Кітапқа қойылатын техникалық талаптар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
І тарау
Кітапқа қойылатын техникалық талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1.1. Кітап безені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2. Кітаптың полиграфиялық сапасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.3. Кітаптың мәтіндік сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
ІІ тарау
Кітапқа қойылатын көркемдік талаптар
2.1. Кітаптың мазмұндық болмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.2. Кітаптың тілдік.стильдік табиғаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
2.3. Кітаптың пунктуациялық сауаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
Кітап - адамзат тарихының сан ғасырлық ақыл-ой, парасатының, жеткен жетістіктері мен ашқан жаңалықтарының, барлық көрген-білген, көңілге түйген жақсы-жаман іс-әрекеттерінің жиынтық үлгісі. Кешегі тарих бүгінге тасқа басылып, осы кітап арқылы жетті, бүгінгі болашаққа тағы да осы кітап бетінде жол тартпақ. Ендеше, адамзатты рухани сусындататын, қараңғының көзін ашып, білмегенге жөн сілтейтін кітап қандай болуы керек? Жиырма бірінші ғасыр сыйлаған жетістіктері бар құндылықтар өзіне дейінгі кітаптардан несімен ерекшеленбек?
1. Әшімбаев С. Парасатқа құштарлық. Алматы, 1985.-
2. Бердібаев Р. Қазақ совет әдебиетінің қалыптасуы. Алматы, 1971.
3. Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. Алматы, 1996.
4. Ысмайылов Е. Сын мен шығарма. Алматы, 1960.
5. Ысқақұлы Д. Сын өнері. Алматы, 2001.
6. Әдебиеттану. Терминдер сөздігі. Алматы, 1998.
7. Омарова Б. Қазіргі полиграфиялық технологиялар. Алматы, 2011
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультеті, Баспа ісі және ... ... 4 курс ... ... ...  атты ... жұмысына
С А Р А П Ш Ы П І К І Р ... ... атты ... ... ... ... ... ең өзекті мәселелер жан-жақты сөз болған. Кітаптың ішкі мазмұны, көркемдігі, ... ... ... ең ... ... және техникалық қателері жіпке тізгендей жеке-жеке сараланған, талданған. Мәселен, соңғы уақытта сергек сын мен биік талаптың ... ... ... ... ... ... сапасыз кітаптардың ішкі мазмұны көзіқарақты оқырманды теріс айналдыратыны шындық. Рухани құндылықты емес, материалдық табысты қуған жеке ... ... ... сын көтермейтін кітаптардағы түрлі қателерді, тіпті, балаларға арналған суретті кітапшалардың безендірілуі сын көтермейтіні өткір дәлелдермен жақсы ... ... ... ғылыми жұмыспен танысқаннан кейін ізденуші өз ойын дәйекті дерек көздерін пайдалана отырып, нақты жеткізе алатынын, зерттеу обьектісі туралы көп мәлімет ... ... ... ... ... ... Ең бастысы, ізденуші бұған дейін талқыға түспеген, таптаурын болмаған тың тақырыпқа батыл ... ... ... бұл ... дер ... әрі өте сәтті орындалған ғылыми еңбек деп есептеймін.

баспасының бас директоры,
филология ғылымдарының ... Т. ... ... Қазақ ұлттық университеті, журналистика факультеті, Баспа ісі және редакциялау кафедрасының 4 курс студенті Төлебаева Мөлдірдің атты бітіру жұмысына ... І К І Р І
атты ... ... ең ... өзінің сонылығымен қуантады. Дәл осы тақырып бұған ... ... ... емес. Оның үстіне, өнер салаларында сыни көзқарас, талғампаздық таным ертерек қолға алынып, бұл күнде бір ізге ... ... ... ... ... ... көркемдік, техникалық артықшылықтары мен кемшіліктері сараланған ғылыми зерттеулер әлі жазылған жоқ. Осы тұрғыдан келгенде жас талап ... яғни ... ... жаңа ... ... маманның тың тақырыпқа қорықпай баруы көңілді демеп, болашағынан зор үміт ... ... ... ашу үшін ... ... мен тиісті дерек көздерін табуда айтарлықтай еңбектенген. Ең бастысы, тыңнан түрен салған тосын дүние өзінің жаңа айқындама, анықтама, тұжырымдамаларымен ... ... ... ... өз міндетін үлкен жауапкершілікпен атқарып шыққан. атты ... ... ... ... дипломдық жұмыс екендігі даусыз.
Ғылыми жұмыстың жетекшісі,
филология ғылымдарының кандидаты, доцент Медеубек ... ... ... ... ... талаптар............................................6
1.1. Кітап безені...........................................................................8
1.2. Кітаптың полиграфиялық сапасы.............................................11
1.3. Кітаптың мәтіндік сипаты.......................................................16
ІІ ... ... ... ... ... мазмұндық болмысы.................................................18
2.2. Кітаптың тілдік-стильдік табиғаты ...................................................24
2.3. Кітаптың пунктуациялық сауаты.....................................................28
Қорытынды...................................................................................................31
Пайдаланған әдебиеттер.............................................................................33
Кіріспе
Кітап - адамзат тарихының сан ғасырлық ақыл-ой, парасатының, жеткен жетістіктері мен ... ... ... ... ... ... жақсы-жаман іс-әрекеттерінің жиынтық үлгісі. Кешегі тарих бүгінге тасқа басылып, осы кітап арқылы жетті, бүгінгі болашаққа тағы да осы кітап бетінде жол ... ... ... рухани сусындататын, қараңғының көзін ашып, білмегенге жөн сілтейтін кітап қандай болуы керек? Жиырма бірінші ғасыр сыйлаған жетістіктері бар ... ... ... ... несімен ерекшеленбек?
Міне, атты ғылыми жұмыста біз осы сауалдарға жан-жақты жауап іздеп көруге тырыстық. ... ... ... ... сөз еткенде кітапқа қойылар екі басты талапты өзімізге нысана етіп алдық. Оның біріншісі - кітапқа ... ... ... болса, екіншісі - көркемдік талаптар болмақ. Техникалық талаптарды , және атты үш ... ... ... Ал, ... ... , және ... ... жіктедік.
Осы тақырыпшалар ішінде алғашқы кітаптардың шығу тарихы, олардың ішкі-сыртқы безендірілуі, ерекшеліктері, сатылап даму ... ... осы ... ... қол ... ... мен кемшіліктері сөз болды.
Енді зерттеу жұмысының ... ... ... ... мен ... және зерттелу дәрежесіне тоқтала кетсек.
Зерттеу нысаны: Кітаптың толық безені, ... ... ... ... кітаптың мазмұндық болмысы, тілдік-стилдік табиғаты, пунктуациялық сауаты.
Тақырыптың өзектілігі: Жаһандану кезеңі мен жаңалықтар тасқынына ілесу үшін техникалық және көркемдік ... озық ... ... ... заман көшінен қалмай соңғы жетістіктерді тиімді пайдалана білу - дәл ... ... үшін өте ... мәселе. Сондықтан қазіргі кітап сынын сөз ету, сапаға, кітапқа қойылар талаптарға тоқталу, бар мен ... дер ... ашып ... білу - ... ... ... бола алады деп сенеміз.
Зерттеудің әдіс-тәсілдері: Зерттеу жұмысында ... ... ... ... ... ... ашу ... қолданылды.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеті: ... ... ... мақсаты кітаптың арғы-бергі тарихын зерттей, зерделей отырып, оның қазіргі қоғамда алатын орнын айқындау. Кітаптың көркемдік, техникалық сапасының жоғары болуы - ол ... ... мен ... да биік ... хабар беретінін дәлелдеу.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І тарау
КІТАПҚА ҚОЙЫЛАТЫН ... ... ... ... бұрын кітаптың адам өмірінде алар орнына тоқталып өтейік. Кітап адам баласының сан ғасырлық ақыл - ойының ... ... мен ... ... сандығы. - дейді Ғабит Мүсірепов.
Кітапты таңдап, талғап оқи білу, оны түсіну мен түйсіну, алған әсеріңді қажетіңе жарата білу - ... ... ... мен білімін, пайымы мен парасатын айқындайтын алғы шарттардың бірі. Бірақ, қазіргі таңда кітап оқу үрдісі бұзылды. , - деген ... ... құн ... Оған бір ... - ... ... сияқты заман талабына сай озық технологиялардың кітапты екінші ... ... ... ... ... ... - ... дәуірінен кейін қайта түзілген қоғамда рухани азық жинау емес, нәпақа табу, отбасын асырау, күнелту алдыңғы ... ... ...
Міне, дәл осы тұста кітапқа қатысты туындаған бірнеше нақты мәселелерге арнайы ... ... ... ... ... ... оңай бейімделе алмауы, қаржылай қиындықтар, кітап тиражының күрт төмендеуі, жаңа ашылған жеке баспалардағы ... ... ... ... ... шығуы, көркемдік кеңес немесе арнайы бақылау орындары болмағандықтан қаржысы бар әркімнің кітап шығаруға деген ұмтылысы, грамматикалық, техникалық қателіктерге жол ... т.б. Осы ... ... бәрі де ... ... ... қол үзуіне, тіпті, қол сілтеуіне себепкер болатын жайттар еді.
Сөзіміз жалаң болмас үшін бүгінгі кітаптар төңірегіндегі ... ... ... бет ... ... көзіқарақты мамандардың пікірін білген едік. Атап айтар бір жайт, кітаптың ішкі мазмұнына, безендірілуіне, сапасына, қателеріне жауапты әр сала ... бұл ... тек ... ... ғана ... ... жоқ. ... ақпарат құралдарында арнайы деген тақырыппен жарық көрді. Мәселен, республикалық апталығында, Қазақ ... ... ... ... Міне, осы пікірталаста да әңгіменің негізгі өзегі қайтсек мазмұнды, ... көз ... ... сапалы, техникалық және грамматикалық қателерден ада қазақ кітабын шығара аламыз ... ... ... Енді осы ... газетте жарық көрген қысқаша нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:
Қазіргі кітап сыны
Қазіргі кітаптардың сапасына көңіліңіз тола ма? Кітаптың ішкі ... ... ... безендірілуіне, әріп қателеріне назар аударасыз ба? Оқырман кәдімгі кітаптарды электронды кітаптарға алмастырады дегенге келісесіз бе? Мен дипломдық жұмысымда осы ... ... ... ... ... тақырыпта кітапқа қойылатын барлық талаптарды, қазіргі баспа ісіндегі жетісітіктер мен ... ... ... деген жауапкершілігін, сыншылар пікірін қамтуға тырыстым. ... ... ... білдім. Сіз де өз ойыңызды айтыңыз!
Темірғали Көпбаев - баспасының директоры
Қазір елімізде кітап шығару ісі өндірістік сала ретінде ... ... Ең қиын ... - 90 ... ... мен екінші жартысы болды. Себебі, ол кезде халықтың әл-ауқаты төмендеп кетті. Нарыққа өткен соң қарны ... ... ең ... ... ... ... мәселесі екінші орында қалды. Өтпелі кезең өтіп, әлеуметтік мәселелер шешіле бастағанда қайтадан кітапқа, мәдениетке бетбұрыс жасала бастады. Дегенмен, кітаптан үнемдеп ... ... ... сол ... әлі де ... жоқ. Бұрынғымен салыстырғанда кітап сатып алу өте төмен деңгейде. 80 жылдары Алматыда және басқа да қалаларда ... ... ... ... ... Сол жерлерге студенттер, ғалымдар, тіпті қарапайым кісілер жиі бас ... ... ... еді. ... ... ... ... кезеңде кітапханалар жекешеленіп кетті. Жеке кітап дүкендерінің иелері кітап бизнесінен ... ... соң ... ... ... ... ... келе жатқан ірі баспалардың өзі бағытынан айнып, қолға ілінген нәрсені шығара бастады. Бұған жеке ... ... Олар ... түрде талап пен талғаммен жұмыс істеуден гөрі күн көру қамында жүрді. Өйткені, олардың нақты бағдарламалары, жоспары болған жоқ, сондай-ақ ... ... ... ... бір ... ... жоқ.
Ал, соңғы 5-6 жылда кітап сапасына, безендірілуі мен ... ... ... бөліне бастады. Өйткені, нарықтың өз заңдылығы бар. Нарыққа, бәсекеге ілесе ... ... ... қалады. Қоғам өзгерген сайын адам өзгереді, адам өзгерген сайын талғам да өзгереді. Өскелең талғам мен талап кітаптың да ... ... әсер ... ... ... ... соң мемлекет мәдени бағдарламаларды қолға алды. Кітап жүйесіне, ... ... мән ... ... ... ... ... шығара бастады. Дегенмен сапасы төмен, мазмұндық жағынан оқырманға титтей де пайдасы жоқ кітаптар да азаяр емес. Ал, ... ... ... болсақ, Қазақстанда полиграфия саласы әлі жүйелі жолға түскен жоқ. Себебі, бізде соңғы жылдарға дейін полиграфист-маман ... ... оқу ... болған жоқ. Тек Мәскеуден, Санк-Петербордан оқып келген мамандар еңбек етіп жүр. Өз мамандарымыз жеткіліксіз. Және ... ... ... ... оқу ... саусақпен санарлық. Сондықтан біздің баспа ісі, полиграфия саласы, ... ... ... ... ... кітаптар әрі арзан, әрі сапалы. Бізде сапасы төмен, бірақ бағасы қымбат. Оның басты себебі, бізде қағаз комбинаттары жоқ, қағаз ... ... ... ... сатып аламыз. Ол бізге жеткенше үш-төрт есе қымбаттап кетеді. Қағаз қымбат болған соң кітап та қымбат. Ол аз болса кітапты ... ... ... ... түк ... ... 35 ... үстеме баға қосады. Сөйтіп, оқырманға жеткенше баға шарықтап кетеді. Сондықтан ең ... елде ... ... ісін ... қою ... ... шығару ісіне қолданылатын полиграфиялық жабдықтар сақадай-сай болса, құрама бөлшектері өз елімізде шықса, ... ... ... бағасы төмендер еді. Қазір көптеген баспаханаларда кітапты желімдеу, бүктеу, тігу, беттеу сияқты жұмыстар қолмен жасалып жатыр. ... ... ... ... ... талаптар ескерілмеген. Сондықтан басу машиналары тез бұзылады, қателіктер жіберіледі. Яғни, кітап сапасы да басу машиналарына байланысты. Кітаптың безендірілуі, сапалы болуы ... ... ... ... де байланысты.
Бізде шыққан кітаптар сапалы болғанымен оқырманға ыңғайланып жасалмайды. Көп авторлар кітабының ақ қағазбен шыққанын, мұқабасының ... түбі ... ... Ал ... неғұрлым қалың болған сайын ауыр, оқуға ыңғайсыз болатынын ескермейді. Мысалы, Ресейде 100-200 мың данамен шыққан бестселлердің, ең ... ... көбі ... қағаздармен шығады, ірі әріптермен басылады. Жеңіл әрі оқуға ыңғайлы, арзан болады. Сондықтан кітапты неғұрлым ... етіп ... ... ... ... ... болсақ, қазір ірі баспалар өз бағытын тапты. Бірі тарихты зерттеу, зерделеумен айналысса, енді бірі көркем әдебиетті, бірі көп ... ... ... ... тек суретті кітапшалар шығаруға бейімделді. Жалпы, баспа өндірісінде сапа біртіндеп жақсарып келе жатыр. Қазір елімізде ... аса ... бар ... ... кітап таралымы өте аз. Сондықтан, ең өтімді ... ... ... ... ... қолға алынуы тиіс.
Әлия Бөпежанова - сыншы ... ... ... шыға ма? Бұл әлеуметтік зерттеуді талап етеді. Бірақ зерттеліп ... да ... ... ... өте көп шығады. Жеке баспалар көбейді. Бұл өте жақсы, бірақ деңгейдің түсіп бара жатқаны алаңдатады. ... ... ... қате өте көп. ... баспаларда кәсіби мамандар аз.
Ал, кітап неге оқылмайды? Кітапты тауар десек, оның ... ... және ... ... ... ... ... кітап шығару ісі мұндай жолға қойылмаған. Сондықтан кітап шығарудың мемлекеттік концепциясын өзгерту керек. Кітаптың ... ... бұл да ... мәселе. Кітап оқырманға жетпейді. Қай кітап қалай шығып жатқаны зерттелмейді, маркетинг өз деңгейінде жүргізілмейді. Мәселен, баспа тұрақты ... ... ... ... ... қызметкерлер, арнайы агенттіктер жұмыс істеуі керек. Өнім жақсы болуы үшін көп мамандар ... ... ... ... мол ... салу ... Яғни, интеллектуалдық және қаржылық капитал болуы тиіс. Интеллектуалдық капитал қашан болады, яғни қаржылық капитал болғанда. Бұл үлкен ... ... ... ... ... ... түбегейлі өзгерту керек.
Бауыржан Жақып - бас ... ... ... ... ... басу ісі дамып, баспалардың саны ғана емес, сапасы да артып ... ... ... ... талап толық сақталмай отыр. Бұрын әрбір кітап екшеуден өтіп, кіші редактор, аға редактор, бас редактор, одан кейін директор тексеретін. ... ... ... ... ... ... ұжымдарға айналды. Кітап шығаруға ұмтылған жекеменшік баспалар, жеке адамдар көбейді. Соның салдарынан біздің атымызға кір ... ... ... сыны ... ... ... жаңа шыққан кітаптарды мақтау, мадақтау басым. Кемшіліктері айтылмайды. Яғни, кітап сыны өз деңгейінде емес. Ал оның ... ... ... ... сын айту мүлдем жоқ. Себебі, ондай мамандар бізде өте сирек. Дәл ... ... ... ... ... мамандар баспа ісіне ауадай қажет. Бұрын газет беттерінде деген арнайы айдарлар болатын. ... ... ... ... ... Қазір деген қазақ тілінде айына бір рет шығатын газет бар. Онда қай ... ... ... қандай кітаптар шыққаны жөнінде жарнамалық деректер ғана беріледі. Осыдан басқа насихат аз. Ал, ... ... ... ... да, мазмұны жөнінде де жарнамалау, тарату мәселесі бір жолға қойылған. Кітаптардың кемшіл тұстары да ашық көрсетіліп жатады. ... ... ... ... радиосында, қазақ баспасөзінде осы кітап сынын жолға қою керек. Жалпы, қазір кітапқа деген көзқарас өзгерді. Соңғы ... бар ... ... ... ... ... кітаптан емес, интернеттен бір шығарманың электронды қысқаша түсініктемесін оқи салуы мүмкін. Ал, біз әлемдік әдебиет жауһарларын кітап күйінде оқып ... Одан біз ... деп ... ... ... рухани байлығы сол.
Қысқасы, кітап сыны, әсіресе, әдеби сын болуы керек. Әдеби сын ... ... ... ... ... кітап сыны баспагерлердің сапалы кітап шығаруына ықпал етер еді.
Асқар Алтай - ... кез ... адам ... ... болды. Ал, Кеңес заманында цензура бар еді. Белгілі бір сыни көзқараспен қарап, іріктейтін. Кез келген адамның жазғанын шығара ... ... ... ... ... да өз кемшілігі мен артықшылығы бар. Өкінішке ... ... еш ... жоқ ... ... ... жатыр. Бұл оқырманның талғамын бұзады. Мұның алдын алу үшін баспа басшылары мен редакторлары сауатты әрі талапшыл болуы керек.
Көркем ... ... ... ... ... күннің проблемасын көсемсөздік тұрғыдан емес, көркемдік тұрғыдан жаңа ... ... ... ... ... ... толы ... керек. Өкінішке қарай, ондай әдебиеттер аз. Ал барын талдап-таразылайтын әдеби сын жоқ. ... ... жас буын жоқ. ... ... ... кез ... дүниені көркем шығарма деп қабылдау басымдыққа айналып ... ... ... - ... қазір қазақ тілінде шығып жатқан электронды кітап жоқ деуге болады. Барлығы қағаздық басылыммен шыққан кітаптардың электронды нұсқасы. ... ... ... ... кәдімгі кітаптармен бәсекеге түсетін шамасы жоқ.
Ал, кітаптың жалпы сынына келетін болсақ, сын тек мазмұнды ғана емес, кітапқа қойылатын ... ... ... ... ... кітаптың мұқабасы, ішкі-сыртқы сапасы, халықаралық стандарттарға сәйкестігі, безендірілуі, ... ... ... ... ...
Баспа ісін дамытуда біз жаңа мамандықтардың қыр-сырына үңіле алмай отырмыз. Өйткені, қазір баспаларда екі-үш-ақ адам ... ... Біз ... ... ... ... дамытамыз десек, бұған дейін болған үш редактор: әдеби редактор, көркемдеуші және техникалық ... ... ... ... керек. Кітап жарнамасын арттыру үшін маркетинг саясаты мен менеджмент саясатын жүргізетін мамандар аса қажет. Олар ... ... ... ... зерттеумен айналысады. Яғни кітапқа тауар ретінде қарау керек. Өйткені, ол рухани азық қана емес, кәдімгі тауар. Сондықтан ... ... ... көзі ... ... ... сонда ғана біз нарыққа бейімделеміз. Ол үшін бізде пиар технологтар, ... ... ... ... мамандар аса қажет.
Кәдірбек Құныпияұлы баспасының директоры
Қазір кітаптың сапасы, басылуы осыдан он-жиырма жыл бұрынғымен салыстырғанда айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... артты. Бәрі компьютерленді. Кітапты басу, өңдеу, оқырман қолына ... ... ... ... ... ... ... келсек, әр баспа қаржысын үнемдеу үшін көп адам ... ... ... ... ... тек редактор ғана алады. Ол корректордың, әрі редактордың жұмысын атқарады. Осыдан келіп кітап сапасы төмендейді. Себебі, корректор қолжазбаны ... ... ... ... ... мен пунктуациялық қателерге назар аударуы қажет. Ал, редактор мазмұнына назар аударады, автормен келіспейтін тұстары болса бірігіп ретке келтіреді. Содан ... аға ... ... ... Осылай үш рет оқылымнан өтпеген соң қате міндетті түрде кетеді. Сол күйі ... ... ... ... адастырады.
Ендігі бір мәселе - жастардың кітап оқымауы. Барлығы интернет қарайды, компьютермен ... ... ... енді ... ... ... ... баспа кітаптарын ығыстырып шығарады деген пікір бар. Бұл мүлде негізсіз, бос әңгіме. Еш уақытта электронды дүние тасқа басылған рухани әлемді ... ... ... ... ... ... бетін қайырып қойып оқитын кітап емес қой. Сондықтан ол еш уақытта кітапты ... ... ... ... - жазушы
Қазіргі кітаптардың сапасы өте төмен. Сауатты адамға қазіргі ... ... оқу өте ... Оның ... оның ... ... ... еніп кетудің орнына көз сүрінген қателерді көріп, ол кітапты ... ... ... ... Ал, ... жеке ... ... мән бермейді. Грамматикасы, орфографиясы автордың өз еншісінде қалады. Біздің қазіргі кітап шығару ... ... ... ... орын алып жатыр.
Сағатбек Медеубекұлы - Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ кафедрасының меңгерушісі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық ... ... ... ... бар. ... ... ғылыми зерттеу жүргізу және оны өндіріспен ұштастыру жолға қойылған. Кітаптану, редакторлық, ... ... және ... ... негіздері осыннан бастау алады. Ал, кітап сынына келсек, сын ... мін ... Тек әр ... ... ... көңіл аудару үшін білікті, танымы терең маман керек. Олар кітап ... ... ... ... ... білуі тиіс. Мәселен, әдебиеттің өз сыны бар, өнердің сан саласында да өзіндік сын бар. ... ... ... да ... емес өнер деп қабылдайық. Өйткені ол автордың, безендірушінің және ... ... ... ... ... бір ... Ол оқырманның қолына тигенде оны қуантатын, эстетикалық ләззат сыйлайтын және мазмұны пішініне сай құнды дүние болуы ... Ал ол үшін тек ... сын аз ... полиграфиялық таным деңгейі мен баспагерлік өлшем керек. Кітапқа қойылатын талаптар, өлшемдер, ... ... ... орналасуы, терілуі мен құрылымына дейін, қысқасы, оқырман қолына тигенге дейінгі аралыққа байыпты баға беру және соны ... ... ... қажет. Яғни кітапты сынағанда, тек қана ішкі мазмұнын ғана сынамау керек, онда ол ... ... ... ... Ал, ... ... ... жетуі, шығуы, дизайны, сапасы, оқырманға үлкен ләззат сыйлауы баспагерлік-полиграфиялық талғам мен талапқа байланысты. Кітап сыны дегенде осының ... ... ...
Мөлдір Төлебай, ҚазҰУ-дың 4-курс студенті ... ... ... ... мәселе диплом тақырыбын ашудың бір қыры болса, екінші қыры, интернет беттерінде талқыға түскен өзекті мәселелер. Біз ... ... ... ... ... ... Ал, ... о бастағы полиграфия ісіне қайтып оралсақ.
Интеллектуалдық білімнің қайнар көзі - ... ... ... ... ... ... орынсыз болар. Өйткені, елімізде әлі күнге дейін мемлекеттік тілдегі кітап басылымы ақсап жатыр. Оның бір себебі: кітап ... ... ... жете ... жоқ. ... біз әлі де ... ... қанағаттандыруда Ресейге тосқауыл қоя алмай келеміз. Түрлі саланы қамтитын кітаптарды айтпағанның өзінде, күніне көрші елден сандаған газет-журналдар келетіні, ең ... олар ... ... қазақ елінің түсінік-танымына, ұстанымына сай ма, кері ақпараттар бар ма? Ол да сүзгіден өтіп жатқан жоқ.
Енді ... ... ... сапасы қандай? Онда интелектуалдық ой-қазына қаншалықты көрініс тапқан? Немесе ішкі-сыртқы безендірілуі, ... сын ... ме? ... ... ... жауап іздеп көрейік.
Біріншіден, басқа тілдерден аударылған қазіргі ғылыми ... ... ... ... ... сын ... Яғни, қазіргі таңда ғылыми кітаптардың қазақ тіліне тәржімалану мәселесі сапалылық пен үлкен жауапкершілікті қажет етеді. ... ... ... ... жеткіліксіздігі салдарынан, еліміздің жоғары оқу орындарындағы мемлекеттік тілде білім алушылар - 30-40 ... ... Бұл ... ... ... ... нақты шешімі әлі де табыла қойған жоқ.
Мәселен, Қазан ... ... ... ... ... ... ішінде татар тіліндегі кітаптардан кейін қазақ тіліндегі кітаптар саны мен көлемі ... ... орын ... Бұл ... ... ... Ташкент, Петербург, Уфа, Астрахань баспаханаларынан шыққан. Қазақ тіліндегі ең алғашқы басылым 1831 жылы деген атпен Қазан университеті ... ... ... 1862 жылы ... қолына тиген эпосының таралымы 33 800 данаға жеткен еді. Кезінде таралымы 57 800 дана болған Біржан мен Сара ... да ... кең ... ... кітап - адамзат тарихындағы тұңғыш ... ... ... Оның шығуы, дамуы жазу мәдениетімізбен тығыз байланысты. Арғысы тас кітаптан, одан соң орама ... ... ... рухани қазына ХІІІ ғасырдан кейін ғана қағаз бетіне түсе бастады. Сол дәуірдегі біздің алғашқы қолжазбалар - ... ... ... ... БЕЗЕНІ
Баспагердің негізгі міндеті - сапалы ... ... етіп ... шығару. Оның ішкі мазмұны мен сыртқы безендірілуі бірін-бірі толықтырып тұруы тиіс. Жасыратыны жоқ, қазіргі ... ... ішкі ... гөрі ... ... ... жылтырлығы маңыздырақ. Өйткені, кітап дүкендерінде де сырты, қағазының сапасы жоғары кітаптар бірден көз ... ... ... мол, ... іші мен сырты үйлесім тауып тұрған құндылыққа не жетсін! Қалай ... де, ... ... ... ... ... дүние күту мәнсіз.
Кітапты безендіру ерекшеліктері
Кітап безендіру ісінің шебері әрі танымал суретші ... ... ... ... бір жағынан, әдеби шығарманы оқитын техникалық құрал деп түсіну керек" деген екен.
Бүкіл адамзат тарихында небір ... ... ... Сол ... ... бойы ... келген функциясы тым қарапайым, Ол - бір адамның қазыналы ойын, білімін, ... ... бір ... ... ... ... ... қызмет бола тұра оның қажеттілігі күннен күнге артып отыр және оның ... бар ... арта ... - ... ... ... біздің эрамызға дейінгі адамдардың қалай тірлік етіп, не оқығандарын, не армандап, өмірден не тоқығандарын біле ... Бұл ... ... ішкі ... бірге оның безендірілу ісі де өте зор маңызға ие. Себебі, біз артта қалған ғасырдың тіршілік көрінісін кітаптың ... ... ... ал, оны жете ... ... көз ... алып келу ... безендіру ісі жауапты. Кітапты немесе басқа да басылымды безендіру дегеніміз - оған өзіндік ... ... ... Бұл - суретші мен әдеби және техникалық редактордың сонымен қоса полиграфистер ... ... ... ... ... да бір ... ... дайын кітапқа айналмас бұрын ол екі сатыдан: әдеби және полиграфиялық өңдеуден өтеді. Әрбір кітап әртүрлі ... ... Ең ... ... ... ... да оқуға ыңғайлы болуы тиіс. Кітапты баспас бұрын редакторлар осыны ескереді. Оқырман еш қиындықсыз басылымды пайдалану үшін ... ... ... оның ... ... сондай-ақ графикалық элементтері өзара үйлесім тауып тұруы керек. Мәселен, осы саланың ... ... ... ... ... басылымды безендіру ісіне мынандай басты талаптар қояды: Біріншіден - мазмұнды айқындап беру, екіншіден - оқушылардың назарын өзіне ... ... - ... ... материалдарын толық түсінуіне ықпал жасау.
Кез келген кітапта безендіру ісі жетекші роль ... ... ... ... ... оқып білу бір әсер ... ... бір әсерді оқушы суреттер арқылы алуы тиіс. ... ... ... ... ... ... баспа ісінің қаншалықты деңгейде екендігін де айғақтап береді. Мәселен, тарихы арыдан ... ... ... мол, ... келе ... баспалар тоқырау кезінде шатқаяқтап кеткенімен, бұл күнде соңғы технологиялармен жабдықталып, көштен ... ... ... Қатарға кейін қосылғанымен, заман талабына тез бейімделіп, ... ... ... ... жаңа ... да елімізде аз емес. Міне, осындай баспалардан жарық көретін еңбектердің ішкі мазмұны да, жалпы безендірілуі де талапқа сай ... Атын ... ... түстемесек те, осындай баспалардың өнімдері халықаралық кітап көрмелеріне жиі қатысатыны, жоғары ... қол ... ... ... емес. Әсіресе, өнімді иллюстрациялауда баспалар қазіргі технология жетістігінің арқасында компьютердің озық бағдарламаларын ұтымды пайдалана білген.
"Иллюстрация" ... ... өзі ... "illustrares" деген ұғымынан туындаған. Яғни, "түсіндіру", "көрнекті етіп бейнелеп беру" деген мағына береді. Суреттер, біріншіден, мәтінде дәнекер, ... ... ... ... жеке ... роль атқарады. Баспа өнімін безендіру ісінде қолданылатын көркемдеу құралы - ... ... екі ... болып келеді. Біріншісі - қолсуреттер. Бұл суретшінің бейне, оқиға көрінісін, құбылыстарды, болмысты өз ... ... ... ... ... арқылы бейнелеп "жазуы". Суреттің екіншісі саласы - фотосуреттер. ... ... ... ... жарықпен "жазуы". Суреттердің қай саласына болмасын тән нәрсе - көрсету. С.Ф.Добкиннің айтуынша, әдеби және ... ... ... ... ... ... ашып бере ... Ал, кітаптың әдемі әрі сапалы болып шығуы безендірудің ішкі және ... ... ... ... әдеби және полиграфиялық безендірулер бір-біріне қайшы болмауы тиіс. Олар бірін-бір толықтырады.
И.Ф.Бельчиков ... ... ... ...
* ... иллюстрациясының басқа да кескіндеме өнерінен ерекшеленетін тұсы ол ... ... ... ... ... ... тақырыбы шығарманың идеясынан, сюжетінен, кейіпкердің көңіл-күйінен асып кете алмайды.
* Кітапта ... ... ... ... ... ... қиын ұғым ... кезде ғана толықтауыш ретінде қолданылуы керек. Ал, бей-береттілік оқырманды жаңылыстырады.
* Иллюстрация ... ... ... анық ... ...
* ... орындалуы кітаптың идеясының тұтастығын қамтасмасыз етуі тиіс.
* Иллюстрация қағидалары кескіндеме өнерінің қағидаларынан еш ауытқымауы керек.
Мысалы, "Алматыкітап" баспасынан ... ... ... ... ... ... ... кепілдік болып тұр. Басылымның 40 беті түгелдей суреттерден тұрады. ... бала - аңыз ... ... оны ... әлемнің бәрі одан анағұрлым үлкен екенін суреттерден ... ... ... ... бірге қиялдап, бірге қуанып отырады. Тазша жер бетін түгел аралап, үнемі тоқтаусыз жол сапарда болады. Кітаптың ... беті ... ... ... ... ... береді. Жол жөнекей таулар мен жазық дала, құмды ... кез ... ... ет қайнатқан әжелер, жолаушыны бір тостақ қымызбен күтіп алуға киіз үйден шыққан бойжеткен, төбеде отырған данагөй қарттың суреттері арқылы ... ... ... ... ... ... таныта білген. Безендіруші осының бәрін саясаттық, өнерлік, шығармашылық тұрғыдан атқаруы қажет. Мазмұн мен оның бас ... ... ... мен ... ... ... ... мен ашық орындар арасында үйлестік жатуы керек.
Иллюстрациялық әдеби шығармаларда, ғылыми-зерттеу еңбектерде және монографияларда иллюстрация бірінші ... ... ... ... жүгін иллюстрация көтереді. Сюжеттегі нәзік детальдарды шешуге көмектеседі. Немесе кейіпкердің қалыптасқан жағдайға қарай өзгеріп отыратын мінез-құлқын жеткізуде автордың ... ... ... иллюстрация ғана жеткізіп бере алады. Мектеп алды оқулықтарда, партреттік ... ... ... ... ... ... ... айналады. Сол арқылы оқырман өмірді, әлемді таниды. Осы тұста "Алматыкітап" баспасынан үш тілде жарық көрген Ермек Өтетілеуұлының балаларға арналған ... және ... ... ... ... балалар әдебиеттерін мысал етуге болады. Аталған кітаптар ... ... ... безендіру, иллюстрация қолдану үлкен маңызға ие. Мәселен, кітап ... ... ... киім ... ... бала өзінен екі есе үлкен қобызды қолына алып, аса ынтызарлықпен тартып отыр. Суреттің ... еш ... ... де, ... ... ... аспаптарының ішінен қобызды қадір тұтатынын, баланың қолындағы қобыз сонау ата-бабамыздан қалған жәдігер екенінен сыр шертеді. ... ... ... және ішкі ... де ерекше ұлттық сипат бар. Басына сәукеле киген бойжеткен бұрымын он екіге бөліп, ... ... де ... ... қойған. Балалар бұл суретке қызыға тұрып, қазақ қыздарының бұрымды келетінін зерделеріне сақтап қалады, ... Осы ... ... ... атты ... де ... болады. Балалар бұл кітап арқылы түрлі қол еңбегімен таныса алады.
1.2. КІТАПТЫҢ ПОЛИГРАФИЯЛЫҚ САПАСЫ
Полиграфия - гректің polys - көп, grapho - ... ... ... ... ... ... - түпнұсқа түрлеріне кітапшалау, түптеу және өңдеу түрлеріне, мерзімділік ерекшеліктеріне, қолдану уақытына, басылымның пішіні мен ... және ... ... ... ... ... ... ішіндегі кітаптар жайлы толығырақ қарастырсақ, олар мазмұнына, оқырмандарына, қолданылу ерекшеліктеріне, пайдалану мерзіміне, безендірілуіне, кітап ... ... ... және ... тән белгілі бір белгі-ерекшеліктеріне қарай бірнеше топқа бөлінеді.
Баспа қызметкерлері кітаптарды түрлеріне қарай сұрыптап (классификациялап), титулдық ... кері ... ... ... ... ... (УДК) және ... библиографиялық сұрыптамасын (ББК) қоюға міндетті. Осы индекстердің көрсеткіштеріне қарай кітаптарды дүкендер мен кітапханаларда жүйелеп, реттеп қояды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... статистика бойынша басылымдар кітап және кітапшалар (4-48 беттен тұратын, полиграфистер жұмсақ мұқабалы басылымдарды кітапша деп атай ... ... ... ... бір ... екі және көп томды болып бөлінеді. Басылым көлеміне қарай (400 беттен 800 бетке дейін бекіту әдісіне және қағаз қалыңдығына қарай) ... ... ... тым ... және үлкен пішімді кітаптарды оқу өте ыңғайсыз болады. Әрине басылымның ... ... әрі ... бетінің сыйымдылығы аз болған сайын кітап көп томды бола береді.
Басылымдар полиграфиялық даярлау әдістеріне қарай ... және ... ... ... Репродуцияланған басылымдар репринтті (басу қалыбын дайындау үшін басылым беттерін сурет арқылы шығарады) және ... ... ... ... ... сол қалпында шығару) Бұл басылымдардың ұқсастығы тек суретімен ғана емес, сол құнды басылымның ... да ... ... де ... түптеу қабында дәл қалпында қалдырады. Репринтпен тек қана аса құнды, оқырманға сол қалпында ғана ... ... ... өте ... ... ғана ... дұрыс. Себебі дайындалуы оңай екен деп, шығара салған репринттердің зияны көп. ... ... ... қателері түзетілмейді, қағаз шығыны көп кетеді, әріптердегі ақаулардан басылымның ... ... ... безендірілуі мен полиграфиялық даярлануына қарай жоғары көркемделген кітаптарды атап көрсетуге болады. Аса сапалы кітаптардың макеттері де ерекше даярланады. Басылым қағазының ... өте ... ... ... ... ... ... Мысалы, арасына лиясе салынады, футлярмен қаптаулы, супер мұқабалар кигізілуі мүмкін. Кейбір жағдайларда әртүрлі немесе сирек басу әдістері, кейде арнайы дайындалған ... ... ... ... ... кітап өнімдері құрылымы жағынан кітапшаға қарағанда күрделі және оларды ... ... көп ... ... талап етеді.
Картонды мұқаба дайындау қажетті картон түрлерін, түптеу материалдарын, әртүрлі ... ... ... ... ... және ... желімдерді, пластмасалық үлбірлерді (пленкаларды) т.с.с көптеген полиграфиялық материалдарды қолдануды қажет етеді. Картонмен түптелген мұқабалардың құрылымдары да, оларды дайындау технологиялары да ... ... ... ... ... және ... жағына кітаптың бумасын шаң-тозаңнан сақтауға және эстетикалық сәндеуге арналған каптал деп аталатын, түрлі-түсті жиегі жұмырланған маталық лента ... ... ... және соңғы парақтарына қалыңдау арнайы форзац қағазынан жасалған - форзацтары желімденеді.
Кітапшалар құрылымы жағынан ... ... ... ... салыстырғанда әлдеқайда қарапайым болып келеді. Кітапшалардың құрылымы қарапайым болғандықтан оларды дайындау жұмыстары оңай әрі көп. Қосымша жұмыс уақытын талап етпейді. ... ... ... ... өнімдердің әрқайсысына белгілі бір құрылымды таңдай білу аса маңызды жұмыстардың бірі. ... ... ... ... мемлекеттік стандарт талаптарын сақтай отырып, басылымның көлеміне, таралымына, қолдану аясы мен пайдалану жағдайларын ескеру керек. Қазіргі заманғы ... ... ... ең ... - ... ... ... қажет. Осы себептерден көптеген басылымдар материалдық және еңбек шығындарын неғұрлым азайту мақсатында кітапшалық ... ... ... ... ... ... безендірілуі дегеніміз болашақ кітап қолжазбасын біртұтас композициямен көркемдеу және полиграфиялық құралдармен кітап мазмұнын ... ... ... Бұл - қолжазбаның түпнұсқаға айналып, кітап болып шыққанға дейінгі аралықты қамтитын процесс. Ол осы ерешеліктерімен идеялық-тақырыптық негізде автор ойының аясынан ... ... тән ... ... ... ... ... жол тартып, үлкен әсерлі құбылыс туғыза алады. Кітаптың ішкі мазмұны ғана емес, сыртқы безендірілуі сол кітаптың мән-мағынасын оқырманға жеткізе ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... талаптар қойылады:
* көркем және полиграфиялық құралдар арқылы кітаптың мазмұнын, табиғатын жан-жақты ашып, оқырманның түсінуіне барынша ... жол ... ... ... пайдалануға қолайлы ету, оқуға жағдай туғызу;
* мұқабасын қатты, жоғары сапалы ету;
* көркемдік деңгейін, әдемілігін арттыру; ... ... ... редактор ең алғаш қолжазбаны гранкалық терімнен өткізеді. Бұл жағдайда А4 ... ... ... ... ... қоса ... 58-60 белгі, ал, жол 28-30 болуы керек. Гранкалық терімде бұл ... ... ... екі ... ... және үстінен көп мөлшерде жол қалады. Себебі, бұл орынға мәтіннің корректорлық түзетулерімен, ... ... ... Кітапты безендіру ісі үш кезеңнен тұрады:
+ Графикалық безендіру;
+ Кеңістікті компазициялық;
+ Техникалық материалдық; ... ... ... ... ... ... сызу және т.б. ... формалар жатады. Екінші топқа кітап элементтерінің мөлшерлерін орналастырудың ... түрі ... ... ... ... ... ... алаңша, сөздер мен сөйлемдердің орналасуы. Кітап беттеріндегі тақырыптарды, кестелерді, суреттерді орналастыру ісі ... ... ... ... шығаруда қолданылатын заттар: қағаз, картон, мата, бояу т.б. таңдау процесі жатады.
Баспахана өнімі ретінде кітап екі блоктан тұрады:
o ... ... ... блок ... ... дегеніміз ол - титулдан бастап соңғы бетке дейінгі мәтін. Кітап блогының қабын техникалық ... ... ... ол ... ... Кітап блогының алғашқы қабының бірінші бетінде шығарманың аты, автордың аты-жөні жазылуы ... Ал, ... да осы ... ... ... ... ... тұрғанда оқуға ыңғайлы болу үшін өзгеше беріледі. Кітап богының қабын безендіруде ... ... роль ... ... ... мен блок қабын қабыстырып ұстап тұратын бетті форзац деп атайды. Супер мұқаба деген де бар. Бұл ... ... ... ... бір ... Блок қабы ... ... боып түсетіндіктен оның безендірілуі көркем болуға тиісті және бұл безендіру мазмұннан ... ... ... Блок қабының артқы бөлігінде, кітап бағасы және басылым орны көрсетіледі.
Шмуцтитул - ... ... ... ... ... ... туралы хабар беретін иллюстрациялық элемент. Кітапта фронтиспис деген ұғым бар. Ол көркем иллюстрация арқылы бір ... ... ... ... ... идеясын мазмұндайды.
Соңғы бетті безендіру. Қазірге дейін көптеген баспаларда дайын стандартталған бланка мен кітаптарды қайта бастыра салады. Бұл техникалық ... ... ... бір қалыптан шыққан кітаптардың өмірге келуіне әкеліп соғады. Сол себептен соңғы бетті безендіруде ... ... ... ... ... мәліметтер:
* Басылымның индексі;
* Автордың толық аты-жөні;
* Кітап аты;
* ... ... жылы мен ... кітап бетінің иллюстрациясы;
* Баспа табақтың саны;
2. Баспа ... ... ... ... Суретші, көркемдеуші;
* Көркемдеуші редактор;
* Техникалық редактор;
3. Кітап туралы мәліметтер: кітаптың басуға, теруге және ... қол ... ... ... ... көлемі, тиражы толық көрсетіледі;
4. Баспаның мекен - жайы;
5. Баспахананың мекен-жайы;
Егер полиграфиялық безендірулер әр түрлі баспаханаларда орындалса, онда барлық баспаханалардың мекен-жайы ... ... ... Мұнда терілген қаріп мәтін қаріпімен бірдей болуы тиіс. Тек кегль кіші болады. Кегль - әріптің көлемі. ... ... ... ... және кітап атын титулды немесе тақырыпшаны терген қаріптермен де теруге болады. ... ... өзге ... ... қызметкерлерінің аты - жөнін өзгеше қаріппен жазу әбестік болмайды.
"Білім" ... ... ... ... ... жады космоформуласы" атты дастандардан құралған роман кітабының безендірілуі ерекше. Кітаптың пішіні - 60х100/16. ... ... ... ... қызықтыратыны даусыз. Қызыл қоңыр түске боялған сағымнан қазақ даласындағы ... ... ... ... ... алып тұлғалы Шыңғысхан, одан бері келе сар даладағы бал-бал тастардың төбесі көрінеді, ғарыш кемелерін ... ... ... ... ... автордың өзі Мұхтар Шахановтың бейнесі мифологиялық кейіпкер сияқтанып алыстай береді. Осы әлемнің бәрін уысына ұстаған Жаратушыдан кейінгі ұлы ұғым, ұрпақ ... ... - ... ... ... ... - сараптамалық көркем шығарманың мазмұнын одан әрі аша ... ... тағы бір ... ... ... ол - ... элементі. Әдеттегідей әр бөлімге көшерде шмуцтитул жәй суреттермен толтырылмаған. Бұнда бөлімдегі мәтіндік мазмұнға байланысты атақты ойшылдардың қанатты сөздері ... ... Бұл ... ... ойын алып ... үшін ... ... түрлі-түсті фон бермеген. Керісінше, сұр түсті сызықтар келтірілген. Бұл ... ... ойын ... ... мәселе - кітаптың сапасы. Бұл тұрғыда "Қазіргі балаларға арналған кітапты шығарушылар мазмұнына емес, қызылды-жасылды бояуларына мән ... ... Сол ... де ... әдемі кітаптардың ішіндегі қателерден көз сүрінеді" деген пікірлер бар. Қызыл-жасыл бояу мен ... ... ... ... ... Өйткені қазіргі кітап баспаларының арасындағы бәсекелестік зор. Ал әріп қателерінің кететіні әрине, ең ... ... Бұл ... ... алыстатады. Сөз болып отырған келеңсіздіктер тәуелсіздіктің алғашқы жылдары көп орын алған. Қазіргі кездері баспалар осы ... ... ... ... ... ... кітап, яғни полиграфия өндірісінің дамуы егемендіктен кейін ерекше қарқын алды. Үкімет ... сай ... ... ... жарық көре бастады. 2001 жылы ай сайын 200 ... ... 2004 жылы ... ... ... ... қарап, елімізде шығарылып жатқан кітаптарды (Орта Азия елдерімен салыстыра келе) өте аз ... ... ... тілдегісі 80 пайызды құрайды. Мұндағы жаңа кітаптардың көп бөлігі - оқу құралдары, ... ... ... зерттеулер, көркем әдебиеттер.
Ең бастысы, қазіргі кітап та - сол ... ... ... безендірілуі, шығарылым сапасы жөнінен заманға лайық көш ... ... деп ... да ... ... да ... өскен. Бұрын , , , , , , ... ... ... жылдар бойы олар атқарған шаруа көп. Қазір бағыты түзу, тындырып жатқан ісі мол ... да ... ... мол. ... жерлерде де халық қажетін қанағаттандырмақ ниетпен түрлі баспалар ашылып жатыр.
1.3. КІТАПТЫҢ МӘТІНДІК СИПАТЫ
Кітаптың мәтіндік сипатына ... ... ... ... да ... ... ... жоғары сапада жарық көруіне мәтіндік сипаттың қосар үлесі зор. Кітап мәтінінің құрылымы: басы, негізгі ... және соңы ... ... ... ... сипатты толық ашып көрсету үшін полиграфиялық өнімдер ... ... ... ... ... ... ... баспаға келіп түскен кітаптың макетін дайындап алу керек. Суретші ... ... ... ... ... ... таңдайды. Ол үшін алдымен графикалық макет - беттерді орналастырудың жоспары дайындалады. Жоспар графикалық тәсілмен арнайы қағазға түсіріледі. ... ... ... бет ... дейін редакцияда сызылады. Ол басылымның терілген беттерін көркемдеуге негіз болады. ... ... мен ... ... белгіленген басылымның мәтіндері теруге жіберіледі. Терілген мәтін нұсқаларында кеткен қателіктер түзетіліп, жауапты қызметкерлердің қолдары қойылады.
Мәтіндер, кестелер, тақырыптар мен ... ... ... ... ... кейінгі орындалатын жауапты жұмыстардың бірі - беттеу басталады. Беттеу кезінде басылымның барлық элементтері біртұтас ... ... ... ... ... ... бір тәртіппен орналастырылады.
Сондай-ақ негізгі мәтіннен, әдетте, терілген беттің төменгі жағында ... ... ... жазылатын сілтеме және онымен қатарласа берілетін колонтитул болады. (терілген ... ... ... сілтеме) Колонтитулдар оқырмандарға керекті ақпараттарды немесе мақаланы тауып алуды жеңілдетеді.
Беттеу үдерісінде - ... ... ... ... ... беттерді бүктемелену ерекшеліктеріне қарай беттік номерлерін беріп, кітап бумасындағы дәптерлердің қойылатын орнын қалыптастырады. Осылайша әрқайсысының орны ... ... ... ... ... ... Әр кітаптың көлеміне, ерекшелігіне қарай бүктемелеу, жинақталып, бекіту тәсілдері де әртүрлі болады. Мысалы, кітап беті сексен беттен асып ... әр ... бір ... ... жинақталады. Ал, дәптерлер бүктелу тәсілдеріне қарай бір рет, екі рет, үш рет ... төрт рет ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің ерекшеліктеріне қарай макеттері де әртүрлі келеді.
Күрделі операциялардың ... - ... ... ... ... орналастыру үдерісі жатады. Көркемдеу талаптарына байланысты суреттерді беттеудің бірнеше тәсілдері бар. Олар мәтін-сурет аралас терілген беттің ішінде бір ... ... ... екі ... үш ... (жабық беттеу) және төрт бағаналы терім жағдайында төрт жағынан (бүтеу беттеу) беттеу тәсілдерімен орналастыруға болады. Беттеу аяқталған соң сынама көшірме ... ... да, ... ... ...
Басуға дейінгі үдерістерді - мәтінді теру, бейнелік материалдарды өңдеу, беттеу және басу қалыбын ... ... деп ... ... ... теру, бейнелік материалдарды өңдеу, беттеу үдерістері баспада да орындала береді. Баспада немесе полиграфия өндірісінің теру ... ... ... ... ... PDF форматтарында дайындалған электронды макеті дайындалып шығады. Содан ... ғана ... үлгі ... ...
ІІ ТАРАУ
КІТАПҚА ҚОЙЫЛАТЫН КӨРКЕМДІК ТАЛАПТАР
2.1. КІТАПТЫҢ МАЗМҰНДЫҚ БОЛМЫСЫ
Кітаптың ішкі мазмұны жайлы айтқанда басты тоқталатын мәселе - сын. деп, ... ... ... ... ... ... ішкі мазмұнды талдап-таразылайтын, бар-жоғын көрсететін құрал сын болмақ. Әдеби сын - әдебиет әлеміндегі ең бір күрделі жанр. Күрделі болатыны - ... бірі бел буып бара ... Оның ... сын айту үшін де өре, ... және ... ... ... қазіргі қазақ әдебиеті сынының тарихына, оның жүріп өткен жолына көркемдік сапа деңгейі тұрғысынан қарағанда бірнеше айтулы кезеңдерді атап өтуге ... ХХ ... 20-30 ... алаш ... ... ... ... арқасында жаңаша, ұлттық танымдық-көркемдік биігіне көтерілген әдеби-көркем сын, ең бастысы осы арқылы сол кезеңдегі туған әдебиетіміздің тарихын, теориясын, ... ... бір ... ... ... ... ... да зая кеткен жоқ. Сол жылдардағы А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, С.Мұқанов, С.Сейфуллин, М.Әуезов, Ғ.Тоғжанов, Қ.Жұмалиев, Е.Ысмайылов, Б.Кенжебаев бастаған және осы ... ... ары ... ... ... кете ... ... толқын әдебиет зерттеушілері мен сыншылары да ұлтымызға теңдессіз мол мұра қалдырды. Қазір қолымызда қалған осынау баға жетпес құнды мұра ... ... ... ... ... жас ұрпаққа да таптырмас рухани азық екенін айтып жату артық. Демек, қазіргі қазақ көркем сыны тақыр жерден басталған жоқ, ... ... ... ... ... өз қайнарынан қуат алды.
Қазақтың ұлттық әдеби сыны мен ... ... ... ... ... қалыптасқан, өркен жайған құнарлы дәстүр 60-90 жылдар, керек болса бүгінгі тәуелсіз әдебиетіміз бен өнеріміз үшін де баға ... биік ... ... ... ... ... Осы ... аралығында осынау құнарға табан тіреген, содан нәр алған бірнеше буын қазақ сыншылары да өсіп жетілді, әдебиет айдынына шықты. 70-жылдардың ішінде ... ... ... елең ... осы ... келіп қосылған З.Серікқалиев, Т.Тоқбергенов, А.Сүлейменов, Ж.Әбдірәшев, С.Әшімбаев т.б. сын еңбектері әдебиетке соны леп алып келді. Осынау талантты, тегеурінді, ең бастысы ... ... ... ... мол ... ... ... сыншылары кәсіби сынның ауыр жүгін ауырсынбай арқалап, осы әдебиет сынын өз ... ... ... барлық жанрларын бірдей қамтып, өндіре жазып, жемісті еңбек етті.
Осыдан біраз уақыт бұрын баспасөз бетінде сыншылардың кітаптары сирек шығады, баспа ... ... ... деген сияқты пікірлер шаң беріп қалып жататын. Дәл осы ... ... бір ... дер ... Олай ... ... әсіресе, соңғы жылдары жалпы алғанда әдеби сын кітаптарының едәуір шығып жатқанын көрмеуге болмайды. Сол кітаптардың көпшілігінде қазақ әдебиетінің арғы ... ... ... ... ... ... жеке авторлар шығармашылығы, жан-жақты сөз болып келеді. Жалпы соңғы уақыттарда шығып жатқан кітаптарға қарап отырып, қазақ сынының ой, парасат деңгейін ... ... ... ... ...
Жалпы қазақ әдебиетінде жазушылар арасында сын, зерттеу ... ... ... осы ... көз ... сын ... ... жүрген қаламгерлер саусақпен санарлық.
Сыншыл ойымыздың таралып, тамырын кеңге салып өсуіне, оқушы жұртшылығының талғамвн тәрбиелеуде, әдебиетке деген талабын шыңдауда профессионал ... ... ... ... ... да өз ... үлес алмағы болғанын жоққа шығара алмаймыз. ... ... ... ... ... ... - әде - биетті сын садағына алу емес, онда өтіп жатқан үдерістерді зерделеу, сараптау, сол ... ... үде - ріс - ... ... Көркемдігі жоғары жаңа шығармалар туралы мүмкіндігінше пі - кір - - лер білдіріп ... Ең ... ... дү - ... сынап уақыт кетіргенше, сын жақсы үлгілерді сөз етуі керек.
Қысқасы, оқырманды қызықтыратын басты нәрсе - кітап мазмұны. Кітапта қорытылған ой - ... ... ... ... мол ... ... өз құнын жоғалтып алды. Мұның бiрнеше түйткiлдi себебі бар:
Бiрiншiден, кiтаптың саудадағы бағасы көтерiлдi, ал рухани ... ... ... құны ... ... ... ... өтiмдi болып, қазақ кiтабының құны түстi. Бiр кезде нарық заманының табалдырығынан аттап, капиталистiк қоғам талабына бейiмделе алмай, өзiмiз қалай ... ендi ... да сол ... ... ... ... ... елден келген өзге тiлдегi көздiң жауын алатын түрлi-түстi кiтаптардың көлеңкесiнде ... ... ... тұр. Оған ... кiнәлi емес, әрине. Оны шығаруды, сапалы, мазмұнды етуді, халыққа ... ... ... ... отырған қоғам айыпты.
Енді ішкі мазмұнды бір қалыпқа салып отыратын, кітаптың бары мен ... ... сын ... ... өтейік.
ӘДЕБИ СЫН - көркем шығармаларды талдап, баға ... ... ... ... ... процестегі алатын орнын анықтайтын әдебиеттану ғылымының негізгі бір саласы. Әдеби сынның негізгі ... ... ... ... ... ... ... баға беру. Әдеби сын сөз өнерінің бүгінгі таңдағы даму жолдарын анықтауға ат салысады. Әдеби шығармаларға пайымдаулар жасап, түйінді пікірлер ... ... - ... сынның объектісі. Сыншы - күрделі тұлға. Әдеби процесс ... ... ... ... сыншы осы сатылардың барлығында дерлік аса белсенді қызмет атқарады. Бірде оқырман атынан, енді бірде жазушылар атынан, енді бірде жазушылар атынан, одан ... ... ... ... да сөйлеп, әдеби процесті, қоғамдық пікірді ұйымдастырушы, әдебиетті ... ... оның жылт ... ... ... ... ... білім таратушы оқытушы, тәрбие беретін тәрбиеші функцияларын атқарады.
СЫННЫҢ ЖАНРЛАРЫ (қарасөзбен) ... ... ... ... портрет (өлең сөзбен) эпиграмма, пародия.
ӘДЕБИ ХАБАР сын жарларының ішіндегі де, көлемінен ... да, ... ... да, ең ... да. ... ... ... пікірлер ең алғаш рет хабар түрінде көрінді. ... - сын ... ... ең ... ... Шын ... әдеби сынның бастау алар бұлағы. Аннотацияның объектісі - бір ғана ... ... ... - ... не туралы екендігімен таныстыру.
РЕЦЕНЗИЯ - сын жанрларының ішінде ең көп ... ... кең ... Рецензия латын сөзі. Қазақша тексеру, қарастыру, бағалау, пікір білдіру дегенді білдіреді. Әдеби шығарманы сыни тұрғыдан талдап ... ... ... ... ... сынның жанры.
МАҚАЛА терминінің әдетте екі түрлі ұғымы бар. Бірінші, көбіне баспасөз бетінде жарияланған материалдардың жалпы аты ретінде ... жүр. ... ол ... да, ... да, ... ... да болуы мүмкін. Екінші, нақтылы баспасөз жанрының атауы. Газеттің хабар, аннотация, репортаж, очерк, ... ... ... бар десек, мақала да сол секілді осы қатардан белді орын алады. Мақала баспасөз ... ... ең көп ... және ... қамтып, тереңірек талдайтын мүмкіндігі молырағы. Мақаланың мақсаты - ... ... ... ... ... ... оқиғаларды талдап-бағалау, оның заңдылықтарын ашу, оқырмандарға түсіндіріп отыру.
МАҚАЛАНЫҢ ТҮРЛЕРІ теориялық немесе ғылыми мақала, проблемалық мақала, айтыс мақала.
ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ПОРТРЕТ ... ... ... орын алуы - оны ... ... ... ... ажыратып тұратын басты белгілерінің бірі. Ш.п. қалың оқырманға арналып жазылып, баспасөз бетінде жарияланатындықтан да көркем публицистика ... ... ... ... негізгі зерттеу объектісі әдеби өмір де, мақсаты соны шолып, пікір білдіру. Неігзі мәселе - ... ... ... даму ... ... көре ... ... даму бағыттарын айқындайтын әдеби фактілерді дұрыс айыра алуында.
ЭССЕ - көркем жанр. Солай бола тұра, оның ... ... ... ... әдебиеттің тарихында өзіндік орны бар үлкен қайраткерлер жайында естелік, не толғаныс түрінде жазылып, оған деген автордың ... ... ... ... ... талдаулардан гөрі автордың өзіндік әсерлері, шығармашылық тәжірибелеріне негізделген ойлары ... ... ... ... ... ... көркем әдеби стильде жазылады.
Әдебиет пен сын ... ... ... Сын алғашқы ақын жұрт алдында шығып, өз өлеңін оқығанда, немесе шебер әңгімеші ертегі, аңыз, мақал-мәтел айтқан шақта оның ... ... ... пікірі ретінде көрінді. Әдеби сын көркем әдебиеттің болашақ даму жолдарын көрсетіп отыратыны болғандықтан да оның пікірлерінде ... ... ... Әдеби сынның дәрежесі ең алдымен оның субъектісіне, яғни сыншыға байланысты. Сыншы - аса ... ... ... бір ғана көркем әдебиетті біліп, әдебиетші болу аз. Ол - әдебиеттану ғылымымен, одан қалды бүкіл ... ... ... жан - ... ... ... адам да. Енді сын жанрларына тоқталсақ: ӘДЕБИ ХАБАР-жаңа болған әдеби оқиғаны, жаңалықты оқырманға хабардар ету. Бұл шағын жанр ... де, ... ... ... берер мүмкіндігі мол. АННОТАЦИЯ-сын жанрларының ішіндегі ең шағын көлемдісі. Шын мәніндегі әдеби сынның ... алар ... ... ... ... ... ... беріп, кітаптың, мақаланың мазмұнын, саяси-идеологиялық бағытын, құндылығын түсіндіретін қысқаша сипаттама. РЕЦЕНЗИЯ-бұл ең көп қолданылатын, өрісі кең жанр. ... ... ... ... пікір білдіру дегенді білдіреді. Аннотацияда хабарлаушылық, үгітшілдік сипаты басым болып, бағалаушылық там-тұмдап қана белгі берсе, даму барысында бұл жанр ... ... баға беру оның ... қасиеттерінің біріне айналды. МАҚАЛА- дегенде, ол рецензия да, хабар да, шолу да, ... да ... ... Ал ... бұл ... ... Әдеби ой-пікірлерді кеңінен насихаттау үшін әдеби сын баспасөздің мақала ... ... ... ... ... ... ... жатқан маңызды құбылыстарды, оқиғаларды талдап-бағалау, оның заңдылықтарын ашу, оқырмандарға түсіндіріп отыру. Мақала теориялық, айтыс, ғұмырнамалық, ескертпе болып өз ... ... ... ПОРТРЕТ-жазушы туралы құжатты . ӘДЕБИ ШОЛУ-аннотация, рецензия, шығармашылық портрет, мақала сияқты сын жанрлары негізінен ... ... бір ғана ... не ... ... сол ... ғана сөз қозғайды. Негізгі зерттеу объектісі әдеби өмір, мақсаты соны шолып, пікір білдіру. ... ... ... ... бір ... ... ... хақында жүректі жарып шыққан пікірлерді оқырманға жеткізудің бір арнасы.(Сын әдебиет пайда болған кезден бері өмір сүріп келеді. ... ... ... ... ... екі ұлы мақсаты аталып көрсетіледі. Көпшіліктің талғамын қалыптастырып, көркем шығарманы түсінуге ... ... мен ... көрсету, оған жөн сілтеу, шеберлік шыңына нұсқау.
Сынның әлеуметтік және эстетикалық міндеттері. Сыншы ... ол ... ... ... ... ... қалыптасуының негізгі кезеңдері. Қазан революциясына дейінгі кезең - Сыни ... ояну және ... ... туу ... 1917 ... 1937 ... ... кезең - қазақ әдебиет сынының жанр ... ... және ... ... туу ... 1938 ... 1991 жылға дейінгі процесс - қазақ әдебиеттану ғылымының қалыптасуы, әдебиет сынының өркендеу кезеңі.
Жалпы, әр ... өз ... ... ... ... ешкімнің таласы болмас. Іргелі елдерде солай. Оларда уақыттан қалып қоймау үшін мерзімдік әдеби басылымдарда жарияланған шығармалар мен бір жыл ... ... ... ... ... ... сын жүйесі қалыптасқан. Бізде осындай жүйе қашан ... екен ... деп ... ... ... кез келген қа - ламгер үшін өзінің шығармасына сыни тұрғыда баға берілуі, тіпті ... күй - де ... да, ... екені анық. Сын тағдыры бүгінде орта буын, жас буын - ның ... көше ... Аға ... ... ... сырт ... Жаңа жазып бастаған жас сыншылар мен бай тәжірибелі аға сыншылардың сабақтастығы үзіліп тынған. Содан да жас сыншылардың сыны сұйықтау, ... ... ... жұрдай болып келеді. деген ойлы сөз бар. Пікірді айта беруге болады, ал көзқарасыңды ... ... ... ... ... ... шын - дап араласқан адамның теориялық жа - ғынан өте мықты дайындығы болуы, са - лыстырып отыру үшін, ұлттық әде - ... ... ... әдебиетті де терең бі - летін жан болуы керектігі күмән туғызбаса керек. Сыншы ... гөрі ... ... ... жа - ғынан да биік тұруы шарт. Сонда ғана оның сыны қаламгерге ой салып, әде - биет - тің ... ... ... - ... ... ... ықпал етеді.
Нағыз сын - авторды қаралау емес, үйрету бол - са ке - рек. Жалпы, бәрін ... ... ... өл - шеміне салуға тырысатынымыз жа - ман-ақ. деген қа - ғи - да бар. ... те, ... ... ... ... ... болмайтыны анық қой. Сыни тұрғыда сақа жазушыға бір бөлек, жас ... бір ... ... керек екенін ұмытпауға тиіспіз. Кәсіби қаламгер мен әуесқой қаламгерді бір қатарға қоюға болмайды. Кейде баспадан көр-жердің бәрі шығып ... таза әде - биет пен ... ... араласып кетті де - ген сөздерді естиміз. Ауылдық, аудан - дық деңгейдегі ... те өмір ... құ - қылы ... кім ... ... олар үл - кен ... түсе ... анық. Бақыт Кәрібаеваның жаңа ұрпақтың өнерін бағалау үшін жаңа сөз керек деп отырған қыжылы орынсыз емес. дей - ді ол. Бұл да ... ... Орыс ... ... қорытындыға ке - ліп жатыр. Кеңестік замандағы мық - тыларын ... ... ... тал - ... ... сыны бұрын - нан мықты елдің әдебиеті де мықты. Тур - генев депті. Бұл ... - ... ... ... - пе - ген ... бірақ... Бұл да - сынның, сын - шының құдіреті. Әдебиет зерттеушісі Айгүл Ісімақова - ның айтуынша, тәуелсіздік жыл - ... ... ... ... тың ... ... ... шығар - ма - ларды, келісті кітаптарды таратып талдау, әділ безбендеу үшін бұрынғы акаде - мия - лық ... сыни ... ... ол үшін ... ойлайтын жас сын - шы - лардың жаңа ... ... ... ... ... сөз ... мәселелерге өзек болатын баспаларға тоқтала кетейік. Елімізде қазір үш жүзге жуық ... бар ... Біз ... ... ... ... ... санаулысына назар аудара кеткенді жөн көрдік:
... ( ... ЖШС) -- ... ... алған жылдары іргесі қаланған көп салалы, ғылыми негізделген өндірістік мекемелердің бірі. ... ... ... ... -- ... ... ... түрлерін сапалы басып шығару.
Корпорация еліміз тәуелсіздік алысымен алғашқылардың бірі болып жаңа буын оқулықтары мен ... ... ... және ... ... қолға алған. Содан бергі жылдар ішінде баспасы ҚР Білім және мәдениет министрлігінің ұсынысымен ... ... мен ... және ... осы ... іске жұмылдырып, Республиканың жалпы білім беретін мектептеріне ұлттық дәстүрімізге сай жаңа үлгідегі оқулықтар шығарып келеді.
Бүгінгі күнде қазақ, ... ... және ... ... 1 - ... оқушыларына арналған барлық таралымы 50 млн. дана болатын 320-дан астам оқу-әдістемелік кешен (ОӘК) басып шығарды.
2004 жылдан бастап алғаш рет жоғары ... ... ... және орыс ... ... оқулықтар мен ОӘК жарық көруде. Сонымен бірге 12 жылдық білім беру жүйесі бойынша 1-5 байқау сыныптарының оқушыларына арналған ... мен ОӘК ... ... ... өзінің қалыптасу және даму жылдарында негізгі қызмет бағыттарын анықтап, оқулықтардан басқа іргелі энциклопедиялық, анықтамалық, ғылыми-көпшілік басылымдар, сондай-ақ ... ... ... білікті шығармашылық ұжым қалыптастырды. Жарық көрген басылымдардан энциклопедиясы, ... , ... ... Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығына ие болды. Бес томдық академиялық басылымы, ... ... ... ... ... ... кітапханасы сериясымен шығып жатқан туындылар кітап сүйер қауымға ... ... ... осы ... ... астам қазақтың классиктері мен қазіргі заманғы ақын-жазушыларының шығармалары жарық ... ... ең ... оқырмандар үшін көркем безендірілген ертегі кітаптар жарық көруде.
Еліміздің саяси өмірін қамтитын тақырыптарда бірқатар басылымдар шығарылды. ... ... ҚР ... 5 ... ... ... жинағы, Қазақстан қалалары мен облыстары туралы іргелі энциклопедиялық ... ... ... Танымал жазушы П.Коэльоның атты еңбегінің қазақ тілінде жарық көруі халықаралық ынтықмақтастың айқын көрінісі десек те болады.
корпорациясының негізгі өндірістік ... кең ... ... ... ... ... ... құралдармен жабдықталған полиграфиялық комбинат болып табылады. Корпорация қолжазбаны баспаға дайындау, басып шығару және дайын өнімді республиканың шалғай аудандарына жеткізуге дейінгі ... ... ... өзі ... ... ... жабдықталу дәрежесіне қарай корпорациясы Орта Азияда жетекші орын алады. Комбинат жылына 15 млн. дана ... және ... да ... ... ... ... Алматы 2008 баспасынан шыққан. Кітап қазақ, өзбек, қырғыз, түркімен, украин, әзербайжан, ... жане ... да ... өз ... дербес өмір сүру үшін күреске бүкіл ғұмырын сарп етіп, жиырма жыл бойы Еуропаның төрінде тәуелсіздік туын көтерген ... ... ... ... ... иесі ... ... қайраткерлік болмысы мен шығармашылығы мұрасын зерттеуге арналған. Саясаткерлерге, ғалымдар мен ... ... ...
* Ал келесі кітап , Тортай Сәдуақас. Алматы 2008 ... ... Бұл ... - ... ... ... ... өңірі мен Елорда өмірі туралы тарихи еңбек. Кітапта Ақмола аймағындағы алғашқы мектеп - медреселердің нақты ... ... ... ... қауымына арналған.
*
* Тіл саласы бойынша мынадай әдебиеттер келіп түсті.Тіл мәдениеті және стилистика. Қ. ... ... - 2008, ... ... Тіл ... стилистика бойынша құрастырылған бұл жинақта сөйлеу мәдениетіне ... ... тіл ... ... ... ... Оқу ... кәсіптік орта білім беретін мекемелер мен педагокикалық колледж оқытушыларына, мектеп мұғалімдеріне арналған.
*
* .А. ... ... - 2008, ... шыққан. Бұл кітапта орфографияны оқытудағы принциптер мен әдіс - тәсілдер, сауатты ... ... ... ... Оқытушылар мен мұғалімдерге арналған.
*
* , А. Темірешева, Астана - 2008, ... ... ... ... ... ... ... оқытушылары мен оқушыларына арналған. Оқулықтың ерекшелігі - оқушылардың теориялық тақырыптармен ... тіл ... ... ... ... ... ... жол ашатындығында.
*
* , Н. Егимұханова,Ә. Мұхсинова Ш. Мұхтарова, Н. ... Ғ. ... ... - 2008, ... ... ... қазіргі ағылшын тілінің фонетикалық құрылысы туралы толық түсінік беруге, ағылшын тілі фонетикасын практикалық менгертуге, ... ... ... ... ... Оқулық педагогикалық колледждердің мамандығы бойынша оқитын оқушыларға ... Ал ... ... әдебиет саласы бойынша атты кітапқа тоқталғым келеді. Дүкенбай Досжан. Астана - 2009, баспасынан шыққан. Жалпы оқырман ... ... ... ... ... ... - , Б. Бегімқұл, С. Төлегенов. Астана - 2008, ... ... ... жалпы және медициналық генетикалық мәселелер баяндалады. Медициналық колледж оқушыларына ... ... - ақ ... ... және ... студенттері пайдалана алады.
* Қазіргі таңда уақыт зымырап өтуде, көптеген өзгерістер, жаңа технологиялар ... ... жаңа ... ... болу үшін ... ... кітаптар оқу қажет. М.Жұмабаев атындағы Ақмола облыстық әмбебап ... ... оқу залы ... ... әр ... жаңа әдебиеттермен қамтылып, қорымыз толықтырылып отырады.
* Қазіргі таңда биология ғылымы көптеген салаларға бөлінеді, соның ішінде жас салалардың бірі - ... ... ... ... ... ... молекулалық биология жөнінде әдебиеттер өте аз. Әсіресе мемлекеттік тілде оқулықтар жоқтың қасы деуге болады. Сондықтан, бұл ұсынылып отырған ... дер ... ... деп ... болады.
* Стамбеков С.Ж., Петухов В.Л. Молекулалық биолигия: Оқулық/ҚР Білім және ғылым министрлігі. Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті.- ... ... МУ, ... ... ... ... клетканың, тұқым қуу молекулаларының (ДНҚ, РНҚ) молекулалық құрылымы, құрылысы, ... - ақ ... ... белок синтезінің осы күнгі зерттеулерге сай молекулалық ... ... ... 11 ... ... ... ... суреттер, оншақты кестелер берілген. Аталған оқулық молекулалық биологияның университетте өтетін бағдарламасының мөлшеріне сәйкес жазылған. Сондай - ақ ... ... ... және ... ... арналған әдебиеттер тізімі келтірілген.
* Қазіргі уақытта медицина саласы даму үстінде, ... ... ... ... жас мамандармен толықтырылуда. Жас қызметкерлердің білімдерін арттыру мақсатында оларға ... ... ... Орта ... ... үшін ... жұмысында гигиеналық сауаттылық айрықша маңызды, өйткені олардың күнделікті жұмысы, аурудың пайда болуын анықтауға, дәрігерге дейінгі көмекті ... ... және ... алау ... ... ... ... береді. Осы сала бойынша біздің бөлімге оқулықтар келіп түсті.
*
* Торгаутов Б.К., ... М.Ш. ... ... ... ... 2009.- 428 бет. ... ... адамдардың жеке бас гигиенасын сақтау, әр топ адамдарының тамақтану ерекшеліктері, жүйелі тамақтану, тамақтану тәртібі, өндірістік ... және оның ... алу ... бойынша материалдар тереңдетіліп берілген. Оқулықтың соңында бағдарламаға сай тесілер жинағы және қолданылған сөздердің аудармалары берілген.
* ... ... ... ... ішкі ауруларға көптеген көңіл бөлінуде. Бірақ осы күнге дейін медицина ғылымының негізгі пәнінің бірі - ішкі аурулардан оқулықтар аз ... Бұл сала ... ... ... екі ... оқулық келіп түсті.
*
*
* Қалимұрзина Б.С. Ішкі аурулар: Оқулық, І - том, ІІ - том - ... ... - ... ... ... ішкі ... синдромдарға топтастырылуы, диагностикасы, дифференциалдық диагностикасы және медицинаның соңғы жаңалықтары ... оқу ... сай ... Бұл ... өз ... ... қатар қазақ тілінде оқып жатқан түркі тілдес жастар да қолдана алады.
* Сондай - ақ оқу залы ... ... ... ... жиі ... ... Археология тарих саласының бір бөлімі болып табылады, оның тарих ғылымында алатын орны өте зор. Оның ... ... және даму ... ...
*
*
*
* ... Ж.С. ... (оқу - әдістемелік кешен). - Алматы. - 2006. right0
* Пән ... ... ... ... - білумен қатар, оларды зерттеу әдіс - ... ... Көне ... ... ... ... Осы жалпы курстың мақсатына дүниежүзіндегі аса маңызды, ғылыми тұрғыдан ерекше ... ... ... ... ... ... ... соңында бағдарламаға сай тесілер жинағы және әдебиеттер тізімі берілген.
* Біздің республикамыздың әр азаматы салық төлеп ... ... ... ... ... есебінің пайда болуы отандық экономиканы реформалау кезеңімен байланысты.
*
*
* ... Б.Б. ... ... Оқу ... - ... , 2008. - 240 ... left0Оқу құралының негізіне ҚР заң актілері, бухгалтерлік есептегі, салық ... және ... ... ... жұмыстар алынған. Оқу құралындағы салық есебінің барлық бөлімінде сәйкесті объектілердің ... ... ... ... Осы ... оқытудың мақсаты - студенттерге салық есебін ендіру тәртібі туралы білім беру, әр түрлі қаржылық - ... ... ... мен ... бойынша практикалық білім алуларына мүмкіндік берумен қорытындыланады.
* Әрбір мекемеде, жоғары және арнаулы орта білім ... оқу ... ... - ... ... ... ... қарым - қатынаста жиі қолданылатын іс қағаздарын, іскери хат түрлерін жүргізуге үйрету курстары мақсатты және сапалы өткізуді талап ... Бұл ... ... ... келіп түскен оқулық көмектеседі.
*
* Хазимова Ә.Ж. Іс ... ... ... жүргізу: Оқу құралы. - Алматы: ЖШС, 2004, - 120 бет.
* right0Оқулықта іс қағаздарын жүргізуде жиі кездесетін ... ... ... ... іріктеліп алынған. Бұл сабақтастық мемлекеттік тілде іс ... ... ... ... ... ... ... Оқу құралы өзге тілді оқу топтарына арналады. Оқу материалы тыңдалым, сөйлесім, оқылым, жазылым әрекеттерінің мақсаты ұласпалы түрде бірінен - бірі ... ... ... Бұл - іс ... ... жетік әрі жеңіл түрде меңгеруге ықпал етеді. Оқулықтың соңында бағдарламаға сай тестілер жинағы және ... ... ... Қазақтың қолөнері көне тарихымызбен қатар келе жатқан бай қазына. Қазақ қолөнері өзінің барлық ... ... ... ... ... ... мен бейнеленіп ерекше орын алады. Қазіргі таңда күні бүгінге дейін өзінің ата кәсібі ... ... ... ... ... ... ... жаңғырту үстінде. Ата - баба өнерлерінің қай түрі ... ... ... көздің қарашығындай аялап сақтай білген халық.
*
* Жұмахан К. Қолөнер материалын ... ... ... теориялық негіздері: Оқу құралы. - Алматы, 2007. - 116 бет.
* left0Бұл оқулықта қазақ ... ... ... ... ... мен тәрбие берудегі мәні, олардың ерекшелік сипаттары мен дайындалу технологиясы туралы материалдар қамтылған. Қазақ қолөнеріне студенттерді баулып ... ... ... ... қазақ қолөнерінің түрлеріне сипаттама беріп, ұлттық ... ... ... үйренудің жолдары туралы мәселесіне айрықша назар аударылған. Аталған көмекші нұсқау құралы педагогика мамандарын даярлайтын жоғары оқу орындары мен ... ... ... ... ... ... қызықтыруға, яғни олардың білуге деген ынтасын арттыруға айрықша көңіл бөлінеді. ... жас ... ... туған тіліне, ана тіліне үйрету керек. Ол үшін оқушыны ... ... ... ... ... ... оған ... келіп түскен оқулық көмектеседі.
*
* Әуелбаев Ш. Бастауыш ... ... ... ... ... - ... ... 1987 - 206 бет. right0
* Методикалық құралда ... ... алға ... міндеттерге орай бастауыш кластарда қазақ тілі мен ана тілі ... ... ... ... ... ... ... мұнда методикалық соңғы жаңалықтар, бастауыш мектепте қазақ тілі мен ана тілін оқытудың ... ... ... Оқулықта қазақ тілін оқытудың негізгі әдістері берілген. Методикалық құрал бастауыш класс мұғалімдеріне арналған.
* Елтануды жеке ғылым саласы ретінде көрсететін нақты ... ... әлі ... жазылмаған тек, елтану туристік бизнес үшін жоғарғы ... ... ... ... ... ... бір ... ретінде қарастырылады.
*
*
*
* (оқу - әдістемелік кешен): ... С.Қ. ... Д.К. ... ... 2006.
* ... және ... ... негізгі мақсаты - туризмді дамыту мен ұйымдастырудың кешенді ... ... Оның ... ... бір елдің табиғатын, халқы, тарихы мен мәдениетін, саясатының ерекшеліктерін, шаруашылығын және қоршаған орта жағдайында туризмді дамытуға және ұйымдастыруға арналған жағдайлардың ... ... ... бөлім психология саласындағы оқулықтармен әрдайым толықтырылып отырады. Қазіргі ... ... ... ... кәсіпкер немесе іскерлікпен айналысып жүрген әрбір адам болсын, ... ... ... ... ... - ... ... Ал ортақ мақсатқа жетуде іскерлікпен қатар мәдениеттілік шын мәнінде ауадай қажет.
*
* Ұ. Қадірбекұлы. Іскерлік ... ... - ... 2009. - 228 бет.right0
* Ұсынылып отырған оқу құралы - қазақ тілінде алғаш ... ... ... ... ... ... қарым - қатынасы және іскерлік мәдениетін қалыптастыру саласындағы алғашқы кітаптардың ... Бұл оқу ... ... - ... білім алушы болашақ мамандардың іскерлік қатынаста жетіле түсуіне, жалпы іскерлік мәдениетін меңгеруіне көмектеседі.
* Қазіргі кезде психология ғылымының ең ... ... келе ... саласы педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы болып табылады. Осы сала бойынша біздің бөлімге де оқулық келіп түсті.
*
*
*
* ... ... Қ. ... Д. ... Р. ... А. ...
* left0Бұл оқулық студенттерді ғылымның пәнімен және ... ... ... жас ... ... психологиялық ерекшеліктерімен, оқыту және тәрбиелеу психологиясымен, сондай - ақ ... ... де ... ... ... психикалық дамуы мен оқыту арасындағы өзара байланыс көрсетілген. Құрал педагогикалық және жас ... ... ... ... программасына лайықтанып жазылып, педагогика институттарына арналған.
* Біздің кітапханаға келіп түскен жаңа әдебиеттерден оқырмандар өздеріне ... ... ... ала ...
*
*
*
*
* ... ... Ақмола облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы методикалық орталық болып табылады. Біздің ... ... ... ... ... болып табылады. Біздің кітапханамызға оларға қажетті қызықты жаңа кітаптар келіп түсті.
* Педагогика ғылымының бүгінгі таңда ... орны ... ... ... сай ... ... үшін педагогикалық білімдермен қаруландыру қажет, ол үшін бізге келіп түскен кітап көмек болады.
*
* Байжанов З.Т. Жалпы ... Оқу ... - ... ... үйі, ... - 168 бет.
* Бұл оқу құралы ... оқу ... ... ... талаптарына сәйкес құрастырылған. Жалпы педагогика пәні бағдарламасына қатысты тақырыптар бойынша теориялық материалдар қамтылған және студенттердің өз білімдерін пысықтауға мүмкіндік ... ... ... берілген.
* Педагогика - тәрбие жөніндегі ғылым болып табылады. , - деп Әл - ... ... адам ... ... ... үшін ... керек, осыған көмек ретінде осы кітап шықты.
*
*
*
* ... С.Б., ... Ш.Б., ... Қ.С. ... ... негіздері және тәрбие теориясы. Оқу құралы. - Алматы: Заң ... 2008. - 124 ... Оқу ... ... ... және бөлімдеріне байланысты Мемлекеттік стандартқа және оқу ... ... аса ... ... 50 сұраққа жауап түрінде дайындалды. Кітап емтиханға немесе ... ... және ... ... ... ... береді, сонымен қатар уақытыңызды үнемдеуге көмектеседі.
* Әлемнің әр түпкірінен алынған асыл маржан секілді құндылықтарды мінсіз етіп жеткізу мүмкін емес. ... ... аса ... ... ... ... зерделеу үшін сіздерге біздің бөлімге келіп түскен кітап көмектеседі.
*
*
* Әлемдік педагогикалық ой - ... 10 ... 1 - том: ... ... / Жетекшісі right0Ә.Н. Көшербаева. - Алматы: ... үйі, 2008. - 400 бет.
* Он ... ... ... томы көне ... ... - ... ой - пікірлердің дамуына арналған. Томның ерекшелігі - ... ... ... ... ... ... шығармалардың енгізілунде. Кітап ғалымдар мен ізденушілерге, мұғалімдерге, сондай - ақ жалпы оқырман қауымға арналған.
* Халық ... ме ... ... - ... жан - ... ... және зертейтін ілім болып табылады. Бұл кітаптың басты мақсаты сол, ... ... пәні ... ғылыми негіздеріне тән сипаттарды жан - жақты жетілдіруді қарастырады.
*
* Ғаббасleft0ов С. Педагогика мен психология негіздері. Оқу ... - ... ... үйі, 2008. - 448 ... Бұл ... он ... ... Осы тараулардың әрқайсысында бұрын соңды адам тәрбиесінде айтылмаған жаңа көзқарастар бар. Бұл еңбектің әмбебаптық сипаты, тіпті оқырманның мектеп оқушысынан бастап, ... мен ата - ... және ... мен ... да ... алатын кеңдігімен ерекшеленеді.Келесі ұсынылып отырған оқу құралы сіздерді мектепке дейінгі педагогика пәнінің мақсат - ... ... ... - ... ... мен ... ... оқып үйренуге көмектеседі.
*
*
*
* ... Ф.Н. ... ... ... Оқу ... - ... ... 2008. - 336 бет.
* right0Оқу ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу мен оқытудың көкейкесті мәселелері жан - ... ... ... ... әдіс - ... ... ... институттарының мектепке дейінгі тәрбие факультеттері студенттеріне, педколледж оқушылары мен оқытушыларына, ... - ақ, ... ... ... ... ата - ... қауымына арналған.
* Қазіргі заманда білікті азамат, білімді маманнан шет тілін меңгеруді талап етеді. Сол үшін де біздің бөлімге ағылшын ... ... мен ... ... ... ... ... тигізетін оқу құралы келіп түсті.
*
*
*
* ... А.Х., ... Р.Қ. ... ... Оқу құралы. - Астана: Фолиант, 2008. - 168 бет.
* ... әр ... ... ... ... ... ... және жаттығулар, тестілер және бақылау сұрақтары берілген. Оқу құралы пәнді терең меңгеруге, сондай - ақ ... ... ... және ... мақсаттарын айқын шешуге бағытталған. Практикалық грамматика оқу құралы колледждер мен институттардың шетел тілі мамандығы ... ... ... ... ... ... үш тұғырлы тіл саясатына орай, ағылшын тілінің де қолданыс аясы кеңейе түспек. Кез келген тіл күрделі дыбыстық жүйеден тұрады. бізге ... ... ... ... ағылшын тілінің фонетикалық құрылымы беріледі.
*
*
* Ешмұханова Н.Б., Мұхсинова Ә.Н., Мұхтарова Ш.Е., Спашева Н.Ғ., Тәжен Ғ.К. ... ... ... - Астана: Фолиант, 2008. - 312 бет.
* right0Оқулық қазіргі ағылшын ... ... ... ... ... ... беруге, ағылшын тілі фонетикасын практикалық меңгеруге, айту, сөйлеу дағдыларын қалыптастыруға бағытталған. Оқулық педагогикалық колледждердің мамандығы ... ... ... ... ... және жас ... психологиясы - педагогика институттарындағы психологиялық - педагогикалық ... оқу ... аса ... бірі ... табылады. Педагогикалық психология оқушыларға жеке - дара қатынас жасауға байланысты мәселелерді де зерттейді.
*
*
*
* ... және жас ... ... ... - баспасы. Аудармашылар: Қ. Қойбағаров, Д. Мадеев, Р. Шаймерденов, А. Файзоллаев.
* Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясының ... ... ... ... ... бұл ... ... ғылымның пәнімен және әдістерімен, мектепке дейінг, жас өспірім шақтардағы балалардың психологиялық ерекшеліктерімен ... және ... ... ... - ақ ... психологиясымен таныстырады. Кітапта баланың психикалық дамуы мен оқыту арасындағы өзара байланысы көрсетілген.
* Біздің кітапханаға келіп түскен жаңа ... ... ... өздеріңе қажетті мағлұмат алуларыңа болады.
*
*
*
*
*
* Кітапханамыздың ... ... ... ... қоры 2010 жылы ... ... салалары бойынша көптеген мерзімді басылымдар кітапхана оқырмандарына арналған атты тұрақты айдармен тұрған ... ... ... күннен күнге толықтырылып, жаңаруда.
* right0Еңбек оқушылардың ең бірінші өмірлік қажетіне айналу үшін еңбек ету талабын қалыптастырудың маңызы зор. Бұл ... шешу - ... ... ... ... тығыз байланысты. Еңбекке шығармашылық тұрғысынан қарау ғана еңбекті тек жасау мен материалдық игілік алудың құралынан, рухани және ең ... ... ... ... ... ... алады. Осыған байланысты қазіргі таңдағы мекетптерде өткізілетін технология пәніне арналған атты ай сайын ... ... ... ... ... ...
* Бұл журнал негізінен баспа бетінде 2003 жылдың қаңтар айынан қазақ және орыс тілдерінде жарық көруде. Бас редакторы Ф.Б.Әбиева. ... ... ... мен қазақтың көне салт-дәстүріндегі қол өнері ұштасып, жас ұрпақ санасына тек тарих ретінде қалып қана қоймай, оны қазіргі кездегі өмірімізге сай ... ... ... ... сабақ түрінде жеткізіледі.
* Ауылшаleft0руашылығына байланысты жаңалықтар мен ... ... ... ... ... ... әрі маңызды мағлұматтарды атты ауылшаруашылық журналынан ала аласыздар. Журнал 2009 ... ... ... ... ... ... ... Н.Утеуов. Сондай-ақ, журналдың арнайы тілшілері ауылшаруашылық өнімдеріне халық ... ... ... ... ... ... өнім ... анықтап оқырмандар назарына ұсынады. Журнал қазақ және орыс тілдерінде.
* Еліміздің бүгіні мен кешегі күні тарих беттерінде мәңгі сақталатыны анық. right0 атты ... ... және ... ... да жаңа ... қатарында. 2003 жылдың шілде айынан бастап, ай сайын шығатын журнал өз оқырмандарын тақырыптық айдарларда жарияланатын көптеген қосымша кесте, тест сұрақтарымен, ... және ... ... ... Бас редакторы тамара Әзімханова.
* left0Қоғамдық өмірдің өзекті мәселелерін саралап зерттеуге ... және ... оқу ... мен ғылыми-зерттеу мекемелерінде қызмет жасап, ғылымды дамытуға өзіндік үлестерін қосып жүрген, әлемдік деңгейдегі мақалаларының үздік үлгілерін жариялап, шет елдерге ... ... атты ... ... ... 2009 ... бастап жарыққа шығуда. Журналдағы материалдар қазақ, орыс, ағылшын, ... ... ... ... ... ... және ТМД халықтары тілдерінде жарияланады. Бас редакторы - з.ғ.д., профессор, ҚР ... ... ... ...
2.2. КІТАПТЫҢ ТІЛДІК-СТИЛЬДІК ТАБИҒАТЫ
Жалпыхалықтық тіл негізгі қатынас құрал ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір жүйелілікке, нормаға салатын әдеби тіл. Қоғамда қарым-қатынастын түрлері әр ... ... ... тіл де ... ... ... тілді жүйелі түрде пайдалану үшін белгілі бір тәртіп болу қажет. Тілдік белгілердің дұрыс қолданылуын зерттейтін ғылым ... ... деп ... ... күнделікті қарым-қатынас кезінде стильдердің әр түрін қолданады. Әдеби тілде стильдерді былайша жіктеушілік бар:
* ... іс ... ... стилі
* Публицистикалық стиль
* Ғылыми-көпшілік әдебиет стилі
* ... ... ...
* ... сөйлеу тілінің стилі.
Ғылыми-көпшілік әдебиет стилі қоғамда кейіннен пайдаланыла бастады. Бұл стильдің пайда болуы ғылым мен ... ... ... ... Ғылыми-көпшілік әдебиет стилінде қолданылу үшін салалық кәсіби ғылым ... ... ... ... халықтық қолданымға түсуі керек. Жалпы халықтық қолданымға түскен кезде олардың тар салалық кәсіби тілдегі мағынасы өзгеріске ұшырайды. ... ... ... де ... ұшырайды. Енді терминологиялық бірлік ұлттық әдеби тілдің синтаксистік ережелеріне бағындырылады. Енді бұл терминологиялық бірлік тар ... ... ... ... болудан қалады. Бірақ, өзінің бұрынғы мағынасында сол салада қолданыла беретіні де түсінікті. Алайда, ендігі жерде бұл екеуінің ... ... ... ... ... тілі ... кейінгі кезеңдерде жүргізілген зерттеулердің негізінде қалыптасқан жаңаша көзқарасты қолдайтын ғалымдар оны жеке функционалдық тіл ретінде қабылдағанды жөн ... [3, ... ... ... ... маманы А.В.Суперанская өзінің атты зерттеуінде осы мәселені жан-жақты талдайды [4]. Осы ... ... мен ... біздің жұмысымыздың нысанына да тікелей қатысты. Олар зерттеу барысында толық қолдау ... Атап ... ... ... лексика әдеби тілдің құрамына кіреді деген пікірдің ... ... көз ... үшін ... қарама-қарсылықты салыстырма жасайды.
Бірінші қарама-қарсылық: . Жалпы лексика сөздің жалпылама қолданымда болуын білдіреді. Яғни, бұл сөздің жалпылама ... ... ... оның ... түсіндіріп жатпай-ақ барлық мәнмәтіндерге қосуға мүмкіндік беретін ұғынылымының болуын білдіреді. Ал арнаулы лексика ... ... ... ... оның ... түсіндіру қажет болады. Себебі, сыртқы формасы жағынан жалпы лексикалық бірлікпен бірдей тұлғада болғанмен, арнаулы ғылыми ... ол ... ... ... ... су, ... мүлік жалпы лексикада күнделікті қолданымдағы сұйықтықты, айналу процесін, заттың жалпы атауын білдіретін болса, олардың арнайлы салалық лексикадағы мағынасы ... ... үшін су - , ... үшін айналыс - [5, 12], заңгерлер үшін ... - . ... ... жалпылама қолданымдағы мағынасы - белгілі бір қашықтықта сөйлесуге ... ... ... тілде ол: 1) электрлік тербелістерді дыбыстық тербелістерге айналдыратын құрал; 2) дыбысты қашықтыққа беру үшін ... ... ... ... ... мысалдардан арнаулы мағынаның кейде жалпы мағынадан айтарлықтай алыстап кететіні байқалады.
Екінші қарама-қарсылық: . Арнайы мақсатта қолданылатын тілде терминологиялық жүйелер мен ... ... ... ... ... ... мен стандарттар түзіледі. Жанрдың ерекшелігі арнайы мақсатта қолданылатын тілге ерекше шектеулер ... ... ... стандарттардағы дефиницияларда үтір болмайды. Бұл әдеби мәтіндерге жат ... ... ... ... тілдегі сөздердің әрқайсысы бір-бір ұғымға байлаулы болғандықтан, тақырыптық өрісте қатаң тәртіппен бөлініп, әрқайсысы өз ... ғана ... ... ... жол жоқ. ... ... әдеби тілдегі шөміш не ожау емес. Арнаулы ... ... ... ... ... ... ... атауының ауыстырылып отырғанын, оған сай келетін жаңа термин ретінде қолданылып отырғанын немесе бұл ұғымның тұтас еместігін, оның одан әрі ... ... ... ... ... қолданылатын тіл - жұтаң тіл. Оған метафоралардың, стилистикалық синонимдердің, ... ... ... ... жоқ. ... жаңа ... атау процесінде жалпы лексикадағы образды сөздер де қолданылады.
Үшінші қарама-қарсылық: . Термин әдеби мәтін тілінде өзінің арнаулы терминологиялық мағынасында қолданыла ... ... егер ... сондай мақсатты көздеп қолданбаса. Ал арнайы мақсатта қолданылатын тілде бейтермин сөздердің ұшырасуы - әдеттегі құбылыс. Олар коммуникативтік қызмет атқарады. Қандай ... ... ... да, ұғымдардың кеңістік пен уақыттағы қатынастарын көрсетуге арналатындықтан, құрамына жалпы лексикадағы көп мағыналы сөздерді алмай ... ... ... ... кәсіби мәтінде кең мағыналы көмекші сөздердің өзіне тән жиынтығы болады. Олардың саны шектеулі, мағынасы арнаулы мақсатқа бағдарланған болады. Мысалы, ... дем ... ... ... жатыр, организмдегі темірді қалпына келтіру. Ғылыми еңбектердің тілі - іскери қарым-қатынаста ... ... болу үшін ... бір ... нормаланған тіл. Алайда, ғылыми еңбектердің тілі кәсіби қарапайым сөздер мен ... ... ... ... Ал ... тіл ... жергілікті диалектілерден, кәсіби социолектілерден айқын ажыратылады. Әдеби тілде әдетте жергілікті сөздердің жалпылама қабылданған ... ... Ал ... түсіну үшін, оларды мағынасы ішінара сәйкес келетін лексикалық баламалармен ауыстыру жеткіліксіз. Тиісті білім саласындағы ұғымдар жүйесін меңгеру қажет.
Төртінші қарама-қарсылық: . ... ... ... тіл мәдениеті саласында жұмыс жасайтын мамандар айналысады. Терминологиялық ... құру ... ... - ... Сөзқолданымды реттеу кезінде дұрыс және бұрыс қолданым мысалдары жинақталып, нормадан ауытқу жағдайлары анықталады. Ақпарат көзінің, нақты шығармалардың беделі ескеріле отырып, ... ... ... ... ... құру ісінде нақты ғылым саласындағы терминделетін ұғымдар айқындалып, олардың арасындағы тек-түрлік ... ... ... белгіленеді. Ұғымдарды білдіретін сөздердің лексикалық мүмкіндіктері ескеріліп, ұғымдық байланыстары мен ... ... мол ... ... Сөзқолданымды реттеу де, терминологиялық жүйелерді құру да сөздердің ... ... ... ... саналы түрде бағытталған процестер. Алайда, олар бір-бірінен принциптік тұрғыда өзгеше негіздерде ... ... ... әдеби тілдің нормасын, оның даму бағыттарын ескере отырып ... ... ... ... терминологиялық жүйелерді құру ісін логика және тіл мамандарын қатыстыра отырып жүзеге асырады.
Бесінші қарама-қарсылық: . ... ... ... ... ... ... сай жүзеге асырылады. Мысалы логика мамандары өз еңбектерінде термин деп дәл дефинициясы бар ... ... ... ... - дәл сол сөз, бірақ дефинициясы жоқ сөз. Ғылым мен техниканың арнаулы метатілдерінде терминдер мен ... ... ... ... ... Ол ... ... ретінде ғылыми ұғым атауы, ал номен ретінде ғылыми таным процесіне қатысы бар заттардың атаулары ... ... ... ... ... жоқ. Бір сөз ... бір ... термин болса, екіншісінде - номен болуы мүмкін. Осыған байланысты олардың ... да, ... ... да ... Ал ... ... құрамына қайта өткен кезде арнаулы сөздердің бейтерминденуі орын алады. Дәл дефинициялары жойылады. Салыстыру үшін инфаркт, валидол, пенициллин ... ... ... ... теоретикалық физикадағы мағыналары мен жалпы лексикадағы мәндерін алып қарастыруға болады.
Сонымен, терминологиялық лексиканы әдеби тіл лексикасына ... ... ... болды. Терминологиялық жүйелердің әдеби тілге қатысты автономдылығы білінді. Қорыта келгенде, терминологияның ... ... ... ... ... мақсатта қолданылатын тіл мәтіндерінде ұшырасатыны белгілі болды. Терминдер - жеке-жеке түрлі сөздер емес. Олар өздері ... ... ... байланысты. Формасы жағынан бірдей сөз, әртүрлі терминологиялық жүйелерге ену арқылы түрлі мағынадағы дәл сол бір сөз ... ... Олар - екі ... ... ... шығу тегі жағынан және терминологиялық қолданымы жағынан байланысты омонимдер болып шығады.
Осылайша, ... бес ... ... ... ... ... тілінің әдеби тілдің құрамына кірмейтіндігін, екеуінің де ... ... ... ... ... дәлелдейді. Сонымен, термин өзінің сыртқы формасы жағынан сөз түрінде болғанымен, ... ... ... ... сөз ... ... ... жақтан жалпы лексикалық сөзден ерекшеленеді. Шындығында, терминология ... тіл ... ... ... ... ... ... саласының өзіне тән терминологиялық жүйесі мен ерекше терминдері бар. Ол терминдердің мағыналары сол ғылым саласында ғана актуалданады. Демек, ғылыми ... ... ... ... ... ... өзі ... нәрсе. Сонымен бірге, ғылым мен техниканың жекелеген ... ... ... аталатындығы, ал сөздердің лексикалық бірліктер екендігі де аян. Олай болса, терминологиялық бірліктерді тілден тыс жасанды таңбалар жүйесіне жатқызу да жөн ... ... ... ... ... ... құрамына енеді және оның басым бөлігін құрайды. Асылы, ұлттық тіл ... ... ... ... яғни ... ... жүйелерден құралатын үлкен жүйе ретінде қарастыруға болады. Сонымен қатар, терминология мамандары тілдегі бүкіл сөздік құрамды жалпылама қолданыстағы лексика мен арнаулы ... ... ... ... жөн санайды. Салалық кәсіби тіл құрамындағы арнаулы ... ... ... жағы тек сол ... ... ... ғана ... болмақ.
Жоғарыда келтірілген деректер мен пікірлерді тұжырымдасақ, ғылыми тіл өзінің кең мағынасында - ... ... ... тілі ... тар ... - ... ғылым тілі. Ғылыми стиль - қалың оқырманға арналып әдеби тілге көшірілген ғылыми-көпшілік ... ... ... ... ... ... жазылған мәтінді ғылыми стильде жазылған деп санауға болмайды. Себебі, мыңдаған ғылым салалары бар, олардың өз ғылыми тілдері бар. Осылардың бәрі де ... ... ... ... ... ... ... тілдік-стилдік табиғатына бағынады.
2.3. КІТАПТЫҢ ПУНКТУАЦИЯЛЫҚ САУАТЫ
Оқырман назарына ұсынылатын кітапта бірден байқалатын нәрсе - мәтіннің тазалығы, емленің ... және ... ... ... ... және ... жұмыс ұқыпты орындалуын қатты қадағалаймыз. Содан соң сөздер мен сөйлемдердің тартымдылығы, бұл мазмұнына кеп саяды. Сатылы түрде осы ... ... ... ... ... толымды не толымсыз кітап екенін дәлелдейді.
Тыныс белгілері айтайын деген ойды нақтылы, дәл түсінікті етіп жеткізу үшін, ... ... ... ... ... айқын білдіру үшін қолданылады. Бұл - тыныс белгілерінің басты қасиеті. ... ... ... тіркесі мен сөйлемдерді айтқанда, немесе оқығанда тілде байқалатын кідірісті де, ... ... ... ... да ... Бұл - ... белгілерінің қосымша қасиеті. Жазба тілде болсын, сондай-ақ ауызекі тілде болсын ... ... ... ... ... үлкен мәні бар. Тыныс белгілері мүлде қойылмаған, немесе дұрыс қойылмаған мәтінді сөйлемді түсінікті етіп оқу да, мағынасын ... білу де ... ... ... ... қойылмайтын сөйлемдерде ой күңгірттеніп, екі ұшты болып, тіпті сөйлем құрамындағы сөздер синтаксистік қызметі жағынан (бастауыш, баяндауыш, анықтауыш т. б.) өзгеріске ... ... Бұл ... - сол Есіл ... ... ауылының жиені, Жүсіп баласы Қожаш (С.Көбеев)
Бұл сөйлемде есімше тұлғалы келген соң сызықша қойылмаса, келген сөзі бастауыш қызметін емес өзге мүше ... ... ... еді де, нәтижесінде сөйлемде берілетін ойға нұқсан келер еді. Тыныс белгілерді қою үшін үш ... ... ... ... ... ... ...
* сөйлемнің мағынасы
* сөйлемнің интонациясы
Сөйлемнің синтаксистік ерекшелігіне орай
Тыныс белгісінің сөйлемнің құрылысына, түріне, жасалу ... орай ... ... ... ... ... қойылу деп аталады.
Құрамына қарай сөйлем, негізінен, екіге бөлінеді: жай сөйлем, құрмалас ... ... өзі ... түрге бөлініп, алуан түрлі жолдармен жасалады. Міне, осымен байланысты сөйлемнің ерекшеліктеріне орай, ... ... ... әр ... ... ... ... Мәселен, хабарлы сөйлемнен соң нүкте қойылады, сондай-ақ, сұраулы сөйлемнен соң сұрау белгісі, лепті сөйлемнен соң леп ... ... ... ... ... ... ... сөздер деп аталатын қаратпа, қыстырма сөздер - ... ... ... өзге мүшелерден тиісті тыныс белгілері арқылы ажыратылады. Сондай-ақ, жалпылауыш сөз сөйлемнің ... ... ... ... ... ... соң қос ... қойылады да, ал керісінше келетін болса, жалпылауыш сөздің алдынан сызықша қойылады.
Сөйлемнің мағынасына орай
Тыныс белгісінің дұрыс қойылуы сөйлемдегі кейбір сөздердің ... ... ... ... ... ... ... Мен оның сөзінен байқаймын деген сөйлемді Мәлғұн шалдың сөздері, байқаймын, Пугачевті ойландырған сияқты (А.С.Пушкин) деген сөйлеммен салыстыратын болсақ, мұндағы ... сөзі екі ... ... жұмсалған. Бірінші сөйлемдегі байқаймын сөзі аңғарамын, білемін деген мағынада жұмсалып, белгілі бір [[сөйлем мүшес]і ... тұр ... ... да оған ... ... тән сұрақ қойылады. Ал екінші сөйлемдегі байқаймын сөзінде ондай қасиет жоқ. Бұл - меніңше, байқауымша, ... ... ... ... тұр. ... орай қыстырма сөз сөйлем ортасында келгендіктен, оның екі жағынан бірдей үтір қойылады. Сондай-ақ көп нүкте, ... ... ... леп белгілері сөйлемнің мағынасына негізделініп қойылады.
Сөйлемнің интонациясына ... ... ... қою ... ... ... Мәселен, хабарлай айтылған сөйлемнен соң кідіріс болады да, соған орай нүкте қойылады. Құрмалас сөйлемдерді оқығанда, құрмалас құрамындағы әрбір жай ... соң, ... ... ... ... сұлуларынан соң кідіріс болып, олар үтір белгісімен ажыратылады. Ал ... ... ... ... ... ... айтылады да, тиісті тыныс белгісі қойылады.
Бастауыштан кейін қойылатын сызықшада интонацияның ролі айрықша көрінеді.
Мысалы: Еменнің иілгені - ... ... ісі - көл ...
Бірінші, екінші сөйлемдегі сызықшалар бастауыш та, баяндауыш та зат есімнен ... ... ... ... қойылып тұр. Бұл сөйлемнің синтаксистік ерекшелігіне негізделеді. Сонымен қатар сызықша қойылып ... ... ... ... ... ... ... қызметі бұзылады.
Алайда сөйлемнің немесе сөздер мен сөз тіркестерінің айтылу интонациясы ... ... ... келе бермейді.
Мысалы: Балықшы балықшыны ұзақтан көреді (мақал)
дегенде, балықшы дегеннен соң, сондай-ақ, балықшыны деген соң кідіріс жасалады, ... ... ... үтір ... ... ... еді, ... бұл сауатты жазу ережелеріне сыйыспайды.
Хронологиялық жағынан алғанда, қазақ тілінің тыныс белгілері жөнінде ... ... ... бірі - ... туралы шағын мақаласы. Автор бұл мақаласында оқушылар тыныс белгілерін дұрыс қоя білмейді, оның себебі қазақ тіліндегі интонациялық қалыптың бір ... өріс алып кете ... деп ... ... ... белгілерін қоя білуде интонацияның рольін бағалауы дұрыс. Дегенмен автор мұнда тыныс белгілерін тек интонацияға ғана ... ... ... бір ... ... ... ... негіздердің бір түрі ғана екені ескерілмейді. Ш.Сарыбаевтың екінші мақаласы - арналған. Автор бұл мақаласында ... ... ... тұрлаусыз мүшелерінен ажырата білу керектігіне, яғни бастауыштың ... бір ... ... не ... не ... бір ... мүше ... танылу қаупі болса, ондай бастауыштан соң сызықша қойып жазу қажеттігіне көңіл ... ... ... ... ... ... ма деген сауалға тоқтала кетуді жөн көрдік. Өйткені, біз жоғарыда сөз еткен кітап безені, полиграфиялық сапасы, мәтіндік сипаты, кітаптың мазмұндық ... ... ... пунктуациялық сауаты, кітапқа қойылар талаптың бәрі-бәрі өте жоғары деңгейде болғанымен оны ... ... ... ... ... ... де зая ... пікірінше, Ресеймен салыстырғанда біздің елімізде кітап аз оқылады. Мәселен, Ресей ғалымы В.Стельмахтың зерттеуінше, Ресейдің оқу рыногында 30 пайызды - ... 35 ... - ... қалғанын журналдар мен басқа да баспа дүниелері иеленеді. Сонымен қатар, 20 пайыз оқырман классикаға назар ... 23 ... ... ал 17-23 ... ... 9 ... - ... қалайды. Байқауымызша, ресейліктердің 3 пайызы кітаптармен Интернет порталдары арқылы танысады. Ал, ... ... 35 ... - ... 30 пайызы - әйел-қыздарға арналған романдарды, 12 пайызы - классиканы, 6 пайызы - поэзияны ... ... ең аз ... санатына кәсіпкерлер мен зейнеткерлер кіреді. Зерттеушілер бірінші жағдайды - кітапқа деген қызығушылықтарын жоғалтқан деп, екіншілерді - ... ... ... ... ... ... деп түсіндіреді. Әдебиетсүйер қауымның - 77 пайызы ... ... ... ... ... оқушылардың қалауы - француз классикасы мен латын америкасы авторларының туындыларына түскен. ... ... ... ... - ... ... ... О.Сүлейменовтердің есімдері аталады.
Қазіргі руханиятымыздың жеңісі де, жеңілісі де - кітап оқу ... тұр. Бұл ... түп ... - ... ... ... де шығар. Кітап оқу тұрғысынан алғанда жастарымыз үшке ... ... ... ... ... ... бөлігі саналатын - студент жастар. Әрине, өздігінен ... ... ... ... кітаптарды ғана оқиды. Кітап оқитын жастардың келесі толқынының дені - ... ... ... ... ... Ал ... ... оқымайтын жастар үшін қазіргі кітаптар қызықты емес.
Не десек те, кітап оқушылар қатары кемуінің бірден-бір себебі - ... мен ... да ... ... құралдары. Адам баласының жан-жақты дамуына телеарналар кері әсер ... ұғу ... Ал, ... - ... ... ... 100 жылдан бұрын да оқыған, 100 жылдан кейін де оқиды. Адам баласы ойдағыдай іс атқаруы үшін ... ... ... еш уақытта айырбастай алмайды.
Халқымыз "Білімнің бастауы - кітап" десе, данышпан Абай "Артық ғылым ... ... оқып ... ... ... ... кітаптар басылуда. Бірақ оларға барлығының қолы жетпейді, әрі ... ... ... ... ... ... әрі ... кітаптарына қол созамыз. Мемлекеттік тапсырыспен шығатын әдеби, танымдық еңбектердің ішінен қазақ балалар әдебиетіне арнайы ... ... ... ... жағы ... ... ... құрғысы келген кез келген ұлт бірінші кезекте өз ұрпағының саналы, білімді болып ... ... ... ... ... белгілі профессор Ш.Елеукенов айтқандай: . Қорыта айтқанда, кітап ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Әшімбаев С. Парасатқа құштарлық. Алматы, 1985.-
2. Бердібаев Р. ... ... ... ... Алматы, 1971.
3. Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. Алматы, 1996.
4. Ысмайылов Е. Сын мен ... ... ... ... Д. Сын ... ... 2001.
6. Әдебиеттану. Терминдер сөздігі. Алматы, 1998.
7. Омарова Б. Қазіргі полиграфиялық технологиялар. ... 2011

Пән: Полиграфия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдағы қазақ баспасөзіндегі кітап сыны және жарнамасы105 бет
Балаларды оқыту құралдарының маңызы мен көркемдік сыры23 бет
Дербес компьютерде жұмыс жасау алдындағы қауiпсiздiк ережесiнiң талаптары52 бет
Аңшылық трофейлерін сараптау8 бет
Қазіргі жастардың кітапқа деген немқұрайлылығы12 бет
Қала экологиясы жайлы4 бет
Қызыл кітап28 бет
Қызыл кітап туралы2 бет
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау11 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь