Экологиялық факторлардың түйнекті бактериялар Rhizobium Meliloti өнімділігіне әсері

КІРІСПЕ 4
НЕГІЗГІ БӨЛІМ 6
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ 6
1.1 Топырақты биологияляқ азотпен құнарландыру. 6

1.2 Топырақты биологиялық азотпен құнарландыру мәселесін шешуде түйнекті бактериялардың рөлі. 18

2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ 24
2.1 Зерттеу әдістері 24
2.2 Зерттеу объектілері 24
2.2.1 Егістік жоңышқа .Medicogo Sativa 24
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ 26
3.1 Түйнекті бактериялар Rhizobium meliloti штамдарын морфолого.биохимиялық зерттеу. 26
3.2 Түйнекті бактериялар Rhizobium meliloti штамдарын қолайлы ортада өсіру. 29
3.3 Түйнекті бактериялардың температураға тәуелділігі.
36
3.4 Түйнекті бактерияларды өсірудегі қолайлы молибденнің концентрациясын таңдау (12%, . 24%) (NH4)2 Мо7О24∙Н2О
40
3.5 Түйнекті бактерияларды өсірудегі қолайлы ортаның рН таңдау. 41


3.6 Түйнекті бактериялардың әр түрлі тұздарға төзімділігі.
3.7
Түйнекті бактериялардың тауыр металдарға төзімділігі.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі кезде минералды тыңайтқыштарды өндіріп және оларды кеңінен қолдану ауылшаруашылық дақылдарының өнімділігіне өте жақсы әсерін тигізеді. Бірақ, осыған қарамастан тыңайтқыштардың көп мөлшерін жиі қолдануы экологиялық мәселелер туғызады /1/.
Экологиялық факторларға төзімді белсенді түйнекті бактериялар мен жоңышқаны өңдегендегі симбиозды азотсіңіру аграрлы индустрияның көптеген экологиялық және экономикалық мәселелерін шешудің жолы болып табылады: топырақтың құнарлығын, азықтағы және мал азығындағы ақуыздың құрамын, қоршаған ортаны химиялық ластанудан, эноргоресурстарды үнемді пайдалануға және қымбат минералды азот тыңайтқыштарының орнына пайдалануға болады.
1.Ұлтанбекова Г.Д., Саданов А. Қ., Гаврилова Н.Н., Шорабаев Е.Ж., Усикбаева М.А2 «ГИРКАН» Ғылыми-өндірістік орталық» ЖШС, Атырау Аль – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті Лапинскас Э. Б. 2 2 2. Эффективность инокуляции люцерны адаптированными к кислой почве штаммами Rhizobium // Агрохимия. - 2005. - №2. - С. 72-79.
3. Ултанбекова Г.Д., Саданов А.К., Шорабаев Е.Ж. Экологиялық факторлардың түйнекті бактериялар Bradyrhizobium japonicum штамдарының өнімділігіне әсері // Халықаралық ғылыми-практ. конф. «Қазіргі заманғы Арал өңірінің экологиялық жағдайы және оны шешу мәселелері». Қызылорда: 2011. С. 230-232.
4. Алисова С.М.,Чундерова А.И. Использование ацетиленового метода для изучения активности симбиотической фиксации атмосферного азота // Бюлл. ВНИИСХМ .1976. №18. Вып.1.
5. Биоудобрения азотовит и бактофосфин на посевах сельскохозяйственных культур. Курск, 2004, 21с.
6. Довбан К.И. Азотфиксирующая способность многолетнего люпина / Минеральный и биологический азот в земледелии СССР.М.,1985. С.120-1285 Галстян А.Ш. Ферментативная активность почв Армении //Тр. НИИ почвоведения и агрохимии. –Ереван,1974. – вып .8 .-275 с.
7.Кантере В.М. Теоретические основы технологии микробиологических производв : Учебники и учеб. Пособия для студентов высш. учеб. заведений. -М.: Агропромиздат, 1990 – 36 стр
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Усикбаева Марал
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ФАКТОРЛАРДЫҢ ТҮЙНЕКТІ ... ... MELILOTI ... ... - ... 2012
Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті

Кафедра меңгерушісі
б.ғ.д., профессор ... ... ... ... ... - мамандығы
Орындаған:
4 курс студенті _____________________________ Усикбаева М.А
Ғылыми жетекшісі:
ҚР ҒБМ ҒК ... бас ... ... ... Саданов А.Қ.
Норма бақылаушы:
б.ғ.к., доцент ... ... ... ... ... 41 ... 8 суреттен, 6 кестеден 2 диаграммадан тұрады, 41 ... ... оның ... 4 шет ел ... ...
Кiлттi сөздер: түйнекті бактериялар, таза дақыл, идентификация, жоңышқа.
Жұмыстың ... - ... ... ... ... ... meliloti ... өнімділігіне әсерін зерттеу
Жұмыстың міндеттері:
::
Жергілікті жердегі түйнекті бактерияларды жоңышқа өсімдігінің ... ... ... алу;
::
Түйнекті бактериялардың морфология дақылдық және физиология биохимиялық сипаттамасын анықтау;
::
Түйнекті бактерияларға қоректік орталардың ең ... ... ... қолайлы өсіру жағдайындағы рН, температуранытаңдау;
::
Түйнекті бактерияларды өсіруге қолайлы молибденнің концентрациясын тандау;
::
Түйнекті бактериялардың тұздарға төзімділігін ... ... ауыр ... ... ... ... мен ... Зерттеу обьектілері
Бұл жұмыста зерттеу обьектілері ретінде жоңышқаның Түркістандық сұрыпының Rhizobium meliloti түйнекті бактериялары алынды.
2.1 Зерттеу ... ... ... ... ... ... түйнектерінен бөлініп алынған жоңышқаның бес түрлі штамына зертханалық зерттеулер жүргізіледі.
Алынған нәтижелер:
1. Жоңышқа өсімдігі ризосферасындағы ... ... ... ... meliloti туысына жататын Л-1, Л-3 түйнекті бактериялары бөлініп алынды және осы бөлініп ... екі ... ... - ... және ... ... анықталып, олардың ішінде ең белсенді Л-3 штамы ерекшеленді.
2. Жоңышқа өсімдіктерінің тамырларының түйнектерінен бөлініп ... Л-1, Л-3 ... рН ... 6,9-7,5 ... қоректік ортасында, 25 0С - 29 0С температура көрсеткіштерінде 3 тәулік аралығында жақсы өсетіндігі анықталды.
3. Осы ... ... ... ... ең ... орта № 79 ортасы болып келеді және оларға молибден тұзының 12% концентрациясын қосқанда, Л-1, Л-3 штамдарының жақсы өскені байқалады. Молибден ... ... % ... ... ... кері ... ... келгенде тұздың 8,5 % концентрациясы болғанда Л-1 және Л-5-1 штамдарының қарқынды өскені байқалып, Л-3 ... өте ... ... ... ...
5. ... ... бактериялары Л-1,Л-3және Л-5-1 штамдарының Pb, Zn, Cd, Cu ауыр металдарының 0,1% тен 0,5% ... ... ... ... ... ... экологиялық факторларға төзімді жоңышқа өсімдігінің Rhizobium meliloti Л-3белсенді штамы негізінде болашақта экологиялық таза нитрагин препаратын ... ... ... ... жоңышқа өсімдігінің тамырындағы түйнектерінен жергіліктіRhizobium melilotiЛ-1, Л-3 штамдары бөліп ... ... ... ... өсуі және ... ... факторларға төзімділігі зерттелді.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ШОЛУ ... ... ... құнарландыру.
6
1.2
Топырақты биологиялық азотпен құнарландыру мәселесін шешуде түйнекті бактериялардың рөлі.
18
2 ... ... МЕН ... әдістері
24
2.2
Зерттеу объектілері
24
2.2.1
Егістік жоңышқа - Medicogo Sativa
24
3 ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... meliloti штамдарын морфолого-биохимиялық зерттеу.
26
3.2
Түйнекті бактериялар Rhizobium meliloti штамдарын ... ... ... ... ... ... ... өсірудегі қолайлы молибденнің концентрациясын таңдау (12%, - 24%) (NH4)2 Мо7О24∙Н2О
40
3.5
Түйнекті бактерияларды өсірудегі қолайлы ... рН ... ... әр ... тұздарға төзімділігі.
3.7
Түйнекті бактериялардың тауыр металдарға төзімділігі.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... және ... кеңінен қолдану ауылшаруашылық дақылдарының өнімділігіне өте жақсы әсерін тигізеді. Бірақ, осыған қарамастан ... көп ... жиі ... ... мәселелер туғызады /1/.
Экологиялық факторларға төзімді белсенді түйнекті ... мен ... ... симбиозды азотсіңіру аграрлы индустрияның көптеген экологиялық және экономикалық мәселелерін шешудің жолы ... ... ... ... азықтағы және мал азығындағы ақуыздың құрамын, қоршаған ортаны химиялық ластанудан, эноргоресурстарды үнемді ... және ... ... азот ... ... пайдалануға болады.
Биологиялық азот - топырақтың табиғи құнарлығына негізделген. Ол бұршақ тұқымдас өсімдіктерінің өнімділігін жоғарылатып және өнімділікте ... ... өз ... ... ... азотпен салыстырғанда биологиялық азот жоғары сапалы оның пайдалану коэффициенті 100%, ал ... ... ... 50 - 60% ғана екендігі зерттелген./2/
Зерттеу тақырыбының өзектілігі
Мал азығы өндірісіндегі өзекті мәселе азықтық ақуыздың шығынын кеміту болып ... Мал ... ... дамуы осы мәселенің шешілуіне байланысты. Қазіргі уақытта мал рационындағы ақуыз тапшылығы 20-25% ... ... бұл ... ... ... және ... ... 1,5 есе артуына әкеліп отыр.
Ауыл шаруашылығында мал рационындағы ақуыздың жетіспеуі өсімдік көздері есебінен оны өндіруді ұлғайту тәсілдерін ... ... ... [7-12].
Зерттеу жүргізу барысында біз Rhizobium meliloti белсенді штамдарын бөліп алдық, олардан белсенді ... ... және осы ... штамдар негізінен дақылдық сұйықтықтар дайындалып жоңышқа өсімдігінің тұқымы өңделді (Қосымша 1,2) .
Осыған байланысты біздің дипломдық жұмысымызда жоңышқа ... ... ... ... ... бактериялардың белсенді штамдары негізінде, келешекте биологиялық препарат нитрагиннің жаңа биотехнологиядағы өндірісінде ... ... таза ... препаратын жоңышқа өсімдігінің өнімділігіне пайдаланады. Бұл өндірістің ... ... ... ... және экологиялық тұрғыда топырақ азотпен қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... ... бактерияларды жоңышқа өсімдігінің ризосферасындағы түйнектен ... ... ... ... ... және ... ... сипаттамасын анықтау;
::
Түйнекті бактерияларға қоректік орталардың ең тиімдісін таңдап алу;
::
Штамм-продуценттің қолайлы өсіру жағдайындағы рН, ... ... ... ... ... молибденнің концентрациясын тандау;
::
Түйнекті бактериялардың тұздарға төзімділігін анықтау;
::
Түйнекті бактериялардың ауыр металдарға төзімділігін анықтау.
НЕГІЗГІ ... ... ... БИОЛОГИЯЛЫҚ АЗОТПЕН ҚҰНАРЛАНДЫРУ
Түйнек бактерияларының морфология және физиялогиясы түйнек бактерияларына формалардың әртүрлі ... тән. ... ... ... ... ... және ... түйнек бактерияларының таза дақылдарын зерттей отырып көп мән берді. Түйнек бактерияларының ... ... және ... ... ... Бұл бактериялардың арасында фильтірленетін формалары кокка тәрізді қозғалғыш және қозғалғыш емес түрі ... ... ... ... ... ... тамыр түйнектерінде орналасқан аэробты бактериялардың туысы ... ... және олар ... ... ... ... ... байытады. Өсімдіктермен симбиозда өмір сүріп, оларды азотпен қамтамассыз ... және ... ... ... және ... алмасу өнімдерін алады.
Бұршақ тұқымдасы жоңышқа өсімдігіне мамандалған түйнекті бактериялардың негізінде жасалған экологиялық таза ... ... ... қолданылады /4/.
Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің 13000 түрінен, түйнек түзетін 1300 түрі анықталды. Бұған бірінші кезекте ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... түйнек түзу арқылы атмосфералы азотты сіңіруге қабілетті болады. Алайда олар азоттың байланысқан формаларымен, аммоний және азот ... ... де ... ... ... ... бұршақ тұқымдас өсімдіктерді азотпен қамтамасыз етеді. Өсімдіктер өз кезегінде бактерияларды өсу және ... ... ... және ... ... ... ... және топырақтанушы М.С. Воронин 1866 ж. бұршақ тұқымдастардың тамырларындағы түйнектерді көрді. Воронин сол кез үшін батыл ... ... ол ... ... ... ... байланыстырды, ал тамыр ұлпасының клеткаларының бөлінуін тамырға ... ... ... ... ... жылда голондиялық ғалым Бейерин бұршақ, үрме ... ... ... ... ... ... олардың қасиетін өсімдіктерді зақымдау қабілетін және түйнек түзуін зерттеді. Ол бұл ... Bacillus ... де ... Bacillus ... ... ... споралар түзетіндіктен, ал түйнекті бактерияларда бұл қабілеті жоқ болғандықтан, бұл бактерияларды ... ... деп ... Б. ... түйнек бактерияларына басқаша туыстық ат қойды − Rizоbium (гре rizo− ... ... ... өмір ... мағынаны білдіреді /4/.
Түйнекті бактериялардың түрін анықтау үшін ... ... ... туыстық атау қажет.
1.2. ТОПЫРАҚТЫ БИОЛОГИЯЛЫҚ АЗОТПЕН ҚҰНАРЛАНДЫРУ МӘСЕЛЕСІН ШЕШУДЕ ТҮЙНЕКТІ БАКТЕРИЯЛАРДЫҢ РӨЛІ.
Бұршақ тұқымдасы жоңышқа өсімдіктерінің тамырындағы түйнектерінен ... ... ... ... ... шоғырлануда штам продуценттерді терең егуде синтетикалық және ... ... ... ... құрамының биохимиялық айырмашылығын білу.
Таза экологиялық биопрепарат нитрагинді, түйнекті бактериялар штамдарының негізінде өндіру кезінде, бізге ... ... ... ... ... үшін әдебиеттерде берілген бірнеше сентетикалық және жартылай синтетикалық құнарлы ортада осы аталған ... ... және ... ... титірінің жоғарылығын білу керек. Экономикалық мақсатқа сәйкес біздің жұмысымызда штамдардың жасуша титірлерінің саны жоғары болу ... ... ... ... ... ... жағынан таңдап алу және осы құнарлы ортада өсетін біздің бөліп алған түйнекті бактериялардың биомассасы басым болу ... ... meliloti штам - ... ... ... күрделі қоректік орталарда жүрді. Бұл қоректік орталардың құрамдарына ... ... ... және ... ... ... бұларға ашытқы сығындысы, өсуді реттеп отыратын минералды тұздар жатады /6/.
Көміртек жаңа жасуша материалдарының синтезіне немесе ... ... ... үшін ... ... көзі ... Көмірсутектер көбінесе көміртектердің қолайлы көзі болып табылады. Көміртектік қоректің көзі ретінде ... ... ... ... жатады /7/.Rhizobium meliloti дақылдарының өсуімен дамуы қоректік ортадағы көміртектің құрамына байланысты, ең қолайлы көрсеткіші 1,0-1,5%, көміртектердің саны ... ... ... ... ... ... /7/.
Микроағзалардың өсуі үшін минералды тұздар өте ... ... ... кальций ионын қосқанда - осы жасушалардың температураға төзімділігін және ... өсіп ... ... .Бұл ... ... ... орта ... ең қолайлы ортаны таңдауымыз қажет.
Минералды азот тыңайтқышын өндірген кезде ... ... көп ... ... газ, ... ... сондықтан қазіргі кезде биологиялық азот мәселесіне көп көңіл бөлуде. ... ... ... азот ... ... құрамынан тез жуылады және қоршаған ортаны ластайды .
Е.Н. Мишустин мен Н.И. ... ... ... егін ... ... азотты сіңіретін жоңышқа өсімдігін пайдаланудың артуы азоттың жетіспеуінің бірден - бір шешу жолы болып табылады /8/.
Бұршақ тұқымдастарының ... ... ... ... тұрақты тиімділігін жоғарылататындығы белгілі және де олар, мал азығының ... көзі ... ... ... ... ... тигізеді, әсіресе:
- ауадағы азотты сіңіреді, олармен топырақты құнарландырады және өсімдіктің азот ... ... ... ... ... топырақтың тереңгі қабатын қопсытады;
- топырақты органикалық қалдықтармен байытып, оның құрылымын жақсартады;
- егістікті арамшөптерден ... ... ... ... және ... әсер ету деңгейін төмендетеді [25, 28, 29].
Топырақтың құнарын қайта қалпына келтіретін ең маңызды әдіс биологиялық ... ... ... азықтық және мал азықтық бұршақ дақылдарын себу қажет.
Биологиялық азотты кеңінен қолдану биологиялық жер шаруашылығының негізін ... ... ... ... экологизациясын құрады. Бұл агрэкосистемаға қауіп төндіруден сақтайды, биосфераның және өндіретін ... тепе - ... ... ... ... ... өсімдігі топырақтың құнарлануын жақсартады. Бұршақ өсімдіктері симбиозды азотсіңіру ерекшеліктеріне байланысты, астық және мал азықтық ашытқы ақуызынан 10 есе ... ... ... ... қызметі азот тыңайтқыштарын үнемді пайдалануымен қатар, арзан құнды ақуызды алуға септігін тигізеді.Жоңышқа ... ... су ... және ... ... ... ... жер асты тамыр салмағының жер үсті салмағына қарағанда үш есе артық, 0-10 см қабатта ... көп 66% ... ... ... ... ... табиғи экожүйенің химиялық ластануынан сақтайтын қызметі артқан, аталған жақсы көрсеткіштер түйнекті бактериялардың ... ... ... штамдарынан сұрыпталған микробты препарат (нитрагинді) қолданғанда тиімді.
Бұршақ тұқымдасы жоңышқа өсімдігінің азотсіңіру үрдісінің күшеюінің негізгі жолы бұршақ өсімдіктерінің дәндерін ... ... ... өңдеуі - нитрагинизациялау деп аталады. Көптеген ауылшаруашылығы дамыған елдерде нитрагинизация өндірісімен 60 - 80% - ға ... ... ал, ТМД ... бұл ... ... 7% ғана ... ал біздің Қазақстан елімізде бұршақ тұқымдастарын нитрагинизациялау кең өндірістік көлемде жүргізілмеген. Экологиялық таза ... ... ... ... нәтижесінде, түйнекті бактериялардың құрамындағы жоғары титрлі белсенді сұрыпталған штамдары - бұршақ дақылдарының өнімділігін көбейтіп және оның ең басты бір тиімділігі, ... пен ... ... ... азот және ... азот ... деңгейін жоғарылатады [27].
Қазіргі кездегі биология және егін шаруашылығының ... ... ол ... ... ... ... ... Дүние жүзінде молекулярлы азоттың биологиялық сіңірілуі тек қана микроағзалардың әсерімен жүзеге асады, олар суда және ... жер - ... ... аймағында таралған. Жалпы микроағзалардың көп түрінде, нитрагеназа ферментінің болуы, яғни азот молекуласының аммиакқа дейін ыдырата Rhizobium melilotiБұршақ ... өз ... ... ... ... ... отырып, өздерін және келесі себілетін дақылдарды арзан азот көзімен қамтамасыз етеді. Бұл ... ... ... жоғарылауына және оны сепкеннен кейінгі зиянды әсеріне қарағанда өте ... ... ... ... ... ... еңбегінде топырақ азотының деңгейінің артуы, келесі себілген астық дақылының ... ... ... ... ... ... жақсы нәтижелерге қол жеткізген [19].
Л.Ф. Онофраш және О.А. Берестецкий авторларының көп жылдық зерттеулерінің мәліметтері бойынша, бұршақ ... ... егіс ... жыл ... ... ... ... мөлшеріне сәйкес 2-2,5 млн.т топырақты азотпен қамтамасыз ететіндігі дәлелденген [29, 31].
Зерттеушілер Е.И. Мишустин және Н.И. Черепковтың ... ... ... бойынша дүние жүзіндегі егіс алқаптарында 25 млн.т жыл ... ... ... ... ... ... отырады. Биологиялық азоттың сіңірілу үрдісі өсімдіктердің 20% ... ... ТМД ... егін алқаптар топырағында биологиялық азоттың сіңірілуінің жоғары деңгейі 3,2 ден 3,5 млн.т- ға ... ... [31, 32]. ... ... ... ... елдердегі биологиялық молекулярлы азот сіңірілуінің белсенді үрдісінің жаңа әдістері ... ... бұл ... ... тыңайтқыштарға қарағанда өте пайдалы, қоршаған ортаға зиянсыз және ... ... ... ... азот ... мал шаруашылығының ақуыз мәселесімен өте тығыз байланысты.
Жалпы ауылшаруашылық малдарын қоректендіру үшін жыл ... 5,5 - 5,6 ... ... ... ... жағдай азықты көп мөлшерде қолдануға және мал өнімдерінің жетіспеушілігіне әкеліп соғады [33].
Ауылшаруашылық дақылдарынан тұрақты жоғары өнім алу үшін ... азот ... ... қамтамасыз етілуін міндетті түрде қадағалауымыз керек. Әр гектар егіс алқабының үстінде атмосфера ауа ... 80 мың т. жуық азот бар, ... ... бұл ... ... көп өсімдіктер пайдалана алмайды. Мұндай мүмкіндікті тек бұршақ тұқымдастары пайдалана алады. Бұл өсімдіктерге ... үшін ең ... ... ... ауадағы азотты сіңіруін бұршақ тұқымдастарымен симбиозды тіршілік ететін (азоттың биологиялық синтезі) түйнекті ... ... ... ... зор. Орташа алғанда 1 тонна шөптің тамырында 25 - 30 кг азот және ... ... ... ... қалдықтармен топырақта азоттың мөлшері 10 - 15 кг дейін жиналады [35].
Соңғы жылдары ... ... ... ... және белсенділік түйнекті бактерияларды өсімдік-иесі ретінде сипаттайтын түсініктер пайда болуы және олардың бәсекеге түсе алуы, нитрагинизация үрдісінің тиімділігіне тәуелді ... ... ... үшін арнайы, вирулентті, белсенді және бәсекеге түсе алатын штамдарды таңдау қажет [36].
Х.Л. Дженсонның мәліметтері бойынша, арнайы өсімдік-иесі басқада ... ... ... қабілетімен, өсімдік иесі жоқ кезінде топырақтағыRhizobium meliloti-ның сақталуын және тіршілік етуін қамтамасыз етеді [37]. ... ... ... бактерияларының вируленттілігі, тамыр жүйесіне түйнекті бактерияларды жұқтыру үрдісі ... ... ... Егер ... ... ... ... болсақ олардың атқаратын қызметіне байланысты, ал түйнекті бактериялардың вируленттілігі олардың белсенділігін көрсетеді. Тағы бір айта ... ... көз ... дұрыс екендігін бұршақ өсімдіктерінің тамыр жүйесіндегі түйнекті ... әр ... ... ... ... ... әсіресе негізгі тамырдың жоғарғы бөлімінде түйнектер көп қаптап ... ал өте жас емес ... ... ... кездеспейді немесе кездескен жағдайда да ұсақ болады [38].
Кейбір жағдайда түйнекті бактериялар вируленттілігін мүлдем жоғалтып не болмаса нашарлатып алады. ... ... ... глицині және аланині бар қоректік ортаға өсірген кезде олардың вируленттілігі төмендеп кетеді [38].
Түйнекті бактериялардың белсенділігі тұрақты бола ... олар ... ... ... ... ... бактериялардың белсенділігінің өзгеруіне қоректік ортаға кейбір антибиотиктерді ... ... ... Тура ... әсер ететін аминқышқылдарына, глицин және аланин жатады [38].
Түйнекті бактериялардың белсенді және белсенді емес штамдарын қай белгілеріне қарап ... ... заң ... ... жүйесінде түйнектердің әртүрлі таралуына қарай анықталынады. Әсіресе, өсімдіктерді белсенді штамдарымен инокуляция ... ... ... ... ... ... ... ал жанама тамырларында түйнектер аз орналасады [39, 40].
Л.М. Доросинскийдің айтуы бойынша белсенді және ... емес ... ... ... пішіндеріне қарап ажыратуға болады. Белсенді түйнектер ірірек, леггемоглабин пигменттеріне байланысты қызғылттау, құрамында көбірек азоты бар, ал белсенді емес ... ... ... түсі ... - ... ... аз сіңіреді немесе бұндай қасиеттері мүлдем жоқ болып келеді [39].
Түйнекті бактериялардың ... ... ... ... ... ... түзеді. Тұрақталған деректер бойынша, өсімдік атмосфера азотын ... ... ... ... жаңа бактериялармен көп мөлшерде сіңіре алады [41,42].
Өсімдік қауызданып гүлдеген кезінде бактериялды ... ... ... атмосфера азотын сіңіру нәтижесінде түйнектер ұлғайып көп азотты сіңіреді [39].
P.S. Nutman-ның зерттеу ... ... ... бактериялардың негізіне қарай азотсіңіру белсенділігі жүріп қана қоймай, сонымен бірге бұл өсімдік ерекшеліктеріне де байланысты, яғни, кейбір штамдар сұрыпталған ... ... емес ... ал ... ... бір ... олар белсенділік танытатындығын байқаған [43].
Сондықтан, түйнекті бактериялардың ... ... ... жауапкершілігі жоғары зерттеу деп айтсақ болады, бұл зерттеулер вегетациялық және дала ... ... ... ғана ... ... ризобий штамдарының белсенділігін білу үшін, басқа зерттеушілер ... ... ... қаралды. Бұндай көрсеткіштер ферменттердің белсенділігін анықтау, әсіресе, дегидрагеназды, аминқышқылдарын, витаминдерді және сол ... ... ... да ... ... ... ... [44, 45]. Түйнекті бактериялар тек қана симбиозды азотсіңіруге қатысып қоймай, ары қарай өсу үрдісінде де қажетті ... ... В.И. ... мен Н.И. ... ... ... олар ауксинді заттарды синтездейді [45,46] және цитокинді табиғат [47], ... ... ... ... цитокинді және фенолды өсудің табиғи метобализміне дұрыс әсер етеді. Түйнекті бактериялардың әсер ... ... ... ... ... ... құрамы өзгереді, индолилуксусты қышқылдың синтезі белсенді жүреді [48].
Инокуляцияланған бұршақ өсімдіктерінің потогендерге тұрақты жоғары механизмдері әлі анықталмаған, бірақ осы әсер ... ... ... [52]. ... ... ... ... зерттеу көрсеткіштеріне қарасақ, бұршақ тұқымдас өсімдіктеріменен түйнекті бактериялар симбиозының тиімді дамуы үшін, ... тән ... ... ... екі симбионттардың құрамының маңызына байланысты екендігін байқадық.
Жоңышқаның нитрагиназды белсенділігін анықтау үшін ... ... ... және ... ... ... ... Әр суғару егі ылғалды жоғарылатқан сайын нитрагиназды (ацетиленредуктазды) белсенділігі артқан, сонымен ... ... ... ... ... ... әсер ... Түйнектер тұзды стресске сезімтал емес, бірақ ылғалдың жетіспеушілігіне өте сезімтал. Осыдан кейінггRhizobium meliloti-ның ылғалға қатынасы ... ... [54]. ... ... ... ... ... бактериялары су басқан топырақтарда айлар бойы тіршілік ететіндігін байқаған. Жоңышқа кейінгі егіс ... ... meliloti ... ... 1x104 мл/г ... ... бактериялармен бұршақ өсімдіктерінің қарым-қатынасына температуралық әсер, ең басты маңызды қызмет атқарады. Түйнекті ... ... ... азотсіңіруі белгілі бір температура деңгейінде жүреді. Бұл үрдістің энергиясы температура жоғарылағанда және төмендегенде күрт түсіп кетеді. М.М. ... ... ... ... ... ... ... қолайлы температураның төмендеуі азотсіңіру үрдісін аз тежейді [56].
Қолайлы температурада ... ... ... ... түйілуі және азотты сіңіруі сәйкес келмейді. Бастапқы және ... ... ... ... болу қабілетінің температурасы әртүрлі.
Табиғи жағдайдағы түйнектердің пайда болуын 00С температурадан бірнеше жоғары болғанда байқауға болады. Ал мұндай ... азот ... ... Тек өте ... температурада арктикалы симбиозды тіршілік ететін бұршақ өсімдіктері азотпен байланысуы мүмкін [57]. Негізінен бұл үрдіс 100 С ... және одан да ... ... ... ... Пэйттің келтірілген деректері бойынша вика және жоңышқа өсімдіктерінің азотсіңіру үрдісі 240С температура шамасында жүреді [59]. Оптималды нүктенің жағдайы түрге және ... ... ... ... бактериялды дақылдардың ерекшеліктеріне қарай өзгереді [60, 61].
Температураның жоғары болуы симбиозды ... ... ... тигізетінін көптеген зерттеушілер өз еңбектерінде айтып өткен. Егер ... 300С ... ... ... ... ... ... төмендейді және қара пигмент жиналады [62].
Температура жоғары болғанда өсімдіктің тамыр жүйесіндегі көміртегінің ... ... ... ... ... алуы ... ... ұғым дұрыс емес. Осылай деп айтып көрсеткен Д.Д. Мейер және А.Ж. ... +300С ... ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарылатпайтындығын зерттеген. Көптеген бұршақ өсімдіктерінің түрлері +300С температурада молекулярлы азотты өте баяу сіңіреді, ал олардың бактерия симбионттары бұл жағдайда ... ... ... жағдайда түйнектер түйіледі, бірақта азоттың жиналуы жүрмейді [63].
М. Вартиоваар алған нәтижесі бойынша, түйнекті бактериялардың температуралық әсерге ... ... ... Оның ... ... Щвеция және Финляндия топырағынан бөліп алған штамдарына қарағанда, Египет топырағынан бөлініп алынған түйнекті бактериялар штамдары, 6 - 130С ... ... ... және азот ... нашар болған. Ал 19 - 200С температурадан жоғары болғанда бұл штамдардың айырмашылықтары жоғала бастаған ... ... өз ... ... ... ... ауытқуларға түйнекті бактериялардың әр түрлі бола алатынын ... ... [65]. ... ... ... ... температура төмен болғанда (100С төмен) түйнектер пайда болады, бірақ олар азотты сіңірмейді. Сондықтан бұршақ өсімдіктерін ерте ... ... ... аз ... азот ... тыңайту керек.
Түйнекті бактериялардың өмір сүргіштігіне және түйнектердің түйілуіне топырақ реакциясының зор ... бар. ... ... және ... бактериялар штамдарының рН амплитудасы әртүрлі. Мысалы беденің түйнекті бактериялары рН-тың төмен көрсеткіштеріне ... ... ... бактерияларына қарағанда. Бұл жерде микроағзалардың қоректік ортаға олардың қорегіне бейімделуін көріп отырмыз.
Э. ... ... ... ... ... ... ... қышқылдылығына байланысты түйнекті бактериялардың түрлерін екі түрге бөледі. Бірінші топтарға жататын бактерияларды, рН KCl 4,6-5,2 ... Vicia, ... ... және Lotus ... пайда болуы, екінші топқа рН KCl - 6,8-7,4 өсімдіктерге жұғатын Medicago, Ononis және ... ... ... ... ... ... мен сұрыптарында кездесетін азот байланыстарының рН-қа сезімталдылығы айтарлықтай төмен. Е.Г. Мульдер басқа авторлармен бірге ... ... ... ... ... рН қатынасы микросимбионттардың реакция дәрежесінің маңызына қарап ... ... ... ... қарай отырып, рН төмен ортасы көрсеткіштеріне төзе алатын ... ... ... ... алу ... ... ... қышқыл топырақта жақсы инокуляция жүруін қамтамасыз етеді. Осы бағыттағы бар ... ... ... ... өз еңбектерінен жақсы қорытынды шығатынына сенген [67].
Көптеген зерттеулер бойынша микробтардың антогонистік маңызды ... ... ... ... ... ... және өлуі ... Ал, кейбір микробиолог ғалымдардың мәліметтері бойынша, топырақ гетерогенді ортасында, белгілі бір аймақта микроағзалармен және олардың тіршіліктерінің өнімдері тежеледі, яғни ... және ... ... ... ... ... бір маңызды әсер ете алмайды [68].
Түйнекті бактериялардың фагына үлкен ... ... жөн. ... ... ... ... әртүрлі Rhizobium melilotiтуысының түрлерін бейімдейтін қабілеті бар. Бірақта осылармен бірге түйнекті бактериялардың жеке штамдарына және түрлеріне бейімделген ... ... ... [69, ... ... тәжірибелердің нәтижелері А.Д. Калниньштың мақалалары түйнекті бактериялардың фагтары, түйнекті бактериялары тіршілік ететін топырақтардың барлық ... ... [71]. ... ... ... түйнекті бактериялардың фагтары, бұршақ өсімдіктердің өніміне кері әсерін тигізбейтіндігін зерттеген. Дегенмен, ... ... ... кері ... бар екендігін жоққа шығаруға болмайды. Сондықтан тәжірибедегі инокуляция кезінде белсенді, әсерлерге резистентті түйнекті бактериялар ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерге шолуды қорытындыласақ, бұршақ өсімдіктері өсетін жердегі топырақ - климаттық жағдайдың әртүрлілігі, ... ... ... ... ... жилігімен құрамы және топырақ биотасы, аудандастырылған дақылдардың сұрыптарының ерекшеліктері, осы аталған әсерлердің жалпы кешендері ... ... ... жағдайына бейімделген түйнекті бактериялардың штамдарын таңдауын талап етеді.
Батыс Еуропа елдері де осындай қатынастан қалыспайды. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... ішінде, синтетикалық азотты пайдалану 25-30% болады, осыған қарамастан өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметі күшті.
Жоғарыда айтылған көрсеткіштерге қарап біз азот қорын ... азот ... ... - қарсы қоюға болмайтындығын айтқымыз келеді. Біздің мақсатымыз - синтетикалық азотпенен оның ... ... кең ... ... ... ... да ... болатындығын көрсеткіміз келеді. Сондықтан кейбір ғалымдардың, биологиялық азот байланысы минералды азот жетіспеген кезде ғана ... ... ... ... болмайды. Қымбат техникалы азотты пайдаланудың қажеті не, егерде оның орнына тегін биологиялық азотты пайдалануға болатын ... ... ... белгілі азоттан басқа да түйнекті бактериялардың көп түрі өсіретін затты синтездейді, яғни өсімдіктің өсуін күшейтеді, бұршақ өсімдіктеріне ... және ... көз ... ... ... ... азот құрамы органикалық заттарменен және түйнекті бактериялардың симбиозын ... ... ... ... ... микроағзаларда кездеседі. Соңғы жылдардың жұмыстарының көрсетуінше микроб - азотсіңіретін топтардың көп екендігін білдік. Қазіргі кезде ... ... бұл ... ... ... ... және анаэробты азот сіңіретіндерден басқа, тағы бір қатар микроағзалар, оның ішіне микобактериялар жатады. Тағы да ... ... ... ... ... ... саңырауқұлақтар, пурпурлы бактериялар, көк - жасыл балдырлар ... [35, 72]. ... өмір ... ... және түйнекті бактериялардың топырақтағы азот баланысындағы атқаратын қызметін салыстырғанда түйнекті бактериялардың маңызы зор екендігі ... ... ... станциясының ғылыми мәліметтері бойынша, люпин көп мөлшерде азотты ... ... бар, жер асты ... азоттың құрамы 1 га 400 кг дейін жетеді. Сонымен қатар тамырындағы азотты қосып санасақ, азотсіңімділігінің ... ... бір га 500 - 600 кг ... жетеді [74].
Бұршақ дақылдары 1 га жерге жылына 68 кг азотты сіңіреді, АҚШ - та бұршақ дақылын сепкенде 14,8 ... АҚШ - тың ... ... 1 млн. т тегін азотты алады [75].
Молекулярлы азоттың сіңірілуінің табиғи үрдісі, жергілікті ішкі ... ... ... ... ... олар арқылы яғни түйнекті бактериялардың белсенді штамдарынан сұрыпталған ... ... ... ... ... ... Көп ... нитрагинді зерттеулердің ғылыми - зерттеу ұйымдарының көрсетулерінше, нитрагинді қолданғаннан кейін өнімнің орташа қосымша өнімі 15% ... ... ... ... азот ... ... саны ... пайдаланғаннан кейінгі өнімнің өсуі арқылы 304,0 мың. т құрған. Осы ... ... ... ... 2335 мың. т, ... 11 млн. т ... қышқылды аммоний болады.
Келтірілген көрсеткіштер арқылы атмосфера азотының сіңірілу мөлшеріне ... және ... ... ... қарай симбиозды азотсіңіру маңызының зор екендігін олардың жер шаруашылығындағы биологиялық азотының қажетті атқаратын қызметін ... ... ... ... бактериялардың симбиозды азот сіңіруі оның температурасы өте жоғары немесе төмен болмай, орташа қолайлы болған жағдайда түйнекті бактериялардың симбиозды азот ... ... өз ... ... ... болмайды. Ал егерде түйнекті бактериялардың симбиозды азотсіңіру үрдісі кезінде температура кәдімгідей шамадан тыс жоғарылап кетсе бактериялардың вируленттілігі және ферменттердің белсенділігі, ... ... ... ... ... ... төзе ... қабілеттері едәуір төмендеуі мүмкін. Түйнекті бактериялардың азотсіңіру үрдісі 25-290С температурада өз дәрежесінде түзіледі, сондықтанда мүмкіндігінше осы жоғарыда көрсетілген температураның болғаны жөн. ... ... ... ... ... ... орын ... Атап айтар болсақ, біз ғылыми жұмысымыздың келесі тарауында азот сіңіруші түйнекті ... ... ... ... ... ... тоқталдық.
Көптеген тәжірибиелердің нәтижелері бойынша, нитрагинмен микроэлементтерді бірге қолданған кезде олардың жоғары өнім беретіндігін анықтаған. Ең ... бор мен ... ... ... ... ... дақылының түйнектерінің түйілуіне, леггемоглабиннің синтезіне, сонымен қатар амин қышқылдарының нашарлауына әсерін тигізеді. Осыдан кейін өсімдіктің көмірсутектік айналымы нашарлайды, ... ... ... басқа авторлармен бірге айтып өткен [79]. Мо қосқан кезде түйнекті бактериялардың көбеюінің ... ... ... ... симбиозы жақсарады.
К.Г. Виноградова және А.А. Дробковтың зерттеулерінде, молибденді жоңышқа және беде де қолданғаннан кейін, түйнектердің ... өте ... ... өсуі мен ... өте белсенді, азоттың құрамы жоғары болады [80, 81].
Н.Ф. Филиппова, И.Б. Малашинаның жүргізген ... ... ... ... ... ... ... молибден витаминнің В тобты биосинтезін күшейтеді. Сонымен қатар жоңышқа ризобиалді жүйесіндегі (түйнек) немесе өсімдіктің ... ... ... [82]. ... ... жағдайда ғалымдардың айтуы бойынша, жоңышқа өсімдігіне кобальтты қолданғаннан кейінгі әсері өте жақсы ... ... яғни ... ... ... - биохимиялық үрдісінің күшеюін, симбиозды азотсіңіруін және азот айналымының ферменттік ... ... [83, 84, 85, 86]. ... ... Киев ... ... анықтағанындай, жоңышқа өсімдігіне Co, Zn және нитрагинді қолданғаннан кейін, астықтың өнімі 1,3 ц/га ... ... - 22,7 ... ... ... ... өсіп, сапасы жақсарды. Ал Мо, В және нитрагинизация онша бір керемет өнім ... жоқ. Бұл ... ... ... ... рН ... ... бұл микроэлементтің жеткілікті екендігін көрсеткен [87, 88, 89].
Микротыңайтқыштар нитрагиннің тиімділігінде ... ... ... ... ... Мо, В, Ко, ... мырыш осылардың ішінде бұршақ тұқымдастарының өнімділігін көтеретін ... Мо және В ... ... ... В элементіне өте бай. Оның орташа көрсеткіші ТМД елдерінде 10 мг/кг құрады, ал, Молдавия ... 20 дан 140 ... ... аралықта кездеседі. Сонымен бірге көптеген топырақтар суда ... ... бай, ... ризобиймен өсімдіктің сұранысы бұл элементпен табиғи қормен қанағаттандырылады. Біздің Республикамызда жалпы Мо құрамы 2,7 ... ... ... түрлері өте нашар.
Сонымен біздің және шет елдерінің ... ... ... ... ... ... ... Мо микроэлементін қосып қолдану - бұл мәселені шешудің бір жолы ... ... Яғни бұл ауыр ... Мо ... ... кіреді. [90].Жоғарыда айтылған көрсеткіштерге қарап біз азот қорын басқа азот қорына ... ... ... ... ... ... ... синтетикалық азотпен оның өсуімен қатар, кең көлемде арзан ... ... да ... ... да көрсеткіміз келеді. Сондықтан кейбір ғалымдардың, биологиялық азот байланысы минералды азот жетіспеген кезде ғана ... ... ... келісуге болмайды.Қымбат техникалық азотты пайдаланудың қажеті не, егер оның орнына тегін биологиялық азотты ... ... ... ... ... МЕН ... ... объектілері
Бұл жұмыста жоңышқаның Қызылорданың Түркістандық сұрыпынан алынған Rhizobium meliloti ... ... ... ... ... ... - Medicogo Sativa қолдану.
Жоңышқа - өте бағалы және әлемде кең таралған ... ... Әр ... жерде қолданады; жайылым, жасыл жем, пішені пішендеме, ұн. ... ... ... 8-10 рет шөп ... 80-120 т жасыл өнім немесе 1гектардан 20-40т пішен береді. ... ... ... құрайды.
Бұл өсімдік жоғары жемдік қасиеттерімен ерекшеленеді. Оның жасыл массасының құрамы: 8-22% протейннен, 2,8-4,0% ... 23-33% ... ... 0,24%, ... 1,49% және ... ... витаминдер тұрады. Жоңышқа пішенінің 2,2 кг 1 бірлік жемді құрады. Қоректік затты сіңіруі 70-80% құрайды. Жоңышқа топырақты азотпен ... оның ... ... және ұсақ ... құрылымын жасауға ықпал етеді. Жоңышқа 2-3 жыл аралығында 40-60т қида ... ... ... ... Ол ... ... ... және басқа дақылдармен салыстырғанда жақсы алғы зат болып табылады. Жоңышқаның әсері бірнеше ... ... ... көп өскенде егістік алқабын арамшөптерден тазалауға ... ... ... ... бұл ... ... ... Жоңышқа орталық Азиядан шыққан.
Таралуы. Қазіргі таңда 5 континентті 80-нен астам елде 35 мил ... ... Оны ... субтропикалық аймақтарда өсіреді. АҚШ, Аргентина, Индия және Батыс Еуропа елдерінде кең ... ... ... ... Жоңышқа негізгі тамырлы, тамырының ұзындығы 50-170см тамыр ... ... ... ... ... ... тамырлары жақсы дамыған. 1 ші жылы тамырлары 2-3 м, одан ... ... 10-20 м ... енеді, бірақ олардың негізгі массасы ( 60-80% ) топырақтың 40см ... ... ... түйнек бактериялары дамиды, олар ауаның азотын сіңіреді. Қолайлы жағдайда 3 жылдық жоңышқа 1ге дан 300 кг азот ... ... ... ... дамыған (50% шамасы ) бұтақталғанда 2-ден 300-ге ... ... ...
Жапырақтары үшеулік, жапырақшаларының ұзындығы 1-2,5см және ені 0,3-1,5см.
Гүлдері - қарқындылығы әр түрлі көк ... көп ... ... бұралған (1,5тен - 5айналымға дейін).
Тұқымдары бүйрек немесе үрме ... ... ... ... ... ... сары тұқымның массасы -1,3-2,7г құрайды.
Биологиялық ерекшеліктері. Жоңышқа жылу және ... ... ... ... ... өсу үшін ... температура 18Co - 23Сo жақсы өсіп дамиды. Жоғарғы температура ... ... ... ... ... ... ... теңіздік сорттары -15CO төзімді, ал советтік сорттары - ... ... ... Ылғалға талапшыл келеді және құрғақшылыққа төзімді. Жауын көп болғанда (жылына 1000) ауруға ... ұзақ өмір ... ... ... 45%-ға дейін төмендегенде, өсімдіктің өнімі де төмендейді. Сондықтан әр шөп шапқан кезде суғарып отыру керек.
Бірінші еккен жылы шөбі ... 50-60 ... ... ал одан ... ... шөп ... кейін 30-40 күнде гүлденеді. Егістікте жоңышқа 10-25 жыл сақталады. Жоңышқа өсімдігін шаруашылықта қолдану 2-8 жыл аралығында ... ... әр ... ... вегетацияның уақытына байланысты оның сорттарын 4 топқа бөлінеді.
* Жыл бойы ... ... ... сұрыптары;
* Вегетация уақытын қысқа мерзімді орташа уақытқа тоқтататын сұрыптар;
* Вегетация уақытын ... ... аз ... ... уақыттар;
* Вегетация уақытын қысқы мерзімде тоқтататын сұрыптар;
Топыраққа талабы. ... ... ... ... ... ... рН 6,5-7,5 көрсеткіште жақсы өседі. Батпақты, тасты жерлерде жақсы өседі. ... ... ... және ... тыңайтқыштарды қолданғанда ғана жақсы өнім береді. Қышқыл топыраққа ... рН 5 ... ... ... ... ... ... тұздылығына шыдауы мүмкін. Алайда жоңышқаны тұзды ... ... (рН 8,0) ... шаю ... жүргізу керек.
Ауыспалы егістіктің ерекшіліктері. Жоңышқаның жақы жетіліп өсуін қамтамасыз ету үшін және ... өнім алу үшін оны арам ... ... ... егу ... ... ... аймақтарда суландыратын жерлерде жоңышқаны мақтамен ауыспалы егіс жүргізу керек, ... ... ... егеді [6].
Егу алдындағы шаралар. Жоңышқа егістік топырақты өңдеу жырту (20-30 тереңдікте), кейде ... ... 2-3 ... ... ... және ... ... алқапты жоспарлау шараларынан тұрады.
Жоңышқа герметикалық қабығы бар қатты ... ... ... егу ... ... ауа ... етіп ... жыртып қопсытады, сонымен қатар күн сәулесінде 3-5 күн кептіреді және 48-60oC ... ... ... ... ... егіліп жатқан жерде тұқымдарды жоңышқалық нитрагинмен өңдеу қажет.
Егу. Жоңышқаны жаңбырлы кезеңнің басында немесе ортасында егеді. Егу тәсілдері ... ... ... арасында 40-60 см қатарлары бар, кең ... ... ... егу ... ... өсіп жатқан мақтаға жоңышқаны мақтаның вегетация кезеңінен ортасында егеді [6; 7, 9].
2.2 ... ... ... ... ... өсетін жоңышқаның түйнектерінен бөлініп алынған жоңышқаның бес түрлі штамына зертханалық зерттеулер жүргізіледі.
Түйнекті бактериялардың таза ... ... алу. ... жуылған тамырдан пинцет немесе ұстараның көмегімен қызғылт түйнектерді фарфорлы ыдысқа салып 96%-ті этил спиртінде бірнеше ... ... ... кейін түйнектерді зарасыздандырылған сумен көп қайтара жуамыз. Зарарсыздандырылған ... ... ... ... ... Петриға салып ұстарамен екіге бөліп кесеміз. Бактериологиялық ... ... ... ... ... суды ... чашка Петридағы агарлы қоректік ортаға тамызып, Дригальск ... ... Осы ... әрі қарай жеті чашка Петриді кезек-кезек етіп жағамыз. Егілген чашкаларды термостатта 25- 30 оС температурада бес ... бойы ... [5]. ... ... ... ... негіздері барлығы қолданатын әдіспенен жүргізілген [5,6]. ... ... ... лакмус - сүтін сілтілендіреді, бірақ сары су ... ... ... ... ... ... бактериялар желатинді ыдырата алмайды, бірақта кей кезде кейбір штамдар 2 ай бойы ... ... ... ... алады.
Түйнекті бактерияларды қолайлы ортада өсіру №79 ортадағы манитті - ... ... ... ... агары, Фреда, қоректік ортасында өсуіне қарап таңдалынды [5].
Жұмысымыздағы зерттелетін ... ... ... ... ... ... ... ортасының құрамы: NaCl - 0,1-0,2г; K2HPO4 x 2H2O - 0,5г; MgSo4 x 7H2O - 0,2г; CaCO3 - ізі; ... - 10,0г; ... ... - 1,0г; ... - 20,0г; Су- ... рН - 7,0; ... - 1160С 30 минут [112].
Бұршақ агары: қайнатылған бұршақ - 1000 мл, сахароза - 2 г; KH2PO4- 0,5 г; MgSo4- 0,3г; агар -15г; рН - 7,0; ... - 1200С 30 ... ... ... ... немесе сахароза - 10г; K2HPO4 - 0,5г; MgSo4- 0,2г; NaCl - 0,1г; ... ... 1,5г; FeCl3 - 0,01г; ... ... - 2г; агар - 20г. ... қошқыл және манитті индикаторлы қоректік орта: агар-агар - 8, маннит - 4, NaHPO - 0,38, NaCI - 4, ... ... - 0,2, ... ... орта ... рН-тың әсерін 710A құралы көмегімен анықталынды.
Түйнекті бактериялардың температураға тәуелділігі. Лабораториялық ... ... ... ... ... мезофилді топтарға жатады. Бірақ бұл микроағзалардың өсуінің қолайлы температурасын таңдау 6 0 С -тан 42 0 С -қа дейінгі аралықта ... ... екі ... ... №79 ... ... ... ортаға 60 С, 100 С, 170 С, 200 С, 200 С, 270 С, 290 С, 300 С, 370 С, 420 С ... ... ... өсу ... ... 1-5 тәуліктен кейін, олардың өсу жылдамдығын 4 балды шкала ... ... 0- ... ... ... өскен, +++-өте жақсы өскен. Осылай екі қайтара егіп осы температура аралығында өсірдік.
Штамдарды сақтау селекциясы кезінде және ... орта ... ... ... ... өсу жылдамдығы, дақылдардың бірқалыпты өсіп дамуы, жасуша концентрациясы, қоректік заттардың концентрациясы және басқа микрофлоралардың кездеспеуіне көңіл бөлу керек.
Дақылдардың бірқалыпты өсіп ... ... ... ... тірі ... ... әдісімен анықтадық.
Ал басқа микрофлоралардың бар - жоғын дақылдық сұйықтық ет ... агар және ет ... ... ... ... сеуіп оларды термостатта (37+-1)С температурада 72 сағат бойы және кейіннен ... ... ... ... қоректік ортадағы штамдардың 1 мл дақылды сұйықтықтарының титрі микробиологиялық өнімділігі зерттелінді. Бактериалды жасушалардың титрін қатты қоректік ортаға себу ... ... 48 ... ішінде термостатта (29+-1)°С өсіп шыққан колониялары саналды.
Қоректік орталардың биохимиялық көрсеткіштері: рН, дақыл сұйықтығының ақуызы ... ... ... рН - тың ... ... №79 ... ... рН 4-8 дейінгі көрсеткішінде, кейіннен Горяева камерасы арқылы жасушалардың саны саналынып, биомассасы спектрофотометр құралы арқылы оптикалық тығыздығы ... 1 мл ... ... ... №79 қатты қоректік ортасына сеуіп анықталынды.
Бактерия сұйықтығының жасушалар санын санау үшін ... есеп ... ... [5]. ... ... ... оның ... көлденең науа бөліп тұрады. Орта бөлігінің биіктігі 0,1мм төмен пластинкалы жалпы көлемінің мұндай ... ... шыны ... ... ортасында камера пайда болады.
Пластиканың орта бөлігінің беткі жағында квадратты тор көздер ... Сол тор ... ... ... үстін жабын шынымен жабады. Жабын шыны айналасында артық сұйық зат болмауы қажет.
Диагональ бойынша 16 төрт ... ... ... ... өрісі бактериялардың саны аз болған жағдайда (камераны толтырғанның өзінде 50 жасушадан кем саналмайды) ... Әр ... үш рет ... ... 1 мл сұйықтықтағы бактерия жасушалар санын төмендегі формула бойынша ... ... ... ... ... кіші төрт бұрыштарының есептелген саны;
V-кіші төртбұрыштың ауданы бар камера бөлігінің көлемі;
Түйнекті бактериялардың температураға тәуелділігі. ... ... ... ... түйнектерінен бөлініп алынған үш штамды №79 қатты қоректік ортасында, әртүрлі 60С -тан 420С ... ... ... ... ... биомассасының қаншалықты жиналып температураға тәуелділігін 4- балды шкала бойынша анықтап эксперименттер жүргіздік.
3. ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... Rhizobium meliloti штамдарын бөліп алу, өсіру жағдайы
Штамдардың жалпы микробиологиялық сипаттамасы. Қызылорда облысының егіс алқаптарында ... ... ... ... ... ... өсімдігінің түйнектерінен жоғарыда аталған түйнекті бактериялардың таза дақылдарын бөліп алу ... ... ... ... ... Rhizobium meliloti Л-1, Л-2,Л- 3,Л-4,Л-5 штамдары бөліп алынды.
Жоңышқа өсімдігінің тамырындағы түйнектерінен бөліп алынған түйнекті бактериялардың коллониялары ... шеті ... ... ... колонияларының ұзындығы 2,0-3,0 мм, беткі қабаты тегіс, жылтыр, сілекейлі және мөлдір болып келеді сурет 1 ... ... Л-3 ... 1 - ... ... тамырындағы түйнектерінен бөлініп алынған Rhizobium meliloti колонияларының ... ... (Л-1 шт., ЛТ-3 ... ... жоңышқа өсімдігі ризосферасындағы түйнектен бөліп алып қарасақ, олар дөңгелек ... ... ... баяу ... ... ... ... құрамында легемоглабиннің кездесуімен қою қызғылт-қоңыр түсті, кейде әдебиеттер мәліметтері бойынша (В6, В12 витаминдердің әсеріне байланысты) ашық - ... ... ... ... ... meliloti ... жоңышқа өсімдігінің ризосферасындағы түйнектен бөліп алған кезде олардың, физика - биохимиялық сипаттамасы жағынан, сүтпен ... ... ... ... ... қабатында созылмалы аймақ түзеді, желатинді сұйылтпайды, өсімдік ... ұлпа ... ... ... ... ... микроорганизм, қолайлы температурасы 27 - 300 С, рН ... ... 6,5 - 7,0. ... ... ... ... ... пішінді болады, атмосфера ауасын сіңіру жағдайы өсімдік пайдалана алатын азоттық байланыс пішініне айналады.
Бұл түрдің белгілері. Туысына тән. Олар тамыр түйнектерінде ... ... ... ... ... ... тармақталған немесе кокка тәріздес болады. Яғни бұл түйнекті бактериялар жоңышқа өсімдігінің тамырындағы түйнектерінің пайда болуын туғызады.
Түйнекті бактериялардың таза ... ... ... ... 2 суретте көрсетілген.
Л-1 штамм ЛТ-3 ... ... ... тамшы", 2080 есе үлкейтілген)
Сурет 2 - Жоңышқа өсімдігінің тамырындағы түйнектерінен бөлініп алынған Rhizobium meliloti ... ... ... ... ... ЕПС себу ... ... (37+-1)0 С температурада өсіріп зерттедік. Ал біздің Қызылорда облысында өскен жоңышқа өсімдігінің тамырындағы түйнекті бактериялардан ... ... ... ... (24 ... аралығында) өсетін және ЕПС қоректік ортасында (29+-1)0 С температурада жақсы өсетінімен ерекшелінді.
3.2Түйнекті бактериялар ... meliloti ... ... ... ... көзі ... ... глюкоза, сахароза және т.б. заттар жатады, ғалымдардың айтуы бойынша көміртектер синтездерді жақсартып тұрақтап ... [5,6]. ... ... ... ... ... ... азот қорын органикалы және неорганикалы түрінде микроағзалардың өсуі үшін қолдана алады. Қоректік ортаға неорганикалық ... ... ... ... ... рН төмендетіп; бактериялардың өсуі тежеледі [5].
Бұршақ тұқымдасы жоңышқа өсімдігінің тамырындағы түйнекті бактериялары өсетін қоректік ортаға органикалық азоттың көзі ... ... ... ... бұл ... өсуі жақсарып целлюлазаның белсенділігі жоғары болатындығын ғалымдар зерттеулерінде айтып кеткен, яғни ... ... азот ... талап етеді, органикалық азот қорының концентрациясы төмен болған жағдайда, олардың жақсы өсіп шыққаны байқалды [5].
Rhizobium melilotiштамдары ... ... ... ... түйнектерінен бөлініп алынған, олар зертханалық және дала жағдайында тәжірибе түрінде зерттеліп ... 79 ... ... ... ... жас ... ... таяқша тәріздес, қозғалғыш болып келеді. Бұл бактериялар Исварана және бұршақ ... ... ... ... сепкенде ашық-мөлдір түсті болып өседі. Колониялары 1-3 тәуліктің ... ... ... ... диаметрі 1,5-2 мм.
Бактерияны анықтайтын Берджи анықтамасына ... ... ... ... ... тамырындағы түйнекті бактериялардан бөліп алған үш штамымыз баяу өсетін ... ... ... 6 ... ... ... кейін өсу жылдамдығы тез екенін байқадық, бұндай ерекшелік біздің жоғарыда аталған анықтамада өте сирек кездесетінін атап ... ... meliloti ... дақылды-морфологиялық сипаттамасы. Бұл бактерияларда жас кезінде майысқан таяқша тәріздес болып келеді, қозғалғыш. №79, бұршақ агары қоректік ортасында ... ... ... ... ... ... түсті болып өседі.
Rhizobium meliloti Л-3штамының дақылды-морфологиялық сипаттамасы. Бұл бактерияларда жас кезінде майысқан таяқша тәріздес болып келеді, қозғалғыш. №79, ... ... ... ... ... ... ... сарғыш-ашық шырышты түсті болып өседі.
Rhizobium meliloti Л-5-1штамы Қызылорда облысында өсетін жоңышқаның түйнектерінен бөлініп ... бұл ... ... ... ... жүргізілген. Оларды дақылды-морфологиялы сипаттасақ, бұл бактериялар жас ... ... ... ... ... болып келеді. №79 қоректік ортасында штрих түрінде сепкенде ашық-мөлдір шырышты, ал бұршақ қоректік ортасында ашық - сүт түсті болып өседі. ... 1-2 ... ... ... ... ... 1,5-2 мкм. Физиологиялық қасиетіне қарасақ бұл штамдар ЕПА 37 0 С температурада өсіргенде өспейді. Лакмус қосылған ... түсі көк ... ... ... ... ... микроағзағаларға жатады. Көміртегі бар қоректік орталарында өсіргенде полисахаридті табиғатқа жататын жасушадан тыс ... ... рН ... 6,5 - 7,0, бірақта қышқыл топырақтан бөліп алынған штамдар үшін, төмен көрсеткіштер қолайлы бола ... ... ... ісінген көп немесе аз түйіршіктелген консистенциялы, 1 - 2 тәулік агар қоректік ортасында ашытқы ... ... және ... ... ... көмірсутектерді көміртек көзі ретінде пайдаланады, целлюлоза мен крахмалды пайдаланбайды.
3.3 Түйнекті ... ... meliloti ... қолайлы ортада өсіру
Микроағзалардың өсуін бақылау әдісі, дақылдар қолданатын қоректік ортаның құрамына, әртүрлі факторларға және техникалық құралдарға тәуелді. Таза ... ... ... жасушаларын глюкоза немесе сахароза және маннит қосылған қоректік ортада өсіретін болсақ, олар ... ... ... ... ... яғни ... ... етпейді. Әдебиеттер мәліметтері бойынша стандартты қоректік орта құрамында 1000 мл қоректік ортаға манниттің 1% қосылғанда, түйнекті ... өсіп даму үшін тек ... ... сіңіре алады. Дақылдың жақсы өсіп дамуы үшін қоректік ортада ... ... ... ... ... қажет, оларға: көміртек, азот, оттегі, фосфор, калий, күкірт қышқылы тұздары, магний, кальций, темір және т. б. ... ... ... ситезді қоректік ортаға органикалдық азоттың қоры ретінде ашытқы сығындысының табиғи таза өнімдерін қолданғанда, метоболизмнің бағалы өнімінің биосинтезіне ... ... ... ... ... ... бар ... субстраттар биотехнология үрдісінде пайдалану үшін бағасы жағынан өте арзан, тиімді болып келеді [5].
Таза дақылды түйнекті бактерияларды өсірудегі қоректік ... ... ... ... ... дұрыс таңдау, аз уақыт аралығында көп мөлшерлі биомассаны алуға ... ... ... зертханалық жағдайда жоңышқа өсімдігінің тамырындағы түйнектерінен бөлініп алынған Л-1 ... және Л-3, Л5-1 ... ... ерекшеліктерін байқадық. Сонымен дипломдық жұмыста тереңірек зерттеулер жүргізгенде, түйнекті бактериялардың ... ... Л-1 және Л-3, Л-5-1 ... ... ... Жұмысымыздағы зерттелетін түйнекті бактерияларды стандартты №79 қоректік ортасы, ... ... ... ... ... ... өсіріп, ең тиімді тез және биомассасы басым болатын қоректік орталары таңдалынды, ал қоректік орта құрамындағы рН-тың әсерін 710A ... ... ... ... ... өсуін бақылау 5 тәулік бойы жүргізілді. Зерттеу қорытындылары кесте 1 көрсетілген. Төмендегі кесте 1 ... ... ... ... ... ... ... алынған түйнекті бактериялардың ең жақсы өсіп шыққаны №79 қоректік ортасында штрих түрінде себілген іздер жайылып, ... ... бір ... ... өсіп ... байқалды. Исварана қоректік ортасында аталған түйнекті бактериялардың барлығы қоректік ортаның бетінде себілген күйінде ... өсіп ... ... агары қоректік ортасында түйнекті бактериялар Л-1, Л-3, Л-5-1штамдарының орташа өсіп ... ... ... біз ... ... ... қоректік орталарға өсіріп салыстырмалы түрде зерттеуден кейін, дипломдық жұмысымызда ары қарай түйнекті бактерияларды тереңірек зерттеуде Л-1, Л-3, Л-5-1 ... ... өсіп ... №79 ... ... ортасы алынды.
Кесте 1 - Құрамы әртүрлі қоректік ортада өсетін ... meliloti ... өсу ... ... ... ... ... - +++ - жақсы өседі; ++ - орташа өсу; + - нашар өседі; ... ... *- ... ... Түйнекті бактериялардың температураға тәуелділігі.
Келесі зерттеуде жоңышқа өсімдіктерінің түйнектерінен бөлініп алынған үш штамды №79 қатты ... ... ... 60С -тан 420С ... ... өсіргенде, түйнекті бактериялардың биомассасының қаншалықты жиналып температураға тәуелділігін 4- балды шкала бойынша анықтап эксперименттер ... ... ... 2 ... ... 2 - ... ... көрсеткіштерінің түйнекті бактериялар Rhizobium meliloti штамдарының өсу жылдамдығына ... ... ... ... С
Л-1
++
++
-
-
-
Л-3
++
++
-
-
-
Л-5-1
++
++
-
-
-
200 С
Л-1
++
++
-
-
-
Л-3
++
++
-
-
-
Л-5-1
++
++
-
-
-
1
2
3
4
5
6
7
27 [0]С
Л-1
+++
+++
-
-
-
Л-3
+++
+++
-
-
-
Л-5-1
+++
+++
-
-
-
29 [0]С
Л-1
+++
+++
-
-
-
Л-3
+++
+++
-
-
-
Л-5-1
+++
+++
-
-
-
30 [0]С
Л-1
+++
+++
-
-
-
Л-3
++++
+++
-
-
-
Л-5-1
++++
+++
-
-
-
37 [0]С
Л-1
+
+
-
-
-
Л-3
+
+
-
-
-
Л-5-1
0
0
-
-
-
42 [0]С
Л-1
0
0
-
-
-
Л-3
0
0
-
-
-
Л-5-1
0
0
-
-
-
Ескертулер: 0 -ешт. өспеді, + - ... ... ++ ... өсуі; +++ өте жақсы өседі;
Температураның әртүрлі кезеңдерінде, түйнекті бактерия дақылдарының биомассасының жиналуын зерттеген ... ... 60С және 420С ... ... ... ... өсіргенде олардың бұл температурада ештеңке дамымағаны анықталды және ... ... ... астыңғы жағында ауалар байқалды. 100С температурада аталған түйнекті бактериялар нашар өседі.
170С және 200С температура ... ... Л-3, Л-5-1 ... ... штамдарының барлығы жақсы өсіп шығады, бірақ қоректік ортаның бетінде ... ... ... ... ... 270С, 290С, 300С температура аралығында өсіргенде, штамдардың жақсы ... ... осы ... биомассасының өте жақсы дамығаны айқын көзге көрінді.
СоныменRhizobium meliloti Л-1, Л-3 және Л-5-1 ... ... ең ... ... 270 С - 300С ... ... екендігі анықталынды.
Өндіргіш штамды қолайлы қоректік ортада өсіргендегі шыққан өнімділігіRhizobium melilotiЛ-3өндіргіш штамының өнімділігін, ... ... ... және өсу ... температураға тәуелділігін зерттеу төмендегі кесте зертханалық жағдайда Rhizobium meliloti Л-3 ... ... ... ... ... ... және жасуша титрінің көрсеткіштері көрсетілген
Кесте 3 көрсетілген зертханалық қолайлы температура ... ... (20+-1 тан ... ... ... ... өсіргенде штамдардың өнімділігіне ешқандай өзгеріс тыуызбайды.
Сонымен, осындай ... ... ... біздің зертханалық жағдайда мүмкін емес жартылай өндірістік және өндірістік жағдайда (нитрагин өндірісіне) қолдануға арналған, яғни өсіру кезеңінде температураны ғана ... ... ... ... ... аэрация жилігін өзгертуге болатындығын айтуға болады.
Кесте 3Rhizobium meliloti - ... ... ... әр түрлі температураға еккендегі өнімділігі
Температура көрсеткіштері
+ (25+-1)°С
(27+-1)°С
(28+-1)°С
(29+-1)°С
Жас/титрі, мл∙10[8]
Жас/титрі, мл∙10[8]
Жас/титрі, мл∙10[8]
Жас/титрі, мл∙10[8]
+
+ Л-3
+
+ 1,05+-0,15
+
+ ...
+ ...
+ ... ... №79 ... ... терең өсіруде (қоректік ортаның құрамы зерттеу әдісінде көрсетілген) ... ... ... ... - 24-27 сағат аралығы болды. Осы температура аралығында ең өнімді штамм Л-3 ... ... ... ... ... титрі 2,23+-0,96, көрсеткішті көрсетті.
Селекциялық жолмен бөлініп алғанRhizobium meliloti Л-1, ... ... ... № 79 ... орталарында сақталынды.
Rhizobium melilotiЛ-1, Л-3, Л-5-1 штамының жасуша титрлерінің ... 4-6°С ... ... ... meliloti Л-3 ... жасуша титрлерін тоңазытқышта (4-6)°С температурада сақтағанда №79 қоректік ортасында бастапқы жасуша титрімен және екі ай сақтағаннан кейінгі жасуша ... ... ... ал ... ... қоректік ортасында жасуша титрінің бастапқы кезіндегі саны екі ай сақтағаннан кейін 73% төмендегенін байқадық
Сонымен қортындылай келсек біздің ... ... ... тамырларындағы түйнектерінен бөлініп алған Л-3 штамын №79 қоректік ортасында өсіріп ... ... ...
3.4 ... ... өсірудегі қолайлы молибденнің концентрациясын таңдау (12%, - 24%) (NH4)2 Мо7О24∙Н2О
Микроағзалардың жақсы өсіп дамуына микроэлементтердің ... зор. ... ... ... ... темір, кобальт, магнии, молибден өсу әсерін жылдамдатады. Минералды ... ... ... ... ... оның ... ... ферменттердің белсенді ортасы болып келеді. Өсу әсерлерін қолданған кезде микроағзалардың өсуін жақсартып немесе кейбір ... ... ... ... ... /24,29/. ... жұмысында микроағзаларды өсіруде қоректік ортаның қолайлы рецептурасына, яғни №79 агарына молибденнің әртүрлі концентрациясы қосылып зерттелінді (1,0%,12%- 24%) (NH4)2 ... ... 5 ... ... 4 - ... тұзының әртүрлі концентрациясын қоректік ортаға қолайлы етіп қосу
Тәулік-тер
Қоректік ортадағы молибденнің концентрациясы, %
Л-1
Л-3
Л-5-1
12%
1,0%
24%
12%
1,0%
24%
12%
1,0%
24%
1
++
++
-
+++
++
+
-
-
-
2
++
++
+++
++
+
-
-
-
3
+++
++
+
+++
+++
+
+
+
+
4
+++
+++
+
+++
+++
+
+
++
++
5
+++
+++
+++
+++
+++
+++
++
++
++
Ескертулер- +++ - өте жақсы ... ++ - ... өсу; + - ... өсу; - ... ... ... - 5 келтірілген көрсеткіштерді талдасақ, қоректік ортаға молибден тұзының концентрациясын 1% және 12% 24 ... ... ... ... 1 ... өте ... өсу ... байқалды. Сонымен молибден тұзының 12 концентрациясы түйнекті бактериялардың Л-1 және Л-3 штамдарына қолайлы болады. Ал молибден тұзының ең жоғары концентрациясы 24% ... ... ... ... ... ... бактерияларға ең қолайлы орта № 79 ортасы болып келеді және оларға ... ... 12% ... ... Л-1, ... штамдарының жақсы өскені байқалады. Молибден тұзының жоғары24 % концентрациясы штамдардың өсуіне кері әсерін тигізеді.
3.5Түйнекті ... ... ... ... рН ... ... ... азотсіңіргіштерге жатады. Олар жоңышқа өсімдіктерінің тамырларында түйнектер түйеді және түйнектердің бактероидты ұлпаларында көп мөлшерде кездеседі. Түйнекті бактериялар топырақта еркін ... өсе ... ... ... ... ... ... жұғып, түйнектер пайда болып және азотты сіңіреді. Симбиозды түрде азотсіңіру үрдісінің тығыз байланысы, жергілікті жердегі түйнекті бактериялардың белсенділігіне тәуелді. Егер ... ... ... ... онда түйнекті бактериялар түйнексіз дамиды, азотты сіңіру қабілеті жоқ болады. Бұндай жағдайда бұршақ өсімдіктері ... ... ... керісінше азотты пайдаланғыш болады. Түйнекті бактериялардың топырақта кездесуі немесе кездеспеуі көптеген әсерлерге тәуелді болады, олардың ішіне рН жатқызуға ... ... ... ... рН ... ... болуы түйнекті бактериялардың өмір сүруіне кері әсерін тигізеді. Көптеген экологиялық тұрғыдан айтылған анықтамалар бойынша жоңышқа ... ... ... ... ... рН ... ... ал қолайсыз орта реакциясында көп уақыт бойы туысы өскенде олардың белсенділігі және вируленттігі ... ... ... meliloti ... ... 4 ... рН ортасында өсірген кезде, олардың бактерия дақылдарының өсу үрдісі тежеледі. Жоғарыда келтірілген сурет 3 диаграммасында көрсетілген, түйнекті ... Л-1, Л-3, Л-5-1 ... ... жиналуын спектрофотометрде оптикалық тығыздығын өлшеу арқылы және қатты №79 ... ... ... ... қою ... ... жүргізілді, яғни қолайлы орта рН-7,0 бірлікті көрсеткіште жақсы өседі, жасуша титрін орташа есеппен алғандағы көрсеткіші 2,06::107 дәрежесін көрсетті. Қоректік ... ... ... ... ... түйнекті бактерия микроағзаларының өсуіне кері әсерін тигізеді. Ал рН 8,0 ... ... ... өсімдігінің түйнектерінен бөлініп алынған белсенді штамдардың сұйық қоректік ... ... ... тежелуі байқалады, ал қоректік ортаға сепкен кезде ... ... өсіп ... ... біз ... ... ... өсіруде оларға қоректік ортаның қышқылдық реакциясының қалай әсер ететіндігі анықталынды,тәжірибе ... 3 ... ... ... көрсетілген.
Сурет 3 -Rhizobium melilotiЛ-1, Л-3, Л-5-1 штамдарының рН әртүрлі көрсеткіштеріндегі бактерия жасушаларының ... ... өсу ... ... зерттелетінRhizobium meliloti Л-1, Л-3, Л-5-1штамдарымызға ең қолайлы рН ортасы 6,5 - 7,0 көрсеткіші болды.
3.6Түйнекті бактериялардың әр түрлі ... ... ... ... өсімдігінің түйнекті бактериялары Rhizobium meliloti Л-1, Л-3, Л-5-1 штамдарының тұзға төзімділігін қатты қоректік ортаға ... ... 2,5% нан 8,5 % ... аталған штамдардың сезімталдығын өсіріп анықтадық. /20/
Микроағзалар өсетін қоректік ортаға калий немесе натрий тұздарын қоссақ немесе алып тастасақ ... ... аса бір ... бола ... Ал ... ... минералды қор ретінде № 79қоректік ортасында кездесетін минералды тұздар темір, магний элементтері микроағзалардың жақсы дамуына әсері зор ... ... ... осы ... ... ... №79 ... ортасы алынды. Кесте 7 қарап біздің штамдарымызды тұзға төзімді микроағзаларға жатқызуға болады, қоректік ортаның тұзының 2,5%, 3,5%, 4,5%, 5,5%, 6,5%, 7,5% ... Л-1, Л-5-1 және Л-3 ... өте ... ... ... зерттелді, ал 8,5 % концентрациясы кезінде Л-1 және Л-5-1 штамдарының ... ... ... Л-3штамының өте жақсы шырышты өскендігі анықталды.
Кесте 5 - Rhizobium meliloti Л-1, Л-3, Л-5-1 ... ... орта ... ... ... концентрациясы, %
2,5%
3,5%
4,5%
5,5%
6,5%
7,5%
8,5%
9,5%
10,5%
Л-1
++++
++++
++++
++++
++++
++++
+++
+
+
Л-5-1
++++
++++
++++
++++
++++
++++
+++
+
-
Л-3
++++
++++
++++
++++
++++
++++
++++
++
+
Ескертулер:
++++ - өте жақсы шырышты жайылып өскен
+++ - ... ... аз ... - нашар өскен, шырышы ... - өте ... ... ... ... ... өспеген
Ал қоректік ортаға натрий тұзының концентрациясы 9,5% ... Л-3 ... ... ... ... ... Л-1 және Л-5-1 штамдарының өте нашар, шырыш бөлінбегені зертелінді. Ал аталған штамдардың ... ... ... ... 10,5 % ... ... ... өскендігі байқалды. Әдебиеттер мәліметтері бойынша түйнекті бактериялар тұзға төзімді және тұзға бейімделгіш болып келеді, яғни ... ... ... қоректік орта тұзының концентрациясын жоғарылатып түйнекті бактериялардың тұзға төзімді селекциясын, алуға болатындығын, олардың тұзды құрамы жоғары топырақта тіршілік ете ... ... ... ... ... бұршақ тұқымдасымен түйнекті бактерияларының симбиозды аппаратының топырақтың тұздылығына және ауыр металдардың тұздарынан пайда болған улы ... ... ... Сонымен біздің жұмысымызда жоңышқа өсімдігінің түйнектерінен бөлініп алынған түйнекті ... ... және ауыр ... ... ... біздің жұмысымыздың бір міндеті деп алынды.
3.7Түйнекті бактериялардың ауыр металдарға төзімділігі.
Қазақстанда ауыр металдардың таралуына байланысты оның ішінде Pb, Zn, Cd, Cu, Chr, As ауыр ... ... ... ... ... ... зерттеу жүргізілді. Түйнекті бактерия штамдарын ауыр металдардың концентрациясы бар қатты №79 ... ... ... ... өсуі бақылаумен салыстырылды.
Rhizobium melilotiәр түрлі түйнекті бактерияларының ауыр металдарға төзімділігін №79 қатты қоректік ортасына Pb, Zn, Cd, Cu, Chr, As ... 0,1%, 0,5%, 1,0% ... ... ... ... ... ауыр металдар тұздарына төзімділігі анықталынды. Кесте 8келтірілген деректерді ... ... 1 мг/л ... ... Pb, Zn, Cd, Cu, Chr, As ауыр ... бар ... орталарында Л-1, Л-5-1 және Л-3 штамдарының өсуінің тездеткені байқалды, шырышты ірі-ірі колониялар пайда болғанын ... 6 - ... орта ... ауыр металдарды қосқанда Rhizobium melilotiЛ-1, Л-5-1, Л-3 штамдарының төзімділігі
Морфологиялық жағынан Л-3 ... ... 5 мг/л ... ... ... ... ірі-ірі колониялары байқалды яғни бұндай көрініс, бұл тұздардың көрсетілген мөлшерлі құрамы түйнекті ... ... ... ... ... 5 мг/л ... қосылған қоректік ортада Л-3 штамының дамымағаны анықталынды, ал ... және ... ... 3 ... ... зерттелінді.
Сонымен жоңышқаның түйнекті бактериялары Л-1,Л-3және Л-5-1 штамдарының Pb, Zn, Cd, Cu ауыр металдарының 0,1% тен 0,5% ... ... ... ... Ал ауыр ... Cr, As 0,5%, ... қатар Pb, Zn, Cd, Cu ауыр металдар тұздарының 1% концентрациясы түйекті ... ... ... ... ... ризосферасындағы түйнектер жергілікті жердегі Rhizobium meliloti туысына жататын Л-1, Л-3 ... ... ... ... және осы ... ... штамдардың морфология - дақылдық және физиология-биохимиялық сипаттамасы анықталып, олардың ішінде ең белсенді Л-3 штамы ерекшеленді.
Түйнекті бактерияларды ... ... екі ай бойы ... ... ... ... ... салыстырғанда 79 қоректік ортасының құрамында жақсы сақталатыны анықталды.
2. Жоңышқа өсімдіктерінің тамырларының түйнектерінен бөлініп алынған Л-1, Л-3 ... №79 ... ... 0С - 29 0С ... ... ... 3 ... жақсы өсетіндігі анықталды.
3. Зерттелетін бактерияларға ең қолайлы орта № 79 ... ... ... ... және ... ... тұзының 12% концентрациясын қосқанда, Л-1, Л-3,Л-5-1, штамдарының жақсы өскені байқалды. Молибден тұзының жоғары24% концентрациясы штамдардың өсуіне кері әсерін тигізеді.
4. Біздің ... ... meliloti Л-1, Л-3, ... ең ... рН ... 6,5 - 7,0 ... ... келгенде тұздың 8,5 % концентрациясы ... Л-1 және Л-5-1 ... ... ... ... Л-3 ... өте жақсы шырышты өскендігі анықталды.
6. Жоңышқаның түйнекті бактериялары Л-1,Л-3және Л-5-1 штамдарының Pb, Zn, Cd, Cu ауыр ... 0,1% тен 0,5% ... ... болатындығы анықталды.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Ұлтанбекова Г.Д., Саданов А. Қ., Гаврилова Н.Н., Шорабаев Е.Ж., Усикбаева М.А2 Ғылыми-өндірістік орталық>> ЖШС, Атырау Аль - ... ... ... Ұлттық университеті Лапинскас Э. Б. 2 2 2. Эффективность инокуляции люцерны адаптированными к ... ... ... Rhizobium // Агрохимия. - 2005. - №2. - С. 72-79.
3. Ултанбекова Г.Д., Саданов А.К., ... Е.Ж. ... ... ... ... ... ... штамдарының өнімділігіне әсері // Халықаралық ғылыми-практ. конф. . Қызылорда: 2011. С. 230-232.
4. Алисова С.М.,Чундерова А.И. Использование ацетиленового метода для ... ... ... ... атмосферного азота // Бюлл. ВНИИСХМ .1976. №18. Вып.1.
5. Биоудобрения азотовит и бактофосфин на посевах сельскохозяйственных ... ... 2004, ... ... К.И. ... способность многолетнего люпина / Минеральный и биологический азот в ... ... ... ... А.Ш. ... активность почв Армении //Тр. НИИ почвоведения и агрохимии. - ... - вып .8 .-275 ... В.М. ... ... технологии микробиологических производв : Учебники и учеб. Пособия для студентов высш. учеб. заведений. -М.: Агропромиздат, 1990 - 36 стр
8. ... ... ... клубеньковых бактерий. Методические рекомендации. Л.1984.
9.Доросинский Л.М. Повышение продуктивности ... ... и ... их ... .// ... и ... азот в земледелии СССР. М. 1995. С.142-150
10.Мишустин Е. Н., Черепков Н. И. Пути улучшения ... ... ... СССР // Журн. Всесоюз. Хим. О-ва им. Д. И. Менделеева, 1983.- Т. 28.- № 4.- С. 16- ... ... Н.А. ... О.С. Динамика накопления амилаза бактериями. // Ферментная и спиртовая промышленность. 1985.№6. С .35-38
12. Измайлов С.Ф. Азотный обмен в ... ...
13. ... А.А., Симбиоз целлюлозных и азотофиксирующих бактерий. // Микробиология .1940. ... ... ... Д. ... ... ... в почвах Казахстана. Алма-Ата .Наука. 1981.116с
15.Дубиковский Г.П., Данильчик Н.И. Влияние различных форм клубенкьковых бактерий и ... ... на ... ... и ... ... почв // Агрохимия, №4, 1992, с. 90-95
16. Катков В.А., Шаин А.С. ... ... ... трав на ... ... ... //Селекция и семеноводство. 1990 №2. С. 60-64
16. Мишустин Е.Н. Ценозы почвенных микроорганизмов. // Почвенные ... как ... ... М .1984. С. ... ... Е.Н., Шильникова В.К. Биологическая фиксация атмосферного азота. М ., ... ... Е.Н., ... В.К. ... бактерии и инокуляционный процесс.- М. Наука. 1973. 287 с.
19. Мохамед А.М. Ьактеризация ... и ... ... ... ... ... Алматы., С.7-12
20.Саданов А.К., Курманбаев А.А., Эклогическая технология в биологизации земледелия . ... 1999. ... ... ... микроорганизмов под редакцией Тулемисовой К.А. //Астана. НЦБ РК. - ... Л.Е., ... М.П. ... ... ... среды для культивирования Bacillusthuringiensis // Микробиология. - 1984. - Вып.1, т. 53. ... Е. П., ... Н. А. ... азот и ... ... // ... 1973.- №6.- С. ... Умаров М.М. Ассоциативная азотфиксация. М.М ГУ. ... ... Г.Х., ... ... ... М. Наука 1976.
26. Хазиев Г.Ф., Камар Р.Р и др. реакция штаммов ризобиум ... на ... ... в ... среде //Вестник ТСХА, 1985,№4, с.91-15
27. Ostwal K.P., Bhide V.P. // Sci6 Cubt.- ... (Цит. По ... У.В. и др. ... удобрения. Обзорн. Инф.-М.-1976.-29с.)
28. Чундерева А. И. О ... ... ... с растением - хозяином и перспективах повышения ... ... ... 1980.- Т. 50.- С. ... Г.Я. - ... молибден и железо в азотном обмене бобовых растений. Автореф. Докт. Дис. М., 1969. 99-101с.
30.Г.Я. Ринькис, Г.Я. Жизневская, А.Ф. ... В.В. ... ... и ... в ... ... растений. Изд. Зинатне, 1979, 153-165с.
31.Клинцаре Д.Я., Креслинь В.А. - В кн.: Микроорганизмы и растения. ... 1963. ... ... В. Ф. ... ... почв и ... ее определения // ДАН СССР.- 1951.- Т. 79.- С. ... Т. А. ... ... почв и ... ... ... Минск: Изд. Наука и техн.- 1982.- 207с.
34.Звягинцев Д. Г. Деструкция органического вещества в почве // Микробиологическая деструкция органических остатков в ... Тез. ... ... Сов.- М.- 1987.- С. ... ... и плодородие Ж. Войнова-Райкова, В. Ранков, Г. Ампова 1986. с. 56-59.
36.Виноградский С. Н. Микробиология почвы. М.- изд-во АН ... 1952.- 789 с. ... G. Arch. Biochim. Biophys. Acta, 77, 4, 665, ... ... G., Cowling E.B. Biochim. Biophys. Acta, 67, 1,1, 1963
39.JwasakiT., IkedaR., HayaschiK., FunatsuM. J. Biochem., 57, N 4, 475, ... L., Colvin J. Ross, Whitaker D.R. Advances in Applied ... 9, 41. ... ... ... ... СакевичА.И., ОсиповЛ.Ф. Методыфизиолого-биохимическогоисследованияводорослейвгидробиологическойпрактике // Киев. Наук.думка. 1975. С. 31-33.
43. Хазиев Ф.Х. ... / ... НЦ. М.: ... 2005. - 252 с. - ISBN ... (в пер). С ... Е. Н., ... В. К. ... фиксация атмосферного азота. М., 1968.12-19с.
45Мишустин Е. Н., Шильникова В. К. Клубеньковые бактерии и инокуляционный процесс. М., 1973. 161-163с.
46.Алексанян А.П. ... ... на ... ... ... и эффективность клубеньковых бактерий
Қосымша(А)
Сурет-7Rhizobium meliloti Л-1, Л-3, Л-5-1 штамының дақылдық ... ... ... ... meliloti Л-1, Л-3, Л-5-1 ... ... ... шыққан жоңышқаның көрінісі.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Картоп ісігі6 бет
Абиотикалық факторлардың ағзаларға әсері.4 бет
Атмосфералық ауаға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Ауыспалы егісте өсірілген мақта қозасының өнімділігіне тыңайтқыштар қолдану жүйесінің әсері48 бет
Бактериялардың жеке топтарының сипаттамасы (1 бөлім – gracilicutes)10 бет
Биологиялық факторлардың микроорганизмдерге әсері4 бет
Бруцеллезді серологиялық анықтау. Патогендік бактериялардың антигендік құрылымы6 бет
Вирустарға химиялық, физикалық және биологиялық факторлардың әсері. Вирустық аурулардың патогенезі5 бет
Гидросфераға антропогендік факторлардың әсері5 бет
Ет сапасына әсер ететін табиғи факторлардың тізімі3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь