Өнеркәсіптік кәсіпорындардың бәсеке қәбілеттілігін арттыр

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
I.Өнеркәсіптік кәсіпорындардың бәсеке қәбілеттілігін арттырудың теориялық мәселелері

1.1Кондитер кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігін арттырудың қазіргі кезеңдегі тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1.2Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11

1.3Кондитерлік кәсіпорындарының бәсекеге икемділігін
бағалау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

II.«ИП Пашаева» кондитер цехының техникалық.экономикалық көрсеткіштерін талдау.

2.1 «ИП Пашаева» кондитер фабрикасының экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

2.2 Қазақстан Республикасындағы кондитер нарығының бәсекелестік қәбілеттілігінің нарықтық экономикадағы алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ..50

III.бөлім Нарықтық экономикада «ИП Пашаева» кондитер цехының бәсекелестік қәбілеттін арттыру жолдары.
3.1«ИП Пашаева» кондитер цехының бәсекелестік қәбілеттін арттыруда өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің экономикалық параметрлерін жақсарту ... ... ... ... ... ..67


3.2 «ИП Пашаева» кондитер цехының бәсекелестікті жоғарылату мақсатында өнім ассортиментін кеңейту және өндірістік қуаттылықты пайдалануды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .78


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..82

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..84
Қазақстан Республикасы экономикалық даму кезеңінің жаңа белесіне аяқ басты.Нарықтық талаптардың ерекшеліктерін ескере отырып,мемлекеттің ішлі экономикалық мұмкіндіктері мен өндірістік ахуалын одан ары жақсарту мақсатында жаңа бағыттар белгіленуде.Өндірісті жаңаша құрудың,шығарылатын өнімдердің сұранысын арттырудың маңыздылығы да артуда.Мемлекеттің экономикалық тұрақтылығын қалыптастырудың негізгі бағыты ішкі өндірісті өркендету екені белгілі.Бұл тұрғыда,өнім өндеудің түпкі кезеңіне дейінгі жұмыстарды қамтитын өндірістік кәсіпорындарға деген жауапкершілік те ұлғая түспек.Осы тектес кәсіпорындардың қатарына тамақ өнеркәсібіндегі кондитерлік өнімдерді өңдеумен айналысатын өндіріс орындарын жатқызуға болады.
1. Қазақстан Респу6ликасының еңбек туралы заңы. Алматы «Іргетас»,2009 ж.
2. Н.Ә. Назар6аев «Қазақстанның егемендi мемелекет ретінде қалыптасуы жане дамуының стратегиясы». Алматы. Дауір 2010Ж.
3. Н.Ә. Назарбаев «Казахстан-2030» Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы. 1 казан 2007 ж.
4. Акбердин Р. З., Стерлигова А.Н., Федотова М.А. Экокомика организации: учебное пособие. Часть 1. М:ГУУ 2008 г
5. Безруких П.С., Кашаев А.Н. Учет затрат и калькулирование в промышленности (вопросы теории, методологии и организа¬ции). - М: Финансы и статистика. 2006
6. Богатин Ю.В., Швандар В.А. Оценка эффективности бизне¬са и инвестиции. - М: Финансы, 2010
7. Бусигин А.В. Предпринимательство. Учебник для вузов. - М: Дело, 2011 г
8. Виноградов Е. Экономика в задачах. М.: Начало-пресс, 2010 т:
9. Гончарук В.А. Развитие предприятия. М.: Дело, 2013 г
10. Грузинов В.П. и др. Экономика в задачах. М.: Банки и 6ир¬жи, ЮНИТИ, 2013
11. Дауренбекова А Н. Қазақстан өнеркәсібінің индустриялық деңгейін көтерудiң экономикалық механизмі: монография. Алматы: Экономика, 2008
12. Долан Э.Дж., Кэмпбелл, Брю Стенли Л. Экономикс: При¬нципы, проблемы и политика. В 2т / пер. с англ. - М: Республика, 2009
        
        Мазмұны.
Кіріспе................................................................................................2
I.Өнеркәсіптік кәсіпорындардың бәсеке қәбілеттілігін арттырудың теориялық мәселелері
1.1Кондитер кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігін арттырудың қазіргі ... ... ... ... әсер ... ... кәсіпорындарының бәсекеге икемділігін
бағалау ерекшеліктері..........................................................................19
II. кондитер цехының техникалық-экономикалық көрсеткіштерін талдау.
2.1 кондитер фабрикасының ... ... ...
2.2 ... ... ... нарығының бәсекелестік қәбілеттілігінің нарықтық экономикадағы алатын орны..................................50
III-бөлім Нарықтық экономикада кондитер цехының бәсекелестік қәбілеттін ... ... ... ... бәсекелестік қәбілеттін арттыруда өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің экономикалық параметрлерін жақсарту......................67
3.2 ... ... ... ... мақсатында өнім ассортиментін кеңейту және өндірістік қуаттылықты пайдалануды жетілдіру.............................................................................................78
Қорытынды..........................................................................................82
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі..............................................................84
Кіріспе.
Қазақстан Республикасы ... даму ... жаңа ... аяқ ... талаптардың ерекшеліктерін ескере отырып,мемлекеттің ішлі экономикалық мұмкіндіктері мен өндірістік ... одан ары ... ... жаңа ... ... жаңаша құрудың,шығарылатын өнімдердің сұранысын арттырудың маңыздылығы да артуда.Мемлекеттің экономикалық тұрақтылығын қалыптастырудың ... ... ішкі ... ... екені белгілі.Бұл тұрғыда,өнім өндеудің түпкі кезеңіне дейінгі жұмыстарды қамтитын өндірістік ... ... ... те ұлғая түспек.Осы тектес кәсіпорындардың қатарына ... ... ... ... ... ... ... орындарын жатқызуға болады.Аталған саланың ел экономикасындағы маңызы оның ішкі ... ... ... ... ... ... олардың сыртқы өндірушілерге тәуелділігін төмендетуге,бәсекеге қәбілетті өнімдер шығару арқылы мемлекеттің нарықтағы беделін арттыруға көрініс табады. Мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ішкі ... ... екені белгілі. Индустриалды-инновациялық даму бағдарламасының негізгі міндеттері: ғылыми көлемді және жоғары технологиялық экспортты өндірістердің құрылуына жағдай жасау; жоғары ... ... ... мен ... ... сай ... ... деңгейін диверсификациялау инновациялык үрдістермен бірігіп, әлемдік шаруашылық жүйесіне интеграциялау.
Қазіргі заманғы кәсіпорындар ... ... ... нығайту үшін әлемдік нарықтың жоғарылап келе жатқан талаптары, тұтынушылық сұраныстың дифференциялануы, инновациялық айналымдардың азаю қажеттілігі және ... ... ... енгізу мәселелерімен бетпе-бет кездесуде.
Әйтсе де, ғаламдық даму ... ... ... ... бар ... ... ... Тынымсыз ізденіс пен нәтижелі іс-әрекетті арқау еткен әлемдік нарык өндірушілері барынша жаңа нарықтарды ... ... ... ... ... ... Нарықтың бұл қатал шарты отандық өнім өндірушілердің бәсекелік кауқарын нығайтуды, кәсіпорындардың бәсекелік ... ... ... ... ... ішкі және ... нарықтарда сұранысы жоғары өнім өндіруге тиімді әсері бар ... ... ... ... Бұл ... Республика Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында айтылғандай: .
Диплом жұмысының теориялық және әдістемелік негізін кәсіпорынның бәсекеге ... ... ... бойынша отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері, монографиялары, оқулыктары мен оқу құралдары, мерзімді баспасөздегі мәліметтер мен ақпатраттар, сондай-ақ арнайы заңдар, заңнамалық ... ... ... мен ... ... ... мен Үкіметінің бұйрықтары, қаулылары мен жарлықтары, ҚР-сы статистикалық агенттігінің мәліметтері жылдық есептемелік кұжаттары құрайды.
Диплом жұмысының ... ... үш ... ... мен пайдалынылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Диплом жұмысының кіріспесінде тақырыптың өзектілігі, мақсаты, зерттеу объектісі, теориялык және әдістемелік ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігінін теориялык жақтары, қазіргі нарыктық экономикадағы орны қарастырылған.
Ал, екінші бөлімінде кондитер цехының қызметіне өндірістік-шаруашылық және сол ... ... ... ... талдау жасалады. Яғни, сол кәсіпорын қаншалықты бәсекеге кабілетті екендігі және қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... өнімнің бәсекеге қабілеттілігіне қол жеткізу жолдарына арналған тәжірейбелік ұсыныстар қарастырылған.
I. ӨНЕРКӘСІПТІК КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ... ... ... Өнеркәсіптік кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арт - тырудың қазіргі кезеңдегі тәсілдері
Бәсеке негізгі ... ... ең ... әрі ... ... - ... санат болып табылады. Бәсекемен ұйымның бәсекелік жайғасымы, бәсекелестік стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... байланысты. Осы ұғымдардың арасында белгілі себеп-салдары бар өзара байланыс орнаған. Ұйымның нарық жағдайындағы бәсекелестік теориясы мен ... осы ... ... ... ... ... ... қарсы саясат саласындағы қазіргі заңнама ережелерінде дәстүрлі нарық экономикалы мемлекеттер нарықтың белгіленген бәсекелі ортасын қамтамасыз ете отырып, оны реттеуге ... Ең ... ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге ынталандырушы функция да берілген болатын. Басқаша айтқанда бәсеке өндірісті және тауар массасының сапасын дамыту, жетілдіру ... ... ... ... ... ұғымды сан қырынан қарастыруға болады, сондықтан ол әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... бәсекені нарықтың міндетті атрибуты деп білді. Мәселен, А. Смит бәсекені нарықтық тепе-теңдікті, тиімділікті, нарықтық экономиканың барабарлығы мен ... ... ... қамтамасыз ететін нарықтың салыстырады [7]. Д. Риккардоның ... ... ... өндіруге ықпал етеді. Дж. С. Милльдің пікірінше бәсеке болып табылады. Сөйтіп, экономист-классиктер кемеліне жеткен ... ... ... ... [7-8]. ... мектептің өкілдері классикалық бәсеке теориясын дамыта келе кемеліне жетпеген бәсекенің моделін ... А. ... [9] ... және ... ... пен ... ... заңдарын қолданудың көмегімен нарықта тепе-теңдіктің өздігінен орнау механизмін толықтырады. Ф. Найт [10] ... ... ... көп және олар ... ... ... ретінде қарастырды. Ол сондай-ақ бәсеке - жеке тұлғалардың басқа жеке тұлғалармен ... ... ... ... ... ішінен ең жақсысын таңдау бостандығы деп атап өтті. И. Шумпетер, бәсекені экономикалық өсу жағынан ... ... ... ... жаңа тауарлармен, технологиялармен, қажеттілікті қамтамасыз ету көздерімен, ұйымдардың түрлерімен бақталастығы деген пікірді ұсынды [8-10].
Бәсекені ғылыми зерттеудің дербес санаты ретінде ... ... ... ... ... ... атрибуты бар нарықтық экономиканың идеологы деп санауға болады. Ол ... ... ... ... ... ... яғни нарыққа еркін кіріп, шыға алатын көп тәуелсіз сатушылар мен сатып алушылар жұмыс істейтін таза бәсекелі нарық ретінде қарастырды. Тек осы ... ғана жеке ... жеке бас ... ... күшті энергия сақталады.
Сондықтан бәсеке экономикадағы ең басты реттеуші элемент болып табылады. Бәсеке неғұрлым қарқынды болса, тұтынушыға ... ... ... ... ... ретінде белгілі, яғни нарықта жұмыс істейтін тұлға өзіне пайда таба отырып, нарыққа ... ... ... ... ... ғана ... барлық мүшелері пайда табады деген принцип туындайды. Басқаша айтқанда, егер қоғамның барлық мүшелері жеңіске жетсе қоғам ... және бір топ адам ... ... ... ... ... осының салдарынан азайса, бұл жағдайда байлық молаймайды.
Сөйтіп, XX ... ... ... ... ... ... олигополиялық бәсеке және таза монополия деп аталатын төрт модельде ... ... ... мәні мен оны ... ... күш ... ... түсінік қалыптасты.
1990-шы жылдары бәсекенің мүлдем басқа анықтамасына негізделген теориялық тұжырымдамалар пайда болды. Бұған шаруашылық ... ... бір ... жету ... ... ... ... бетпе-бет келуін білдіретін экономикалық құбылыс ретіндегі бәсеке мәнінің өзгеруі себеп болды.
Бұрын тұрақты болған салалар күрт ... жаңа ... ... ... орай ... қайта құрылады, ал фирманың келешектегі дамуы бүгінгі күннің өлшемімен емес алдағы уақыттың ... ... ... болады. Г. Хэмел мен К. К. Прахалад бұл жағдайды интеллектуалдық көшбасшылық деп ... [11]. ... ... ... ... және ... ... айтарлықтай үлес қосты [12-20]. Бұған Қазақстанда шаруашылық жүргізу жағдайларының түбегейлі өзгеруі мен оның әлемдік интеграциялық процестерге қатысуы себеп ... ... ... пайда болып дамитын жерде пайда болатын бәсекелестік артықшылықтар тығыз байланысты. Бәсекелестік артықшылықтар ұйымның экономикалық көрсеткіштерімен (қосымша пайда, жоғары ... ... ... сату көлемі) өлшеуге болатын қызметінің техникалық, ұйымдастыру саласындағы бәсекелестерге үстемдік жасау арқылы білінеді. Бизнес практикасында бәсекелестік артықшылықтар кәсіпкерлік қызметтің ... ... әрі оның ... ... ... табылады.
Бәсекелестік артықшылықтың негізін Д. Рикардо қалады, ол XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында саудада ... ... аз ... өнім ... ... артықшылық алады деген идеяға негізделген салыстырмалы шығындар тұжырымдамасын қалыптастырды. XX ғасырдың басында швед экономистері Э. Хекшер мен Б. Олин Д. ... ... ... факторлық артықшылық теориясын ұсынды. Осы теорияға сәйкес ... ... ... ... ... ... экспорттайтын және өндірістің тапшы факторлары бар тауарларды импорттайтын ел артықшылыққа ие болады [21].
Соңғы ондаған жылдарда әлемдік экономиканың дамуы ... ... ... ... ... ... 1990-шы жылдары бәсекелестік артықшылық теориясын әзірлеген [5, 75-80 б.], сондай-ақ ұйымның ішкі де, ... ... ... артықшылығы елде қалыптасқан жағдайға байланысты екенін тұжырымдаған М. Портердің зерттеулерінің маңызы зор. М. Портердің ... осы ... ... жағдайлар; сұраныс жағдайы; стратегия, фирмалардың құрылымы мен ... ... және ... ... даму ... ... Бәсекелестік артықшылыққа өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, тауарларды жоғары деңгейде әртараптандырып немесе ... ... ... ... қол ... ... Г.Л. ... осы тізімге ұйымның бәсекелестік артықшылықты қалыптастыру талаптарына жаңалық енгізуді, нарықтың қажеттілігіне жылдам ден қоюды қосты [22].
Нәтижесінде бәсекелестік артықшылықтың барлық ... ... және ішкі ... ... [23], ... бәсекелестік артықшылықтарының түрлері мен олардың пайда болу көздерінің түрлерін салыстыруға болады (1-кесте).
1-кесте - Ұйымның бәсекелестік ... ... ... болу ... ... ... ... көздер
1
2
Ұйымның бәсекелестік артықшылығының түрі
Ұйымның бәсекелестік артықшылығының көздері
1. Экономикалық фактор - ... ... ... - лестік артықшылықтар
Нарықтардың жалпы экономикалық ахуалы; үкіметтің инвестиция көлемі, ... ... ... ... салық және кеден ставкалары саласындағы ынталандырушы саясаты, сұранысты ынталандыратын объективтік факторлар.
2. ... ак - ... ... ... - ... ... ... жекелеген кәсіпорындарға билік және басқару органдары берген жеңілдіктер мен өзге де ... ... ... ... ... тыс ... әкелу-әкету мүмкіндігі, интеллектуалдық меншікке айрықша құқық.
5. Саланың ғылыми-техни - ... ... ... ... ... қолданбалы ғылымның, технология мен техниканың жоғары даму деңгейі.
6. Географиялық ... - ға ... ... ... ... шекарасын (жергілікті, өңірлік, ұлттық, әлемдік) экономикалық жағынан жеңу мүмкіндігі, кәсіпорындардың тиімді географиялық орналасуы.
1-кестенің жалғасы
7. Демографиялық фактор-ларға ... ... ... ... ... бөлігіндегі демографиялық өзгерістер және олар ұсынатын өнімнің ... мен ... ... оң ... ету, ... мақсатты тобының сан жағынан ұлғаюы, халықтың көшіп-қонуының жынысы мен жас құрамының өзгеруі, сондай-ақ білім мен кәсіби ... ...
8. ... тыс сипаттағы бәсекелестік артықшылық - тар
Арам бәсекелестік; республикалық және жергілікті билік органдарының өз ... ... ... ... істерді қараумен байланысты жөнсіз әуре-сарсаң, парақорлық, сыбайлас жемқорлық, қылмыстық ... ... ... Ішкі ... фак - ... негізделген бәсеке - лестік артықшылықтар
Ауқымның әсері; тәжірибенің әсері; кәсіпорынның экономикалық әлеуеті; қаржыландыру көздерін іздестіру және оны ... ... ... Технологиялық сипаттағы бәсекелестік артықшылықтар
Тауар шығаруда пайдаланылатын машиналар мен ... ... ... сипаттамалары, шикізат пен материалдардың технологиялық ерек - шеліктері; өнімнің техникалық параметрлері.
3. Құрылымдық сипаттағы бәсекелестік артықшылықтар
Компанияда өндіріс пен сату процесі ... ... ... ... бос ... ... басып алу.
4. Логистикалық сипаттағы бәсекелестік артықшылықтар
Кәсіпорында өнім шығару және клиентке қызмет көрсету уақытын қысқартуға, ... ... про - ... ... арттыруға мүмкіндік беретін логистикалық тұжырымдамалар енгізу.
Ескерту-[22]
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... сиректігі мен тұтынушының қолында бар ақпараттың шектеулі болуына байланысты бәсекелестік артықшылыққа жету қиындап келеді. Бизнестегі ... ... ... орай ұйым ... іске ... бәсекелестік артықшылық ұзақ уақыт бойы сақталмайды.
Қазіргі ... ... ... ресурсына технология, маркетинг және стратегия ғана емес, адам мен оның ... де ... ... ... экономикалық психологиясы мен тиісті мінез-құлқына жермен, капиталмен және еңбекпен қатар өндірістің төртінші факторына, яғни өте маңызды экономикалық ресурсқа ... ... ... ... келе жатқан ықпалы арқылы қалыптасады. С. Долговтың пікірінше [24] бұған келесі жағдайлар себеп болды:
1) ... ... ... ... адам мен ... толы ең ... ... өндіруші ресурс болып табылады;
2) адамның тауарды, қызметті және материалдық емес құндылықтарды тұтынушы ретіндегі экономикалық функциясының ... ... арта ... ... артықшылықтардың сатыластығының деңгейі әр түрлі және олар ... әр ... ... мен ... ... ... ... жалпы экономикаға) жатады, олар баға және баға емес ... ... ... орта ... және ... мерзімді, тұрақты және тұрақсыз және бәсекелестерге еліктеуі мүмкін.
Бүгінгі күні бәсекеге қабілеттілік ұғымы өнеркәсіпте, экономика мен кәсіпкерлікте кең ... ... ... ... мен қызметтердің бәсекеге қабілеттілігі - бұл негізінде тұтынушылардың артықшылығы қалыптасатын көрсеткіштер жиынтығымен ... ... ... [25]. М. ... ... ... қабілеттілік деп ресурстарды тиімді басқару мүмкіндігін түсінген орынды [5], демек, ресурс ... ... ... маңызды факторы болып табылады.
Бәсекеге қабілеттілік бәсекелік артықшылықтардың барын белгілейтін нәтиже болып ... ... ... ... ... қолданылатын объектіге байланысты оны әрқалай түсіндіруге болады. Сөйтіп, бәсекеге қабілеттілік - бұл экономика мен ... ... ... ... жеке ... құралатын кешенді қасиет. Бәсекеге қабілеттілікті бағалау үшін кешенді көрсеткіш немесе тиісті жекелеген көрсеткіштер жиынтығын пайдалануға болады.
Бәсекеге ... ... ... ... ... ... қарастырайық.
Тауардың бәсекеге қабілеттілігі оның нарықта ұсынылған осындай ... ... ... ... ... ... ... беру қабілетін білдіреді. Ол бір жағынан, бәсекелестік артықшылықпен, яғни тауардың сапасымен, оның техникалық деңгейімен, тұтынушылық ... ... ... ал екінші жағынан, тауарды сатушылар белгілейтін бағамен және тауарды пайдалану құнымен байланысты болады. Сонымен бірге, бәсекеге қабілеттілікке ... және ... ... ... ... көрсету, жарнама, тауарды өндірушінің беделі, нарықтағы жағдай де, сұраныстың ауытқуы да ықпал етеді. Тауардың бәсекеге қабілеттілігінің ... ... оны ... орындылығы мен тиімді сату мүмкіндігін растайды.
Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігі - бұл бәсекелі ... ... ... және қарызға алынған ресурстарды тиімді пайдалану мүмкіндігі [26]. Кәсіпорын бәсекеге қабілетті болу үшін ол бәсекеге қабілетті тауар өндіріп, оны сатуы ... ... ... бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ету үшін бүкіл өндірістік-шаруашылық циклдегі жүйелі жұмыста, өндіріс, басқару, қаржы, маркетинг және т.б. салаларда бәсекелестік артықшылыққа жету ... ... ... ... ... нақты тобының талаптарын қанағаттандыратын жоғары сапалы өнім жасау, өндіру және оны сату үшін ... ... және ... ... болуымен анықталады. Сала бәсекеге қабілетті болу үшін шетелдегі осындай салалармен салыстырғанда оның бәсекелестік артықшылықтары ... яғни ... ... ... ... басқа кәсіпорындарын өзінің деңгейіне дейін тартатын жоғары бәсекелес көшбасшы фирмалардың тобы, ретке ... ... және озық ... ... ... ... инфрақұрылым, сала ішінде, сонымен бірге елдегі және одан тысқарыдағы басқа салалармен ... ... ... және ... ... ... оралымды жүйе, сондай-ақ өнімді тиімді бөлетін жүйе жұмыс істеуге тиіс. Саланың бәсекеге қабілеттілік деңгейіне кәсіпорынның бәсекелестік ... ... да, ... ... олар ... ... ... жүйелердің есебінен де жетуге болады.
Ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігі - бұл өте ... ... Бір ... ел ... ... қабілеттілігі бәсекелес шетелдік тауарлар мен қызметтерге ішкі де, сондай-ақ сыртқы нарықта ойдағыдай төтеп беретін ... ... мен ... ... ... ... басқарушылық, маркетингтік және өзге де мүмкіндіктердің шоғырлануымен анықталады, екінші жағынан, экономиканың ... ... - бұл ... ... және ... ... ... қоғамның қоғамдық өмірінің барлық қырларын саяси-құқықтық ұйымдастыру мен реттеудің ... ... ... ... тұрақты, серпінді дамуын қамтамасыз етуі, сондай-ақ қоғам мүшелерінің осымен байланысты әлемдік стандарттарға сәйкес материалдық әл-ауқаты.
Қазақстан үшін ... ... 2005 ... ... ... ... ... ғаламдық бәсекеге қабілеттілігі бағаланатыны айрықша маңызды факт болып табылады.[2]
Бәсекеге қабілеттілік проблемасы әлемнің барлық мемлекеттерін ... ... ... ... ... ... нарықтағы жағдайын талдап қорытатын әрі сипаттайтын көрсеткіш. Экономикасы әлсіз елдің бәсекеге қабілеттілігінің деңгейі жоғары болмайды.
2015 жылға дейін Қазақстан экономикасының ... ... мен ... жаңа ... ... ... ... процесс. Осы процесті бәсекеге қабілеттілікті бағалауды үйренбей, оны өлшейтін көрсеткіштерді білмей басқаруға болмайды. Әлемдік практикада ... ... ... бағалаудың әр түрлі әдістемелері қолданылады. Қазақстан сол ... ... ... ... ... ... ... бермейді. Басқаша айтқанда, экономиканың бәсекеге қабілеттілігін бағалаудың ұлттық әдістемесін қалыптастыру үшін қолданылатын әдістемелердің интеграциясын қамтамасыз ету ... ... ... 2008 жылы ... ... ... институтының (IMD) рейтингіне қатысуы айтулы әрі дер ... орын ... ... ...
IMD ... Дүниежүзілік экономикалық форумның беделінен төмен емес. Рейтинг 1989 жылдан бастап өткізіліп келеді және әлеуметтік-экономикалық ... ... ... әлемнің ең дамушы елдерін қамтиды.
IMD рейтингі әрбір көрсеткіштің ... ... ... ... олардың әрқайсысы бойынша елдердің рейтингтері, яғни елдердің рейтингтері, елдердің бәсекеге қабілеттілік бойынша қорытынды рейтингі, елдердің өндіріс (қарапайым саладан бастап жоғары ... ... ... ... үшін ... бойынша рейтингі біріктірілген факторлар мен қосымша факторлар бойынша құрылады және ... ... ... ... IMD ... ... сәйкес әлемнің 56 бәсекеге қабілетті елі ішінен 39-орын алды. Қазақстан экономикалық қызмет факторы бойынша 50 ... ... ... ... - 24, бизнестің тиімділігі бойынша - 31, инфрақұрылым бойынша - 46-орында.
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... алынған статистикалық деректердің 2/3-не негізделген 331 көрсеткіш бойынша талданды. Осы ... ... ... ... ... да ... анықтау үшін қазақстандық бизнес-қауымдастықтарға жолданған ӘБЖ анкеталарының деректерімен толықтырылды [3].
Қазіргі уақытта Қазақстан үшін ... ... ... арттыру мәселесі өте маңызды болып отыр, өйткені республика өз азаматтарының экономикалық әл-ауқатын шикізат ресурстарын өндіру мен экспорттау ... да ... ... ... ... осындай модель республиканың экономикасын дамыған ретінде жіктеуге, ал экономикалық өсуді ... ... ... ... ... өсу деп атауға болмайды.
Қазақстандық экономиканың ұлттық бәсекеге қабілеттіліктің өсуі ойдағыдай басқарылатын тиімді моделін құру көп жағдайда ғаламдық экономикада ... ... ... ... таңдауға байланысты болады. Бәсекеге қабілеттіліктің келешектегі өсу векторын таңдау проблемасы бәсекеге қабілеттілікті өрістету процесіндегі ең өзекті мәселе болып ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі мен оны құрайтын факторларды зерттеген жылдары IMD мамандары бәсекеге ... ... ... ... осы ережелерді басшылыққа ала отырып, өзінің бәсекеге ... ... ... ... Ережелер келесі тәртіппен қалыптастырылған: тұрақты және болжанған заңнама; экономиканың оралымды құрылымы; дәстүрлі және технологиялық инфрақұрылымға жасалатын ... жеке ... ... ақша мен ішкі ... ынталандыру; шетелдік тікелей инвестицияларды тартумен қатар экспорттың ұлғаюына ерекше назар аудару; басқару мен әкімшілік етудің сапасы мен жеделдігін, айқындылығын ... ету; ... ... ... мен ... ... байланысты болуы; елдегі ең жоғары және ең төмен еңбекақының арасындағы алшақтықты жою және орта ... ... ... ... ... ... салу, сондай-ақ қызметкерлердің біліктілігін арттыру.
1.2 Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігіне әсер ететін факторлар
Бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... мына ... ... ... болады:
:: Өнім және қызмет сапасы;
:: Өнім және ... ...
:: ... ... деңгейі;
:: Өндірістің технологиялық деңгейі;
:: Қаржыландыру көздерінің қол жетерлігі;
:: Нарықтың қаныққандығы, сұраныс және ұсыныс. Енді бұл ... ашып ... ... ... Сапа - ... ең маңызды сипаттамасы. өнім белгілі бір сапаға ие болғаннан кейін ғана аналогтар қатарында лайықты оры алуы мүмкін. Сапаның ... ... ... ұзак ... бойы қолдану, сенімділік, нақтылық, қолданудағы қарапайымдылығы, сонымен қатар ақаулардың болмауы. Бірақ әрбір ... ... ... ... сай келе ... ... Мысалы, бір рет қолда-натын стақаннан ұзақ уақыт қолдануын талап ете алмаймыз. Сондықтан, сапаның стандарттарға сәйкес келу деген ... ... ... Бұдан басқа өнім тұтынушылардың мына қажеттіліктерін қанағаттандыруы тиіс:
:: Физикалық;
:: Техникалық;
:: Сенімділік;
:: ...
:: ...
:: ...
:: Экологиялык;
:: Шығынды (эксплуатациямен байланысты шығындар), т.б.
Өнімнің бөсекеге ... бұл ... ... ... біз оны ... ... қарастырамыз. [22]
Өнімнің бағасы. Баға -- өнімнің құндық ақшалай сипаттамасы болып табылатын экономикалык категория. Ол өнім өндірісіне кеткен жұмыс ... ... ... Өнім бағасын анықтайтын факторлар:
1.өндіріс жалпы шығыны;
2. қоғамдық еңбек шығыны;
3. өнім ...
4. өнім ... мен ...
5. ... квалификациясы;
6. өндірістің технологиялық деңгейі;
7. Мемлекеттің салық туралы заңы;
8. ... ... және ... ... ...
9. Өнімді өткізу үшін ғимараттар арендасымен байланысты шығындар;
10. ... ...
11. ... ...
12. ... және ... қызмет көрсетуінің деңгейі;
13. Фирманың маркетингтік қызметі;
14. Өнімге сұраныс пен ұсыныс;
15. Фирманың Феникс анық баға стратегиясы. ... баға ... ... ... нақты өндіріс орындарының тиімділігі нәтижесінде ғана жүзеге асуы мүмкін. Оның ... де бар, ... ... баға бәсекесі кезінде қандай да бір өнімнің құнын төмендету (ең төмен мөлшерде табыс таба отырып) үшін ... өзі ... ... да өнім ... ... қызметтерден тұрақты табыс алуы қажет. Онсыз баға бәсекесінде ... ... ... емес. Жалпы баға саясатының қалыптасу реті мен оған әсер ететін факторлардың сипатын сурет-3 көруге болады.[5]
Баға қалыптасу ... ... ... бір өнім үшін ... ... қойылатынын анықтау керек. Негізінде келесі мақсаттар қойылады: [8]
:: Фирманың өміршеңдігін қамтамасыз ету, мысалы, қатал бәсекелестік ... ... ... ...
:: ... үлесі бойынша нарықты жаулап алу;
:: Өнім сапасының көрсеткіштері бойынша жаулап алу, яғни белгілі бір өнімнің имиджін қалыптастыру. Бұл ... баға ... ... ... ... эсер ... уақыттың ұзақтығына қарай үш кезеңге бөлінеді:
:: Баға қозғалысының ұзак ... ... ... жетістіктердің, мемлекеттік және монополиялык саясаттың, табиғи құбылыстардың әсері нәтижесінде тауардың және ақша құнының өзгеруін көрсетеді;
:: Орта ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың салыстырмалы қалпының түрлі кезең циклдары бойынша өзгеруі нәтижесінде пайда болады;
:: ... ... ... ... әр ... ... және ... факторлардың әсерінен туындайды.
Ішкі нарықтағы бағаларға ақшаның сатып алу қабілетінің өзгеруі, ал сыртқы сауда бағаларына ұлттық ... ... ... өзгеруі әсер етеді. [11-16]
Бағаның түрлері:
1.Көтерме баға - кәсіпорын үлкен мөлшерде басқа кәсіпорындарға, сауда ұйымдарына ...
2. ... баға ... мен ... ... ... ... барысында тағайындалатын баға;
3. Дайындау бағасы - ауылшаруашылық өнімдерін сатып алу;
4. Бөлшек сауда бағасы - тұрғындарға сату бағасы; ... баға ... ... сауда мәмілесінде ұзақ уақыт белгіленетін баға, осы бұйымдарды ... үшін ... ... ... ... ... ... есепке алуға мүмкіндік беретін өзгермелі принципке негізделген.
Практикада қолданылатын баға ... ... баға ... ... өндіріс шығындары жоғары болады, одан кейін ол төмендейді. Бұған жаңа тауарлар жатады. Сапасы жоғары тауарлардың бағасы да жоғары болады[2].
2.Төменгі баға ... ... ... өту ... Бұл сұранысты ынталандыру мақсатында жүзеге асады.
3.Сараланған баға стратегиясы сатып алушылармен жұмыс істеу, яғни кәсіпорынға деген ынтасынарттыру үшін ... ... ... бағамен сатылады.
4. Икемді баға стратегиясы. Бағалар ... ... ... қарай белгіленеді. [7]
5. Тұрақты, стандартты, өзгермейтін баға стратегиясы.
6. ... баға ... яғни ... ... 100 ... ... 99 теңгеге сатып алады.
7. Жаппай көтере сатып алу стратегиясы, яғни көтерме ... ... ... пайда болуы және оның әрекет етуі мынадан ... ... ... ... ... тауарды ең төменгі бағада сату мен басқа да тауар сатушыларды нарықтан ығыстырып шығаруға және соның есебінен ... бул ... ... ... ... ... бәсеке.
2.Тауар алушының ұсынылған тауарға деген қажеті қанағаттандырмау салдарынан тартатын шығынын салыстыр арқылы тауар бағасын көтеру ... ... ... мен ... бірінің арзан алуға, екіншісінің қымбат сатуға ынталылығы аралығындағы бәсеке. Нәтиже екеуінің қайсысының жеңіп шығатынына байланысты болады.
4.Тауар алушылардың бірыңғай ... ... ... - ... ... ... салалардың үлгісі ретінде пайда болатын салааралық бәсеке.
Персоналдың квалификациялық деңгейі. Квалификациялык жұмысшылардың бар болуы ... ... ... ... ... ... ... береді. Өнімнің ұлғаймалы катары жоғары квалификациялық персоналсыз өндірілуі мүмкін емес. Сонымен бірге, жоғары квалификациялық менеджмент те соңғы ... ... ... ... білікті жүмысшылар бар болғанымен жоғары даярланған технологтар мен инженерлерсіз бәсекеге қабілетті өнім қалыптастыру өте қиын, сонымен ... ... ... ... ... ... ... қиынға соғады. [14-15]
Өндірістің технологиялық деңгейі. Квалификациялық персоналдың деңгейімен бірге өндірістің технологиялық деңгей төмен ... және ... ... ... ... өнім ... ... береді. Осыған орай, өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, ... өнім ... ... ... ... үнемі алдыңғы қатарлы технологиямен қайта каруландыру жағдайында көп өнім ... ... ... бұл ... ... қол жетерлігі маңызды болып келеді[11].
Қаржыландыру көздерінің қол жетерлігі. Негізінде ... 2 түрі бар:
:: ... ... қағаздарды орналастыру (биржада акцияларды шығару және котировкалау).
Кәсіпорынның акционерлік капиталы арқылы қаржыландыруды қамтамасыз ету ең дұрысы болып келеді. ... ... ... ... ... мен орналастыруына шешім қабылдауына бірнеше мәселелер қиындық туғызады. Біріншіден, кәсіпорын басшылары кәсіпорын капиталында улкен үлеске ие болып, акционерлік меншікпен ... ... Бұл ... ... ... ... кәсіпорынды қаржыландырғанда менеджмент пен инвестордың қызығушылыктары дауға әкелуі ... ... бүл ... бас ... ... бұл ... менеджменті өз қызметтерін дүрыс атқармауы жағдайында жаңа акционер басқарушылардың ауыстырылуын талап ете алады. Үшіншіден, акцияларды орналастыру шешімін кабылдаудағы ... ... ... есебінің толық мөлдірлілігін талап етеді. Мұндағы қиыншылық басшылар табысты салық салудан жасырып, шынайы есепті инвесторға көрсете алмайтындығы.
Акцияларды орналастыру жолымен ... ... ... ... ... пен ... ... ететіні сөзсіз. [14]
Нарықтың қаныққындығы, сұраныс пен ұсыныс. Нарықтағы өнімнің бәсекеге қабілеттілігі мен кәсіпорынның тиімді қызметінің негізгі мәселелердің бірі -- ... пен ... ... ... ... ... қажеттілігі көптеген факторларға тәуелді. Тұтынушының қажеттілігін біліп тану білікті маркетологтардың жұмысы екенін ескертіп кетейік. ... ... ... ... - бұл ... бір ... үшін төлейтін ақшаның даярлығы. Нарықтағы сұраныс берілген тауарды сатып алушылардың саны, сонымен бірге кажеттілік пен табысқа байланысты. Кәсіпорын бірінші факторға әсер ете ... ал ... ... ... шаралар (мысалы, жарнама) арқылы ол тұтынушының қажеттілігін ауыстыруы мүмкін. Мысалы, қазір көптеген видеомагнитофондар ОУО ойнатқыштарына ауыстырылып жатыр. Бұл қажеттіліктердің дамуының ғана ... ... ... ... ... ... ... байланысты жарнамалық шаралардың нәтижесі. Сонымен, сұраныс жоғарыда аталған үш факторларға тәуелді. [9]
, деп айтқан Қазақстан Республикасының Президенті өзінің халқына ... осы ... ... ... егер ... өз ... ... қызметтің бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз ете алмаса, онда бұл кәсіпорынды ешқандай инвестициялар құтқара алмайды. Бәсеке қабілеттіліктің негізі сапа ... ... ... ... құрамына сападан басқа баға, жеткізу уақыты, кепілдік, сервистік қызмет көрсету және тағы басқа ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілер өнімді таңдағанда сапаны басқа ... ... ...
Бәсекеге қабілетті өнім кәсіпорынның бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз етеді, ал мұның өзі ... ... ... оң ... ... ... ... үшін өнім сапасы жеке мәселе ғана емес. Ол біртіндеп халықтың өмірінің жалпыұлттық сапа ... ... ... Мұны сапа саласында жетекші болып табылатын соғыстан кейінгі уақытта Жапония экономикасының даму ... ... ... ... ... -- бұл белгілі мұқтаждықты қанағаттандыруға үлкен себепші болатын өнімнің пайдалылығының жиынтық ерекшелігі мен кәсіпорынның маңызды көрсеткіштерінің бірі ... ... ... ... тек ... ... тану ғана ... сонымен қатар ең маңызды экономикалық санаты болып табылады. Экономикалық санаты ретінде ол тұтыну құнына тығыз байланысты. Егер де ... құны -- бұл ... ... ... ... ... ал ... сапалылығы -- бұл оны пайдаланудағы нақтылы жағдайда тұтыну кұнының деңгейінің көрінуі.
Өнімнің сапасы -- ... ... ... ... бәсеке қабілетінің, елдің өмірлік деңгейінің өсуінің маңызды факторы, көптеген әлеуметтік мәселелердің шешілуінің амалы. Сонымен ... ол ... ... ... өсуіне, қор қайтымына, материалдық ресурстардың үнемделуіне ықпалын тигізеді. [15]
Сапа қасиеттерінің бірнеше көрсеткіштері бар: ... ... ... ... ... ... негізделеді:
:: өнімнің тағайындауы және қолдану шарттары;
:: тұтынушылардың талаптарын талдау;
:: сапа ... ... ...
:: ... ... ... мен кұрылымы;
:: өнім сапасын басқару мәселелері.
Сипатталатын қасиеттердің құрылымы мен құрамын анықтаудың негізгі ... ... сапа ... бағалауда қолданылатын көрсеткіштер классификациясын көрсетеді.[13] Сипатталатын қасиеттер ... ...
:: жеке ;
:: ... ... ... ... ... бірліктері:
:: натуралды (килограмм, метр, литр)
:: құндық бірлікте.
Сапа деңгейін бағалау бойынша:
:: базалық;
:: ... ... ... ... бойынша:
:: болжанатын;
:: жобаланатын
:: өндірістік;
:: ... ... ... ... ... ... ... топтары қолданылады:
:: тағайындау;
:: сенімділік;
:: ...
:: ... және ...
:: экономикалық
:: эргономикалық;
:: эстетикалық;
:: тасымалдау;
:: патенттік-құқықтық;
:: экологиялық; қауіпсіздік.
Тағайындау ... ... ... бір ... ... ... ... экономикалық пайдалы тиімділікті көрсетеді. Өндірістік-техникалық өнімдер үшін негізгі көрсеткіш ретінде өнімділік көрсеткіші алынады. Ол бағаланатын өнімнің көмегі арқылы шығарылатын ... ... ... анықтауға қажет.
Сенімділік көрсеткіштері өнімдердің төзімділігін, ұзақ уақыт сақталуын, жөндеуге ... ... ... ... өнімдерді шығарудағы және жөндеудегі еңбек өнімділігін арттырудың конструкторлық-технологиялық шешімдердің тиімділігін көрсетеді. Бұл көрсеткіштер арқылы жаппай өнім шығаруға, өндірісті технологиялық дайындау, ... ... және сату ... ... мен ... ... уақытты тиімді пайдалануға жағдай ... ... ... жатады:
:: өнім дайындаудың салыстырмалы еңбек сыйымдылығы;
:: өнім дайындаудың салыстырмалы материал сыйымдылығы;
:: материалды қолданудың коэффициенті; ... ... ... ... ... т.б. Стандарттау және сәйкестендіру көрсеткіштері шығарылған өнімдердің стандартталған және ... ... ... ... ... сатып алушының сатып алуға немесе эксплуатацияға кеткен толық шығындарды сипаттайды және тұтыну баға элементтерін ұсынады. Жалпы ... ... ... ... ... ...
:: тауар бағасы;
:: қолдану орнына дейін тауардың транспорттауына кеткен ...
:: ... ... ...
:: ... көрсетуші персалды оқытып үйрету;
:: электроэнергия, отын шығындары;
:: қызмет ... ... ...
:: ...
:: ... ... шығындар.
Эргономикалық көрсеткіштер адамдар мен заттардың арасындағы арақатынастар, адамдардың заттарды ... ... ... ... ... көрсетеді. (Температураның, шудың, вибрацияның, газдың, будың және т.б. ылғалдылықтың әсерлері).
Эстетикалық көрсеткіштер өнімнің сыртқы орындалуын, формасын, тауарлық түрін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... шыдамдылығын көрсетеді. Тасымалдау көрсеткіштеріне жатады:
:: тасымалдауға өнімді ... ... ...
:: ... ... дайындаудың орташа еңбек сыйымдылыгы;
:: тасымалдау құралының көлемін қолданудың коэффициенті;
:: тасымалдау құралынан өнім партиясын түсіруінің орташа ұзақтығы. ... ... -- ... тазалық, патенттік қорғалымдылықты, өнімдердегі жаңа техникалык шешімдерді, тауарлық белгі мен өндірістік үлгіні тіркеуді ... ... ... -- ... іске ... және ... ... ортаға тигізетін кері әсерінің деңгейін көрсетеді. (Мысалы: өнімді сақтағанда, тасымалдаганда және іске косқанда, қауіпті қоспалардың, газдардың, радиациялық сәулелердің болу ... ... ... ... ... ету ...
:: табиғатқа, қоршаған ортаға өнеркәсіптік, тасымалдау заттардың, ағын сулардың шектеулі көлемде лақтырылуы;
:: биологиялық ресурстардың рационалды қолданылуы және оларды ...
:: ... пен ... әлемінің геоқорын сақтау.
Қауіпсіздік көрсеткіштер (өнімді жөндеу, сақтау,тасымалдау, шығару, қолдану кезіндегі қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... ... Сапаны жобалау, сақтау және қолдану процестері сапаны басқару жүйесіне кіреді.
Сапа көрсеткіштері келесі негізгі талаптарға жауап беруі тиіс:
:: ... ... мен ... ... өнім ... ... келуін қамтамасыз ету;
:: тұрақты болуы керек;
:: өндіріс тиімділігінің жоспарлы ... ... ... ...
:: ... ... ... техника, ғылым, техникалық прогрестің бағыттарының қазіргі замандағы жетістіктерін ескеруі қажет;
:: оның ... ... ... бір ... қанағаттандыратын өнімнің барлық қасиеттерін сипаттау.
Өнім сапа көрсеткіштерінің номенклатурасын таңдау реті алдын- ала ...
:: өнім ... ...
:: ... сапа ... номенклатурасын қолдану мақсаттары;
:: сапа көрсеткіштерінің бастапқы номенклатура топтары;
:: әрбір топ бойынша сапа көрсеткіштерінің ... ...
:: сапа ... ... ... ... ... деңгейін бағалау үшін өнімнің параметрлерін сандық анықтау маңызды мәселе болып табылады. Сандық анықтау әдісі бойынша және параметрлер ажыратылады.[26]
... ... бір ... ... табиғи физикалық өлшемі бар, конструктивті принциппен берілген өнімнің негізгі функцияларын көрсетеді. Мысалы, қуаттық, мөлшер, дәлдік, т.б.
параметрлердің әдетте ... ... ... жоқ, сондықтан оны сандық бағалау өте қиын. параметрлерге өнімнің эстетикалық, эргономикалық қасиеттерін сипаттайтын көрсеткіштер, ұйымдастырушылық-коммерциялық көрсеткіштер ... Бұл ... ... үшін ... ... әдісін таңдау керек. Ол кезде адамның өнімнің белгілі бір қасиеттерін қабылдауына негізделген органолептикалык әдіс ... ... жүйе ... ... Одан басқа, параметрлерін бағалау кезінде экспер топтары өткізетін квалиметрикалық ... де ... Ол ... ... тек ... қасиеттерін қабылдауына ғана емес, сонымен қатар нарықтағы жүмыс ... ... ... ... ... өнімнің қасиеттеріне бағытталады. Квалиметрикалык әдістер өнімнің әртүрлі қасиеттерінің өлшемі мен ... ... ... ... ... ... ... сапаның дамуы бәсекелестікпен анықталады. Қазіргі заманғы тенденциялар кәсіпорын қызметінің барлық сфераларында сапа жүйесін құруды қарастырады. Сапаны басқару жүйесі халықаралық ... сай жэне ... ... ... дайындалу керек, сол кезде ғана ол өнімнің бәсекеге қабілеттілігін жоғарылауын қамтамасыз ете ... ... ... бәсекеге икемділігін бағалау ерекшеліктері
Ұйымның бәсекеге қабілеттілігі оның қазіргі жағдайын талдау нәтижелерінің негізінде ... Осы ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілікті, жұмыстың тиімділігі мен тұрақтылығын, сондай-ақ бәсекелестік ортасының даму жағдайы мен оның даму ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін талдау мен бағалаудың әр түрлі тәсілдемелері баяндалған.
6-кесте - Ұйымның бәсекеге ... ... мен ... негізгі әдістемелік тәсілдемелері
Тәсілдемелер, авторлар
Бәсекеге қабілеттілік өлшемі
Талдау нәтижесінде алынған ақпарат
Д. Рикардоның Салыстыр - малы артықшылықтар тео - риясы [31]
Барынша ... ... - малы ... еңбек өнім - ділігінің деңгейі
А. Маршалдың Фирма мен ... ... тео - ... ... ... пай - ... ... өнім - ділігі
Өндіріс факторларының өнімділік деңгейі
Э. Хекшер мен Б. Олиннің Өндіріс факторларының ара - ... ... ... ... ... ... ... са - лыстырмалы құны
Тиімді бәсекелестік тео - риясы [32]
Фирманың бәсекелестігінің қарқындылығы. ... эко - ... ... ... - ... ... ... - ғы. Нарықтағы ағымдағы және келешектегі бәсеке - лестік ахуал
6-кестенің жалғасы
Ұйымның бәсекеге қабілет - ... ... ... ... ... () [25]
Өнімнің жоғары сапасы
Осы уақыт сәтінде өнді - ... ... сапа ... ... тәсілдемесінің негізінде бә - секеге қабілеттілікті талдау - дың ... ... ... ... ... ... және нашар жақтары, оны мүм - кіндіктері мен сыртқы қоршаған орта тарапынан төнетін қауіп
Ескерту - автор құрастырған
Бизнес жағдайының ... ... ... ... ... ... ... талдау қажет.
Кәсіби жасалған талдау іске асырылатын бәсекелестік стратегиясының артықшылықтары мен кемшіліктерін, ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайында өзін қорғау қабілетін анықтауға мүмкіндік береді. Талдау нәтижесінде ... ... ... ... ... жағдайында ұйымның қажетіне жауап беретін стратегия әзірлеу үшін пайдалана алады.
Ұйымның бәсекеге қабілеттілігін талдау нәтижелерінің негізінде бағалау үшін ... ... және ... ... ...
Ұйымның бәсекеге қабілеттілігі жүйелік тәсілдеме тұрғысынан бағаланғанда бизнестің сыртқы және ішкі ортасының факторлары жеке бағаланады [33].
Бәсекелестік артықшылықтарды бағалау ... ... ... ... ... ... ... ғылыми, экономикалық, ұйымдастыру, психологиялық және бәсекеге қабілеттілікті ... ... және ... ... ... басқа да аспектілер ескеріледі.
Бағалауда нормативтік тәсілдемені қолданумен қатар ұйымның бәсекеге қабілеттілігінің нақты факторлары нормаланады және ... ... [22]. ... ... ... мен ... ... тәсілдемелерінің атап өтілген жақсы жақтарымен қатар оларға келесі бірқатар кемшіліктері бар екенін атап өту ...
- ... ... ... ... ... өте қиын ... атап өтеді; оларды іске асыру үшін қажетті ақпарат жинап, кейін оны өңдеу үшін ... ... пен ... ... ...
- ... ... нәтижесінде құрылымы нашар орасан көп ақпарат алады, кейін оны ұйымның бәсекеге қабілеттілігін бағалау үшін қолдану ... ... ... ... талдау мен бағалау әдістері көп жағдайда жекелеген нарықтың ерекшеліктерін ескермейді, онда тауарға немесе бизнес жүргізу ... ... ... ... ... ... ғана қарастырылады; қарастырылған әдістердің көмегімен алынған ұсыныстар кереғар болуы мүмкін, сол себептен олар тек ұсыныс ретінде ...
- ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілікті талдап бағалай алады және бәсекеге қабілеттіліктің уақытқа орай өзгеруін болжауға мүмкіндік бермейді;
- қарастырылған талдау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың өндірістік-шаруашылық қызметін жүзеге асыру барысындағы өзгерістерден туындаған жағдайлар ескерілмеген.
Қазіргі уақытта ұйымның бәсекеге қабілеттілігін бағалаудың бірнеше жанама әдісі әзірленген. Оның ... ... ... ... ... төмен болса, солғұрлым бәсекелестермен салыстырғанда осы саланың артықшылығы басым деген ұйғарымға негізделген әдіс жиі ... ... ... ... көмегімен ұйымның бәсекеге қабілеттілігін жалпы түрде бағалау қиын, өйткені қарастырылған артықшылықтар бүкіл сала емес ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін бағалау үшін өндіріс пен оның өнімділік факторларының құндарын ... ... 80-ші ... ... ... ... ... көрсеткіштері ретінде банк кредиттерінің пайыздық ставкалары, сатып алынатын жабдықтардың салыстырмалы құны (баға индекстері), еңбекақының салыстырмалы ... ... ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштері бәсекелестердің құнынан төмен сала ұйымдарының бәсекеге ... ... және ... ... ...
Өнім өндірушінің бәсекеге қабілеттілігін тепе-теңдік пен өндіріс факторлары теориясының негізінде бағалау әдісін пайдалануда айтарлықтай ... ... да ... ... жағдайда да пайдалануға болады. Құрылымдық тәсілдемеге сәйкес жағдайды саланың монополиялану деңгейін, яғни өндіріс пен ... және ... ... нарығына кіретіндер үшін кедергілердің шоғырлануын біліп бағалауға болады. Жаңа бәсекелестердің жолындағы негізгі кедергілерге әдетте ірі ... ... ... ... ... дәрежесі, жұмыс істейтін кәсіпорындардың шығынының абсолюттік артықшылықтары, өндірістің тиімділігі үшін қажетті ... ... ... ... тәсілдеме ауқымында бәсекелестіктің қарқындылығына ықпал ететін және осылайша ұйымның бәсекеге қабілеттілігінің деңгейіне ықпал ететін факторға нарықтың әлеуеті (оның ықтимал сыйымдылығы); ... қол ... ... ... ... ... кіру кедергілері (қажетті инвестициялар, мемлекеттік реттеу); нарықтың біртектілігі; саланың құрылымы мен фирмалардың бәсекелік ... ... осы ... ... ... ... ... енгізу мүмкіндігі; өндіріс ауқымында үнемдеу; ұйымның қызметін әртараптандыру жатады [37]. ... ... ... ... функционалдық әдісті қолдануы, әдетте бүкіл ұйымның қызметіне қатысты келесі көрсеткіштердің, яғни қосылған құн мөлшерінің кәсіпорында жұмыс істейтіндердің ... ... ... ... ... өнімділігі қолданылады. Аталған көрсеткіштер салыстырылып бүкіл ұйымның және оның жекелеген бөлімшелерінің ... ... ... ... ... ірі және ... әртараптандырылған ұйымдарда осы көрсеткіштердің қызметтің немесе бөлімшелердің жекелеген түрлері бойынша айыр - машылықтары болады, бұл бөлімшелердің бірінде өндірістің ... ... ... ... ... қарастырылатын ұйымның жалпы еңбек өнімділігін осы саладағы басқа ұйыммен салыстырғанда аталмыш ұйымның саладағы бәсекелестеріне қатысты оның қай орында екенін анықтауға ... ... ... ... өнімділігіндегі 10%-дық және одан асатын алшақтық бәсекеге қабілеттілікке қауіп төндіреді. ... ... ... ... ... ... мен ... нормасы қосымша пайдаланылады.
Ұйымның бәсекеге қабілеттілігі өнімнің сапасы бойынша бағаланады. Аталмыш әдіс ... ... бір ... тұтынушылар сұранысын қанағаттандыратын әр түрлі өлшемдері жеке аталады, тұтынушы байқап, ... ... ... ... ... ... сатыластығы мен салыстырылатын сипаттамалары анықталады, сондай-ақ осы өнімнің техникалық-экономикалық деректері басқа бәсекелес өніммен салыстырылады. ... ... ... ... ... мен бағалау әдістерінің жалпы сипаттамасы олардың барлық бизнес-процестерді дербес жүзеге асыратын ұйымдарға арналған баға көрсеткіштеріне негізделгенін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... үрдістері ескерілмеген, демек олар бәсекелестік артықшылықты қалыптастырып, оны іске асыру үшін дұрыс ақпарат бере ... ... ... мен ... ... ... өту жолында бәсекелестік жағдайында жұмыс істеуге тиіс болды. Бұл ... ... ... ... ... ... негізінде өзінің бәсекеге қабілеттілігін дұрыс бағалап, бәсекелестік артықшылықты қалыптастыру мен оны іске ... ... ... ... артты.
Объектілердің сапасын санмен бағалауға негізделген квалиметрикалық тәсілдеменің негізінде құрылған кешенді бағалау жүйесін пайдаланып ұйымның бәсекеге ... ... ... ... жасалды [25-28].
Алайда ұйымның бәсекеге қабілеттілігін талдау мен бағалаудың көп әдістері болса да қазіргі кезеңдегі бәсекелестік жағдайында ... ... ... ... ... ... әдістемелер өте аз.
Жұмыста [34] ұйымның бәсекеге қабілеттілігін бағалаудың келесі ...
а) ... ... ... ... ... ... тауарлардың бәсекеге қабілеттілік көрсеткіштері бойынша орташа салмақталған мөлшер ретінде санау;
ә) ұйым ... ... ... ... әр ... бәсекеге қабілеттілігі мен тиімділігіне орай жеке талдау;
б) ұйымның тұрақты жұмыс істеу көрсеткішін жеке есептеу;
в) ... атап ... үш ... ... кемінде бес жылға болжау.
Жұмыста [33] кондитерлік кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілік деңгейін ... ... ... ... ... ... ... салалық әдістемесі болмаған жағдайда, сондай-ақ басқа әдістермен салыстыра келе, көрсетілген авторлар кондитерлік өндірістердің бәсекеге ... ... ... ... көп ... ... деп ... болады.
Кешенді бәсекеге қабілеттілікті есептеу өнімнің бәсекеге қабілеттілігі мен кәсіпорынның бәсекелік мүмкіндіктері деп аталатын екі ... ... ...
Есеп өнімнің бәсекеге қабілеттілігін бағалау, кәсіпорынның бәсекелік мүмкіндіктерінің деңгейін бағалау және кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілік деңгейін қорытынды ... деп ... ... үш сатыда жасалады.
Өнімнің бәсекеге қабілеттілігі тұтынушының өнімді нақты ... ... кез ... ұқсас өніммен салыстыра отырып, осы өнімді артық бағалауда, оны сатып алуын кешенді бағалау деп аталады.
Тауардың сатып алушы тауарға қоятын ... ... ... ... ... ... ... зерттеу, бәсекелестер туралы дерек жинаудың және ықтимал тұтынушылардың сұраныстарын ... ... ... ... ... жеке өнім үшін ... тобы қалыптастырылады, олар:
а) өнімнің сапасын (әр өнім үшін тұтынушының талаптарына сәйкестік көрсеткіші ... ...
ә) ... (бұл жағдайда өнім сатылатын баға мен жеңілдік жүйесі ғана емес, сонымен бірге өнімді сатып алушының оны пайдалану шығыны да ... ... ... жаңалығы (өнімнің қазіргі заманғы технологияларға, модаға сәйкестігі, беделі және т.б.);
в) фирманың, өндірушінің беделі ... ... ... ...
г) өнім ... қызметі (сату нысандары мен тәсілдері, жеткізу, сатып алушыларға қызмет көрсету тәсілдері мен жеткізу ... ;
* ғ) және ... да ... ... ... ... ... есептеу үшін келесі көрсеткіштер пайдаланылады: [17-18]
1) өнімнің сапасын сипаттайтын қайсы бір параметрдің мөлшерінің бәсекелес шығаратын ұқсас өнімнің сол ... ... ... ... ... ... [30]
(1)
мұнда q - жеке-дара параметрлік көрсеткіш;
P - ... ... ... ...
Pо - ... ... ... сатып алушының қажеттілігіне сәйкес шартты үлгінің параметрінің мөлшері.
2) жеке-дара көрсеткіштерді біріктіретін және ... ... - ... ... параметрлер бойынша бәсекелестікті сипаттайтын деңгей келесі формула ... ... ... I - ... ... топтық көрсеткіші;
qi - i-ші параметр бойынша жеке-дара параметрлік ...
ai - i-ші ... ...
n - ... тиіс ... ...
Сөйтіп, өнімнің бәсекеге қабілетілігінің көрсеткішін келесі формула бойынша есептеуге болады: [15]
(3)
мұнда Pi - ... ... i-ші ... маңызы;
- базалық ретінде қабылданған көрсеткіш i-ші параметрдің мағынасы ... ... ... ... / - өнім ... i-ші ... ... салыстырмалы көрсеткіші;
ai - i-ші көрсеткіштің ... ... ... (сараптау арқылы анықталады);
n - тұтынушыны ... ... ...
Зерттелетін бұйымның бәсекеге қабілеттілігінің көшбасшы-бәсекелестің үлгі ретінде ... ... ... ... көрсеткіші келесі формула бойынша анықталады:[19]
(4)
мұнда К - ... ... ... ... ... қабілеттілігінің көрсеткіші;
I1, I2 - зерттелетін өнім мен тиісті үлгінің сапасының топтық көрсеткіштері;
Егер К1 ... онда ол ... ... ... ... және ... ... бәсекеге қабілеттілігі бірдей болса, бұл жағдайда К=1 болады.
Екінші сатыда кәсіпорынның бәсекелестік мүмкіндіктерінің деңгейі бағаланады. ... ... ... әр ... экономикалық жағдайда бағаланған жағдайда олардың әр түрлі ерекшеліктері болады. Осы ерекшеліктерді кәсіпорынның ... ... ... көрсеткіштерді қалыптастырғанда ескеру қажет. Сонымен бірге бәсекелестік мүмкіндіктердің ... яғни ... , ... ғылыми-техникалық, қор мүмкіндіктерді талдаған кезде бірыңғай әдістемелік тәсілдемені қолданылған жағдайда, бәсекелестік мүмкіндіктердің бірыңғай деңгейлерін (жоғары, қалыпты, төмен, бәсекелес емес) ... ... ... ... ... ... және оларға тиісті балдық баға беріледі. Бұл үшін:
* а) ... ... ... ... ... (max, min)) және ... (Ux(max, min)) мағыналарын анықтау;
* ә) деңгейдің қадамын табу;
* б) балдық шкала әзірлеу керек.
Сөйтіп, талдауда бәсекелестік ... ... ... әрі ... ... ... бәсекеге қабілетті болады. [23]
Авторлардың ойынша, кондитерлік кәсіпорынның бәсекеге ... ... ... ... ... моделі басшылыққа қатаң бәсекелестік жағдайында кондитерлік өнімді шығару мен сатудың мақсатқа сәйкестігі жөнінде экономикалық жағынан негізделіп пысықталған шешім қабылдауға, ... ... ... ... ... бағалауға, кәсіпорынның нашар және күшті жақтарын бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... кондитерлік кәсіпорынның нарықтағы іс-әрекетінің тиімді стратегиясын алынған бағаларға сәйкес жедел жоспарлау үшін пайдалануға болады, ... ... ... ... ... ... ... жол таңдауға септігін тигізеді. [20]
Алайда кондитерлік кәсіпорындардың ... ... ... ... ұсынылып отырған экономикалық-математикалық модельдің келесідей кемшіліктері де бар:
- ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілік көрсеткіштерімен байланысты емес, сондықтан оны еңбекті көп жұмсап есептеу қажет емес;
- авторлар пайдаланатын ұғымының тегі ... ... ... ... ... ... тауарымен салыстырылуы тиіс. [31]
Кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін талдау мен бағалаудың қолданыстағы әдістерін талдау осындай әдістемелер көп ... да ... ... ... ... ... ... талаптарына жауап беретін әдістемелердің саны шамалы және осы әдістемелердің өзінде кейбір кемшіліктерге жол берілгенін көрсетеді. ... ... ... ... ... қабілеттілігін арттырудың қолданыстағы тәсілдемелерін талдай келе келесідей тұжырым жасауға болады:
* әдістемелерде кондитерлік тауарлар мен кәсіпорындардың ... ... ... ... ... оның ... ... серпінді өзгерістері толық шамада ескерілмеген;
* өнімдер мен кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілік көрсеткіштерін жеткілікті дәрежеде байланыстырмайды;
* бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... ... - ... ... қабілеттілігін арттыру жөнінде нақты шешімдер әзірлеуге толық мүмкіндік бермейді;
* кондитерлік ... ... ... ... ... ... қант және ұн ... сегменттері баға бойынша әр түрлі бөлінген; ұннан жасалған кондитерлік өнімдерді жеткізу және сақтаудың логистикалық шығыны жоғары болу салдарынан ... ... ... ие ...
* ... оның ішінде кондитерлік өнімнің әр түрлі сегменттерінің ... ... жеке ... ... ...
* өнім түрлері (ассортимент) әр түрлі болған жағдайда бәсекелестікке қабілеттілікті салыстыру ... ... ... ... жасалған кондитерлік өнімдердің өңірлік нарығында орта және ірі кәсіпорындарға өнімнің шамалы түрін шығаратын шағын кәсіпорындар айтарлықтай бәсекелес), осының салдарынан ... ... ... ... ...
Аталған себептерден бәсекелестікті, оның деңгейі мен қарқындылығын зерттеу, сондай-ақ бәсекелестікке және оның келешегіне көп ықпал ететін күштер мен нарықтық факторларды білу ... ... ... Нарықтағы бәсекелестікті зерттеу үшін ең соңында бәсекелестік стратегияны таңдау үшін міндетті түрде ... ала ... ... оны ... ... Кейінгі талдаудың тиімділігі көбінесе жиналған ақпараттың толықтығы мен оның сапасына ... ... ... ... ... ... кезеңінде нарықта бәсекелестік процестерінің орын алу дәрежесін білу үшін бәсекелестіктің қарқындылығына байланысты негізгі ... ... ... ... орта сала ... ... жүргізетін күрестің ықпалынан қалыптасатындықтан ғана емес, нарықтағы бәсекелестікті талдау үшін М. ... ... ... ... ... тобы ...
а) осы ... бәсекелес сатушылардың арасындағы бақталастық () - саладағы жағдай;
ә) ... ... ... ... ... - алмастырғыш тауарлардың ықпалы;
б) жаңа ... ... болу ... - ... ... ...
в) жеткізушілердің жайғасымдары, олардың экономикалық мүмкін - діктері - жеткізушілердің ықпалы;
г) ... ... ... ... ... - ... - ... алушылардың ықпалы. [27-31]
Бәсекелестіктің әрбір қарастырылып отырған күші саладағы жағдайға бағыты бойынша, сондай-ақ маңызы бойынша да әр ... ... ете ... ал олардың қосылып ықпал етуі саладағы бәсекелестік күреске, саланың пайдалылығына, фирманың нарықтағы жайғасымы мен оның табыстылығына ... ... ... ... ... ... бәсекелестіктің деңгейін анықтайтын негізгі факторлар, сондай-ақ олардың байқалатын белгілері 7-кестеде келтірілген.[34]
7-кесте - Сала нарығындағы бәсекелестік факторлары
р/с № ... ... ... біліну белгілері
1. Саладағы жағдай
1.1
Нарықтағы бәсекелес фирма - лардың саны мен қуаты
Қуаты бойынша тең фирмалар немесе зерттелетін фирмадан ... ... ... бір ... одан астам фирма бар.
1.2
Төлемге қабілеттілік сұра - нысты өзгерту
Тауарға төлемге қабілетті сұраныс төмендейді, ... ... ... ... ... - ... ... дәре - жесі
Бәсекелес фирмалар тауардың түріне арнайы ... ... ... мен ... ... іс ... ... алмастыра алады.
1.4
Клиенттің бір өндірушіден екіншіге ауысуға жұмсайтын шығыны
Клиенттің бір өндірушіден екінші өндірушіге ... ... ... өте ... яғни фирманың клиенттерінің бәсекелестерге кету және кері келу ықтималдығы жоғары. ... ... ... ... ... сәй - кестендіру
Бәсекелес фирмалар, сала фирмалары көрсететін жалпы тауар бойынша сервистік қызметтер жиыны бірдей.
1.6
Нарықтан кету жолындағы кедергілер (фирманың қайта ... ... ... ... кету үшін ... (қыз - ... ... даярлау, тауар сату желісін жоғалту, негізгі қорларды тарату және т.б.) көп жұмсайды.
1.7
Нарыққа кіру жолындағы ке - ... ... ... ... ... ... жұм - салатын бастапқы шығын шамалы. Нарықта тауар стандартталған.
1.8
Салалас тауарлық нарықтар - дағы жағдай (технология - лары мен қолдану салалары ... ... ... - дағы ... ... (мысалы, жиһаз нарығы үшін құрылыс материалдары, үй құрылысы нарығы салалас болып табылады) тауар нарықтарындағы бәсекелестік деңгейі жоғары. ... ... ... ... ... ... ... есебінен өзінің жайғасымын нығайтудың агрессивтік саясатын жүзеге асырады немесе соған ... ... өнім ... тар - ... ... ... әлеуеттік мүмкіндіктер, қолайлы болжам бар.
2. Ықтимал бәсекелестердің ықпалы
2.1
Салалық нарыққа кіру қиын - ... ... кіру үшін ... ... мөлшері көп емес. Тиімді өндіріс ауқымына әжептәуір жылдам жетуге болады. Саланың фирмалары қарсы ... ... ... ... емес және сала ... ... ... салаға жасалатын басқыншылықты тойтаруға бағыттамайды.
2.2
Бөлу каналдарына қол жет - кізу
Сала нарығында өндірушілермен байланысы нашар сауда делдалдары көп. ... желі құру ... ... ... ... ынтымақтастық жасасуға шақыру айтарлықтай шығынды қажет етпейді.
2.3
Салалық артықшылықтар
Сала кәсіпорындарын жаңа бәсекелестермен ... ... ... қол жеткізумен, патенттермен, , негізгі капиталмен, кәсіпорынның қолайлы орналасумен байланысты ... ... жоқ.
3. ... ... ... ай - ... ... әртараптану деңгейі бір жеткізушіден екіншіге көшу қиын немесе өте қымбат.
3.2
Сатып алушының маңызы
Сала кәсіпорындары жеткізуші фирмалар үшін ... ... ... ... ... ... жеткізушінің үлесі
Бір жеткізушінің үлесі өнім өндірісінде негізінен жеткізу шығынына (бір жеткізуші ) жұмсалады.
4. ... ... ... ... мәртебесі
Салада сатып алушылар аз. Негізінен - бұл тауарды үлкен топпен сатып алатын ірі сатып алушылар. Олар тұтынатын көлем ... ... ... ... құрайды.
4.2
Сатып алушыға тауардың маңызы
Біздің тауар мен біздің ... ... ... ... ... ... алу ... маңызды құрамдас болып табылмайды.
4.3
Тауарды стандарттау
Тауар стандартталған (әртараптандырудың деңгейі төмен), ... ... жаңа ... көшу үшін көп ... ...
5. Алмастырғыш тауардың ықпалы
5.1
Баға
Алмастырғыш тауардың төмен бағасы мен қол жеткізімділігі біздің саланың тауарлар бағасын шектейді.
5.2
құны
Клиент біздің ... ... ... көшу үшін көп ... ... оқыту, техно - логиялық процестерді түзету және т.б. шығын) жұмсамайды.
5.3
Негізгі тауардың сапасы
Алмастырғыш ... ... ... ... ... ... сапасын қолдау бұдан да жоғары шығынды қажет етеді.
Ескерту - [24]
Сөйтіп, зерттелетін өнім нарығында факторларды ... ... ... ... ... осы ... бәсекелестіктің жалпы деңгейі туралы қорытынды жасау мүмкіндігі пайда болады.
тобына кіретін ықпал етуші факторлардың ерекшелігін талдайық.
Бәсекелестіктің ... ... ... фирмалардың саны мен қуатына байланысты. Нарықта күші шамамен бірдей бәсекелестердің саны айтарлықтай көп болған жағдайда бәсекелестіктің қарқыны барынша жоғары болып ... ... ... ... фирмалар ерекше ірі болуы міндетті емес. Сонымен бірге осы ереже ... емес және ... ... ... ... ... дұрыс бола бермейді. Мәселен, қуатты ресурсы мен көптеген артықшылықтары бар ірі фирмаға әдетте дәл осындай ... бар ... ғана ... бола ... ... ... және шағын фирмаға өнімді пайда алып сату үшін бір ірі бәсекелес фирманың болуының өзі елеулі кедергі келтіреді. Нарықтағы жұмыс ... ... саны ... ... деңгейін растайды, осы деңгей салаға және тіпті қызмет аясына байланысты айтарлықтай өзгереді.
Салада тауарға сервистік қызмет ... ... өзі ... осы ... ... ... мен ... кеңейте алатынын көрсетеді. Нарықтағы қызметтері әртараптандырылған бәсекелес фирмалар көп, сондықтан бұл жағдайда кету, яғни ... бір ... ... ... ... ... бәсекелестік күрестен жалтару мүмкін емес. Сөйтіп, саладағы тауарға сервистік қызмет көрсету жоғары ... ... ... ... ... өзі зерттелетін нарықтағы бәсекелестіктің төмендеуіне ықпал етеді.[24]
Нарықта төлем қабілеттілігінің өзгеруі алғашқы екі фактордың іс-әрекетін күшейтеді немесе әлсіретеді. Расында көлемнің ... ... ... ... ал ... - ... ... өршітеді.
Нарықта ұсынылатын тауардың стандартталу дәрежесі бәсекелестікті өршітеді. Іс жүзінде әрбір өндіруші нарықтың бір сегментіне арналған бұйымның өз ... ... ... ... ... ... ... төмен болады және керісінше барлық өндірушілер бүкіл тұтынушылар үшін тең дәрежеде ... өнім ... ... ... ... ... одан ... өршиді, алайда атап өтілген жағдайлар сирек кездеседі. Іс жүзінде кез келген нарықтағы өнім сол немесе басқа дәрежеде ... бұл ... ... ... тек бәсекелестік күрестің дәрежесін едәуір төмендетеді.
Клиенттің бір өндірушіден екінші өндірушіге ауысуға жұмсайтын ... ... ... ... ... көп ... көрсетілген жағдайда жеткізуші фирмаға қауіп төнетін бәсекелестіктің деңгейін біршама дәрежеде төмендете алады. Шынында жеткізілетін өнімнің алдын ала қарастырылған ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... үшін бөгде фирманы шақыру тиімсіз немесе сол фирманы ... ... емес ...
Нарықтан кету жолындағы кедергілер нарықтағы бәсекелестікті арттыру бағытында жұмыс істейді. Егер ... сала ... ... ... осы саладан шығу үшін едәуір шығын жұмсау қажет болса (негізгі қорларды тарату, ... ... ... және т.б.), ... ... ... ... фирмалар өздерінің жайғасымдары үшін күреске бар күшін салатыны анық.[20-21]
Нарыққа кіру жолындағы кедергілер алдыңғы фактормен тығыз байланысты және қарама-қарсы ... ... ... яғни ... ... бәсекелестік төмендейді және керісінше ықпал етеді. Бұл жағдай нарыққа кіру үшін көп инвестицияның, ... ... мен ... ... ... ... ... тауарлар технологиялардың түрлері бойынша, сондай-ақ пайдалану ерекшеліктері мен басқа факторлар бойынша неғұрлым көп әртараптандырылса, нарыққа кіру ... ... көп ... Бұл жағдайда жаңадан пайда болған бәсекелестермен салыстырғанда ... ... ... бері ... ... фирмалардың беделі мен тәжірибесіне байланысты артықшылығы да бар. [14]
Салалас тауар нарықтарындағы жағдай осы нарықтағы бәсекелестік күреске айтарлықтай ықпал етеді. Салалас ... ... ... ... ... ... осы ... күрестің өршуіне себеп болады. [4]
Нарықта жұмыс істейтін бәсекелес фирмалардың стратегиясы бәсекелестердің стратегиясының ерекшеліктері мен ортақ тұстарын анықтау үшін қарастырылады. Мәселен, егер ... ... бір ғана ... ... онда бәсекелестік деңгейі көтеріледі. Керісінше, фирмалардың көпшілігі әр түрлі стратегияны ұстанған жағдайда, бәсекелестік деңгейі біршама төмендейді[29]. ... ... көп ... осы өнім нарығының тартымдылығына байланысты. Мысалы, сұраныстың күрт артуы бә - секелестердің көптеп келуіне себеп болады.
Енді ықтимал ... ... ... ... ... ... ықпал ететінін қарастырайық.
Ықтимал бәсекелестердің пайда болу ... ... ... мөлшеріне, яғни салада бұрыннан бері жұмыс істейтін фирмалармен салыстырғанда нарыққа жаңа келген ... ... ... ... мен ... байланысты болады.
Салаға кіру үшін қажетті бастапқы капиталдың болуы; нарыққа жаңа келген фирмаға әлі қол ... ... ... тиімді ауқымы; өнім тарату каналдарына жететін жолдың қиындығы жаңа келген фирмалар жасайтын қысымды төмендететін ... ... ... ... ... ... ... фирмалармен өзара іс-әрекет жасай отырып оларға тікелей ықпал етеді, ал осы ықпал мына жағдайларда күшейеді:
- жеткізушілердің өнімі өте ... ... ... ... сондықтан сатып алушыға жеткізушіні ауыстыру қиын болса;
- ... ... ... үшін маңызды клиент болып табылмаса;
- басқа жеткізушіге ауысуға шығын көп жұмсалатын болса.
Жеткізушілер жасайтын қысымды төмендету үшін ... ... ... құру қажет.
Сатып алушылар көп жағдайда саладағы бәсекелестіктің күшіне ықпал ете алады. Бәсекелестіктің күші:
а) өнім ... және ...
ә) ... алынатын тауарлар сатып алушы үшін өте қажет емес болғанда;
б) сатып алушының барлық ықтимал жеткізушілер жөнінде жақсы ақпараты ... ... ... нарығының шекарасы кеңейгенде, өнім әртараптандырылып, сараланғанда, саладағы өндірушілердің күші ... ... ... ... ... ... ... ықпалы әлсірейді.
Дәстүрлі тауарлардың функцияларын ойдағыдай орындай алатын ауыстырғыш тауарлар, яғни жаңа тауарлар мен қызметтер ... ... орай ... ... ... ... шығаратын кәсіпорындар ауыстырғыш тауар шығарып, негізгі тауарлардың бағалары ... ... асып ... осы ... ... бағаларын шектейді, яғни басқа кәсіпорындарға қысым көрсетеді.[17-20]
Ауыстырғыш тауар ... ... ... осы ... оңай ... қиын ... ... бейімделудің құнына байланысты. Ауыстырғыштың бағасы неғұрлым төмен болса, ауыстырғышқа бейімделу құны солғұрлым төмен және тауардың сапасы да жоғары болады, ал ... ... ... ... ... қысымы анағұрлым күшті болады.
Нарықтағы бәсекелестікті сипаттайтын әрбір факторды (7-кесте) сарапшылар балдық шкаламен ... ... ... ... менеджерлері мен жетекші мамандарын тартуға болады. Мысалы, сарапшының пікірі бойынша, егер фактор нарықта байқалмаса немесе оның байқалу белгілері білінбесе, онда осы ... ... күші 1 ... егер ... ... білінсе - 2 балға, егер фактор анық ... - 3 ... ... ... бірге қарастырылған факторлар нарықтағы бәсекелестікке әр түрлі ықпал етеді. Әр түрлі факторлардың ... ... ... үшін ... фактордың талдау барысында тікелей анықталады.
Осылайша нарықтағы бәсекелестіктің бес күшінің ықпал етуінің ... ... ... ... ... [6]: ... - bij - j-ші ... i-ші фактордың біліну дәрежесін бағалаған балдық бағасы;
n - сарапшылардың саны;
ki - i-ші ... ... ...
m - ... факторлардың саны.
Алынған орташа салмақтағы балдың негізінде келесідей қорытынды жасалады[33] (4-сурет):
өте ... ... ... ... ... бәсекелестік күшінің ықпал ету дәрежесін бағалау
Егер алынған орташа салмақтағы балл аралықта болса, онда бәсекелестік күшінің деңгейі өте жоғары болады, ... ... - ... ... ... анық ... жағдайға сәйкес келетін орташа салмақталған балл, bср - нарықтағы бәсекелестік факторлары нашар білінген жағдайға сәйкес ... ... ... ...
Егер алынған орташа салмақталған балл аралықта болса, онда бәсекелестік күшінің деңгейі жоғары ... ... ... орташа салмақталған балл аралықта болса, онда бәсекелестік ... ... ... ... ... bмин - нарықтағы бәсекелестік факторлары білінбейтін жағдайға сәйкес келетін ... ... ... ... ... ... ... балл , онда бәсекелестік күшінің деңгейі төмен болады.
Сонымен бірге бәсекелестік факторларын ... ... әр ... ... ... ... ... дамуы болжанады. Факторлардың іс-әрекет жасауының өзгеруін болжамды бағасы, мысалы келесі балдық бағаларға сәйкес келеді: "+1" - егер ... ... ... "0" - ... ... ... " - 1" - ... болады.
Әр фактордың дамуының алынған сараптық бағасының негізінде нарықта бәсекелестік күшінің дамуының орташа салмақталған ... ... ... анықталады:[6]
(6)
мұнда - сij - j-ші сарапшының i-ші дамуының болжамының балдық бағасы;
n - ... ...
ki - i-ші ... ... ...
m - ... факторлардың саны.
Ұсынылған әдістемені салалық нарықтарда бәсекелестікті маркетингтік зерттеу жүргізгенде пайдалануға болады. Сала нарығындағы бәсекелестік дәрежесі мен өзгеру болжамы туралы ... ... ... ... ... ... стратегиясын әзірлегенде саладағы жағдайды және оның өзгеру үрдістерін талдау үшін жеткілікті болады.
Бәсекелестік нарықтың негізін қалайтын ... ... ... ... қызметіне айтарлықтай ықпал етеді, оны бәсекелестерге үстемдік жасауға итермелейді. Тауар өндірушілердің мүдделерінің ... алу ... ... ... келуі - бәсекелестік ортасында кездесетін табиғи ... ... ... ... ... ... мүмкін, алайда нарықтың кез келген субъектісінің бәсекелестік артықшылығы оның тауарларының бәсекеге қабілеттілігіне негізделеді[6-8].
Фирманың бәсекеге қабілеттілік ұғымы ... ... ... ... анағұрлым кең. Фирманың бәсекеге қабілеттілік ұғымына оның бәсекеге қабілетті тауар, яғни тұтынушының қажеттілігін осы нарықта бар ұқсас тауардан жақсы қанағаттандыратын ... ... ... ... - ... ... ... кіреді. Фирманың бәсекеге қабілеттілігінің осы екі бағыты ұғымның тиісінше тактикалық және ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі нарықтық елдердегі жағдайдан өте ерекшеленеді. Сондықтан қазақстандық тұтыну тауарлары нарығындағы қазіргі кезеңдегі жағдайды талдау қажет.
II-бөлім ... ... ... ... ... талдау.
2.1 кондитер фабрикасының экономикалық көрсеткіштерін ... ... мен даму ... ... және ... сипаттамасын қарастыра келіп оның өндірістік - ... ... ... талдау жасайық. Ол үшін бірқатар көрсеткіштерге есептеулер жүргізіп, соның нәтижелері негізінде тұжырымдар мен қорытындылар жасауға болады. Кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... табыстары мен шығыстарының көрсеткіштерінен бастайық. ... - 8 ... ... мен шығыстарының көрсеткіштері, мың теңге
Көрсеткіштер
2011 ж
2012 ж
Өсу немесе төмендеу қарқыны
Өнім өткізуден түскен табыс
2 791 000
49 354 883
17,7 есе
Өткізілген ... ... ... 503 ... өткізуден түскен жалпы табыс
2 791 000
31 851 522
11,4 есе
Кезең шығындары
--------
18 165 178
-------
Негізгі қызметтен түскен түсім
-2 691 ... 408 ... ... емес ... ... ... пайдалар
--------
--------
-------
Салық төлегенге дейін жиынтық табыс
-2 691 747
5 408 975
3 ... ... 691 ... 408 ... ... кәсіпорнының мәліметтері негізінде автор құрастырған
1 - кестеде берілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай, 2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы кәсіпорнының ... ... ... ... ... өндірілген өнім көлемінің және өткізу көлемінің артуына байланысты сатудан түскен ... ... 2011 жылы 2 791 000 ... ... 2012 жылы 49 354 883 ... ... ... 2012 жылы өткен жылмен салыстырғанда 46 563 883 теңгеге ... 17,7 ... ... ... басты себептері ретінде кәсіпорынның 2012 жылы нарыққа жаңа өнім түрлерін шығаруын, өнім сапасының жақсаруын, сату көлемі ... ... ... Ал бұл ... мәнінің өсуі жалпы табысқа, таза табысқа және де табыстылық көрсеткіштеріне әсерін тигізеді. Сонымен қатар өткізілген өнімнің ... құны 2012 жылы 17 503 361 ... ... ... ... ... өнімді сатудан түскен табыс пен сатылған өнімнің өзіндік құнының айырмасы ретінде анықталады. Осыған ... бұл ... мәні 2011 жылы 2 791 000 ... ал 2012 жылы 31 851 522 ... ... Бұл ... айтып өткеніміздей сатудан түскен табыс көлемінің 17,7 есеге дейін өсуімен байланысты болып отыр. Өнім өткізу көлемінің артуы және кәсіпорынның өз ... ... ... ... нәтижесінде кәсіпорынның жалпы табысы 2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы 11,4 ... ... ... ... қызметтен түскен табысына, таза табысының көлеміне әсер ететін өзіндік құнға кіргізілмейтін кезең шығындарын азайту барлық кәсіпорындар үшін маңызды міндеттердің бірі ... ... 2011 жылы ... ... айтарлықтай үлкен көлемде артуының нәтижесінде кәсіпорын зиянмен жұмыс істеген. Өткiзiлген өнiмнiң өзiндiк құнына кiрмейтiн тұрақты шығындарды бiлдiретiн, кезең ... ... ... ... ... ... тікелей әсер етеді.[12] кәсіпорнының кезең шығындар көрсеткіші бойынша 2012 жылы кәсіпорын өзінің жалпы және әкімшілік шығындарын азайтуға қол ... ... ... ... ... ... ... жалпы табыстан кезең шығындарын шегеру арқылы анықталады. Осыған байланысты 2012 жылы ... ... ... 18 165 178 ... ... [1]
Рентабельділік коэффициенті.
Рентабельділік (пайдалылық) коэффициенттерін қарастырамыз. Кәсіпорын қызметінің қаншалықты тиімді және ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын қызметін талдау кезінде табыстылықтың абсолютті көрсеткіштері оның қаншалықты ... ... ... отырғанын толық сипаттай алмайды. Сондықтан салыстырмалы көрсеткіштер ретінде рентабельділік ... ... ... Бұл ... ... пайданың жұмсалған қаржылар немесе өткізілген өнімнің көлеміне қатынасы % ретінде есептелінеді.[11] Олар:
* активтердің рентабельділігі
* меншікті капиталдың ... сату ... өнім ... өндіріс рентабельділігі
* кәсіпорын қызметінің тиімділігі.[17]
Кәсіпорынның барлық активтердің рентабельділік коэффициенті таза пайданы кәсіпорын активтерінің жыл ішіндегі орташа құнына бөлу арқылы ... Ол ... ... көздерінен байланыссыз пайданың бір ақшалай бірлігін алу үшін қанша ақша бірлік қажет болғанын көрсетеді, яғни кәсіпорын активтерінің салынған 1 ... ... ... таза ... ... көрсетеді.[9]
Меншікті капитал пайдалылығының коэффициенті меншік иелерімен инвестицияланған капиталды пайдаланудың пайдалылығын анықтауға және көрсеткішті ... ... ... ... ... ... табыс алу мүмкіндігімен салыстыруға жағдай туғызады. Меншікті капиталдың пайдалылығы кәсіпорынның меншік иелерімен салынған салымдарының әрбір ақша бірлігі таза ... ... ақша ... тапқанын көрсетеді. Ол таза табыстың меншікті капитал көлеміне қатынасы арқылы есептеледі.[29]
Сату рентабельділігі - ... ... ... ... ... көрсеткіштердің бірі сатудың рентабельділігі болып табылады, оны кейде деп те атайды. Ол таза табыстың сатудан түскен табысқа ... ... ... Бұл ... мәні таза ... ... теңгесіне сатудан түскен табыстың қанша теңгесі келетінін көрсетеді. Сондықтан да бұл көрсеткіштің экономикалық мәні жоғары деп айтуға ... Бұл ... ... ... және таза ... ... да есептеуге болады. Бірінші жағдайда, жалпы табыс, оның мәні кәсіпорынның баға белгілеу саясатындағы өзгерістерді өнімді ... ... ... ... ... ... Екінші жағдайда, таза табыс, оның мәні сатылған өнімнің әрбір теңгесі таза табыстың қанша теңгесінен әкелгендігін көрсетеді.
Өнім ... - ол таза ... ... ... ... өзіндік құнына қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткіштің мәні өнімді өндіру мен сату бойынша жұмсалған шығынның әрбір теңгесіне келетін табыс ... ... ... - ... ... ... табыстың) негізгі өндірістік қорларымен айналым қорларының орташа жылдық құнына қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткіш өндірістік ... ... ... ... ... ... ... пайдалануда жоғарылату және айналым құралдарының айналымын тездету арқылы өндіріс рентабелділігінің өсуіне қол ... ... ... ... ... тыс ... болдырмауға тырысу керек.[7]
Кәсіпорын қызметінің тиімділігін бағалағанда сатылған өнімнің 1 теңгесіне ... ... ... ... ... Ол ... өнімнің толық өзіндік құнының сатудан түскен табысқа қатынасымен анықталады.[7]
Кесте-9 кондитер цехының пайдалылығының ... ... ... ... ж
%
Активтердің рентабельділігі
Таза табыс / активтер құны
0,11
0,19
172,7%
Меншікті капиталдың ... ... / ... ... есе
Сату рентабельділігі
Таза табыс / өнім өткізуден түскен табыс
0,96
0,11
11,4%
Өнім рентабельділігі
Таза табыс / өткізілген өнімнің толық өзіндік құны
-------
0,3
------
Өндіріс рентабельділігі
Таза ... / ... ... ... + ... ... орташа жылдық құны)
0,12
0,27
2,25 есе
Кәсіпорын қызметінің тиімділігі
Өткізілген өнімнің толық өзіндік құны / сатудан түскен табыс
-------
0,35
------
[1-12] материалдары негізінде ... ... - ... тарту көздерінен байланыссыз пайданың бір ақшалай бірлігін алу үшін ... ақша ... ... ... ... яғни кәсіпорын активтерінің салынған 1 теңгеге 2011 жылы 11 тиын таза табыс әкелсе, ал 2012 жылы 172,7%-ға өсіп 19 тиын таза ... ... ... пайдалылығы - кәсіпорынның меншік иелерімен салынған салымдарынан 2012 жылы 1 теңге бірлігіне таза пайданың 28 тиын ... ... ... Бұл ... ... жылмен салыстырғанда кәсіпорында 4,6 есеге өсіп отыр. Меншік иелерімен инвестицияланған капиталды пайдаланудың пайдалылығы мен көрсеткішті аталған қаржыларды басқа ... ... ... ... алу мүмкіндігі төмен жағдайға ұшырады.[23]
Ал, сату рентабельділігі өндірістік және коммерциялық ... ... ... 1 ... ... өнімнен кәсіпорын 2011 жылы 96 тиын, ал 2012 жылы 11 тиын ... ... 2011 ... ... 2012 жылы ... ... ... рентабельділігі көрсеткіші мәні есепті 2012 жылы өндіріске және ... ... ... 1 теңгесінен 3 тиын пайда алды. Бұған өнімнің сапасы және өнімді өткізу нарығының әсері бар. ... ... ... ... ... ... қарағанда 2,25 есеге өскен. Негізгі құралдарды пайдалануда жоғарылату және айналым құралдарының айналымын ... ... ... ... ... қол жеткізуге болады, сонымен қатар өткізудегі тыс жоғалтуларды болдырмауға тырысу керек.
Кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... 1 теңгесіне келетін шығын көлемі 2012 жылы 35 тиын болды. ... ... ... осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақытылы ... үшін ... ... ... ... ... ... коэффициенті
Қаржылық тұрақтылық коэффициенті. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы - бұл ... ... ... ... ... қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін сақтай отырып, табысты ... ... ... ... мен ... ... ... дамуын көрсететін қаржы ресурсының жағдайы. Қаржылық тұрақтылықтың мәні - қаржы ресурстарын тиімді ... ... және ... ... Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын анықтау үшін қаржы тұрақтылық коэффициенттерін есептеу қажет[20]:
* меншікті ... ... ... ... ... шоғырландыру коэффициенті
* қаржылық тәуелділік коэффициенті
* ағымдағы берешек коэффициенті
* төлем қабілеттілік коэффициенті
* қаржылық левередж н/е қаржылық тәуекел коэффициенті
* ... ... ... ... ... ... (тәуелсіздік коэффициенті) меншікті капиталдың кәсіпорын капиталына қатынасы арқылы ... Бұл ... ... ... ... ... меншікті қаржылай тұрақты қаражаттары құрайтындығын, яғни қаржылық тәуелсіздік дәрежесін көрсетеді. Оның мәні неғұрлым жоғары ... ... ... тұрақты және сыртқы қаражат көздеріне тәуелсіздігі жоғары болады. Нарықтық экономикасы дамыған елдерде бұл көрсеткіштің шекті мәні 0,5-0,7 ... ... ... ... ... ... капиталының қандай бөлігін қарыздық қаражаттар құрайтындығын көрсетеді.
Қаржылық ... ... бұл ... ... кері көрсеткіші болып табылады. Ол кәсіпорын капиталының меншікті ... ... ... Бұл ... мәні ... қаражаттарының кәсіпорын активтеріне қандай сомасы келетінін көрсетеді. Яғни, фирманың сыртқы қарыздарынан тәуелділігін сипаттайды. Ол қанша жоғары болса, сонша ... ... көп ... және кәсіпорынды банкроттыққа апаруға мүмкіндігі бар тәуекелділеу жағдай төне бастайды. ... ... ... ... ақша ... ... ... болуының мүмкін болатын қауіп-қатерін бейнелейді. Нарықтық экономика жағдайларында қаржылық тәуелділік коэффициенті ... ... тиіс деп ... ... ... ... ... міндеттемелердің кәсіпорын капиталына қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткіш активтердің ... ... ... мерзімдік қарыздық қаражаттар есебінен қалыптасқанын көрсетеді.
Төлем қабілеттілік коэффициенті (қарыздарды меншікті капиталмен жабу коэффициенті) ... ... ... капиталға қатынасымен анықталады. Яғни қарыздық капиталдың 1 теңгесіне меншікті капиталдың қанша теңгесі келетінін көрсетеді.
Қаржылық левередж н/е қаржылық ... ... ... ... ... едәуір объективті бағалайтын көрсеткіштердің бірі болып табылады. Ол қарыздық капиталдың меншікті капиталға қатынасы арқылы ... Бұл ... ... ... негізгі индикаторларынын бірі болып есептеледі. Оның мәні неғұлым жоғары болса, бұл кәсіпорынға капитал салу тәуекелі де ... ... ... Яғни ... ... ... ... капиталдын 1-теңгесіне қанша қарыздық қаражат тартылғанын көрсетеді. Оның мәні жоғарылаған сайын мұндай кәсіпорынға капитал салымын жасау тәуекелі жоғары ... ... ... ... ... және ... ... үлесі және қаржылық леверидж деңгейі кәсіпорынның салалық ерекшеліктеріне байланысты болады. Айналымнан тыс активтердін үлесі ... және ... баяу ... ... ... леверидждің мәні үлкен болмауы керек. Ал, негізгі капиталдын үлесі аз, ... ... ... ... оның мәні ... ... болады. Қаржылық леверидж деңгейі тауар және қаржы нарығынын конюънктурасына, негізгі қызметтің рентабельділігіне, кәсіпорынның қаржылық стратегиясына және тағы басқаларға байланысты болады. ... ... ... ол ... ... ... бөлігі тұрақты көздер есебінен қалыптасқанын сипаттайды. Ол меншікті капитал мен ұзақ ... ... ... ... ... ... анықталады. Егер кәсіпорын ұзақ мерзімді несиелер мен займдарды пайдаланбайтын болса, онда оның мәні ... ... ... ... келеді[6].
Кесте-10 кәсіпорнының қаржылық ... ... ... ... жж. ... ... шоғырландыру коэффициенті (тәуелсіздік коэффициенті)
Меншікті капитал / кәсіпорын капиталы
0,38
0,15
39,5%
Қарыздық капиталды шоғырландыру коэффициенті
Қарыз капиталы / кәсіпорын ... ... ... ... / ... ... ... берешек коэффициенті
Қысқа мерзімді міндеттемелер кәсіпорын капиталы
1,38
1,15
83,3%
Төлем қабілеттілік коэффициенті
Меншікті капитал / қарыз капиталы
0,28
0,13
46,4%
Қаржылық левередж н/е қаржылық тәуекел коэффициенті
Қарыздық капитал / ... ... ... ... ... капитал+ ұзақ мерзімді міндеттемелер) / кәсіпорын капиталы
0,38
0,15
39,5%
Ескерту: кәсіпорнының мәліметтері және [29-30]негізінде автор құрастырған
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... бірі - ... ... ... коэффициенті немесе тәуелсіздік коэффициенті. Біздің талдау жасалып отырған кәсіпорынымызда тәуелсіздік коэффициенті 2012 жылы 0,23 ... ... ... төмендегенін көріп отырмыз. Яғни, кәсіпорынның барлық капиталындағы меншікті ... ... 2011 жылы 0,38, ал 2012 жылы 0,15 ... Оның ... мәні ... ... ... тұрақты және сыртқы қаражат көздеріне тәуелсіздігі жоғарылағанын байқап ... ... ... ... бұл ... мәні 0,5 - 0,7 ... ғана қалыпты жағдай ретінде сипатталады. [29-31]
Тәуелсіздік коэффициентінің кері шамасы - қаржылық тәуелділік коэффициенті болып табылады. 10 - ... ... ... ... ... ... 2012 жылы ... жылға қарағанда 2,5 есеге кәсіпорынның қарыздары өскен және кәсіпорынды ... ... ... бар ... ... жоғары деңгейі кәсіпорында ақша қаражаттарының тапшылығы пайда болуының мүмкін болатын қауіп-қатерін бейнелейді. Бұл әрине кәсіпорын үшін қолайсыз ... ... ... ... кәсіпорынға меншікті капиталын көбейту бойынша іс-шаралар жүзеге асырылуы керек, ол үшін резервтік қорды ұлғайту қажет.[27]
Ал қарыздық ... ... ... - ... капиталының 2011 жылы 1,38 бөлігін, ал 2012 жылы 1,15 бөлігін қарыздық қаражаттар құрағанын көріп отырмыз.
Ағымдағы берешек коэффициенті - активтердегі ... ... ... ... ... 2012 жылы 2011 ... салыстырғанда 83,3%-ға төмендеген. [22]
Төлем қабілеттілік коэффициентін есептеу барысында,
кәсіпорнының қарыздық капиталдың 1 теңгесіне 2012 жылы ... ... 1 ... 13 тиыны келіп, базистік жылмен салыстырғанда 46,4%-ға ... ... н/е ... ... ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын едәуір объективті бағалайтын көрсеткіштердің ... 2011 жылы ... ... 1 теңгесіне 3 теңге 60 тиын, 2012 жылы 7 ... 70 тиын ... ... ... ... нәтижесінде байқалды. Бұл дегеніміз кәсіпорынға капитал салу тәуекелі жоғары.
Тұрақты қаржыландыру коэффициенті ол ... ... 2011 жылы 0,38, ал 2012 жылы 0,15 ... ... ... есебінен қалыптасты. Оның мәні тәуелсіздік коэффициентінің мәнімен сәйкес келуі кәсіпорнының ұзақ мерзімді ... мен ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы -тұрақтыдан ұзақ, кәсіпорын әлі өзінің толық өндірістік қуатына шықпай отырып, негізінен ... ... ... пайдаланады, оған қоса пайданың көбірек бөлігін банктік несиені ... ... ... ... ... уақытта кәсіпорын банктік несиесімен ұтымды түрде есеп айырысып, өзінің қаржылық ... ... ... ... деп сенуге болады.
Өткізудің тиімділігін арттыру шығыстарды азайту, өткізілген өнімге бағаларды жоғарылату, сондай-ақ өткізілген өнімнің көлемінің өсу қарқындары шығыстар ... ... ... ... ... ... ... есебінен төмендетілуі мүмкін:
* арзандау шикізат пен материалдар ... ... ... ... өндірісті автоматтандыру;
* шартты-тұрақты шығыстарды қысқарту;
* материалдық-өндірістік қорларды кеміту;
* дебиторлық қарыздарды өндіру қарқындарын ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған әрекеттер нәтижесінде алынған ақша қаражаттарын қарыздарды төлеу, өздерінің акцияларын қайта сатып алу немесе қызметтің ... ... ... салу үшін пайдалану.[13-15]
Өткізілетін өнімге бағаларды жоғарылату да активтердің тиімділігін арттыру амалы болуы мүмкін. Алайда нарықтық экономика жағдайында бұл едәуір қиын ... ... ... ... активтерді бір қалыпты деңгейде сақтап тұру немесе активтердің азаюы кезінде өткізу көлемін көбейту арқылы қамтамасыз ету мүмкін.[18]
Қаржылық тәуелділік ... ... ... ... онша ... ... ... еместігін көрсетеді.
Қаржылық шешімдер қабылдау үшін қаржылық коэффициенттер кәсіпорынның есеп саясатына байланысты екендігіне назар аудару қажет. Салыстыру негізі ретінде ... ... ең ... ... ... тиімді басқару үшін айналымдағы капитал, қорлар, дебиторлық қарыздар, ақша қаражаттары және қысқа мерзімді міндеттемелерді сауатты ... ... Бұл ... ... ... ... ... алып келіп, оны төлем қабілетті етеді.[30]
Негізгі қорлардың пайдаланылуын талдау
Негізгі қорларды талдаудың міндеті ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуін, олардың жалпы, жекелей көрсеткіштер бойынша қолданылу деңгейін және олардың өзгеру себептерін анықтау болып табылады. Негізгі қорларды ... ... өнім ... және ... да көрсеткіштерге әсерін кәсіпорын немесе жабдықтардың өндірістік қуатының қолданылу деңгейін, негізгі қорлардың ... ... ... резервтерін анықтау болып табылады.[27]
Берілген талдауды жүргізу барысында ... ... ... ... ... ... ... жағдайын, өндіріс деңгейін зерттеу қажет. Оны келесі кестелерден көрсетуге болады.
Кесте-11 Негізгі қорлардың құрамын талдау

Түрлері
Өлшем бірлік
2011жыл
2012 жыл
Ауытқу
+,-
%
1
2
3
4
5
6
7
1
Ғимараттар
мың теңге
2542
2554
12
100,4
2
Үйлер
мың теңге
-
-
-
-
3
Тасымалдаушы құралдар
мың теңге
-
-
-
-
4
Көлік және ... ... ... ... ... ... ... инвентарьлар
мың теңге
1000
1000
-
-
9
Барлығы
мың теңге
9081,0
9092,0
+11
101
Ескерту: кәсіпорнының мәліметтері негізінде және [23-25] автор құрастырған
Берілген ... ... ... ... ... ... Ғимараттар 12 мың теңгеге өзгерді. Компьютерлер өзгермеді. ... және ... 26 мың ... ... Құрал саймандар 54 мың теңгеге төмендеді.
Кесте-5 Өндірістік және өндірістік емес негізгі ... ... ... ... ... теңге
%
Өндірістік емес негізгі қорлар
290
3,2
272
3
5-кестенің жалғасы
өндірістік негізгі қорлар
8791
96,8
8820
97
Барлығы
9081,0
100
9092,0
100
[12]
Берілген кестеде, Өндірістік және өндірістік емес ... ... ... ... ... емес ... қорлары төмендеген. Өндірістік негізгі қорлар жоғарылаған.
Кесте-6 Негізгі құрлардың ... ... ... ... ... ... мерзімі, жыл
7,4
6,1
-1,3
3
Шығу коэффициенті
0,05
0,07
+0,02
4
Өсу коэффициент
0,086
0,093
+0,007
5
Тозу коэффициент
0,38
0,365
-0,015
6
Техникалық жарамдылық коэффициенті
0,62
0,635
+0,015
7
Құралдардың орташа жасы, жыл
4,2
4,0
-0,2
[23]
Берілген кестеде негізгі құрлардың жағдайын талдау көрсетілген. Жаңару деңгейі 2,5 ... ... ... ... 1,3 ... төмендеген. Шығу коэффициенті 0,02 жоғарылаған. Өсу коэффициенті 0,007 өскен. Техникалық жарамдылық коэффициенті 0,015 жоғарылаған. ... ... жасы екі айға ... ... ... құрамына байланысты өндірістік құралдарды талдау
Жасы
Соммасы, мың тенге
%
5 жыл
5448,6
60
7-кестенің жалғасы
5-10 жыл
3632,4
40
Барлығы
9081
100
кәсіпорнының мәліметтері және [17]негізінде құрастырылған.
Берілген кестеде, жастық құрамына байланысты ... ... ... ... 5 жыл 60 ... ... ... 9081 мың тенгені құрады.
Кәсіпорынның еңбек ресурстарымен қамтамасыз ... ... ... деңгейін және еңбек ақы қорын талдау.
Кәсіпорынның еңбек ресурстарымен қамтамасыз етілуін ... үшін ең ... ... ресуртарын қолануды қарап шығу керек.
Кесте-8 Кәсіпорынның еңбек ресурстарын қолдану
Көрсеткіш
Көрсеткіштің мәні
Аыутқу
(+,-)
t0
t1
1
2
3
4
Жұмысшылардың орташа жылдық саны (ЧР)
34
34
-
Жұмыс күндерінің саны (Д)
259,4
228,8
-30,6
Жұмыс сағаттарының саны (Ч)
2046,7
1754,9
-291,8
Жұмыс ... ... ... (П), ... ... ... қоры (ФРВ) чел-ч.
69587,8
59666,6
-9921,2
Ескерту: кәсіпорнының мәліметтері негізінде [30]автор құрастырған
Жұмысшылардың орташа саны 2012 жыл 2011 жыл салыстырғанда өзгерген жоқ. Бірақ, ... ... ... күндерінің саны 30,6 күнге, жұмыс сағаттарының саны 291,8 сағатқа және жұмыс күнінің орташа ұзақтылығы 0,22 сағатқа қысқарды.[30]
Кесте-9 ... ... ... ... ... өнім ... ... ішіндегі жұмысшылар
29
29
-
100
3. Жұмыскерлер тізіміндегі жұмысшылардың үлес салмағы
0,8529
0,8529
-
100
4. Жұмыс істелінген күндер саны,
адам-күн
7522,6
6635,2
-887,4
88,2
5. Жалпы жұмыс істелінген күн саны, адам-сағат
69587,8
59666,6
-9921,2
85,7
6. ... ... ... ... ... ... Бір ... орташа күндік еңбек өнімділігі (1жол:4жол), мың.тг
3,95
4,67
+0,72
118,2
8. Бір жұмысшының ... ... ... ... ... ... ... жылының ұзақтығы, күндер
259,4
228,8
-30,6
88,2
10. Жұмыс күнінің ұзақтылығы, сағат
7,89
7,67
-0,22
97,2
[1,29,30,33]
Жоғарыдағы ... ... ... ... өнім ... артқанымен жұмысшылар саны өзгеріссіз қалған. Еңбек өнімділігі бір жұмыскерге 37,06 мың ... ... ал бір ... ... ... 43,45 мың ... бір жұмысшының орташа күндік еңбек өнімділігі 0,72 мың теңгеге, орташа сағаттық еңбек өнімділігі 0,10 мың теңгеге ... ... ... ... ... күндерінің 98990,6 адам-сағатқа қысқаруына байланысты жұмыс жылының ұзақтығы 30,6 күнге және ... ... ... 0,22 сағатқа қысқарған[29]
2.2 Қазақстан Республикасындағы кондитер нарығының бәсекелестік қәбілеттілігінің нарықтық экономикадағы алатын орны.
Қазақстан экономикасының дамуының ... ... ... ... мен ... ... бар ақпараттың шектеулі болуына байланысты бәсекелестік артықшылыққа жету ... ... ... ... ... ... орай ұйым ... іске асыратын бәсекелестік артықшылық ұзақ уақыт бойы сақталмайды.
Бәсекеге қабілеттілік бәсекелік артықшылықтардың барын белгілейтін нәтиже болып табылады, ... ... ... ... ... объектіге байланысты оны әрқалай түсіндіруге болады. [2]
Ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігі - бұл өте күрделі ұғым. Бір ... ел ... ... ... ... шетелдік тауарлар мен қызметтерге ішкі де, сондай-ақ сыртқы нарықта ойдағыдай төтеп беретін сатылатын тауарлар мен қызметтердегі экономикалық, ғылыми-техникалық, өндірістік, басқарушылық, ... және өзге де ... ... анықталады, екінші жағынан, экономиканың бәсекеге қабілеттілігі - бұл елдің мемлекеттік және қоғамдық құрылым жүйесінің, қоғамның қоғамдық өмірінің барлық ... ... ... мен ... ... ... ... экономиканың тұрақты, серпінді дамуын қамтамасыз етуі, сондай-ақ қоғам мүшелерінің осымен байланысты әлемдік стандарттарға сәйкес материалдық әл-ауқаты. [3]
Бәсекеге қабілеттілік проблемасы әлемнің ... ... ... ... ... ... ... әлемдік нарықтағы жағдайын талдап қорытатын әрі сипаттайтын көрсеткіш. Экономикасы әлсіз ... ... ... ... ... ... ... экономикасының бәсекеге қабілеттілігі мен экономиканың жаңа деңгейіне жетуі біршама күрделі процесс. Осы процесті бәсекеге қабілеттілікті бағалауды үйренбей, оны өлшейтін ... ... ... ... ... күні ... елдермен салыстырғанда Қазақстанның бәсекелестік жағынан артықшылықтары жоқ ... Осы ... ... ... ... әрі ішкі ... үшін ... энергия мен басқа да пайдалы кен қазбаларының запасы жатады. Сонымен бірге ... ... және ... оның ... аумақтың транзиттік әлеуеті де бар.
Экономиканың бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ажырата білген орынды. Экономиканың бәсекеге қабілеттілік проблемасы елдің инвестициялық тартымдылығымен байланысты, ал ... ... ... ... өмір сүрудің сапасымен байланысты.[10]
Қазақстандық кәсіпорындар мен ұйымдар нарықтық экономикаға өту жолында бәсекелестік жағдайында жұмыс істеуге тиіс ... Бұл ... ... ортаны кешенді, жан-жақты талдау негізінде өзінің бәсекеге ... ... ... бәсекелестік артықшылықты қалыптастыру мен оны іске асыру бағыттарын ұсынудың маңызы артты. [11]
Қазақстан Республикасының ЖІӨ 2012 жылы алдыңғы ... ... ... ... ... құрылымында тауар өндірісінің үлесі 2011 жылы 45,6%-ды, қызметтер өндірісінің үлесі 51,9%-ды құрады. 2012 жылдың қаңтар-маусым кезеңінде - ... ... ... ... - 39%, ... ... - 61,3%-ды құрады.
Өнеркәсіптік өндірістің мөлшері 2011 жылы ... ... 10188,4 ... теңгені құрады, 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 1,7%-ға ... ... ... ... ... саны мен ... бойынша қажетті азық-түлік өнімдерімен тұрақты қамтамасыз ететін ... ... ... бірі ... табылады. Тамақ өнеркәсібінің құрамына 30-дан астам арнайы мамандандырылған ... ... сала мен ... өндіріс кіреді.[17]
Қазақстанның тамақ өнеркәсібінде 4059-ға жуық өнеркәсіптік кәсіпорын мен ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпорындар (80%-ға жуығы)[40]. Осы кәсіпорындар мен өндірістерде 67 мың адам жұмыс істейді, ал тамақ ... ... ... саны 8%-ға ... Өнеркәсіп саласында жұмыс істейтіндердің жалпы санының тамақ ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасы тамақ өнеркәсібінің даму үрдісі және осы саланың еліміздегі өнеркәсіп өндірісіндегі үлесі 10-кестеде келтірілген.
10-кесте. Тамақ өнеркәсібі ... ... ... ... ... жалпы кө - лемі, млрд. теңге
5253,0
6509,9
7815,9
10188,4
10361,6
Тамақ өнеркәсібі, млрд.теңге
463,1
518,5
837,3
801,8
791,8
Өткен жылға, %-бен
118
107,2
106,8
98,8
98,2
Өнеркәсіптік кәсіп - орындар мен өн - ... ... ... ... көле - ... сала өнімінің үлесі
8,8
7,9
10,6
7,8
7,6
Негізгі қызметтегі қызметкерлердің саны, мың адам
69,4
60,8
63,3
66,5
67,0
Қазақстан Республикасының статистикалық агенттігі. 2012.
Тамақ өнеркәсібі қызметінің ... мен оның ... ... ... бұл ... ... ... күрделі жағдайда дамитынын көрсетті.
Кондитерлер қауымдастығының деректері бойынша 2005 жылдың қаңтарынан бастап шілде ... ... ... баждар қолданылған уақытта отандық фабрикалар өзінің өнім өндірісін 40%-ға, ал ... ... ... екі ... үш ... дейін арттырды, сол кезеңде арзан шетелдік карамельдің импорты 70%-ға, шоколадтың ... 50%-ға ... ... ... ... ... алынған қаражат желілерді қайта жаңартуға, өндірісті кеңейтуге жұмсалды. [15-16]
Келтірілген кестеден өнеркәсіптік өндірістің ... ... ... ... ... ... ... тамақ өнімінің импорты үлесінің ұлғайғаны себеп болғаны байқалады. Мәселен, ҚР Статистика агенттігінің деректеріне сәйкес осы ... ... ... 2009 ... 611,1 млн. АҚШ ... 2012 жылы 1082, 6 млн. АҚШ долларына дейін ұлғайды. Соңғы төрт жылда азық-түлік импорты оның ... ... ... ... көп, яғни 6,5 есе ... атап ... географиялық жағынан үш бөлікке шартты түрде бөлуге болады:
Солтүстік-Шығыс Қазақстан. Оған Астана, Ақтөбе, Орал, Қарағанды, Павлодар, Қостанай ... ... ... ... ... бастап Ресейдің өңірлерімен араласады.
Каспий өңіріне Ақтау және Атырау қалалары кіреді. Бұл өңір мұнай және газ кен ... ... ... ... ... ең қарқынды дамып келе жатқан өңірі.
Оңтүстік Қазақстан өңіріне Алматы және Шымкент қалалары кіреді. Шымкенттің ... ... ... ... ... осы ... ... Өзбекстанға жылжытуды ұйымдастырудағы аралық буын ретінде қарастыруға болады. ... күні ... өнім ... ... ... көлемі бойынша да, құндық мағынасы бойынша да өсіп келеді. ... ... ... артқан сайын әлемдік кондитерлік өнім нарығы жылдан-жылға өркендеп өсіп келеді. АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Бельгия сияқты елдерде ... өнім ... ... ... нәтижесінде соңғы жылдары статикалық (тең қалыпты) жағдай қалыптасты. Шығыс Еуропаның, Латын Америкасының, Үндістан мен Қытайдың нарықтары қарқынды дамып келеді. ... ... ... ... ең ірі ... болып қалып отыр. Маркетингтік-талдамалы зерттеу орталығы (МТЗО) сарапшыларының ... ... ... ... жыл ... жан ... шаққанда 21,8 кг тәтті, ирландтықтар - 26,6 кг, Нидерландтардың тұрғындары - 25,3 кг, ... - 23 кг ... ... ... Салыстыру үшін айтатын болсақ, орташа статистикалық американдық жылына бар-жоғы 7 кг кондитерлік өнім тұтынады.[23]
Жер шарының ... ... ... өмір ... ұмтылысы кондитерлік өнім өндірушілерді жаңалық әзірлеуге мәжбүр еткенін атап өту қажет.
Негізгі өндірістің шоғырлануы әлемдік кондитерлік өнім ... ... бірі ... ... ... ... қазақстандық кондитер нарығының келесі ерекшелігі, яғни елордада және жалпы солтүстік өңірлерде тұтынушылар еуропалық және ресейлік жаңа өнімдерді қабылдауға даяр ... ... ... ... өзінің дәстүрлі үйренген өнімін таңдайтыны белгілі болды. [12]
Қазақстанда кондитерлік өнім өндірумен 200-ден асатын кәсіпорын айналысады, ... ... ... АҚ, АҚ, АҚ ... ... ... фабрикасы, кондитерлік фабрикасы (Ақтау) ықпал етеді.
ҚР Қаржы министрлігі Кеден комитетінің деректері бойынша 2006 жылдың ... ... ... тек ... ғана ... 31 111 мың АҚШ ... 8650 ... шоколады және 34 930 мың АҚШ долларының 20 050 тонна печеньесі жеткізілді. Қазақстан өз тарапынан Ресейге 9,9 мың ... 3,2 ... ... және 874,7 мың ... 726,4 ... ... ... Сөйтіп, импорт экспорттан 6 есеге жуық артады. [22]
Сол себептен қазақстандық кондитерлік сала үшін импорт мәселесі өзекті мәселе болып табылады. 1990 ... ... - 2000 ... ... ... ... кәсіпорындар дағдарыстан енді шыға бастағанда біздің кондитерлік нарыққа украиндық және ресейлік өндірушілердің өнімі ... түсе ... ... жылдар аралығында импорттың көлемі 10 есеге, ал ... өнім ... ... 20 ... де ... 2005 ... ... бастап кондитерлік тауардың бірнеше түрін әкелуге көтеріңкі ... бажы ... ... ... ... ... қазақстандық тұтыну - шылар кондитерлік өнімді аз тұтынады, ал екінші жағынан Қазақстан нан және нан-тоқаш өнімін тұтыну жөнінде көшті бастап, ... ... - ... ... - 45%-ға ... ... қаласы бойынша жүргізілген зерттеулер тұрмысы төмен халықтың жиынтық өнім бюджетінің 9,7% кондитерлік өнімге жұмсалатыны және кірісі жоғары халықтың тобы ... ... ... нан мен ... ... ... тиісінше 21,2% және 12,4%-ын жұмсайтынын көрсетті.
Нарықта негізінен ұннан жасалған кондитерлік өнім ең көп ұсынылады, оның 30%-ы қант қосылған ... өнім мен ... тек ... шоколад пен шоколад өнімі. Қант қосылған кондитерлік өнім негізінен жақын шетелден жеткізіледі, керісінше ... ... алыс ... ... ... ... өнім алыс және жақын шетелден тең пропорцияда келіп түседі.
Бәсекелік ортаны зерттегенде ... ... ... ... ... қызметі осы нәтижелерге негізделеді.
Нарық сарапшыларының көпшілігі, әсіресе отандық өндірушілердің кондитерлік өнімдерінің ... ... ... ... ... ... отандық өнімді таңдайтыны байқалады. Кондитерлік өнімді өндірушілердің маркетингтік белсенділігі де ... ... ... ... ... шоколад шығаруға (карамельден немесе печеньеден қымбат әрі пайдалы) басымдық береді, сондай-ақ өздерінің ... ... ... ... ... деп ... Осы ... кондитерлік фабрикасының стратегиясы қызығушылық тудырады. Аталмыш фабрика ұлттық кондитерлік белгі жасауды жоспарлап отыр. Компанияның осы стратегиясы оған ... ... ... ... ... ... ... ықтимал. [12-14]
Өнім өндіру мен оны сату бойынша кондитерлік фабрикасы көп жылдар бойы көш бастап келеді. Ол ... 52 мың ... ... ... ... екінші орында фабрикасы - 23 мың тонна, Қарағанды фабрикасы - 11 мың ... және ... ... ... - ... 3 ... жуық тәтті өнім шығарады. [23]
Тамақ өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін бағалағанда Қазақстанда тамақ өнімін өндіруге жұмсалатын шығын осы өнімді әлемдік өндірушілердің ... ... ... ... ... өнім ... ... жұмсалатын шығынды салыстырғанда Қазақстанның кондитерлік өнім өндірушілері арзан жұмыс күшін пайдаланатыны және олардың қосалқы шығысы да төмен екені байқалды. ... ... өнім ... және оны өткізуге жұмсайтын шығынының жоғары болу себептерін кәсіпорын деңгейінде толық талдап анықтау қажет.
2011 жылы кондитерлік өнім өндірісі 2003 ... ... 54%-ға ... ... ... ... импорт өнімдерінің үлесі өте жоғары болып сақталса да, ... ... ... сұранысының артуымен байланысты. Осыдан отандық ком - паниялардың өндірістік әлеуетінің жоғары екені көрінеді. Пайдаланылатын шикізаттың 60%-ы ... ... ... ... ... күрделендіреді. Осы кезеңде теңгенің құнсыздануына байланысты кәсіпорындардың айналым қаражаты бірнеше есеге қысқарды, сондай-ақ кәсіпорындар шетелдік жеткізушілерге шикізат үшін берешек болып ... ... ... ... де тоқтатылды. [17]
Кондитерлік өнім ең қажетті тауар ... да ... ... ... мен ... ахуалына қарамастан оны тұтыну көлемі белгіленген аз мөлшерден төмендемейді. Халықтың кірісінің артуы тұтыну құрылымына ғана ... ... ... ... ... ... кондитерлік өнімді тұтынудан гөрі қымбат өнімді көп сатып ала бастайды. Сондықтан кондитерлік өнімнің әр алуан түрін шығаруға маманданған ... ... ... ... істейді.
Шығарылатын өнім көлемінің өсу қарқынының біршама бәсеңдегенін ескере отырып, авторлар кондитерлік нарық монополистіктен олигополистікке қарай жылжитынын, сондай-ақ нарықтың ... оған жаңа ... ... ... ... ... монополиялық сипаты кәсіпорынды тиісті таңдау жасауға мәжбүрлейді, яғни ол жаңа өнім жасауға ... ... ... тиіс ... Осы ... ... ... үш нұсқаны қарастыруға болады:
а) жаңа өнім, технология, өткізу, қызмет көрсету, жарнама әдісін құру;
ә) жаңа өнім жасағандардың нәтижелерін ... аз ... және ... аз шығынмен көшірмелеу;
б) қол жеткен жетістіктерді өнімнің сапасын жақсарту, өнімнің түрін өзгерту және т.б. арқылы ... ұзақ ... бойы ... ... ... түрі мен ... бәсекелік жағдайына орай даму стратегиясын таңдайды. Ол келесі ықтимал стратегиялардың келесі түрлерін қолдана алады:
а) ... ... (ірі ... ... болады, бизнестің қазіргі кезде қолданылатын бағыттарын ұстануды, мемлекеттің қысымын төмендетуді және т.б. білдіреді);
ә) өсу стратегиясы ... ... жаңа ... ... алу ... дамуы, сатылас және деңгейлес стратегия кіреді);
б) фирманың ... ... ... ... ... ... ... Осы стратегияның түрлеріне - өркендеу стратегиясы (пайдасыз өнім шығарудан бас тарту, кадр саясатындағы ... ... ... тиімді жолдарды іздестіру және т.б.), бөліну стратегиясы (қайсы бір іскерлік бірліктен бас ... ... оны ... ... ... ... ... құрту және арзанға сату). [12-16]
Біздіңше, фирмалардың бәсекелік артықшылықтарға қол жеткізу отандық нарықта өршіп келе ... ... ... олардың негізгі міндеті болуы тиіс. Алайда, іс жүзінде бұл проблеманың ... ... ... мән ... ... қол жеткізу үшін бәсекелік артықшылықтардың көзін тауып, оларды талдау қажет.
Бұл үшін ... өнім ... және оны ... ... ... ... баға ... жарнама саласындағы стратегияларын әрі сатып алу жағдайы мен өндіріс жағдайын ... ... ... ... осы ... ... ... әдісін қолдана отырып, тұтынушылар, нарық, сұраныс және оның параметрлері туралы білу ... ... ... ... ие болуды дәстүрге айналдырған.
Қазақстанның кондитер кәсіпорындарының және бәсекелестерінің қызметін талдау олардың ... ... мен осал ... ... мүмкіндік берді [19](3-кесте).
11-кесте. Кондитер өнімдерінің Қазақстан нарығындағы бәсекелестердің қызметін талдау
Компаниялар
Қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... сауда маркасы.
Карамель үшін полимерлік орама енгізілді. Осы ... ... цех іске ... ... маркетингтік саясат.
АҚ
Бүкіл Қазақстан, негізінен Оңтүстік Қазақстан
Танымал сауда маркасы. Осы заманғы ... ... ... ... ... ... Кең ... желі
Осы заманғы орама материалдарды жеткілікті пайдаланбау.
Едәуір жоғары баға.
АҚ
Солтүстік ... және өзге ... ... ... ... жоғары сапасы.
Өзіндік полиграфиялық цехының болуы.
Шоколад сапасының төмендігі. Сауда маркасының белгісіздігі. Маркетинг деңгейінің төмендігі.

Солтүстік және Батыс Қазақстан ... мен ... ... ... ... жоғары емес өнім. Тұрақсыз өндіріс.
Мәскеулік өндірушілер
Қазақстанның барлық аймағы
Жоғары имидж, ... ... ... ... ... ... жақсы өнім.
Озық технология.
Шоколад өнімдері сапасының нашарлауы. Жоғары баға.
(Ресей) кондитер бірлестігі
Қазақстанның шекаралас аудандары. Ресей
Жақсы сапа, өндірушінің жақсы беделі. Салыстырмалы ... ... ... реттелген делдалдық желі.
Сапасы нашар шоколад.
Ескерту - ... ... ... қорыту негізінде автор құрастырған
Талдау жүргізілген барлық кәсіпорында қуаттылығы шамамен бірдей (қуаттылығы 20 ... ... ... ... ... ... жабдықтар бар, негізінен бірдей өнім өндіреді. Осы аталған кәсіпорындар бұрын мемлекеттің қарауында болса, қазіргі уақытта меншік түрін өзгертіп, жекеше ... ... ... ... ... - ... техникалық жағынан жеткілікті жарақтандырылмай әрі жаңғыртылмай отыр.[27]
Негізгі бәсекелестері - ресейлік өндірушілер: олар өндірген тауар жергілікті кәсіпорындармен салыстырғанда ... мен ... ... және ... ... ... ... жарамды. Олардың негізгілері: Мәскеу - ОДО, ААҚ, концерні, Санкт-Петербург - ААҚ, ... ... ... ашық ... қоғамдары және (Новосибирск) жауапкершілігі шектеулі серіктестігі кіретін кондитерлік бірлестігі.
Сондай-ақ еліміздегі нарықта Түркиядан, Германиядан, ... - ... ... ... ... ... жаңа ... бойынша өндірілген тауарлар да бәсекелестікке түсіп отыр. [12]
Қазіргі уақытта АҚ-ның позициясы мықты, ол бәсекелес - ... ... ... ... ... ие. ... кәсіпорындардың ішінде онымен иық теңестіре алатындай кәсіпорын жоқ десе де болады, өйткені өзінің бұрыннан ... ... ... бар. ... ... жері - АҚ ... ... тек жақсы жақтарын ғана алады және жергілікті шикізат пен материалдарды пайдаланады. Бұл оның кондитерлік өнімдерінің сапасын ... ... Оның ... ... ... ... танымал, кәсіпорынның іскерлік беделі тұрақты және дестрибьютерлік желісі кең.[13]
АҚ-ның бәсекелік артықшылықтарының бірі - ... ... ... жаңа ... және көп ... шоколад өнімдерін өндіретін, осы заманғы технологиямен жұмыс істейтін экструдерлік цех бар. Кәсіпорын өндіретін үлпілдек ... ... ... кептірілген ертеңгілік тағамдар, сондай-ақ көп қатпарлы шоколад өнімдері мен өзге де кәмпиттер нарықта белгілі бір сұранысқа ие. ... осы ... әр ... ... ... ... отырып, өзінің бәсекелік артықшылықтарын одан әрі дамытуы тиіс[20].
АҚ-ның бәсекелік артықшылықтарына тоқталмастан бұрын, ең алдымен айтарымыз: осы кәсіпорын өндірген өнімдердің ... ... ... ... келеді. Оның негізгі бәсекелік артықшылығы - өндірісте натуралды шикізат түрлері мен компоненттерін пайдаланады. ... ... ... ... ... ... ... жұмысшы күші мен шикізат сияқты төменгі дәрежедегі артықшылықтарға ғана ие: жоғары дәрежедегі артықшылықтарға қол жеткізу едәуір инвестицияны қажет ... Сол ... ... ... жетіс - пеушілігінен олардың барлығын пайдалана алмайды. Жаңа технологиялар енгізіліп жатыр, алайда тағы да сол қаржының жетіспеушілігінен олардың барлығын осы ... ... ... сәті түспей тұр.[21]
Осы кондитерлік кәсіпорындардың экономикалық тұрақтылығын талдау барысында олардың бірқатар қаржы-экономикалық ерекшеліктері анықталды. 2010 жылы 11 мың ... ... ... күрт ... бұл ... 2009 ... ... 90,83%-ды құрады. Кәсіпорындарда іске қосылған өндірістік қуаттардың саны ... ... Ең ... ... ... 10 тоннадан аз шағын кондитерлік фабрикаларда қалыптасқан, ол жерде жабдықтың тек 10%-ы ғана ... ... ... кәсіпорындардың дамуының проблемаларын талдаудан осы кәсіпорындардың көпшілігі инвестициялауды қажет ететіні көрінеді.[22]
Жүргізілген зерттеудің ... ... ... кондитерлік өнім нарығының дамуының оң үрдістеріне қарамастан егжей-тегежейлі талдап шешуді ... ... ... өзекті факторлар жоқ емес. Осы факторларға мыналарды жатқызуға болады: [31]
а) кіріс деңгейі мен баға саясатындағы ... ... ... ... ... ... 2008 ... салыстырғанда 2010 жылы шоколад, шоколад пен қанттан ... ... ... бөлшек тауар айналымының көлемі 26,2%-ға, 2009 жылмен салыстырғанда 15,1%-ға ғана ұлғайды. ... ... ... ... 2009 жылы ... ал сусынды қоса алғанда тамақ өнімінің бағалары 29,5%-ға, оның ... ... пен қант ... кондитерлік өнімнің бағалары 13%-ға ұлғайды; [22]
ә) өңірлік сәйкессіздіктер. Облыстар үш топқа бөлінеді, оның ішінде кондитерлік өндіріс дамымаған деп ... ... ... ... тобы ... Жамбыл облыстары мен Астана қаласы). Екінші топқа шамалы ғана және нарықтың кондитерлік өнімге қажеттілігін қамтамасыз етпейтін облыстар кіреді ... ... ... Қазақстан, Оңтүстік және Солтүстік Қазақстан облыстары). Үшінші топқа ірі өндірістер бар және 2009 жылы өндірістің ... ... ... ... көлемі 94,8%-ды құраған облыстар кіреді (Алматы қаласы, Қарағанды және Қостанай облыстары).[21]
Бәсекелік ортаны талдау нәтижесінде стратегиялық топтар картасын салыстыру ... ... ... ... өнімін негізгі өндірушілердің нарықтың үлесі мен өнім түрінің кеңдігі бойынша бәсекелестердің келесі үш ... жеке ... ... ... Бірінші топқа нарықтағы көшбасшылар - Қазақстан аумағындағы шетелдік кәсіпорындар; екінші топқа бәсекелестік жайғасымы күшті ең ... ... ... ... ... - бәсекелестік жайғасымы нашар отандық өндірушілер кіреді. Әрбір белгіленген стратегиялық топқа ең ... ... ... ... ... ... ... отандық кәсіпорындарға:
а) арзан немесе бірегей өніммен жұмыс істеуге;
ә) ... жаңа ... ...
б) сату ... ... ... ... қол жеткізілген бәсекелестік жайғасымды сақтап қолдауға;
в) қысқа мерзімде пайда алу және қаражаттың жылдам түсуін қамтамасыз ету мақсатында бизнесті қайта ... ... ... ұсынылады.
Бәсекелестік жайғасымы күшті кәсіпорындардың екінші тобы нарықта күресу үшін:
а) саланың көшбасшылар ерекше назар аудармайтын нарықтағы бос ... ...
ә) ... ... ... ... ... назар аудару, сатып алушылар жоғары бағалайтын қызметтің арнайы түрлерін дамыту;
б) әртараптандыру мен бөлшектеу стратегияларын ұштастырудың арқасында тұтынушылардың нақты топтарына ... ... ... ұсынуға мүмкіндік беретін үздік тауар өндіру;
в) көшбасшының артынан ілесу;
г) шағын фирмаларды басып алу - ұсақ ... ... ... өсу ...
ғ) өнім өндіруші сатып алушылардың сана-сезімінде тартымды бейнесін қалыптастыру арқылы өнімді әртараптандыру стратегиясында бәсекелестерге қарағанда артықшылық алуға ... ... ... ... сомдау қарастырылған стратегияларды таңдайды.[12]
Көшбасшы кәсіпорындардың практикамен расталған стратегиясы мен беделінің болуына байланысты олар:
а) ілгері жылжу саясатын жалғастыруға;
ә) ... ... ... ...
б) ... ... ... төтеп беруге толық мүмкіндігі бар.
Автордың ойынша, шоколад нарығы кәсіпорындарының топтары атап өтілген бәсекелестік стратегиясын нақты өндірісте ... ішкі ... мен өзі ... ... ... ... ескере отырып, өзінің бәсекелестік жағдайын нығайтып, бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін іске асыра алады.
Компания бәсекелестік жағдайында тіршілік етіп ойдағыдай даму үшін ... ... ... яғни тұтынушылардың талаптарын, баға - лардың арақатынасын, сондай-ақ жаңа өнімдердің жасалуын, дистри - бьюторлық ... жаңа ... ... ... ...
Өнім қоржынын қалыптастыру мен талдауды, сондай-ақ функционалдық стратегияларды анықтауды ... ... ... іске ... ... ... бұл үшін сыртқы ортаны (бәсекелестерді, жеткізушілерді, тұтынушыларды, зерттеу, PEST-талдау және т.б.), содан кейін қолданыстағы жайғасымды және кәсіпорынның мүмкіндіктерін (техникалық, техно - ... ... ... және т.б.) ... ... ... - ... басқаша айтқанда бастапқы стратегиялық талдаудың матрицасын қолдану қажет. Бұл сыртқы және ішкі ортаның әр түрлі аспектілерінің ... ... ... ... және ... ... оңтайлы стратегиясын таңдауға көмектесетін ең қарапайым әрі қол ... ... ... - ... стратегиясын қалыптастырудың ықтимал тәсілдемелерінің бірі ғана екенін атап ... ... Егер ... ... ... стратегиялық жоспарлаудың басқа да әдістерін қолдануға әрекет жасаса бұдан жақсы нәтиже алынады. ... ... біз АҚ ... ... ... ... ... нәтижелерін қарастырамыз.
Осы компанияның өнімдерінің нарығы аумақтық бөліну мен сауда түрі ... ...
а) ... ... (негізінен ірі көтерме сауда);
ә) Алматы қаласы - (бөлшек сауда және ірі көтерме сауда);
б) сауда ...
в) ... ... Ол өз ... ... ... және фабрикамен франчайзинг шартымен жұмыс істейтін дүкендердегі сауда ... ... АҚ ... салыстырмалы қаржы көрсеткіштерінің нәтижесі келтірілген
Көрсеткіш
2011 жылдың қаңтар-қазан айларында
2012 ... ... ... ... мың ... 000
900 000
Меншікті капитал, мың теңге
10 635 444
11 185 492
Жиынтық активтер, мың теңге
13 278 267
13 477 411
Сату ... мың ... 964 ... 823 ... кіріс, мың теңге
2 573 200
2 435 156
Таза пайда, мың теңге
588 662
441 755
Акциялардың баланстық құны, теңге
2804
3 107
Жиынтық активтер пайдалылығы, %
4,4 ... ... ... ... ... пайдалылығы, %
18,4
17,61
Ескерту - АҚ есептік деректері бойынша
Келтірілген деректер АҚ-ның жағдайына ... және ... ... ... ... ... ... дағдарыс кезеңінде экономикалық жағына әсер еткені байқалды. Компанияның 2012 жылғы қаңтар-қазан аралығындағы сату көлемі 1,1%-ға азайып, осы кезеңдегі таза ... 25%-ға ... ... ... ... ... ... кондитерлік өнім өндіруге толықтай немесе ішанара маманданған 200-ден астам ірі және орташа кәсіпорын ... ... ... ... ... ... астам өнімді 3 компания, яғни АҚ, АҚ, АҚ шығарады.
Кондитерлік ... ... ... АҚ басты ішкі бәсекелестерін атап өтсек, олар:
а) АҚ - ... ... ... ... ... 160-қа жуық түрін шығарады. Өндірістік қуаты 30 мың тоннаны құрайды, 2008 жылы өндірістің көлемі 11,4 мың ... ... бұл ішкі ... ... ... тең;
ә) АҚ - ... қаласында орналасқан, 160-тан астам кондитерлік өнім түрін өндіреді, ... ... 40 мың ... ... 2008 жылы ... 9,4 мың ... өнім ... нарықтың 6%-ын құрады. [31]
Қазақстан нарығында 2009 жылы импорт өнімінің ... ... асты және ... мен Украинаның кондитерлік өнім өндірушілері отандық өндірушілердің негізгі ... ... ... ... ... АҚ ... нарығының 65%-ын ұстап тұр, ал Алматы қаласында компания нарығының үлесі 75-80%-ды құрайды, мұнда әр адам 8,5 ... жуық ... өнім ... ... үшін ... болсақ, АҚШ-та жан басына шаққанда әр адам 10 кг тәтті өнім тұтынады, солтүстік еуропалық елдерде бұл ... жан ... ... 20 ... ... екен[32].
фабрикасын бәсекелестерімен салыстырып, оның күшті және нашар жақтарын, мүмкіндіктері мен ... ... ... ... кондитерлік фабрикасын SWOT-талдау
Күшті жақтары:
нарықтың көшбасшысы;
компанияның ... ... ... ... және орта ... ... әрі білікті басшылық;
маркетингке, үздік қызмет көрсетуге ерек - ше назар аударылады;
өнімнің кең түрі;
сатып алушылар ... ... ... ... ... белгісі;
тәртіпке келтірілген өнім өткізудің икемді жүйесі;
өте икемді баға саясаты;
шығын жөніндегі артықшылықтар;
шикізат жеткізушілермен ұзақ мерзімді байланыс ... ... ... қуаттардың толық іске қо - сылмауы;
зерттеулер мен әзірлемелер саласында артта қалу;
қаланың ... ... ... ... ... даяр ... бірыңғай қоймасының болмауы;
қосымша көлік шығындары (шикізат қоймасының алыста орналасуы);
кейбір жұмысшы мамандықтары бойын - ша білікті мамандардың жетіспеуі. ... ... ... ... сапасын және басқа да тұтынушылық қасиеттеріне ерекше назар аудару;
жаңа нарықтарға ... ... ... шығу;
өндірістік желіні, өнімнің түрлерін кеңейту;
сатылас интеграция;
деңгейлес интеграция;
бәсекелес фирмалардың жайғасымдарының әлсіреуі;
жаңа өнім ... ... мен ... ... ...
Қазақстанда жалпы инвестициялық ах - уалдың жақсаруы;
компанияның ... ... жақ - ...
келешегі мол дамушы саланың тұрақты және қарқынды дамуы.
Қауіптер:
Қазақстандағы ... ... - ... ... ... валютаның құнсыздануы, ин - фляция;
ғаламдық қаржы дағдарысы;
әлемдік тауарлық ... ... күрт ... ... кірісінің төмендеуі, халықтың төлемге қабілеттілігінің түсуі;
шығындары төмен жаңа бәсекелестердің пайда болу мүмкіндігі;
отандық ... ... ... мен ... ... ... ...
халықтың әл ауқаты мен сатып алу қабілетінің деңгейіндегі өңірлік сәй - кессіздіктердің сақталуы;
сатып алушылар мен жеткізушілердің ... ... ... ... тарапынан күшті баға бәсекелестігі;
жергілікті шикізат базасының жеткілік - сіздігі мен дамымау салдарынан кәсіп - орынның өндірістік және ... ... ... ... жағдаятына тәуелді ететін импортталатын шикізаттың жоғары үлесі.
АҚ ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді мақсаттарын қарастыра отырып АҚ қолданыстағы стратегиясына жалпы ... өсу, атап ... ... ... ... стратегиясы деген анықтама беруге болады.
Нәтижесінде ұсынылған ... ... ...
а) ... қабілеттіліктің сыртқы факторларының дамуын сапаның бағалау арқылы сипаттауға (санын бағалау мүмкіндігі болмаған ...
ә) ... ... ... ... ... сипат - тамасын әзірлеуге;
б) бәсекеге қабілеттіліктің сыртқы және ішкі ... ... ...
в) ... бәсекеге қабілеттілігіне сыртқы ортадағы жағымсыз жағдайлардың жасайтын ықпалын анықтауға;
г) болжанатын кезеңдегі бәсекеге қабілеттіліктің елеулі факторларын анықтауға және шамалы өзгеретін ... ... алып ... ... ... және ... ... фабриканың бәсекеге қабілеттілігінің дамуындағы басымдықтарын анықтауға;
ғ) басқарушылық шешімдер АҚ дамуына болжанатын ... ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді.[22]
Сөйтіп, сипатталған әдістемені қолдану кәсіпорынның ұзақ мерзімді келешекте бәсекелестік артықшылыққа жетуге күш-жігерін бағыттау мақсатында ... ... ... ... ... ... ... Бұл үшін басымдықтарды таңдап, нарық жағдайының даму үрдістеріне барынша жоғары ... ... ... және кәсіпорын қызметінің күшті жақтарын тамаша пайдалануға мүмкіндік беретін стратегия әзірлеу қажет.
Кондитерлік ... ... ... ықпал ететін факторлардың екі тобын жеке атауға болады:
а) тұтынушылардың қалауына, атап ... ... ... ... ... ... жағдайларға, сауда белгісінің имиджіне байланысты олардың өніммен ... ... ... ... қаржы, ғылыми-техникалық және қор сипатындағы факторларға байланысты бәсекелік мүмкіндіктер.
Сондықтан келтірілген көрсеткіштер топтарының ауқымында кондитерлік өнімнің ерекшеліктерін айқын көрсететін және ... ... ... ... арттырудың ұйымдастыру-экономикалық механизмін әзірлегенде пайда - ланылатын көрсеткіштерді ... ... деп ...
Кездейсоқ іріктеу әдісімен Алматы қаласының 16 азық-түлік дүкені таңдалды, олардың ішінен респонденттердің тепе-тең саны да кездейсоқ алынады. Іріктеудің ең аз ... ... ... ... ... ... 450 адам ... Зерттеу барысында 550 респондентке сұрақ қойылды.
Сөйтіп, қазақстандық нарықта кондитерлік өнімдерді жылжыту үшін өнім дәмінің сапасын жақсарту, өнімнің ... ... ... ... ету, бағамен айла жасау, сондай-ақ өндірушінің танымалдық дәрежесін арттыру мен оның өнімінің беделі сияқты тиімді ... ... іске ... ... ... ... ... жағдайының сапа сипаттамасы ғана емес сан жағынан өлшенетін параметр ретінде ... ... ... ... ... ғылыми негізделген әдістемесін әр түрлі өлшемдерді пайдалана отырып, әр ... ... ... ... Кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін бағалау белгіленген көрсет - кіштердің жиынтығына негізделуге тиіс, ал көрсеткіштердің құрамы басқару субъектісін бағалаудың ... мен ... орай ... ... бір жеке ... басымдық беру қиын болғандықтан, бәсекеге қабілеттілікті кешенді бағалаған ... ... ... ... ... әзірлеу негізінде бәсекеге қабілеттілік факторларының жиынтық ықпалының негізіндегі ... ... ... жиынтық ықпалын ескере отырып бағалауға болады. Осылай ... ... ... ресми есептілік деректеріне негізделуге тиіс.
Біздің ойымызша, Қазақстанның кондитерлік өнеркәсібінің жетекші кәсіпорындарын рейтингтік ... үшін ... ... ... ... ... әдістемесін ұсынуға болады.
АҚ мен оның негізгі бәсекелестерінің рейтингтік сандарының мағыналары жалпы да, ... ... ... ... параметрі бойынша да анықталды (16-кесте)[34]
16-кесте. Қазақстанның кондитерлік саласы кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігінің интегралдық көрсеткішін аддитивтік жиынтықтау әдісімен 2011 жылы ... ... ... АҚ
АҚ
АҚ
Шаруашылық қызметтен түскен пайда
0,42
4,0
0,29
0,87
Басқарудың тиімділігі
0,4
3,79
0,62
2,18
Іскерлік белсенділік
6,30
4,70
4,18
3,46
Өтімділік және на - рықтағы тұрақтылық
0,88
3,42
4,37
2,19
Өндірістің көлемі мен ... ... ... интегралдық көрсеткіші
12,31
24,45
14,31
14,0
[28]материалдары негізінде құрастырылған
Айтылғанды көрнекі түрде көрсету үшін ... ... яғни ... аддитивтік әдіс бойынша анықталған бәсекеге қабілеттіліктің интегралдық көрсеткішінің мағынасына орай орындарға орналастырайық Осылай көрсетілген ақпараттан кәсіпорындар мен олардың интегралдық көрсеткіш ... ... ... ... ... жалпы деңгейі жөнінде пікір қалыптастыруға да, сонымен бірге бәсекеге ... ... ... ... ... рейтингті талдау негізінде бәсекелестікке қабілеттіліктің , сондай-ақ ... ... ... ... ... ҚР ... ... кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігінің 2010 жылғы рейтингі
Параметр
АҚ
... ... ... ... ... пайда
3
1
4
3
Басқарудың тиімділігі
4
1
3
2
Іскерлік белсенділік
1
2
3
4
Өтімділік және нарық - тағы тұрақтылық
4
2
1
3
Өндірістің көлемі мен шоғырлануы
4
1
2
3
Төлемге қабілеттілік
3
2
1
4
Бәсекеге қабілеттіліктің интегралдық көрсеткіші
4
1
2
3
Автор ... ... ... ... ... отырып, кондитерлік кәсіпорындар пайдалана алатын бәсекелестік стратегиясының келесі түрлерін жеке атауға болады: 1) төмен шығынның есебінен нарықта ... болу ... 2) ... ... ... 3) ... ... саралау стратегиясы; 4) нарықтың шағын сегменттеріне қызмет көрсету стратегиясы; 5) интеграция мен коо - перациялану стратегиясы. Осы саладағы бәсекелестік ортасы мен ... ... ... және ... ... ... - ... саралай келе атап өтілген стратегияның бірін қолдануға болады. [33]
Сөйтіп, отандық және шетелдік кәсіпорындардың, сондай-ақ шағын кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ірі және ... өңірлік кондитерлік кәсіпорындарды стратегиялық басқарудың тиімділігін арттыруға қатысты ғылыми негізделген шешім қабылдауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... мен механизмін әзірлеудің елеулі ұйымдастыру-экономикалық маңызы бар ғылыми міндет қалыптастырып шешілді.
Өнім мен кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін талдау негізінде бәсекеге ... ... ... ... ұзақ ... бойы (3-5 ... бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз етуге бағытталған кешенді іс-шараларды ұсынуға мүмкіндік береді. [17]
Ұйымдастыру-экономикалық механизмін пайдаланып өнімнің ... ... ... оның келешектегі жай-күйін болжап, осы өнім ұйымның бәсекеге қабілеттілігіне қалай ықпал ететінін білуге болады. Ұйымның өсу стратегиясы өнім мен кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жұмыста кондитерлік өнім нарығындағы бәсекелік ортаны талдау орта және ірі ... ... ... ... ... ірі ресейлік өндірушілер, сондай-ақ Украинаның кәсіпорындар деп ... ... ... үш ... ... ... ... арасында бәсекелестік қарқынның өршігенін растады. Сондай-ақ талдау шағын өндірушілер ұннан жасалған кондитерлік өнім, әсіресе бисквит-крем өнімі ... ... ... ... ... Ірі ... және шетелдік өндірушілердің өңірлік нарықтарды басып алуы жалғасқан жағдайда ірі жергілікті ... ... ... одан сайын кемуіне әкеп соқтырып отыр[24-25]
III-бөлім Нарықтық экономикада ... ... ... қәбілеттін арттыру жолдары.
3.1 кондитер цехының бәсекелестік қәбілеттін арттыруда өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің экономикалық параметрлерін жақсарту
Бәсекелік саясатта тауарға қатысты, ең алдымен, оның ... ... ... ... ... сыртқы келбетің эстетикалығы және ... ... яғни ... ... үлгі тауарларға қарағандағы тұтынушының қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... ... ... тауардың жиынтық қасиеттерін қосатын тауардың мұндай тұтынушылық құндылықтарын қалыптастыру нарықта өмір сүріп қалудың ... ... ... табылады. өндіруші бәсекеге қабілетті тауарды өндіргенде әртүрлі ... ... ... ... айырмашылығы бар кәсіпорын тауарына тұтынушының назарын аудару;
* Өндіріске айқындалған тауарлардан барлық ... үшін ... бір ... ... ... ... ... жаулап алу;
* Кәсіпорынның өндірістік бағдарламасынан экономикалық тиімсіз тауарды ... алып ... Ескі және жаңа ... жаңа ... шығудың амалын табу;
* Сатып алушының жаңа қажеттіліктері мен талғамдарына сәйкес өндірілетін ... ... ... ... тауарлардың сервистік қызмет жүйесі және жалпы өткізуді ынталандыру ... ... ... ... бөлінісі мен ғылыми-техникалық прогрестің әсерінен бәсекеге қабілеттіліктің кең таралуы ... жаңа ... ... ... мен оны ... жаңа ... көбірек іздеуге ... ... ... ... бір ғана өнім ... ... наборды құрастыратын кең параметрлік қатарды ... ... ... ... Параметрлік қатар мен ассортименттік ... кең ... ... ... өзі үшін ... ... оптималды нұсқасын табатынына ықтималдылығы жоғары болады. ... ... ... ... ... радиусы және басқа айырмашылығы бар бір типті автотиеуіштерді шығару. ... ... ... оның ... ... ... ... алынатын автотиеуіштердің кейбір анықталған эксплуатациялық параметрлері қажет ... Егер ... ол ... ... ... оны сатып алады; егер қанағаттандырмаса, тұтынушы басқа сатушыны іздейді[23].
Өнімнің бәсекеге ... ... ... ең ... ... ... сатып жатқан немесе өткізуге мақсат қойған нарықтар ... ... ... алуы ... ... ... ерекше назар аударылады. Әсіресе берілген тауар қанағаттандырмайтын ... және ... атап ... ... ... ... бағалану керек. Ең соңында техникалық деңгейі және сапасы бойынша өндірілетін өнімнің ... ... ... ... келетіні туралы мәселе шешіліп, нарықты комплексті зерттеуі нәтижесінде оның бәсекегқабілеттіліг бағаланады.
Тауардың қазіргі және болашақтағы бәсекеге ... ... ... одан әрі өндірістік-өткізу саясаты туралы шешім қабылданады:
* Берілген тауардың өндірісі мен өткізуін жалғастыру ... ... ... модернизациясын жасау керек пе;
* Оны өндірістен алып тастап, жаңа тауарды шығаруға кірісу ... ... ... ... жаңалық тауарға айналдыруындағы модернизацияны өткізу керек пе;
* Қаржылық ресурстар, тауарды өткізу торы, ... ... ... ... ету ... ... ... жаңа өткізу нарығын іздеуге кірісу керек пе.[13-15]
Өнеркәсіптік кәсіпорын жағынан өндіріс рентабельділігі мен ... ... ету ... ... ... ... ие ... мүмкіндік беретін тауарлардың өндіріс көлемін туралы мәселе шешілуі тиіс.
Сонымен бірге, кәсіпорынды ресурстық қамтамасыз ету ─ ... ... ... ... жартылай фабрикаттар сатып алу мүмкіндігі, қажетті қаржылық ресурстар мен квалификациялық деңгейі жоғары ... ... да өте ... ... ... табылады. Көптеген бәсекелестерге қатысты нарықта ұстанымды жаулап алудың негізгі сәті - ... ... ... ... ... жаңа түрлерінің өндірісін ұйымдастыру мен даярлау. Қазіргі жағдайдағы нарықта кәсіпорынның гүлденуі үшін жаңа ... ... мен ... ... ... ие. ... ... бойыншаөндірістің негізін қалайтын жаңа өнімді игергеннен кейін оның өткізуінің өсу ... ... ... 2 есе ... Жаңа ... ... және ... ассортиментін кеңейткенде кәсіпорын нарықтың болжанбайтын өзгерістер есебінен банкротқа әкеле ... бір ... ... ... ... Нарыққа шығарылған жаңа тауарлардың бірталайы коммерциялық сәтсіздікке ұшырайтыны белгілі: шамалас 10 өнімнен 8 өнім ... ... ... ... ... ... себептері: берілген тауарларға сұраныскөлемінің жеткіліксіздігі, тауардың техникалық және ... ... ... жарнма, жоғары баға, бәсекелестердің болжанбайтын жауапты қимылдары, нарыққа шығу үшін ... ... емес ... ... ... ... ... алғанда бәсекелес саясаттың дұрыс емес болжануы. [19]
Жаңа тауарларды шығару ... ... тек жаңа ... және ... ... ... ... ұмтылысты сақтау ғана емес, сонымен бірге басқа аналог ... ... ... ... жоғары деңгейлі құруға талпыныс болып табылады.
Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... жаңа өнім шығару емес, өндірістен моральдық ескірген өнімді шығару емес, тауардың ... ... ... ... ... жиі ... ... әкеледі. Өнімнің модификациясы туралы шешім үлкен пайда алу үшін ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, машина, құрал-жабдық және басқа өнеркәсіптік өнімді қолдану мен өткізумен байланысты комплексті қызметті көрсету, олардың ... ... ... ... ... ... яғни сервистік немесе сатудан кейінгі қызмет көрсету өнімнің бәсекеге қабілеттілігін жоғарлатуға дұрыс ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін жоғарлатудың ... ... ... ... табылады, өйткені қосалқы бөлшектерге баға өндірісте қолданылатын жинақтаушы бөлшектерге қарағанда 1,5-2,0 есе ... ... ... ... ... ... ... мәселесі мен жаңа өткізу нарықтарын игеру мағынасы жылдан ... ... ... Осыған байланысты әрбір кәсіпорында бұл салады талдау-іздеу жігері өте ... Жаңа ... ... ... ... ... мен ... қызметінің рентабельділігін күрт өзгерте алады. Жаңа нарыққа тауарды еңгізіп, оның өмірлік циклін ұзартуға болатыны түсінікті. Әлемнің әрбір түкпірінде ... ... ... ... ... ... ... бола алады. Ал жаңа нарықтарда сату көлемінің өсуі ... өнім ... ... шығынды азайта алады, бұл ең алдымен арзан жұмыс ... ... ... ... және ... ... мен өткізу жаңа нарықтардағы басқа факторлар есебінен болуы мүмкін. Осыған байланысты, егер ішкі нарықта тауардың бәсекеге қабілеттілігі күрт төмендесе, ... ... ... әрі ... ... үшін ... модификациясын жасамас бұрын, жаңа өнім немесе ескі өнімді өндірістен шығармас бұрын) онымен ... жаңа ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін бағалау нәтижесінде бәсекеге қабілеттілікті жоғарылатудың келесі жолдары қабылдануы мүмкін:
* Қолданылатын материалдардың, ... ... ... өнім ... ... мен құрылымының өзгеруі;
* өнімді жобалау тәртібінің өзгеруі;
* өнімді дайындау технологиясының; дайындау ... ... ... ... мен ... бақылау жүйесінің өзгеруі;
* өнім бағасының, қызмет көрсету мен жөндеу бағасының, қосалқы бөлшектерге бағаның өзгеруі;
* нарықта ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруге арналған инвестиция көлемі мен құрылымының өзгеруі;
* жабдықтаушыларды ынталандыру жүйесінің ... ... ... мен ... өнім ... ... келіп, өнімнің бәсеке қабілеттілігін жоғарылатудың 3 негізгі жолдарын ... ... ... ... жоғарылату;
+ тауардың бағасын арзандату;
+ тауардың өткізуін өрістету.
Соңғысына біз ашып қарастырайық.
Бәсекеге қабілеттіліктің ... евро ... ... мен ... ... ... ... өз өнімін өткізуінде тұтынушылар мен делдалдарға жол беруге тура ... Одан ... ... ... өсіп ... ... ... төмендейді. Сондықтан, соңғы кездері көптеген кәсіпорындар жарнама ЖШС-гіна ... ... ... ... ... сүйенеді.
Сатуды ынталандыру көп мақсатты бағытқа ие. Мақсат алдағы ... ... ... ... ... ... ... типтері бар:
* Тұтынушы: оның мағынасы өте үлкен және барлық маркетингтік саясат сол ... ... ... ... кең ... ... бір ғана ... жасалған ─ тұтынушыны ең тиімді әдіспен тарту және оның сұранысын ... ... ... ... ... келесідей:
* сатып алушылардың санын көбейту;
* бір сатып алушымен сатып алынған тауарлар көлемін ... ... ... ... сату ... мен ... өндіруші назарынан тыс қалмауы керек. Фирманың мақсаты сол қасиеттерді ынталандырып көтермелеу. Сатушыға арналған ынталандыру мақсаттары:
* тауарға қызығушылығы жоқ тұтынушыны ... ... ... өндіруші мен тұтынушының арасында негізгі буын болып, реттейтін ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары келесідей болуы мүмкін:
* тез танымалды болатындай тауардың белгілі бір имиджін қалыптастыру;
* сауда желісіне келіп түсетін ... ... ... бір ... басқа марканың белсенді өтуінде делдалдың қызығушылын көтеру, т.б.[20-21]
Ынталандыру шаралары қойылған мақсатқа байланысты таңдалып ... ... 3 ірі ... ... ... баға ... ... бағамен сату, жеңілдік купондары мен талондары);
* натуралды формадағы ұсыныс (премиялар, тауар үлгілері);
* белсенді ұсыныс ... ... ... ... мен ...
Нан өндірісі саласы өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру біртұтас механизм ретінде нарықтық сұраныс пен ұсыныстың жалпы жағдайына, ... ... ... мәдениеті мен ой-санасына, қауіпсіздік пен эстетика және экология талаптарына, ... ... ... мүмкіндігіне сай болуы тиіс.
Бәсекеге қабілеттілік арттыру механизмі - ... ... ... жету ... атқаратын іс-әрекеттері арқылы сипатталады. Дұрыс таңдап алынған механизм осы ... ... ... ... ұзақ ... ... ... жасауына негіз болады.
Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру механизмі іс-әрекеттердің жиынтық көрінісі ... ... ... ... ... тетіктерге тәуелді. Бұл тетіктер диплом жұмысымда өзіндік сипаттары бойынша төрт топқа ... ... топ - ... ... ... шаралары немесе кәсіпорынның сапа жүйесін жетілдіру;
екінші топ - өнімнің бағасын қалыптастыру немесе ... баға ... ... топ - ... ... арттыру немесе кәсіпорынның маркетингтік жүйесін жетілдіру;
төртінші топ - өнімнің ... ... ... ету ... ... ... ... [14].
Әлемдік нарықтың қатаң талаптары мен бәсекелік шарты отандық нан өнімін өндіруші кәсіпорындардың сол ... мен ... ... ... ... ... ... нарықта осы өнім түрлері бойынша негізгі өндірушілер саналатын АҚШ, ... ... ... және ... ... ... ... бәсекелік ықпалымен еліміздің ішкі нарығын және енуге мүмкін болатын көршілес мемлекеттердің нарықтарын игеріп алуы қиын ... да ішкі ... нан ... ... ... ең ... олардың сапасына байланысты.
Нан өнімдерінің сапалық деңгейі бірнеше ... ... ... ... ... ... жолы болып - халықаралық сапа стандарттарының талаптарын орындау және оны ... ... ... ... ... қатар, өндіріске ғылыми-техникалық жетістіктерді енгізу саясатын да негізгі назарда ұстанған жөн деп ... ... және ... ... ... ... ... озық технологияларды пайдалану тек өнімнің сапалық қасиеттерінің жақсаруына ғана ... ... пен ... үнемді пайдалануға, сонымен қатар, оның баға бәсекесі жағдайындағы өтімділігін арттыруға да серпін ... ... ... ... ... ... нан ... кәсіпорындарының инвесторлар үшін тартымдылығы төмен екендігін ескере отырып, бұл кемшілікті жою ... сол ... ... ... ... алға ... ... өйткені, ғылыми- техникалық жетістіктерді өндіріске тарту ірі көлемдегі қаржының ... ... асуы ... ... қабілеттілікті қалыптастыру тетіктері
Өнімнің тартымдылығын арттыру
- өнімнің сапалық және бағалық тиімділіктерін жарнамалау;
- кәсіпорынның сауда белгісін нығайту және ... ... ... ... келбеті мен жағымдылық қасиет-терін арттыру;
-маркетинг жүйенің стратегиясы, тактикасын дайындау
Өнімнің сапасын ... ... сапа ... ... өнімнің органолептикалық қасиеттерін жақсарту;
- ғылыми-техникалық және инновациялық жетістіктерді енгізу;
- өндірісті диверсификациялау;
- өнімді дифференциациялау;
- еңбек күшінің ықпалы
Баға ... ... ... баға ... айқындау;
- өнімнің өзіндік құнын төмендету мүмкіндіктерін іздестіру;
- бағаны қалыптастыру әдістерін ... ... ... ... ... ... ... белгілеу.
Өндірісті мемлекеттік қолдау
- БСҰ кіру қарсаңында өндірушілерді заңдылық ... ... ... саясат ұстану;
- экономикалық қолдау шараларын енгізу;
- өзара байланысты ... ... ... ... ... қабілеттілікті арттыру бойынша нақты ұсыныстар беру және оларды шешу жолдарын анықтау
Сурет-17 . ... ... ... ... ... материалдары негізінде автор құрастырған [14-22-34]
Мұндай ұсыныстардың қатарына төмендегілерді жатқызуға ... ... құн ... бойынша өнім шығаруды дамыту жолдарын айқындау. Яғни, өнімнің шикізат түрінен дайын өнімге айналуына дейінгі өндірістік ... ... ... ... нан ... ... өнімдерінің басқа да түрлері сияқты белгілі бір мөлшерде құнарлылық, энергетикалық құндылылық ... ... ... сай жарамдылық, сақталу мерзімі, дәмдік сипаттарына тәуелді. Осыған орай, дамыған елдерде қолданылып жүрген, өнімнің осы ... ... ... ... мүикіндік беретін, инновациялық сипаттағы технологияларды пайдалану жолдарын ... ... ... жолы ... ... ғылыми-өндірістік жүйені құруды ұсынуға болады. Бұл жүйе белгілі бір өңірдің (мәселен, ... ... нан ... ... мен осы ... ... бар ғылыми зерттеу мекемелері кіреді. Бұл мекемелердің өзара тығыз жұмысы әлемдік нан өндірісінің техникалық мүмкіндіктерін, өнімдерінің дайындалу ерекшеліктерін зерттеуге, жаңа ... ... және ... сол ... ... ... ... ықпал етеді. Аталған жағдай саланың өндірістік, экономикалық және ғылыми- техникалық мүмкіндіктерін пайдалана отырып, ... ... өнім ... ... Нан ... ... ... ғылыми мекемелер өз зерттеулерін жүргізе отырып, маңызды ұсыныстарын тәжірибе жүзінде іске асыруға мүмкіндік ... нан ... ... ... осы сала өндірісінің даму тұрақтылығы мен әлемдік нарыққа шығу мүмкіндігінің кепілі болатынын ... ... бұл ... ... ... ... шешімін табуы тиіс деп санаймын:
* Отандық тауар өндірушілер өнімнің сапасын халықаралық ... ... ... ... ... тауарларды шығару және ... ... ... ... ... мемлекеттік сапа жүйесін жетілдіру.[19] Бұл жағдайда, Жапония және Еуропа мемлекеттерінің осы салаға ... ... ... ... ... ... адам ... қауіпсіздігін, оның сапалық талаптарын ғылыми тұрғыдан негіздеу;
* Нан саласына қатысты өндірістік және ғылыми-зерттеу мекемелерінің ортақ жүйесін құру;
* Құрамында витаминдері, ... ... ... заттары бар өнімдер шығаратын технология дайындау;
* Отандық қалыптасқан дәстүр бойынша ... ... ... сай таза өнімдер шығару үрдісін ұстану;
* өнімнің биологиялық құрамын табиғи түрінде ... үшін ... ... ... мен әдістерін іздестіру;
* өнімнің органолептикалық қасиеттерін жақсарту мақсатында қажетті табиғи қоспаларды пайдалану;
* өнімнің сапасын көтеруде және адам өміріне ... ... ... мен сертификаттау талаптарын жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау;
* өнімді дайындау мен өңдеуде отандық және шетелдік жаңа, озат ... мен ... ... тұтынушылардың әртүрлі деңгейлеріне сай өнімнің жаңа түрлерін шығару ... ... ... ... озық ... ... мен қондырғыларды енгізуге қажетті қаржыларды тарту жолдарын іздестіру және белсенділік таныту.[23-25]
Президенттің стратегиясына сәйкес ... ... ... ... әлемнің бәсекеге қабілетті 50 ел қатарына енуі қажет. Кейбіреулері ... ел ... ... қатарына кіргеннен кейін өмір сүру деңгейі автоматты түрде Жапония, ... АҚШ ... ... деп ... ... бұл жол ауыр ... болатын тастарға бай. Аналитиктер біздің ел БСҰ-ға кіргеннен кейін көптеген ... ... ... ... көп ... ... ... деп бекітеді.[2]
Тұтынушылар Ұлттық лигасы мен Қазақстанның мінсіз ... ... ... ... ... ... ... кірген кезде отандық кәсіпорындардың өнім мен ... ... және ... ... ... ... ие ... Ең жақсы мемлекетке кіргендегі қазақстандықтардың өздері де маңызды роль ойнаулары керек.
Қазақстанның ... ... ... ... 30 ... ... мен ... кіреді. Бірақ көптеген қазақстандық өндірушілер мен қызмет берушілер бұл ... ... ...... ... көп ... өз иықтарына артуға тура келеді. Одан басқа, мінсіз бизнесті қалыптастыру үшін ... ... ... ал олар тез арада ақталмайды. Сонымен бірге, жасырудың не қажеті бар, қазақстандық ... ... ... ... әлемдік стандарттарға тіпті жақындамаған.[3]
Біздің елде ... ... ... тауар мен қызметтің сапасын көтеретін механизмдер әлі де қалыптаспаған. Көптеген жағдайда өндіруші тұтынушының қажеттілігі не, оның ... ... үшін ... мен ... сапалық және бағалық параметрлері қандай болу керек екендігі білмейді. ... ... ... ... кері байланысты орнатуды құнттамайды. Біздің мемлекетте отандық өндірушілерге халықаралық деңгейге шығуға мүмкіндік беретін нақты ... ... ... жүйесі де жоқ.
Әрине, мұның бәрінде тек қана ... ... ... ... ... де, ... ... кінәсі да бар. Кей жағдайда алданған тұтынушылар өз ... ... ... Қалғандары бір тауарда алданып, екінші тауарды сатып алады және өз ... сол ... ... ... ... ... әрбір медальдың екі жағы бар. Сондықтан, Қазақстанның БСҰ-ға кіруі отандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін, ... ... ... ... ... көтереді.[3]
Сапаны жоғарылату мәселесі ҚР Президентінің кең қарастырылады. Тұтынушылар Ұлттық ... мен ... ... бизнес кәсіпорындар Ассоциациясының мамандарының ойынша отандық компаниялардың сапа ... ... ... кері ... арқылы жоғарылатуға болады .[2]
Бәсекеге қабілеттіліктін экономикалық параметрлерінің бірі ... ... ... құны ... құнды талдау көрсеткеніндей 2010 жылы өнімнің өзіндік құнының өсу қарқыны 104,6%, ... өнім ... өсу ... 104,23% ға ... Бұл ... ... ... өскендігін көрсетеді.
Нанның 1 тоннасының 44,2 мың теңгеден 45,3 мың теңгеге ұлғайғанын өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... жақсарту үщін өнімнің өзіндік құнын төмендету қажет.
Экономикалық элементтері бойынша өзіндік құнды талдаудан көрініп тұрғанындай шикізат және ... ... ... ... 108,5 %-ға, ... да шығындардың 117,2 %-ға өсуі өнім өндіру ... 104,1 %-ға ... ... ... ... 20 %-ға ... ... құнды азайтуға болады.
нанының өзіндік құны 45,3 мың ... ... баға ... болады:
мың теңге
Тиімді рентабельділік нәтижесінде нан бағасы төмендегідей көрініс алады:
мың теңге
Баға 34,8+7,3 =42,1 мың ... ... 7,3 мың ... ... ... ... 40% ... алатын болса, онда өндіріс көлемі былай өзгереді:
616*40 =246,4 тонна
1 тонна ... ... ... 50 теңге
Толық өзіндік құн жоба бойынша төмендегідей болады:
Өз.құн =34,8*246,4 =8574,72 мың теңге
Өткізу көлемі:
Өк 42,1*246,4 =10373,44 мың теңге
Өткізуден түскен түсім:
10373,44-8574,72= 1798,72 мың ... ... ... ... ... Б1-прейскурант бойынша баға
Б2-жобаланған баға
Б =50-42,1= 7,9 мың теңге
1 тоннаның өзіндік құнының айырмашылығы:
Өз.құн= Өз.қ1-Өз.қ2
Мұндағы: Өз.қ1- ... ... құн ... өзіндік құн (34,8)
Өз.құн=45,3-34,8 =10,5 мың теңге
Осыдан, жобаны енгізу нәтижесіндегі көрсеткіштердің өзгеруі:
Өк =7,9*246,4 =1946,56 мың ... ... =2587,2 мың ... ... ... мың ... 27910,0-2587,2= 25322,8 мың теңге
П2= 29083,4-25322,8= 3760,6 мың теңге
18-кесте Шараны енгізгеннен кейінгі негізгі көрсеткіштердің өзгеруі
Көрсеткіштер
Өлшем
бірлігі
Шараны енгізгенге
дейін
Шараны
енгізгеннен ... ... ... көріністегі
өнім көлемі
Мың теңге
31030,0
29083,44
-1946,56
Толық өзіндік құн
Мың теңге
27910,0
25322,8
-2587,2
Өнімді өткізуден түскен түсім
Мың теңге
3120,0
3760,6
+640
18-кестенің жалғасы
Нан бағасы
Мың ... ... ... ... ... ... цехының бәсекелестікті жоғарылату мақсатында өнім ассортиментін кеңейту және өндірістік қуаттылықты пайдалануды жетілдіру
кәсіпорнында өндірілетін өнім ассортименті бойынша сұранысты ... ... ... ... ... ... ... береді, яғни кәсіпорынның кондитерлік, нан және батон өнімдеріне сұраныстың жеткілікті түрде тұрақты екендігін көреміз, ... бұл ... ... ... ... ... және осы өнімдер бойынша кәсіпорын икемді маркетингтік ... ... ... сәйкес кәсіпорнында осы өнімдер бойынша ассортименті кеңейтуге мүмкіндігі бар және ... ... ... бар ... ... іске ... қуаттылықты пайдалану коэффициенттерін ұлғайтуға және кәсіпорынның негізгі экономикалық көрсеткіштерін жақсартуға мүмкіндік туады.
Жоғарыдағы мәліметтерге сүйене ... ... ... ... жақсарту бойынша келесідей іс шараны, яғни мүлдем жаңа өнім ... ... ... ... үшін Мак ... ... ... нан ұсынылады.
Өріліп пісірілетін нанды 0,4 кг салмақта, ені 13 -14 см және 26 -28 см ... ... ... пісірілетін нан құрамы:
Жоғарғы сортты бидай ұны - 100 кг
Престелген нан ашытқысы - 1,0 кг
Ас тұзы - 1,5 ... - ... - 4 ... ... - 2,5 ... - ... - 110 ... өнім түрін пісіруге де БН - 50 пешін пайдаланамыз.
Пештердің тәуліктік өнімділігі келесі формуламен анықталады:
Өт = 6*7*0,4*23*60/35*1000= 0,6624 ... ... ... өнімділігі:
Қжыл = Өт*күндер = 0,6624*259 = 171,5 тонна
Осыдан ... ... ... 72,7 ... тең ... = 171,5*0,424 = 72,7 тонна
өндіру (шығу) нормасы 135 %
Вх = А*100/М
М = ... = ... = 53,4 ... құны = 53,4 *30 = 1602 мың ... ... = М* Др/100 = 53,4 *1,0/100 = 0,534 ... ... құны = 0,534*70 = 37,38 мың ... = 53,4 *1,5/100 = 0,801 ... құны = 0,801*32 = 25,6 мың теңге
Қант = 53,4 *4/100 = 2,136 тонна
Қант құны = 2,136*100 = 213,6 мың теңге
Ас ... = 53,4 *2,5/100 = 1,335 ... ... құны = 1,335*300 = 400,5 мың теңге
Мак = 53,4 *1/100 = 0,534 ... құны = ... = 267 мың ... = 2546,08 мың теңге
Қосымша шығын 20 % - 509,2 мың теңге
Негізгі еңбекақығы кеткен шығын:
ЕА = С ж* ... ... - ... ... ай - ... ... еңбекақы
С ай - жылдағы ай саны
ЕА = 2*29,3**12 = 703,2мың теңге
ЕАқос = 703,2*0,3 = 210,96 мың ... ... ... жалпы шығындар = ЕА+ЕАқос = 703,2+210,96 =
914,16,0 мың теңге
Әлеуметтік сақтандыруға ... ... = ... = ... = 237,6 мың ... Мак ... ... пісірілген нан калькуляциясы
Калькуляция статьялары
Сомасы, мың теңге
Негізгі материалдар
1602
Қосымша материалдар
944,08
Негізгі және қосымша еңбекақы
914,16
әлеуметтік сақтандыруға аударымдар
237,6
Қосымша шығындар
509,2
Барлық шығындар
373,18
19-кестенің жалғасы
өндірістік емес шығындар
74,6
Толық ... ... ... ... ... пайда
7,8
ҚҚС қосылмағандағы көтерме баға
59,8
ҚҚС 12 %
7,1
ҚҚС есептелгендегікөтерме баға
66,9
[16]
ҚҚС қосылмағандағы өнімді сатудан түскен табыс:
73,2*59,8 = 4377,36 мың теңге
ҚҚС ... ... ... = 4577,36 мың ... ... ... анықтаймыз.
Пайда = жалпы табыс - өнімнің толық өзіндік құны
П = 4377,36-3806,4 = 570,96 мың теңге
Рентабельділік = ... = ... Жаңа ... бағасы
өнім түрі
Жылдық өндірілген өнім, тонна
ҚҚС
қосылма
ғандағы көтерме баға
ҚҚС қосылма
ғандағы өнімді ... ... мың ... ... ... есептел
гендегі өнімді
өткізу көлемі
Мак қосылып өрілген нан
73,2
59,8
4377,36
66,9
4577,36
[40]
кәсіпорнында өндірістік қуаттылықты пайдалануды жақсартуға ұсынылған іс шаралар нәтижесі бойынша келесідей қорытынды жасауға ... жаңа өнім ... ... ... біз ... көп ... ... тұрған БН - 50 пешін толық іске қостық. ... ... ... өнім ... 73,2 ... ... және сәйкесінше жабдықтарды интенсивті пайдалану коэффициенті де ұлғайды.[23]
Іс шаралар енгізгеннен кейін жабдықтарды интенсивті ... ... 0,63 ке тең ... = 22432 / 35392,5 = ... іс ... ... дейігі коэффициентпен салыстырғанда 0,07 көп.
Екіншіден, нақты уақыт қоры ұлғайды, яғни жөндеу жұмысына арналған нақты уақыт қысқарды және ... ... ... ... ... ... экстенсивті пайдалану коэффициенті ұлғайады. Ол 0,88 ке тең болады.
Кэ = 230 / 259 = ... және ... ... ... жалпы коэффициентте ұлғайды.
К жалпы = Ки*Кэ = 0,63*0,88= 0,71[35]
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі заманғы кәсіпорындар өздерінің бәсеке бағытын ... үшін ... ... ... келе ... ... ... сұраныстың дифференциялануы, инновациялық айналымдардың азаю қажеттілігі және өндіріске ғылыми-техникалық жетістіктерді енгізу мәселелерімен бетпе-бет ... ... де, ... даму ... ... ... ... бар жетістіктерге канағаттану жеткіліксіз. Тынымсыз ізденіс пен нәтижелі іс-әрекетті арқау еткен ... ... ... барынша жаңа нарықтарды игеруге, ондағы тұтынушыларды жаулауға белсене кірісуде. Нарықтың бұл ... ... ... өнім ... бәсекелік кауқарын нығайтуды, кәсіпорындардың бәсекелік қыспақтарға төтеп берерлік қабілетін арттыруды, ішкі және сыртқы нарықтарда сұранысы ... өнім ... ... ... бар ... айқындауды кажет етеді. Бұл жағдай Республика Президентінің Қазақстан ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын 2007-2009 жылдары iске асыру42 бет
Жаһандану жағдайында ұлттық экономиканың бәсекелестік артықшылығын қалыптастырудағы агроөнеркәсіп саласының әлеуетін және мүмкіншіліктері85 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет
Ауыл шаруашылық салалардың ел экономикасындағы маңыздылығы7 бет
Дельта-функция4 бет
Дүниежүзілік сауда ұйымына ену жағдайында банктердің бәсекеге қабілеттілігін бағалау және жоғарылатудың теориялық негіздері81 бет
Жеке тұлға- азаматтық құқықтың қатынастың субъектісі15 бет
Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдау механизмдері18 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь