының экономиканың салалары бойынша берген несиелер көлемінің үлесі, %.
Несиелер клиенттерге жылжымайтын мүлік, кепілдіктер, ... ... ... ... ... акциялар мен депозиттерді кепілге ала отырып беріледі. Кепілдік өте консервативті түрде бағаланады, қажет болған жағдайда тәуелсіз сараптаушылар шақырылады. 2008 жылдың ... ... ... 2009 ... 31 ... ... бойынша қамтамсыз етілген ссудалар 10,2%-ды құрады. Қамтамасыз етілмеген ссудалар құрылымында сенімді клиенттерге берілген қысқа мерзімді несиелер орын алады.
Банктің ... ... ... портфелінде аккредитивтер және клиенттер кепілдіктерімен негізделген. Қарыз алушылардың қаржылық жағдайының ... ... ... ... ... ... ... тиімді ставкасы клиенттердің ссудалары бойынша төмендеуде және 2008 жыл 31 желтоқсанда 5,7%-бен салыстырғанда 2009 жылы 31 ... ... ... ... 31 желтоқсанындағы жағдайы бойынша жалпы несие тәуекелінің үлесі жиырма ең ірі ... ... және ... ... ... ... құрады. Банк жаңа қарыз алушыларды тарту арқылы шоғырланған несие портфелінің тәуекелін ары ... ... ... ... ... ... беталысы клиенттердің тұтынуымен байланысты несиелендіру мерзімінің ұзаруымен түсіндіріледі. 2009 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдайы бойынша 5 жылдан ұзақ ... ... ... ... ... ... Бес ... жоғары өтелетін ұзақ мерзімді несиелер үлесі 2008 жыл 31 желтоқсанындағы жай - күйі бойынша 24,8%-дан 2009 жыл аяғында ... ... ... Бұл ... ... өз қаражаттары есебінен, ЕБРР кредиттік несие желісі төңірегінде және халықаралық ... ... ... беретін ұзақ мерзімді несиелердегі клиенттердің қажеттілігін көрсетеді. Қысқа мерзімді несиелер үлесі (бір ай, бір ... бір ... ... және бір ... бес жылға дейін) 2008 жыл аяғымен салыстырғанда 7,8%, 30,7% және ... 2009 ... ... 5,5%, 29,9% және ... ... азайды.
АҚ-ы несие бөлу туралы несиелік комитеттің шешімі негізінде несие бөлімі заң бөлімімен бірігіп несиелік келісім мен ... ... ... ... ... қажетті қолтаңбаларды жинап, оны мөрімен қуәландырады [14].
Несиелік келісім, кепіл келісімі және ... да ... ... ... мемлекеттік органдарға сәйкес кепілді тізімге алу үшін немесе ҚР Ұлттық Банк талаптарына сай ... ... ... алу ... ... қайтаруды қамтамасыз ету бойынша басқа құжаттарды рәсімдеу үшін заң бөліміне беріледі. Несиелік комитеттің шешіміне негізделген несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету құжаты ... ... ... ... ... ... туралы өкім береді. Яғни оған Банк басқармасы төрағасының және несие бөлімі басшысының қолы қойылуы ... ... ... үшін ... ... ... талап етіледі. Бухгалтерия несиені жоғарыда көрсетілген үкім негізінде аударады және мерзімді міндеттемелердің бизнес жоспары мен ... ... ... сай ... ... үшін ... бөлімінің қолымен куәландырылған қарыз алушының қолындағы төлем тапсырмасы керек.
АҚ-ы клиенттердің несиелік шотын ашу және жабу ішкі ... ... ... ... асырылады. Несие толық сомада немесе бөлшектеп келесідей зандармен ... ... ... арнайы несиелік шоттан бенефициардың төлем құжаттарын төлеу;
* бенефициардың төлем ... оның ... ... ... тек ... ... тиеуге болады деген шартқа сәйкес құжатты банкке көрсеткеннен ... ... ... қою ... ... шоттан аккредитив шотына қаражатты аудару;
* қарыз алушының есеп айырысу шотына несие сомасын аудару;
* қарыз алушыға ... ақша ... ... ... ... көрсетілген шотына несие сомасын аудару;
* басқа да жолдар арқылы.
Қызмет көрсетіп отырған банк клиенттерге ... ... ... ... ... шоттар құрылады:
Дт 1411, 1417 .
Кт 1001 .
2203 .
Мерзімді міндеттемелер бір мезгілде баланстан тыс шотқа келіп түседі - ... банк ... ... ... ... беру ... ... бухгалтерлік жазу жасалады:
Дт 1411 .
Дт 1417 .
Кт 1050 .
Клиенттерге шетел валютасымен несие берген кезде келесідей жазу ... 1411, 1417 ... 1858 ... ... бір ... ... 1859 .
Дт 2859 .
Кт 1001 .
Кт 2203 .
Кт 1050 .
Несиені қайтару ... ... ... ... ... ... несиені қайтарған кезде:
Кт 1411 .
Кт 1417 .
Бір уақытта теңгемен берілген:
Кт 1411 .
Кт 1417 .
Клиент ... ... ... қайтармаған ... ол ... ... деп ... 1424 .
Кт 1411 .
Кт 1417 .
Болашақта клиент кешіктірілген қарыздарын төлеген кезде:
Кт 1424 .
Егер келісімшартқа сәйкес пайызды ай сайын төлесе, онда банк ... ... ... ... бойынша пайызды алған кезде:
Дт 1001 ... 2203 ... 1050 ... 1858 ... 2858 ... ... теңгемен келесідей жазба жазылады:
Дт 1859 .
Дт 2859 .
Кт 4411, 4417 .
Кешіктірілген пайыз сомасына:
Дт 1741 .
Кт 1740 ... ... ... бойынша пайыздар есептелген кезде:
Дт 1741 .
Кт 4424 [14].
Қорыта келгенде, ... ... ... ... және ... көлемі әлемдік дағдарыс салдарына қарамастан өсу үстінде. Алайда АҚ-ының несие портфелі соңғы жылдарда күрделі өзгерістерге ұшырамаған.
Банктің бөлшектік несиелеу ... жылы ... ... беру ... несие портфеліне 80 159 несие кірді. Бөлшекті несиелеудің барлық бағдарламасы ... 2010 ... жеке ... ... портфелі өткен 2009 жылмен салыстырғанда 0,04%-ға төмендеді және 190 159 ... ... ... жыл ... ... сомасы 22 314 млрд. теңгені құрайтын 6 864 бөлшекті несие берілген, оның ішінде ... ... ... - 11 752 ... ... ... 2 225 ... тұтыну қарыздары бойынша - 10 562 ... ... ... 4 639 ... тарапынан 2009 жылы бөлшекті несиелеу бойынша бизнес-процестерді, бақылау және ... ... ... ... ... ... ... Автордың құрастыруы бойынша
Сурет 13. АҚ-ының бөлшектік несие беру бойынша несие портфелінің қарқыны (млрд. ... ... ... ... ұзақ ... ... ... 81%-ды құрайды. Ал екінші деңгейлі банктердің бөлшектік қарыз қоржынында АҚ-ының үлесі 11%-ды көрсетті. Бүгінгі күнге ... ... банк ... ... және ... несиенің 20 түрін ұсынады. Жалпы несие қоржынының жоғарлауы Қазақстан Республикасының барлық ... ... да бір ... ... ... ... ... салынатын мүлік бағаланады, яғни кепілдің нарықтағы және кепілдеме сомасы анықталады.
1. Бағалауға қажетті құжаттар (көшірмелері):
- Жеке тұлғаны растайтын құжат;
- Сатушы ... ... алу ... ... ... (Пәтердің жобасы);
- Пәтердің техпаспортына қосымша;
- Пәтер иесінің жеке тұлғасын растайтын ... ... ... ... Банкке қажетті құжаттар тізімі:
- Жеке тұлғаны растайтын құжат;
- Азаматтарды тіркеу кітабы;
- Некеге отырғаны жөніндегі құжат;
- Сол ... ... ... ... ... ... ... жағдайда: жалақысы жөніндегі (соңғы 12 айдың) анықтама қағазы, еңбек кітапшасының көшірмесі, нотариалды дәлелденген еңбегі туралы келісім- шарт;
- ... ... ... басқа да құжаттар.
Кесте 6
Ипотека несиесінің негізгі шарттары [14]
Шарттар
Сипаттамасы
Несие мерзімі
25 жылға дейін
Несие валютасы
Теңге, АҚШ доллары ... - ... ... -14%
Кепілдемесі
Қолда бар немесе сатып алынатын жылжымайтын мүлік
Бастапқы төлем
Мүліктің құнынан минимум 5%, (үйдің қызмет ету ... 35 ... ... ... 15% - үйдің жасына шектеу қойылмайды, бастапқы төлемі 30%-дан төмен болса, кепіл беруші (гарант) - жеке ... ... ... ... ... ... ... төлемсіз несие берілуі мүмкін.
Несие сомасы
100%-ға дейін (залог) - кепілдеме құнынан
Табыстарды ... 12 ай ... ... 25% және ... ... ету ... жағдайда, табыстарды растаусыз несие берілуі мүмкін.
Қарызды ұйымдастыру үшін алынатын комиссия
1,1% несие сомасынан, бірақ 10000 теңгеден төмен болмауы керек
Өтінішті ... үшін ... ... ... ... көрсету үшін алынатын комиссия
алынбайды
Сақтандыру (1 жылға)
Жылжымайтын мүлік-0,5% несие ... ... ... АҚШ ... ... 1000 ...
45м.кв-қа дейін- 2500 теңге
45-75 м.кв-қа дейін - 3500 теңге
75-150 м.кв-қа дейін - 5000 теңге
150 м. ... ... 5000 ... + 100 ... 10 м. Кв. ... ала ... ... 6 айда - айыппұл - 1%,
6 ай ... ... ... ... ... ... ... аталған құжаттар жинақталып, толтырылғаннан кейін, несие беретін банк қызметкері арнайы ... Онда ... ... ... ... ... ... құжаттары іске қосылады. Сонымен қатар, келісім негізінде жұмыстарды жүзеге асыратын ЖШС тәуелсіз компаниясының пәтерді бағалаған құжаты ... Бұл ... ... 9 ... ... оның ... ... бөлімдерден құралады: бағалаудың басты мақсаты, меншік құқығы, бағалау обьектісіне қысқаша ... ... ... ... ... әдістері, бағалау үрдісі, бағалау методологиясы, бағалау обьектісінің есептеу бөлімі, бағалау тәсілін таңдау және талдау жасау, обьектінің кепілдік және нарықтық ... ... ... ... ... ... ... офицерге тапсырылып, ол өз кезегінде жазады.
Кесте 7
Кепілге ... ... ... құжаттар тізімі.
Пәтер
Жер учаскесі бар тұрғын үй
Сату-сатып алу келісімі(приватизация, ... алу ... ... ... ... ... ... иесі жөніндегі мәліметтер
Қосымша меншік иесі жөніндегі мәліметтер
-
Жер учаскесіне жеке ... ... ... акт
-
Барлық басқа да құжаттар (Әкімнің жарлығы т.б)
Коммуналдық төлемдердің шоттары (Мысалы, жылу, су), мүлікке және ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Кредиттік офицер аталған жұмыстарды орындағаннан кейін, клиенттің құжаттарын, яғни тапсырады. Несиелік комитет ... ... және ... кепілдемесін зерттеп, талқылағаннан соң клиент үшін оң немесе теріс шешім қабылдайды.
Мысал келтірсек. Алынатын үйдің ипотекалық несиесі 1000000 теңге, несие ... ... ... ... алмайды, бірақ оның екінші үйі бар делік. Екінші үйдің бағасы 900000 ... ... ... ... ... - 15%, ... ... - 18% .
Ипотекалық несиелеудің максималды сомасын, ипотекалық қарыз бойынша бірінші және ... ... ... ... ... ... ... максималды сомасын, 2 пәтердің кепілдеме сомасын анықтау қажет. Осы жағдайларды орындап, содан кейін ғана кредиттік офицер жасай ... ... ... ... берілген клиентке несие берілуі мүмкін, немесе белгіленген ... ... ... ... ... шешім қабылдауы мүмкін.
Кредиттік офицер ең алдымен бірінші пәтердің кепілдеме құнын ... ... Ол ... ... ... 1000000 + ( 15% / 12 4 ай ) 1050000 ... 1000000 30% = 300000тг
900000 /2 - 300000 = 150000 теңге - ... ... ... 150000+ (18% / 12 4 ай) = 159000 ... - ... ... кепіл құны
Келесісі бұл екі пәтердің кепілдеме құнын табу, шыққан сомаға қарап несие комитеті клиентке несиенің қандай мөлшердегі сомасын беруге ... ... ... екі пәтердің кепілдеме сомасы 1209000 теңгені құрайды ( 1050000тг + 159000 тг). Осыдан клиентке берілетін несие мөлшері анықталады: 1000000 + 150000 = 1150000 ... ... ... ... несие лимитін қоса есептегенде екінші пәтердің кепілдеме сомасы 484 000 теңгені ( 1209000тг 40%), ал бірінші пәтердің кепілдеме ... 725000 ... ... 1209000 - 484000)
... ... және ... ... халыққа берген кезде де, есептеудің барлық банктерге ортақ формулалары қолданылады.
Қазіргі уақытта Қазақстанда екінші ... ... ... ... 3 ... доллар шамасын бөліп көрсетті, соның ішіндегі 17%-ы АҚ-ының үлесіне тиесілі. Банктің ипотекалық несие бойынша жұмыс тәжірбиесі 14 ... ... және тек ... ... ... ... ... қана қоймай, (КИК) де әріптестік қатынаста. Шамамен ... 20% ... ... АҚ-ы арқылы халыққа берілді [16].
АҚ-ының шағын және орта бизнесті несиелендіруі банктің несиелік ... ... ... ... ... ... ортаның жетілуіне негіз болады. Нарықтық экономикаға көшкен соң республикада шағын және орта ... ... ... ... Жыл сайын елімізде шағын және орта бизнес өсуінің беталысы байқалады.
Қазақстанда 2009 жылдың 1 қаңтарында 572 мың ... ... ... онда 2,4 млн адам ... істеуде, ал 2010 жылдың 1 қаңтарында 406 мың кәсіпорын тіркеліп, 2383,3 млрд. тенге көлемінде қызмет ... өнім ... ... ... ... шағын және орта бизнес деңгейі нарықтық экономикаға сай ... Бұл ... ... базасының дамымауымен ерекшеленеді, шағын кәсіпорынның бастапқы капиталы төмен болғандықтан, шығындарды жабуға мүмкіндік ... ... ... ашу үшін ... ... алу ... бұл ... ҚР Ұлттық Банкінің 08.04.2003 жылғы № 100 жарғысы ... ... ... ... және орта ... ... негізгі мәселелері болып, банктер үшін несие тәуекелінің жоғары болуы және шағын және орта ... ... ... ... ... тұрақты табыс әкелмейтін кәсіпорындарға қаржы салғысы келмейді, өйткені жаңа фирма нарыққа шыққан уақытта, бар шағын және ірі ... ... түсе ... ... ... ... тура ... Тағы да бір айтып кететін мәселе, жұмысын бастап келе жатқан басқарушыларда басқару тәжірибесінің болмауы, бұл ... ... ... ... [13]. ... ... бизнесті несиелендірудің бастапқы белгілері, теңге.
Экспресс
Несие
100-ден 5000-ға дейін
750000-ға дейін
Айналым құралдарын толықтыру
12 айға ... ... ... ... ... ... айға дейін
Жылжымалы және жылжымайтын мүлік
Шағын несиелер
200000-ға дейін
1500000-на 30000000-ға дейін
Айналым құралдарын толықтыру, ... ... айға ... және ... ... ... 10000-ға ... ден ... ... құралдарын толықтыру, инвестициялық мақсатқа
120 айға дейін
Жылжымалы және жылжымайтын мүлік
Коммерциялық автонесиелеу
200000-ға дейін
30000000-ға дейін
Автокөлікті сатып алу
60 айға дейін
Сатып алынатын жылжымалы мүлік
Ескерту: Автордың ... ... ... ... және орта ... ... ... келесі түрлері қолданылады: , , , , , және несиелері ұсынылады. ... ... ... ... және орта бизнеске берілетін несиелердің АҚШ доллары мен теңгедегі берілетін жалпы сомасы көрсетілген (8-кесте). Өткет жылы АҚ-ының ... ... ... ... ... яғни -126% ... 212,8 млрд. тенгеге жоғарлады, соның ішінде халыққа несие беру - 7,5 есе өсіп, қазіргі ... 70,4 ... ... ... отыр ... және орта бизнесті несиелендіруде маңызды орынды ауыл ... ... ... ауыл шаруышылығына несие беру банк үшін үлкен тәуекел. Бұл бір жағынан табиғи өзгерістерге байланысты, ал екіншіден ауыл ... ... ... ... ... ... барлығы несиені қайтармау тәуекелін туғызады.
Мезгілді несиелерді жабу ... ... ... бойынша сауда-өнеркәсібі кәсіпорындардың қысқа мерзімді несиелеріне ұқсас болып келеді. Бүгінгі күні ауыл шаруашылығы - бұл ... ... ... ... ... Банкінің мәліметтері бойынша 01.01.2010 жылы екінші деңгейлі банктер шағын кәсіпкерлікке 144281 млн тенге берген. 2009 жылмен салыстырғанда, шағын бизнеске ... ... ... 70222 млн ... ... Бұл оң ... ... нарықтық инфрақұрылымның дамуына әкеледі [20].
Бүгінгі күнде АҚ-ының шағын және орта бизнеске берген несие көлемі 2 есеге жоғарлады. ... ... банк ... ... ... ... 195,34 ... тенге (1,65 млрд. доллар шамасында) қаржы салды, несиелеудің негізгі ... бұл ... ... ... ... ... тұтынушыларға қызмет көрсету және тағы басқалары болды [19].
ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев 2011 жылғы халыққа жолдауында: - деп айтқан болатын. Елбасы ... ... сол алға ... ... жету үшін мемлекетімізде кіші және орта бизнесті халықаралық бәсекелестікке ... бере ... етіп ... ... Ал бұл саланы дамытудың басты тұтқасы шағын және орта бизнесті оңтайлы несиелендіру. АҚ-ының шағын және орта ... ... ... ... ... ... үлес ... келе жатқанын айқын байқауға болады.
+ Банктің болашаққа арналған стратегиялық даму жоспары
АҚ-ының негізгі ... - ... және орта ... ... ... Қазақстанның орта класына және ТМД елдеріне қаржылық көмек көрсету болып табылатын әмбебап ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары [14]:
* Бизнестің нарықтық бағасын жоғарлату;
* Банк активтерінің қаржы нарығындағы үлесін 9 %-ға ... ... ... ... басты басымдылықтары, яғни банк жоспарлаған кезеңде басты мақстына жету үшін келесі басымдылықтарды өз алдына анықтап алды:
1. Банк үшін ... ... ... ... сегменттерінде өзінің нарықтық үлесін жоғарылату.
Банктің болашаққа арналған негізгі стратегиясы болып, оның нарықтағы активтерінің үлесін 9%-ға ... ... ... ... Бұл ... ... үшін банк ... кезеңде өзі үшін маңызды болып келетін нарық сегменттерінде орнын күшейту керек. Банк үшін бизнестің бөлшектік несиелеу, ... және орта ... ... ... және жеке ... ... және ... карточкаларын сату, жеке тұлғалардың депозиттерін тарту сияқты бағыттары басты басымдылықтарға жатады. Сонымен бірге ... ... ... банк ... ... ... ... қарқынды түрде бизнесті дамытуды көздеп отыр.
2. Капиталдың қажетті ... ... ... жыл ... өсуі ... таза ... көлемін жоғарлатып, капиталдың қажетті деңгейін сақтауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... банктің капитализациялау стратегиясы болып табылады. Оған жету үшін банк табыстылығын сипаттайтын көрсеткіштердің ... ... қол ... ... отыр. 2009 жылы капиталдың жылдық көрсеткішінде таза ... ... 33%-ды ... Ал 2010 жылы бұл ... ... ... 30-33% болса, 2011-2012 жылдары оның мөлшерін көбейтуге болады деп болжамдауда.
2.1. Резервтік капитал немесе бөлінбеген ... ... бұл ... жыл ... ... ... ... толтырылып отыру көзделіп отыр. Жоспар бойынша 2010 жылдың басына резервтік ... ... 14,3 ... ... болса, 2011 жылдың басына 21 млрд. тенге, 2012 жылда бұл көрсеткіш 37,5 ... ... ... болады.
2.2. Жарғылық капитал. Алдағы 3 жылда банктің акциялар эмиссиясын бірнеше рет ... ... ... 2011 жылы акцияларды шығарудың нәтижесінде жарғылық капиталдың мөлшерін 13,5млрд. теңгеден 30,5 млрд. теңгеге өсіру жоспарлануда.
2.3. Табыстылық ... ... ... банк ... ... ... ... көздеп отыр. Табыстылық коэффициентіне тоқталатын болсақ, активтердің қарқынды түрде дамуына байланысты бұл көрсеткіш жыл ... ... ...
3. ... ... ... ... банктік қызмет көрсету нарығында бәсекелестіктің жоғары болуына қарамастан , банк үшін негізгі басымдылық болып бизнестің барлық саласында клиенттік базаның ... ... ... табылады. Клиенттік базаның көлемін арттыру мақсатымен келесі бағыттардағы жұмыстарды атқаруы тиіс:
- ... ... ... үшін маркетинг жиынтығын дайындау, яғни бәсекелестікті жоғарылату мақсатында келесі 3 жылда банк клиенттерінің барлық топтары үшін ... ... ... ... КОБН - ге ... жаңа жобаларды әзірлеу. АҚ-ы өз алдына КОБН-дегі нарықта үлесін жоғарлатуды көздеп отыр. КОБН клиенттерді тарту үшін банк ... ... ... ... дамытып, ұсынуға келешекте көп күш жұмсайды және ... т.б. ... ... ... ... Бір-бірімен қиылысатын тауарлар санын көбейту. Бір-бірімен қиылысатын тауарлар санын ... бұл да банк үшін ең ... ... ... табылады. Қазіргі уақытқа дейін банкке клиенттерді тарту мақсатында жарнамаға қаражаттар жұмсалуда және филиалдық жүйесі қарқынды түрде ... ... банк ... 3 ... ... ... ... тауар ұсыну арқылы клиенттер санын жоғарлатуды көздеп, бұл біріншіден клиенттерді тартудағы шығындарды азайтады, екіншіден клинттердің банкпен қатынасы және де ... ... ... жоғарлайды.
5. Банктің негізгі бизнес- үрдістерін жетілдіру. Жақын жылдарда банктің назары ... ... ... және жеке тұлғаларды несиелендіруде дамытуға бағытталады, ол үшін банк төмендегі шараларды жүзеге асырады:
- 2011 жыл банк бұл бағыттағы жұмысты ... үшін ... ... ... бөлімді ашады, яғни алдағы уақытта клиенттердің несие алу жөніндегі өтініштерін қарастыруға аз уақыт жұмсалатындай етіп келтіру;
- сапа стандарттарын енгізу. ... ... ... банктің басты міндеті оның нарықтағы бағасының жоғарлауы болғандықтан, өз инвесторларының алдында дамығандығын көрсету мақсатында банк жаңа сапа стандарттрын ... ... Банк ... ... деңгейін сақтау. Ол үшін стандартты займдардың үлесін сақтау керек. Жоспар бойынша банк 2011-2012 жылдарға басты қызметінен ... ... және ... тәуекелімен байланысты жүйелерді басқару, банктің жоспарымен стандартты займдар үлесі 65 пайыздан төмен болмауы керек.
7. Банк қызметкерлерінің кәсіби деңгейін ... Банк ... ... деңгейін үнемі сақтап тұру банктің 2006-2009 жылдардағы ... бірі ... ... ... ... банк ... бір алға ... стратегиясын дамытып қол жекізуіне жол болмас еді. Осыған орай банк адам ресурстарын басқару жөніндегі ... ... ... Бұл ... ... банк ... 5 ... адам ресурстарын басқаруда келесі бағыттарды таңдауы қажет деп санады: кадрлық аудит, қызметкерлердің қызметін бағалау, сыйақы төлеу жүйесі және т.б. [14].
Қорыта ... АҚ-ы ... ... ... даму ... ... қойды. Банктің негізгі стратегиясы әлемдік қаржы дағдарысының әсерін банктің қаржылық жағдайына әсерін төмендету және шетел нарықтарын кеңінен игеру ... ... ... ... БАНКТЕРДЕГІ НЕСИЕ САЯСАТЫН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
+ Несиелік тәуекелділікті тиімді басқару
Екінші деңгейлі банктердің негізгі табыс көздерінің бірі болып ... мен жеке ... ... ... ... ... ... несие тәуекелдерімен байланысты. Несие бойынша қарыздар банкті банкроттыққы ғана әкеп ... ... ... ... ... ... ... жағдайына тәуелді болып келетін кәсіпорындардың да банкроттығына әкеледі.
Несие тәуекелі - бұл банктің қаржылық ... әсер ... ... ... ... мен сол ... саясатымен тікелей байланысты ішкі факторларды біріктіретін түсінік. Банк пен ... ... банк ... ... ... ... анықталатын қарым-қатынас бар. Бұл ережелер жинағы банктің несие саясаты туралы ... ... ... Көбісі банк қызметкерлерінің құзыреттілік деңгейіне байланысты, себебі олар несие жобаларының орындалуын жүзеге асырады және сол үшін ... ... Ал ... ... ... ... ... банк кеңесінің директорларында жатыр [24].
Банктің несие қызметкерінің негізгі мақсаты - потенциалды борышкерлерді таңдау есебінен несие тәуекелдігін ... Әр бір жеке ... ... ... әсер етуі мүмкін факторларды зерттеу банк қызметкеріне әр бір борышкердің несие қабілеттілігінің дәрежесін ... ... ... анықтауға және несие берудің мақсаттылығы туралы және несие бойынша пайыздық ставканы анықтау туралы соңғы ... ... ... ... Егер ... үмітті ақтайтындай болып, мінсіз несие тарихына ие болса, онда ол несие үшін аз ... ... ... ... клиентті қалай анықтау керек? Борышкердің төлем қабілеттілігін ... ... ... ... ... алынады: іскерлік белсенділік көрсеткіші, яғни компания активтерінің тиімді пайдалануы; несиенің айналымдылық көрсеткіші компанияның жабдықтаушылары мен субмердігерлерінің шоттарын қаншалықты тез төлейтінін ... ... ... яғни ... ... ... ... жалпы деңгейі. Несие қызметкерлері клиент туралы жалпы ақпарат жинайды, оны олар ашық ақпарат көздерінен және аудиторлық ... ... қоса ... ... мәліметтер базасынан алады, сонан соң ғана осының нәтижесінде қаржылық серіктес ... ... ... мен ... ... ... ... шешім жасайды. Егер жауап оң болса, онда клиентпен келісімшарт құрылады [25].
Несие келісімшарты бірнеше бөлімдерге ... ... және ... ... ... міндеттейтін шарттар. Алайда, мұқият тексерулерге, қандай болмасын сақтық шараларын орындауға, дұрыс құрастырылған несиелік келісімшартқа қарамастан, банктердегі өтелмеген несие - жиі ... ... ... ... байланысты тәуекелдіктер де мейлінше ақталған. Нарықтағы екінші деңгейлі ... ... ... ... ... болса, соғұрлым бұл жүйе дамыған және өтелмеген несие үлесін минимизациялауға ... ... бар ... қызметкерлерінің тәжірибесі де соғұрлым жоғары.
Несиелік тәуекел бұл қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша ... ... оған ... ... өз ... қайтара алмауына байланысты банктің зиян шегуін сипаттайды.
Несиелік тәуекелден туындайтын зияндар банктің несиелеу және өзге де соған ... ... және ... тыс операцияларын жүргізу барысында пайда болуы мүмкін.
Жалпы несиелік тәуекелді басқаруға екі тұрғыдан келу қажет:
* нақты ... ... ... ... ... ... ... тәуекелін басқару.
Қарыз алушының несиелік тәуекелін басқару банктегі несиелік үдерісті ұйымдастыру шегінде жүзеге ... ... ... ... бұл ... ... банк ... несиеге қатысты міндеттемесін орындау нәтижесінде туындайды.
Несиелік тәуекелді бағалау сапалық және сандық талдаулар тұрғысынан іске асады. Сапалық ... бұл ... ... ... ... ... немесе ықпал ететін факторларды және тәуекелді анықтауда ... ... ... ... ... ... талдау әсіресе банктің несиелік қоржынының сапасын талдау негізінде ... ... ... бұл ... ... ... ... яғни сандық тұрғыдан анықтау мақсатында жүзеге асады.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... басқару әдістері төмендегі 14-суретте берілген [26].
Мүдделердің қақтығысын жоққа шығару
Қарызды синдинцирлеу
Қарыз алушының тәуекелін сақтандыру
Мәмілені құрылымдау және қаржыландыру шартын анықтау
Бір қарыз ... ... ... ... ... ТӘУЕКЕЛІН БАСҚАРУ ӘДІСТЕРІ
Міндеттемені қамтамасыз ету
Сурет 14. Қарыз алушының несиелік тәуекелін басқару әдістері.
Несиелік шектеу бұл біріншіден, ... ... ... ... беретін несиесі бойынша несиелік қатынастың шекті деңгейі; екіншіден, қарыз алушының өз айналымында несиелік қаражаттарды пайдаланудың ең жоғарғы ... ... ... норматив бойынша тәуекелдің (несие мөлшерінің) банк капиталына қатынасы арқылы есептеледі және оның мәні екі ... ... 1) 0,1 нан ... ... яғни ол банкпен тығыз қарым-қытынастылар үшін; 2) 0,25-тен аспайтын мөлшерде, яғни ол ... ... ... үшін (соның ішінде бланктік несиелер үшін - 0,1).
Қарыз алушының несиелік тәуекелін ... ... ... ... ... ... және қаржыландыру шартын анықтау жатады. Мәмілені құрылымдау үдерісінде банк қаржыландыру шартының түрін, мерзімін, өтелу тәсілін, төлемдер ... ... ... ... ... және өзге де шарттарды өзі анықтайды.
Несиелік тәуекелді төмендетудің негізгі тәсілдерінің біріне клиенттің банк алдындағы міндеттемесінің қамтамасыз етілуі жатады. Ал, ... ... ... ... ... кепіл, кепіл-хат, кепілдеме міндеттемелері қолданылуда.
Несиелік тәуекелді басқарудың ... бір ... ... ... ... ... беруге байланысты тәуекелді сақтандырудың үш түрі қолданылады:
+ қарыз алушының берілген несиеге кепілге ... ... ... ... алушының еңбекке қабілеттілігін сақтандыру;
+ қарыз алушының өмірін сақтандыру.
Сақтандырудың ерекшелігі қарыз алушының мүддесін ... ... бір ... ... ... несиенің қайтарылуына кепілдік беріледі.
Қарызды синдинцирлеу қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... Синдинцирленген несиелерді беру бұл несиелік тәуекелдің бірнеше банктер арасында ... ... ... тәсілдері қолданылады, атап айтсақ, біріншісі, бұл бірнеше банктердің бірігіп қарыз алушыға несие беруі, екіншісі, үлкен сомада несие ... ... ... бір ... ... нарықта сатып алушыларға сатуы, үшіншісі бірінші мен екінші тәсілдің бірігуінен туындайды.
Қарыз алушының несиелік тәуекелін төмендетудің келесі тәсілі бұл ... ... ... ... ... ... негізінен банктің несиелік қызметіне байланысты қойылатын талаптарды банк қызметкерлерінің орындауын көздейді [26].
Ал енді несиелік тәуекел-менеджментінің мазмұнына ... ... ол банк ... несиелік тәуекелді басқару ұғымымен тікелей байланысты болып келеді, бірақ олардың арасында өзіндік айырмашылықтар бар. ... ... ... үшін ... ... ... ... мән беру қажет. Тәуекел менеджментінің саласы ретінде несиелік тәуекел-менеджменті банк ісі тәжірибесіне кейінгі уақыттары қолданып ... ... ... ... - ... ... ... ұйымдастыру үдерісін қамтып, орындалуын бақылау және шешімдерді қабылдауда, ... ... ... ... ... табылады [27].
Банк қызметін жіктей отырып, тәуекел-менеджментін келесідей түрде анықтауға ... өз ... ... ең ... ... ... ... банктің табысын жоғарылату;
* салымшылар мен кредиторлардың қызығушылығын сақтай отырып, банк балансының өтімділігін қамтамасыз ету;
* банк ... ... және ... ... бойынша клиенттердің қажеттілігін қанағаттандыру.
Банк қызметіндегі тәуекел-менеджменті тәуекелдердің түрлеріне байланысты мынадай түрлерге бөлінеді:
* пайыздық тәуекел-менеджменті;
* несиелік тәуекел-менеджменті;
* өтімділік тәуекел-менеджменті;
* валюталық тәуекел-менеджменті;
* ... ... ... тыс ... ... ... қызметінің тиімділігі кез-келген коммерциялық банктің тұрақтылығын қамтамасыз етуде өте маңызды ... ... ... ... тәуекел-менеджментін кең және тар мағынада түсінуге болады. Кең мағынасында несиелік тәуекел-менеджментін бірнеше тұрғыда қарастыруға болады: құбылыс ... ... ... жүйе ретінде, ғылыми ілімдердің саласы ретінде, басқару өнері ретінде, басқарушы менеджерлердің санаттары немесе басқарушы ұйым ... ... енді тар ... ... ... тәуекел-менеджменті бұл несиелік тәуекелді басқару стратегиясы мен тактикасын білдіреді.
Несиелік тәуекел-менеджментінің стратегиясы дегенде алға қойылған мақсаттарға қол ... ... ... ... мен ... ... Бұл әдіске анықталған тәртіптердің жиынтығы мен шешімдерді қабылдаудағы шектеулілік сәйкес келеді. Стратегия барлық варианттардың ішінен, ең негізгісін ... ... ... ... ... қойған мақсаттарын шешкеннен кейін өзінің қызмет етуін тоқтатады.
Несиелік тәуекел-менеджментінің тактикасы - бұл нақты жағдайдағы ... ... ... ... ... мен шешімдері. Берілген шаруашылық жағдайында басқарудың ең ... ... ... тактикалық шешімдер болып табылады.
Жоғарыда келтірілген авторлық тұжырымдама негізінде, несиелік тәуекел-менеджменті құрылымының қазіргі үлгісін 15- суретпен беруге болады [27].
Несиелік ... ... ... ... ... тәуекелге қатысушыларды басқару
Қарыз алушының тәуекелін басқару
Несие қоржыны тәуекелін басқару
Өзара байланысты
Корпоративтік бағалы қағаздар қоржынының тәуекелін басқару
Эмитенттің ... ... ...
Банкаралық операциялар қоржынының тәуекелін басқару
Контрагент банктің тәуекелін басқару
Өзара ... 15. ... ... ... құрылымы.
Соңғы уақытта түрлі елдердің банкілерінде несие тәуекелін басқару ... жиі ... жүр. Бұл ... ... ... үшін ... де маңызды, себебі соңғы 5-7 жыл көлемінде мерзімі өткен ... ... ... өсуі ... ... ... пайдалылығы көрсеткіштері бойынша, банк қоржынындағы проблемалы несиелер ... және ... да ... ... ... несие мәмілесінің тиімділігі сыртқы ортаның факторларына да, несие тәуекелін басқару ... ... да ... ... факторлардың ықпалынан құтылу практика жүзінде мүмкін емес болуы себепті банкілердің бірінші кезектегі ... ... ішкі ... ескере отырып әлеуетті несие тәуекелділігіне баламалы басқару әдісі жүйесін әзірлеуі қажет.
Тәуекел жағдайды талдау нәтижесінде алынған ... ... ... көрсеткіштері (жеке және жиынтық) тәуекелді реттеу әдістерінің белгілі бір түрлерін ... ... ... ... ... бағалауды бірін бірі толықтырып тұратын екі түрге бөлуге болады: сапалық және ... ... ... ... ... мүмкін болатын факторларын сәйкестендірушілігін, сондай-ақ несие процесінің тәуекел пайда ... ... ... ... ақша ... сан, балл ... болуға тиісті шығындарды білдіреді.
Кейде сапалық және сандық бағалау сыртқы және ішкі факторлардың әсерін талдау негізінде жүзеге асырылады, мұнда әр ... ... үлес ... олардың несие тәуекелділігі көрсеткішіне әсер ету дәрежесі анықталады. Бұл әдіс көп еңбектенуді қажет еткенімен, оны қолдану оң нәтижелер әкеледі.
Несие тәуекелділігін ... ... ... деңгеймен сәйкес келмеген жағдайда, банктің тәуекел стратегиясына қарама-қайшылықта болса, оның төлем қабілетіне нақты шын ... ... ... жағдайда болса, басқару әдісінің несие тәуекелінен жалтару әдісіне көшу тиімді болмақ.
Сондықтан көп ... ... ... ... (азайту) әдістері қолданылады. Оның мазмұнын мына шаралар құрайды [27]:
* ... ... ... ... бойынша мүмкін болатын шығындарды жабатын қаржыны резервте ұстау;
* Несиелерді әртараптандыру;
* Несиелерді құрылымдау;
Коммерциялық банктің ... ... ... ... ең ... несиелік қоржынның сапасына тікелей байланысты келеді. Несиелік қоржын бұл несиелік тәуекелдің немесе одан қорғану тәсілдерінің әр түрлі факторларына байланысты ... ... ... ... байланысты банктің қоятын талаптарының жиынтығы. Несиелік қоржын банктің берген несиелерінің ... ... ... ... жиі ... ... қажет, себебі, талдау арқылы ғана несиелік жұмсалымдарды әртараптандыруға болады.
Несиелік қоржынды басқару бұл - банк ... ... ... ... ... ... барлығын айқындауды және олардың ең жоғарғы жететін ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Тәжірибе көрсеткендей, көптеген банктерде несиені қайтаруды қамтамасыз ету мәселесі жоғары маңыздылыққа ие болып тұрғанымен, әлі де несиелік тәуекелді басқару ... ... онша мән ... ... ... ... несие тәуекелін басқару жүйесін өзгертудің негізгі бағыттары ретінде төмендегі бағыттарды алған жөн. Бұл бағыттар несиелік тәуекелді басқару жүйесін жетілдіре ... ... ... ... банк ... ... несие беру тәжірибесін кіргізіп, бейімделу;
* банктің несие тәуекелін басқару жүйесін ... ... ... және ... ... ... өзгешелігін есепке ала отырып құру;
* несие принциптерінің орындалуын қамтамасыз ету (қайтарымдылығы, еріктілігі, жеделдігі, ақылы, қаржының ... ... ... ... ету);
* банк қызметі рыногының сұранысына сәйкес ... ... жаңа ... ... ... бұл жерде несие беруші банктің және несие алушының мүддесі есепке алынуы ... ... ... ... құрылымын өзгеру және несие процесін ықшамдау;
* банк ... ... ... функциясын банк тарапынан күшейту.
Сонымен, несие тәуекелін басқару жүйесі дегеніміз - бір ... ... ... постулатына негізделген, екінші жағынан қоғамдағы несиелік қатынастардың ерекшелігіне, банк саясатының тәуекел саласындағы өзгешелігіне ... ... де ... ... Несиелік тәуекелділіктерді төмендету процесін жетілдіру жолдары
Қазақстандық банктердің ... ... ... сапасын айтарлықтай жоғары деп айтуға келмес, себебі мұндай көрсеткіштің бірқатар себеп-салдары бар. Қазақстандық екінші ... ... ... ... пайда болуының маңыздырақ себептерін тізіп өтейік.
* Банктердің ... ... ... жеткілікті негізделген және дұрыс бағаламауы, бұл қажетті ақпарттың толықсыздығымен, ... ... және сол ... ... ... ... статистикалық мәліметтердің жетіспеушілігі, кәсіпорын-қарызгер қызметінің экономикалық көрсеткіштерінің салыстырмалы базасының жоқтығымен және т.б. байланысы.
* Қарызгерлердің дағдарыс жағдайындағы экономиканың құрылымдық әлсіздіктері кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... несие тәуекелдерін басқару әдіснамасының және оның тәжірибеде жүзеге асуы үшін ұйымдық құрылымының жетілмегендігі.
* Банктердің шектелген кәсіпорындар санын несиелендіруі, яғни ... ... ... ... үлесі ғана. Қарыздың төмен сапасына байланысты банк ... ... ... және бір ... (байланысқан қарызгерлер тобына) деген тәуекел деңгейі жоғарылайды, әсіресе банктің ссудалық қоржынындағы несие тәуекелінің ... ... ... ... ... ... артуы, банк қызметінің пайдалылығы мен өнімділігінің, ссудалық операциялар ... мен таза ... ... ... Банк үшін ... ірі ... пайдасына қарыз беру шарттарын анықтау кезінде банк өзінің талаптарын қайта ... ал бұл өз ... ... тәуекелдері деңгейінің өсуіне алып келеді [28].
Қазақстандық банк қызметіндегі несие тәуекелінің нақты жоғары деңгейі банктер үшін де, ... ... ... нарығы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және бақылау Агенттігі үшін де несие тәуекелдерін басқару жүйесін ... ... ... ... ... қолдану механизмін жасақтау олар үшін белгі болып табылады.
Экономиканың нарықтық жағдайында коммерциялық банктердің негізгі қызметін жүзеге асыру барысында несие ... ... түсу ... бар ... ... сондықтан несиелік шектеу түсінігі банктің клиенттерге беретін несие өнімдерінің ең жоғарғы жиынтық өлшемі ретінде несие тәуекелін шектеудің өзара қарым-қатынасында қолданылады. ... ... бұл ... ... ... қарыз алушыға беретін несиесі бойынша несиелік қатынастың шекті деңгейі; екіншіден, қарыз алушының өз айналымында несиелік қаражаттарды пайдаланудың ең жоғарғы шегін ... ... ... шектеуін потенциалды несие келісімшартының интегральді тәуекелдерінің барлық факторларын талдағаннан кейін банк өзі ... Бұл жайт әр бір ... ... ... ... және ... ... адекватты есебін қоюы үшін тәуекел факторларының негізделген жүйесін қолданудың қажеттілігімен шартталады.
Жеке тәуекелдерді бағалаудың кешенді әдісін күшейту үшін банктерге міндетті түрде ... ... ... ... ... және ... ... біз жасақтаған қаржылық емес кәсіпорындарды несиелеу кезінде интегральді деңгейін бағалу үшін несиелік тәуекелдің факторлар жүйесін ұсыну ... ... ... ... ... ... құрылымдалған несиелік тәуекелдің факторлар жүйесін қолдана отырып, тәуекелдің әр бір жеке факторы бойынша тәуекелді талдау мен бағалау бағыттарының детализациясын аламыз. ... ... ... ... факторлар тобы бойынша несие тәуекелдерін бағалауды дұрыс жүргізу ғана банктің әр бір қарыз беру ... ... ... көмек көрсетуге болады.
Осылайша, негізінде талдаудың логикалық-дедуктивті әдісі жатқан біз ұсынып отырған ... ... ... ... несиелік талдау процесін жүйелендіруге және қаржылық емес кәсіпорындардың несие тәуекелінің жалпы деңгейі туралы кәсіби пікірді қалыптастыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... мақсаты потенциалды қарызгердің несие қабілеттілігі мен оған әсер ететін тәуекел факторлары арасындағы себепші тәуелділікті шығару қажеттілігі болып ... ... ... ... ... ... жобасы бойынша күтілетін шығындар деңгейінің соңғы бағасын алу ... ... ... ... емес ... ... ... өнімдерін беру үшін несиелік шектеу есебі моделімен бірге қолдану қажет.
НЕСИЕ ТӘУЕКЕЛІНІҢ ФАКТОРЛАР ЖҮЙЕСІ
Тәуекелдің негізгі факторлары
Тәуекелдің жеке факторлары
Борышкердің сыртқы ... ... ... ... ішкі ... ... ... тәуекелдер
Жобаның қаржылық тәуекелдері
Жобаны ұйымдастырудың тәуекелдері
Борышкердің төлем қабілетсіздігінің тәуекелдері
Борышкер мен банк ... ... ... ... тәуекелдері
Шектеу тәуекелдері
Қамтамасыз ету тәуекелдері
Сурет 16. Несие тәуекелінің факторлар жүйесі.
Жоғарыда аталып өткен несиелік шектеуді қою біздің келесі ... ... ... емес ... ... несие өнімдерін беру үшін несиелік шектеуді есептеу әдісінде көрініс тауып отыр.
Бұл ұсынылып отырған әдіс ... ... ... есебінің өлшемі екі түзетуші коэффициенттерді қолдану арқылы нақтыланады. ... ... ... ... ... мен ақша қаражаты айналымының динамикасын көрсететін мәліметтер сәйкестігі түсінігін алу үшін қолданылады. ... ... ... ... ... таза ... оның ... қызметінен түсетін ақша қаражаттарының болжамды кварталды ағымына деген қарым-қатынасын сипаттайтын көрсеткіштерді есептеу негізінде анықталады, яғни бұл банкке несиелік шектеуді есептеу ... ... ... ... ... ... ... береді. Екінші түзету коэффициентінің өлшемі ағымдағы өнімділік немесе тауарлық қордың ... ... ... ... ... яғни бұл ... ... шектеуді есептеу кезінде борышкердің төлем қабілеттілігі деңгейін ескеруге мүмкіндік береді.
Біз ұсынып отырған несиелік шектеуді есептеу әдісі ... бір ... ... ... ... үшін ... өнімдерін сұрайтын борышкерлердің қарызын өтеудің қосымша көздерін бағалау үшін қолданылуы ... ... ... ... ... борышкерге экспорттық келісімшартты орындау үшін берілген қарыз болуы мүмкін.
Несиелік шектеу есебін анықтау алгоритмі 17-суретте көрініп ... ... ... екі ... сатысы берілген:
* борышкердің негізгі қызметінен түсетін ақша қаражаттарының болжамды ағымын бағалау (Pp), бір күнтізбелік жылға тең несиелеу ... ақша ... ... ... көрсеткіштерін ескере отырып;
* борышкердің несиелік шектеу есебін анықтау (Plim), бір күнтізбелік жылға тең кезеңде.
Борышкердің негізгі қызметінен түсетін ақша ... ... ... ... ... ... ... ортакварталды есебі
Ақша қаражаттары ағымы өлшемінің өсуінің орташа қарқынының есебі
Ақша қаражаттарының келесі есептік ... ... ... ... ... ... ... есебін анықтау (Plim)
(2-кезең)
Қосымша түзету коэффициентінің есебі
Қаржылық емес кәсіпорындар үшін қосымша түзету коэффициентінің есебі
Ағымдағы өнімділік немесе тауарлық қордың айналымдық көрсеткіштерінің орташа ... ... ... ... бойынша қарыз сомасының және мерзімі өткен кредиторлық қарыздың есебі
Сурет 17. Несиелік шектеу ... ... ... ... ... несиелік шектеу есебінің мәні соңғы болып табылмайды. Ол ақша қаражаттарының банктің борышкерге бір күнтізбелік жылға бере алатын беріктік ... ... ... ... сәйкес түзету коэффициентін қолдану арқылы анықталған) ескере отырып тек шектік өлшемді көрсетеді.
Төмендету және болдырмау ... ... ... ... ... ... санын шығару үшін әр бір келісімшарттың жеке ... ... ... та, ... та ... жүргізу қажет. Борышкердің негізгі қызметінен түсетін ақша қаражаттарының өлшемін бағалаудың кешенді әдісін ... ... ... ... ... ... тәуекелінің мейлінше көп санын болдырмауға және борышкерлерді несиелеудегі потенциалды тәуекелдерді төмендетудің адекватты бағдарламасын жасақтауға мүмкіндік береді [29].
Сонымен ... екі ... ... ... деңгейлі банктерге өз несиелік тәуекелдерін төмендету бойынша процесті жетілдіруге мүмкіндік ... Бұл ... ... ... ... ... болу ... туындайтын потенциалды шығындар көлемін шектеу болып табылады. Ал бұл өз ... ... ... ... ... септігін тигізетініне күмән туғызбайды. Ендеше несие саясатының отандық тәжірибесіне несие тәуекелін төмендету ... ... ... ... ... ... бөлімде толығырақ талқылайтын боламыз.
3.3 Отандық банктердегі несиелік тәуекелділікті басқаруда шетелдік тәжірибе ... ... ... ... ... стратегиясы аясында банк қызметіне әр түрлі шетелдік несие тәуекелін басқарудың оны талдауға, бағалауға арналған және солардың қағидаларына негізделген бағдарламалық ... ... ... және ... қолдану қажеттігі туындап отыр. Шетел тәжірибесінде мұндай ... ... әр ... ... ішкі талаптарына сәйкес бейімделуден өтіп қана олардың несие тәуекелдерін басқару жүйесіне енеді, себебі әр банк несие ... ... ... өзінің жеке борышкерлер классификациясы жүйесін немесе оларға несие рейтингісін тағайындау жүйесін қолданады.
Сондықтан банктің несие тәуекелін басқару проблемасы - бұл ... ... - ... ... тікелей және жанама әсер ететін шаралар жүйесі басқару әдістерінің жиынтығы ретінде қаралғанда ... ... ие ... ... Бұл ... ... отандық банктер практикасында жанама әсер ету әдісіне жататын басқарудың жекелеген әдістері (ескерту, сақтандыру, тәуекелді ұстап ... ... ... ... ... ... әдістерді қолдану, оның негізін құрайтын тәуекелді ескерту әдісі белгілі дәрежеде ... ... ... ... ... оның ... ... алғы шарттарын жоюға мүмкіндік тудырады.
Дипломық жұмыста несиелік тәуекелді басқару қызметіндегі несиелік тәуекел-менеджментінің рөлі мен орнын анықтауға жасалған талдау нәтижелері бүгінгі ... ... ... несиелік тәуекел-менеджментінің негізгі теорияларының 90-жылдардың басынан бері қолданылып келетіндігін дәлелдеп берумен қатар, кейбір теориялық тұжырымдамалардың әлі де болса қолданылмай ... ... ... банктік секторының 2003-2009 жж. аралығындағы коммерциялық банктердің экономика салалары бойынша берген несиелер серпіні мен құрылымын 9- кестеден көре аламыз.
Кесте ... ... ... ... ... ... ... серпіні мен құрылымы.
Көрсеткіштер
2005ж.
2006ж.
2007ж.
2008ж.
2009ж.
2010ж.
Барлық несиелер
1 484, 0
2 592,1
4691,0
7 227, 5
7 390, 9
8 160,1
А/шаруашылығы
398,7
163,9
206,7
259,0
264,4
310
үлесі,%
26,9
6,3
4,4
3,6
3,6
3,8
Өнеркәсіп
289,6
437,7
521,8
709,6
711,5
1200
үлесі,%
19,5
16,9
11,1
9,8
9,6
14,7
Құрылыс
125,2
313,5
658,4
1 198,7
1 423,4
2 252,2
үлесі,%
8,4
12,1
14,0
16,6
19,3
27,6
Сауда
56,2
638,4
1087,8
1 554,7
1 643,1
2211,3
үлесі,%
3,8
24,6
23,2
21,5
22,3
27,1
Көлік
158,9
96,0
106,7
138,0
165, ... емес ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің 2005-2010 жылдарға арналған қаржылық есептерінің сандық мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
2010 жылғы жағдай бойынша екінші деңгейдегі банктердің несие қоржынындағы ... ... 79,6% ... 8 160,1 ... ... ... Бұл ретте экономикадағы несиелер үш салада шоғырланған: сауда - 27,1%, ... - 27,6% және ... емес сала - 20,5%. Банк ... өсу серпіні өз кезегінде банк жүйесіндегі тәуекел деңгейін арттырып, несиелік қоржынның сапасын төмендетуге әсер етуде (17-сурет).
%
%
Ескертпе: Екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
Сурет 18. ҚР-ң несиелік қоржын сапасының серпіні.
Көріп отырғанымыздай несиелік қоржынның сапасы 2004 ... ... ... ... ... байқалады, оны несиелік қоржында күмәнді несиелердің өсуінен байқауға болады, айталық жылдың басында күмәнді несиелердің үлесі 2004 жылы 37,2 %-дан 2009 жылы 52,6 %-ға ... ... ... ... үлесі 2004 жылы 61,7 %-дан 2009 жылы 43%-ға төмендеді, бұл жерде үмітсіз ... ... 2004 жылы 2,1 %-дан 4,4 %-ға ... ... отыр ... ... несиелік қоржынның сапасының нашарлауына 2004 жылдан бастап, қолданыла бастаған 2002 жылы 16 қарашадағы №465 қаулысымен бекітілген ... ... ... ... талаптардың күшейюі ықпал етсе, екіншіден, банктердің кепілсіз шартпен несиелеу көлемін өсіруге ынталы болуы да әсер ... ... бұл ... ... ... ... несиелік тәуекелдің деңгейін сипаттайды.
Халықаралық банктік тәжірибеде банктердің несиелік қоржындарындағы проблемалық ... ... 5-6% ... аспайтын болса, ал біздің банктеріміздің несиелік қоржынындағы олардың үлесі бүгінгі күні 47,4% немесе 10 есе жоғары көрсеткішке ие. ... ... тек қана ... ... емес, банк иелерін ойландырып, тиімді шешім қабылдауды қажет етеді ... ... ... ... бағалауды әртүрлі әдістер қолданылады: банк қызметкерлерінің клиент туралы ойына және жеке тәжірибесіне негізделген субъективті ... ... ... ... ... құрылған автоматтандырылған бағалау жүйелеріне дейін. Әр несиелік ұйым қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауда қай ... ... ... өзі ... ... ... ойымызша, математикалық үлгілерге негізделген жүйелер сенімді және тиімді болып табылады. Бұған әлемдік тәжірибе дәлел бола ... ... ... қолданатын несиелік тәуекелді бағалаудың прогрессивті үлгілерінің бірі болып табылады.
Скоринг математикалық және статистикалық әдістерді бизнесте ... ... ... ... ... ... бұл ... клиенттердің несиелік тарихы негізінде потенциалды қарыз алушының ... ... ... ... ... жоғары екенін анықтауда көмек беретін математикалық немесе статистикалық үлгі ... ... жеке ... және ... ... ... несиелік қабілетін бағалауда қолданылады, себебі ірі бизнес өкілдері болатын банк клиенттерін берілген үлгі ... және деп ... ... ... ... тиімді болып табылмайды.
Скоринг үлгісі клиенттің сенімділігі немесе сенімсіздігімен тығыз байланысты сипаттамаларды анықтайды. Банктер осы қарыз алушының несиені қайтара ма әлде жоқ па ... ... ... ... белгілі болғаны дәл осы жастағы, сондай мамандықпен, тура сондай білім деңгейі бар, асырауында осынша адамы бар ... ... ... ... Сондықтан банк мұндай адамдарға несие бермейді.
ХХ ғасырдың 90 жылдарында банк тәуекелін бақылау тәуекелді өлшеу және ... ... ... ... ... ... үлкен өзгерістерге ұшырады. Осының ішіндегі маңызды бір ноу-хау банк қызметіндегі тәуекелді өлшеудің жаңа әдіснамасы болды, ол VaR (Value at Risk - ... ... құн) деп ... VaR-ды ... ... ... ... комитеті қаржы нарығындағы конъюнктураның жағымсыз жаққа өзгеруі нәтижесінде пайда болатын әлеуетті шығындар ... ... үшін ... ... ... мәні - ол ... ... тәуекелінің көлемін өлшеуге, капиталдың жалпы табысындағы әр несиенің үлесін көрсетуге, банктің несие қоржынындағы әр жекелеген позицияны тәуекелдіктен қорғауын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... VaR әдіснамасының көп қолданылатын терминдерінің тізімі берілген [32].
Кесте 18
VaR методолгиясының ... ... және оның ... ... ... ... ... астындағы немесе тәуекел құны)
Loss distribution (залалды бөлу)
Confidence Level (сенім интервалы)
Economic capital (экономикалық капитал)
Holding period (позицияны ұстау кезеңі)
Unexpected losses ... ... to defoult ... ... ... severity ... тереңдігі)
Credit Migration (несие миграциясы)
Белгілі бір мерзім ішінде ... ... ... ... ең ... ... ... бойынша залалды бөлу.
Қоржын бойынша немесе кейде инвестициялық позиция белгілі көлемінен аспау мүмкіндігі.
Несие қоржынын ұстап тұруға қажетті капитал.
Несие қоржыны ... ... ... ... ... ... кезеңі).
Шығынның мөлшері.
Дефолтқа жету мүмкіндігі (банкротқа ұшырау).
Дефолт жағдайында күтілетін залалдың мөлшерін өлшейтін элемент.
Несие рейтингісінің өзгеру ... ... ... ... күні ... ... ... мен бағалау үшін әлемдегі ірі банкілерде VaR әдіснамасының мынадай моделдері қолданылады: Credit Metrics; Credit Risk+; Partfolio Manager; Credit Partfolio View; ... ... ... ... ... ... ... несие қабілеттілігінің төмендегені туралы ақпаратты уақытында береді, ... ... ... ... ... ... ... болатын дефолт туралы ескертеді [32].
Қорыта айтқанда, әлемдегі аса ірі банктерде мұндай әдіснамалар үлкен ... ие. Бұл ... құны ... ... оны тек ірі ... ғана ала ... Сондай-ақ, бұл жүйелерді бізде дамытудың тағы бір қиыншылығы - қарыз алушылар туралы ... ... ... ... біздің алдыңғы қатардағы банктерімізде осындай математикалық үлгілерді ... ... ... ... ... ... ... жасау мүмкіндіктері бар, мұндай үлгілерді енгізу олардың несиелік тәуекелдерінің деңгейін айтарлықтай төмендетеді.
әдістеме және банктердің "EGAR ... ... ... ... ... ... жасақталған RAROC әдіснамасының қазақстандық тәжірибеде қолданылуы олардың қызметін жақсартуға септігін ... ... ... ішкі жүйесінің бар болуы банктердегі несие тәуекелін минимизациялау мақсатында RAROC ... ... ... ... ... ... шарт болып табылады. Бұл банктердің борышкерлердің несие тәуекелдері деңгейін бағалаудың жеке моделін жетілдірудің және оларға негізделген несие ... ... ... тағы да бір рет ... отыр. Банктерде мұндай модельдердің тек бар болған кезінде ғана несие ... ... ... ... құру ... болады.
RAROC көрсеткішін қолдану банктер үшін несие тәуекелінің қабылдауға болатын деңгейін ... үшін ... бола ... де ... ... ... CAR ... өлшемін, оның әр бір борышкерге деген бөлшегін біле тұра, шығындарды бөлу қисығы арқылы тәуекелді ескере отырып әр бір ... ... ... анықтауға болады. Бұл үшін EGAR CreditRisk-те Saddle point формуласына ... ... ... ... ... Бұл талданып жатқан несие қоржынындағы мейлінше тәуекелді ... ... ... ... тәуекел-менеджері үшін бағалы CAR-дің адекватты бөлінуін алуға көмек береді. EGAR CreditRisk қолданатын CAR үлесін бөлу әдістемесі басқа борышкерлер тәуекелі ... ... кез ... жаңа ... өнімінің іс-әрекетін модельдеуге мүмкіндік береді.
Осылайша, банктің несие ... жаңа ... ... ... тәуекел-менеджері банктің несие саясаты аясында бекітілген көрсеткішін сақтап қалу үшін жаңа борышкерді несиелеу шегінің өлшемі, пайыздық ... ... ... несие келісім шартының құрылымы бойынша негізделген ұсыныс бере ... ... ... өнімін талдау оның қазақстандық банктер тәжірибесіне банк қарыздарын бағалаудың ішкі модельдерімен кіріккен өнім ... ... ... ... қорытынды жасауға көмегін тигізді деп ойлаймын.
әдістемесінің қазақстандық банктерде қолдану үшін оны ... ... ... ... ... ... ойымызшы, борышкердің орта жылдық дефолт ықтималдылығын іргелі ... ... ... VaR несиелік есептеудің ұқсас әдісі болып табылады. моделінде борышкердің орта жылдық дефолт ... ... ... ... ... үшін оң ... ... табылатын макроэкономикалық факторлар да ескеріледі.
Сәйкесінше, қазақстандық банктер тәжірибесіне EGAR ... ... ... өнімін енгізу банк қызметіне несие тәуекелдерін минимизациялаудың кешенді әдісін пайдалану салдарынан туындайтын жағымды әсерлері бар артықшылықтар алып ... Бұл ... ... ... пайда болу ықтималдылығын төмендетуге (тәуекелді болдырмауға, шектеуге, диверсификациялауға) және ... ... ... ... ... ... ... аударуға, жұтуға) бағытталған. Бұл банктерге күтіліп отырған шығындарды минимизациялауға және несие тәуекелдері салдарынан туындаған ... ... ... ақша қаражаттар қорын құруға мүмкіндік береді. Соның ішіндегі негізгі артықшылықтарды келесідей белгілеп өтуге болады:
* болатын нәтижелердің дұрыстығын ... үшін ... ... ... және ... ... ... қолдану мүмкіндігі;
* тәуекелді болдырмау әдісін қолданудың тиімділігін жоғарылату, әсіресе, банк арсеналындағы оларды талдау және бағалау көрсеткіштерінің ... ... ... тәуекелдерінің пайда болу ықтималдылығын төмендету;
* осы саладағы халықаралық тәжірибеге сай борышкердің несие рейтингін анықтау;
* ... ... жаңа ... қарыздың формасында берілген параметрлерін модельдей алу мүмкіндігі, бұл ... ... ... ... ... ... алуға көмек береді;
* жоғары тәуекелі бар борышкерлерді уақтылы анықтау және тәуекелді төмендету бойынша несие шартының адекватты параметрлері мен қосымша ... ... ... ... бағалаудың дұрыстығын жоғарылату мүмкіндігі, бұл қор мен пайыздық қойылым өлшемін анықтауға көмек береді;
* күтілмеген шығындарды өтеу үшін меншік ... ... ... ... ... борышкердің немесе олардың тобының күтілмеген шығындарын өтеуге арналған ... ... ... ... мүмкіндігі [33].
Сонымен, осы бөлімде қарастырылған шетел әдістемесінің кейбір элементтерін енгізу және бейімдеу несие тәуекелі минимизациясын басқаруды ... ... ... тигізеді деген үміттеміз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі заманға сай банктердің жүзеге асырып жатқан несие саясаты мен несиелік ... ... ... ... жүргізілген зерттеу мынадай тұжырымдар мен ұсыныстар жасауға ... ... ... ... ... ... зерттей келе, жалпы, әлемдік экономикалық ғылымда несиені зерттеу екі негізгі бағыт бойынша ... ... ... натуралистік және капитал құрушы бағыттары бойынша. Айта кететін жайт, нақты уақытта батыс экономистерінің еңбектерінде несиені зерттеу ... ... ... қатынастардың мәндік қасиетін емес, олардың банктік тәжірибедегі қызмет ету ерекшеліктерін қозғайды, яғни олар негізінен қолданбалы сипатқа ие ... ... ... ... ... ... сай ... тиімді дамуын қамтамасыз ететін несие түрлерін, несиелеу принциптері мен шарттарын, несие беру және қайтару әдістері мен ... және ... ... ... ... қамтитын экономикалық саясаттың бір бөлігі болып табылады. Екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... ... тығыз өзара қарым-қатынаста болады, яғни ол әрдайым кеңейіп отыратын және сапалы түрде өзгеріп отыратын клиенттер ортасы. Соған сәйкес банктік несиелеу де ... ... ... жаңа ... ... ... енгізіліп отырады. Сонымен, нарықтық экономикаға сай қазіргі несиелік саясатқа мынадай анықтама беруге болады: экономиканың тиімді дамуын қамтамасыз ететін несие ... ... ... мен шарттарын, несие беру және қайтару әдістері мен тәсілдерін және ... ... ... элементтерін қамтитын экономикалық саясаттың бір бөлігі болып табылады.
* Акционерлік қоғамы ... ... ... ... және құрылымы мен қаржылық жағдайын қарастырып, несие портфелін талдай келе несие түрлерін белгілеп, несиелеу процесінің қалай орындалатынын ... ашып ... ... бірге банктің болашаққа арналған стратегиялық жоспарының негізгі басымдылықтарын ... ... ... - бұл ... ... ... ... бойынша жіктелген құрылымы мен сапасының сипаттамасы. Осындай критериилердің бірі болып, шетелдік және отандық тәжірибеде қолданылатын несие тәуекелінің ... ... ... ... ... ... сапасы анықталады. Несие портфелінің сапасын талдау мен бағалау, банк менеджерлеріне оның ссудалық операцияларын басқаруға мүмкіндік береді.
АҚ-ының несие портфелін басқаруда ... ... ... ... жеке ... ... ... бағалау критерииін таңдау;
* ссудалардың негізгі топтарын, олармен байланысты тәуекел пайызын көрсетуімен анықтау;
* банктен берілген әр ссуданы ... ... ... ... ... портфелінің құрылымын анықтау;
* несие портфелінің сапасын бүтіндей ... ... ... ... ... ... әсер ететін факторларды талдау;
* банк несие портфелінің тәуекелге ортақ резервтік қор сомасын анықтау;
несие портфелінің сапасын жақсарту мақсатында шаралар ұйымдастыру.
* Банк ... ... ... ... ... оның ... түрлерін атап айту маңызды: жеке несие тәуекелінің факторлары: жеке тұлғаға несие беру кезіндегі несие тәуекелінің факторлары; заңды тұлғаларға ... беру ... ... ... факторлары; банк несие тәуекелінің жиынтық факторлары; банк несие қоржыны тәуекелдігі факторлары.
* Тәжірибе көрсеткеніндей, көптеген банкілерде несиені қайтаруды ... ету ... ... ... ие болып тұрғанымен, әлі де несиелік тәуекелді басқару жүйесін құруға онша мән берілмейді. ... ... ... несие тәуекелін басқару жүйесін өзгертудің негізгі бағыттары ретінде төмендегі ... ... жөн. Бұл ... ... ... ... жүйесін жетілдіре түседі:
* отандық банк тәжірибесіне халықаралық несие беру тәжірибесін кіргізіп, бейімделу;
* ... ... ... ... ... ... ... шегін және банктің несие тәуекелінің өзгешелігін есепке ала отырып құру;
* ... ... ... ... ету ... ... жеделдігі, ақылы, қаржының мақсатты бағытқа берілуін қамтамасыз ету);
* банк қызметі рыногының сұранысына сәйкес несие берудің жаңа ... ... ... бұл ... несие беруші банктің және несие алушының мүддесі есепке алынуы тиіс;
* несие тәуекелдігі басқару құрылымын өзгеру және несие ... ... банк ... ... ... функциясын банк тарапынан күшейту.
* Қазіргі кезде банк ... ... ... ... және ... ... ... кірген жаңалықтар әсерінен үлкен өзгерістерге ұшырады. Осының ішіндегі маңызды бір ноу-хау банк ... ... ... жаңа ... ... ол VaR (Value at Risk - тәуекел ... құн) деп ... VaR-ды ... ... ... Базель комитеті қаржы нарығындағы конъюнктураның жағымсыз жаққа өзгеруі нәтижесінде ... ... ... шығындар тәуекелін бағалау үшін кіргізді. VaR әдіснамасының негізгі мәні - ол инвесторларға ... ... ... ... ... ... табысындағы әр несиенің үлесін көрсетуге, банктің несие қоржынындағы әр жекелеген позицияны тәуекелдіктен қорғауын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... әдістеме және банктердің "EGAR CreditRisk" несие тәуекелін ... ... ... ... RAROC ... ... ... қолданылуы олардың қызметін жақсартуға септігін тигізеді.
6. Тәуекелдік жағдайдың туындау мүмкіндігін математикалық ықтималдық теориясы әдістерінің көмегімен анықтауға ... ... ... өлшеудің бірін бірі толықтыратын үш әдісін бөліп айтуға болады. Тура ... ... Ол ... ... және оның ... ... барлық сценарийлер туралы сенімді ақпарат болғанда пайдалануға оңтайлы деп есептеледі. Жақындатылған ықтималдық әдіс. Кейбір себептермен ... ... ... үшін ... ... шамасын анықтау мүмкін болмаған жағдайда бұл көптеген жағдайды есептеуді сапалы түрде ... ... ... ... ... ... да өзін өзі ... Жанама (сапалы) әдіс. Егер дәл ықтималдық әдістер практикалық түрде мүмкін болмаса, тәуекелді сандық ... қол ... ... ... Бұл ... аталған тәуекелді жанама сипаттайтын және практика жүзінде қолдануға қол жетімді басқа көрсеткіштермен шектелу дұрыс ... ... әдіс бар ... ... баға бергенімен, біраз жағдайларда ол бірден-бір мүмкін әдіс саналады. Қарастырылған экономикалық - ... ... ... ... ықтималдығын көрсетеді және несие бойынша шығын немесе банкроттық статистика туралы ақпарат болған кезде пайдаланылады.
Дипломдық жұмыстағы осындай ғылыми ... ... ... мен ұсыныстар, автордың ойынша банктердің несиелік тәуекелдерін қазіргі заманға сай басқару ... ... ... теориялық, әдістемелік және тәжірибелік алғышарттарын жасауға бағытталған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Деньги. Кредит. Банки. Учебник / Г.И. Кравцова, Г.С. ... Е.И. ... и др.; Под ред. Г.И. ... - ... ... ... Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. М., 1997. с. 112
* Рикардо Д., Смит А., Кейнс Дж. ... ... ... ... М., ... ... Й. Теория экономического развития.-Москва: Прогрес, экон., -1982. - 401 ... ... С.Л. ... по ... К. ... М., ... ... С.А. Теоретические основы формирования кредитной политики коммерческих банков // Управление общественными и экономическими ... - 2010. - № 2.
* ... Г.С. ... ... ... ... М.: ИКЦ , 1997. 464 с.
* Ендронова В.Н., Хасаянов С.Ю. ... ... и ... российских коммерческих банков в области кредитования // Финансы и кредит. 2002. №3 (93). С. ... ... Л.В. ... ... ... региональных коммерческих банков // Экономические науки. 2008. №1 (38). ... ... К.Б. Ақша және ... Оқу құралы. Алматы "Қазақ университеті". 2006. 61-65 б.
* Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, ... ... ... ... 2005. 64-69 ... Қазақстан Республикасының Банктер және банк қызметі туралы 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444 Заңы ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155 Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... мен ... ... Центркредит Банкінің жылдар бойынша қаржылық нәтижелері http://www.centercredit.kz/
* Основными направлениями ... БЦК ... ... ... розничным клиентам и предприятиям малого и среднего бизнеса. http://prodengi.kz/cat/bank/14/bank_centrkredit
* Интернет банкинг: удобство управления своими личными счетами http://apps.centercredit.kz/version.html
* ... ... лиц ... ... ... ... за ... http://www.kurstenge.kz/news/show/341
* Болашақтың іргесін бірге қалаймыз: Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы / Н. Ә. Назарбаев // ... ... - 2011. - 29 ... - Б. 1-3.
* Финансово-банковская статистика: учеб. пособие / Н. Н. Климова ; М-во ... и ... РК, ... свобод. ун-т. - У-Ка : [s. n.], 2008. - 192. - ... с. ... ... ... ... РК по статистике // www.stat.kz
* Екінші деңгейлі банктердің 2005-2010 жылдарға арналған қаржылық ... ... ... ... дело / Под ред. ... В.И. М., 1995.
* Мақыш С.Б. Коммерциялық банктің активі мен пассивін басқарудың теориялық тұжырымдамалары // Экономика, ... және ... беру ... жаңа үрдістер: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Алматы: Халықаралық бизнес университеті, 2007. - 155-158 б.
* Мақыш С.Б. Қоржындық несиелік ... ... - ... ... ... басқару құралы // Ізденістер, нәтижелер / Қазақ ұлттық аграрлық университеті. - 2008. №1.- 224-229 б.
* Мақыш С.Б. ... ... пен ... ... басқару арқылы өтімділікті қамтамасыз ету әдістері // Аль-Пари. - 2008. - №1-2 (53-54). - 78-81 ... ... А.С. ... тәуекел-менеджментінің банк несиелік портфелінің сапасын арттыруға ықпалы (Қазақстан Республикасы екінші деңгейдегі банктер ... ... // . - 2009. - №2. - 101-104 ... ... С.Н. Факторы, влияющие на оценку кредитного риска // Банки Казахстана, 2009, № 12.
* Нуртазина А.С. ... ... ... ... жүйесі // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі: Халықаралық ғылыми - ... ... ... - ... Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2007.- 1 бөлім. - 248-253 бб.
* Нуртазина А.С. Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... // ... хабаршысы. - 2008. №2 (62).238-242.
* Нуртазина А.С. ... ... ... ... ... және төмендетудің тиімді әдісі// Әлемдік қаржылық дағдарыс салдарынан арылу және Қазақстан ... даму ... ... ғылыми - тәжірибелік конференция материалдары. - Астана: Қазақ ... ... және ... ... ... 2009.- 2 бөлім. - 285-290 бб.
* Нуртазина А.С. VaR әдіснамасы ... ... ... ... өлшеу// . - 2009. - №2. - 101-104 бб.
* Абуова С.Н. Основные методы снижения кредитных ... ... ... ... ... . ... КазНПУ им.Абая, 11 декабря 2009 г.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Екінші деңгейлі банктердің несие саясатының қызметін бағалау мен талдау56 бет
Екінші деңгейлі банктердің несиелік саясатын талдау және негізгі көрсеткіштерін бағалау. Өндірістік практикадан есеп48 бет
"АТФ Банкі" АҚ-ның тартылған қаражаттарын талдау және бағалау61 бет
Екінші деңгейлі банктердің несие саясаты58 бет
Қазақстандағы банк жүйесінің қазіргі жағдайы37 бет
Қаржы нарығындағы ЕДБ ролін арттыру бағыттары64 бет
ҚР-ғы екінші деңгейлі банк «Банк ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының несиелік саясатын талдау, оның мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, несиелік тәуекелді тиімді басқару жүйесін дамыту және жетілдіру жолдарын ұсыну95 бет
«Екінші деңгейлі банктер қызметтеріне бақылау және қадағалау»66 бет
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
Екiншi деңгейдегi банктердiң кiрiстерi67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь