Ұлттық ерекшеліктердің педагогика ғылымында зерттелуі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I.. ТАРАУ ҰЛТТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРДІҢ ПЕДАГОГИКА ҒЫЛЫМЫНДА ЗЕРТТЕЛУІ.
1.1. Ұлттық ерекшеліктердің негізгі компанентері ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Ұлттық сана сезiмдi қалыптастыру механизмi ... ... ... ... ... ... .14
1.3. Ұлттық ерекшеліктердің полиэтникалық аудиториядағы оқушлардың танымдылық іс .әрекеттеріне тигізер әсері ... ... ... ... ... 20

II.. ТАРАУ. ҰЛТТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖҮЙЕЛЕРIН ЗЕРТТЕУГЕ СИПАТТАМА.
2.1 Зерттеу әдістеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.2 Педагогтар мен отбасы арақатынасының психологиялық .педагогикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.3 Құндылық бағдарәдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.4 Проективті жобалау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
КІРІСПЕ
Тақырып өзектілігі: Көп ұлттық аудиториядағы оқушылардың танымдық іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерімен қатар ұлттық ерекшеліктерді зерттеу мәселесі - қазіргі практикалық педагогикадағы ең маңызды бағыттардың бірі. Осыған байланысты педагогика ғылымының алдында жеке адамның тұтастай құрылуының факторларын, заңдылықтарын ұғыну, оның ішкі және әлеуметтік белсенділігінің көздерін жеке адамның дамуының интегралдық компоненттері ретінде көп ұлттылық аудиториядағы оқушылардың танымдылық іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерін зерттеу міндеті тұр.
Зерттеу мақсаты: Ұлттық ерекшеліктердің педагогикалық негізін анықтау,этностар қарым-қатнасында бағыт мәселесінің орның анықтау,танымдық іс-әрекетте этникалық жансақ наным механизімдердің өзгеріске ұшырайтындығын қөрсету. Жалпы айтқанда біздің егеменді елімізде осы мәселе толық қарастырылып зерттелмеген. Ғылыми зерттеуіміздің өзектілігі көп ұлттылық көп ұлттылық аудиториядағы студенттердің этникааралық өзара әрекетінің тиімділігін арттыру және олардың танымдылық іс-әрекетінің нәтижелілігін көтеру мақсатымен анықталады.
Зерттеу объектісі: Ұлттық ерекшеліктердің оқу орнында оқытушылардың өзара қарым-қатынастары мен әрекеттерін қамтитын оқыту және тәрбиелеу процесі.
Зерттеу пәні: танымдық іс-әрекет барысындағы окушылардың ұлттық ерекшеліктерінің әлеуметтік-педагогикалық сипаттамалары.
Зерттеудің ғылыми болжамы: Көп ұлттық аудиториядағы оқушылардың бірікен танымдық іс-әрекеттін барысында ұлттық ерекшеліктерді тану карым –катнасты өзгерту механизімі .
Қойылған мақсат пен тағайындалған болжамдарға сәйкес зерттеудің міндеттері:
Ұлттық ерекшеліктердің танымдық іс-әрекет барысында көрнуін зерттеу.
Ұлттық нанымның қалыптасуына әсер ететін факторларды анықтау.
Ұлттық ерекшеліктердің қалыптасу механизімін белгілеу.
Ұлттық ерекшеліктер механизімі реттінде, жансақ наным бағытын механизмi ретiнде қажеттiлiгiн оның тиiмдiлiгiн және iс-әрекетiн нәтижесiнде өзара карым-қатынаста өзгерiске ұшырайтындығын көрсету қажет. Ұлттық жансақ нанымның қалыптасуы баланың жаратылыстануынан басталады, бiрекен iс-әрекет нәтижесiнде өзгерiске ұшырайды. Жансақ нанымдар қарым-қатынастан тыс уақытта да адам бойына аңғарылмай сiңiсуi мүмкiн. Мысалы: Әрбiр жеке адам жана ортаға түскенде, сол ортаның тұрмысын, әдет дағдыларын меңгередi. Сүйте отыра өзiне қосымша жансақ нанымдар иемденедi.
Тиленова. Ж.Қ.зерттеулерi республикадағы негiзгi екi этностық өзара етенесуiне байланысты бiртектiленген жансақ нанымдарды байқатты.
Қандай да болмасын қарым-қатынас жүйесiнде екi жақтық әрекет болады. Ол қарым-қатынастағы негiзгi роль-атқарушыда,екiншiсi-оның серiктесi. Қарым-қатынастың сәттi болуы осы екеуiне байланысты. Осыған орай алдында айтылған тұжырымдарға толықтыру енгiзбестен бүрын, Республикамызда өз ара ұштаса өмiр сүрiп келе жатқан, қазақ пен орыс ұлт өкiлдерiнiң, этникалық ерекшелiктерiн ескере отырып, олардың iшкi бағытын, жансақ нанымның, бiр-бiрiн қабылдау ерекшелiктерiн, олардың мәдениет тұрмыс-тiршiлiгiнiң тигiзетiн әсерiн анықтау қажет.
Мұғалім оқу материалын оқушылардың нақты қарапайымдылығы және өмірмен байланыстырылған күйінде ұсынды.
Оқу материалының тәрбиелік әсері моральдық.
Мұғалім оқушылардың сөз логикалық есіне назар аударып сабақта жеке оқушыларда қайта жаңғырту үрдіс көрініс берді. Үй тапсырмасын қалай орындалуына берілген мәліметтерді есте сақтау үшін мақсатты сақтауды қолданды. Оқушылардың қабылдауының нысанның мұғалімнің сөйлеуі, кітап мәтіні. Қабылдау материалының жақсы меңгеруі. Мұғалім оқушылардың түсініктері индуктивті жолмен келді. Мұғалім берілген түсініктемелерді меңгеру қажеттілігін оқушылармен өмірімен байланыстырды.
Сабақта оқушылардың ес көріністері шығармашылық қиялын белсеңдірілді.
Мұғалім оқушылардың жеке ерекшелігін есепке ала отырып тапсырма берді.
Жаңа материалды бекутуде кері байланысты ұйымдастырылды. Оқушылардың тақырыпты меңгеру жоғары. Алған бағаларына қанағаттанды. Оқушылардың сыртқы түрі, сөйлеу мәнері оқушыларға тәрбиелі әсер қалдырды. Оқушылар сабаққа қызығушылқпен жауап берді, көңіл-күйлері жоғары болды.
Мұғалім оқушылардан тәртәпті сөйлеу білуді, өз ойын дұрыс жеткізе және жазған жазуларды әдемі жазуға талап етті. Мұғалім оқу жұмысының кемшілігі жоқ.
Әдебиеттер

1. Андреева Г.М Социальная педагогика. М.:Изд-во Моск. ун-та, 1980.
2. Архангельский Л.М Социально-этнические проблемы теории личности . М.,1974.
3. Әмірова Б.Ә. Оқу-танымдық процессіде жансақ нанымның өзгермелігі: Автореферат … канд. педагогика. наук. Алматы, 1997.
4. Бромлей В. Очерки теории-этноса Москва.1990.
5. Бараноев А. О. Основы этнической педагогика. Санкт-Питербург. 1991.
6. Бауэр О. Национальный вопрос и социал-демократия. Москва, 1990. 145 бет.
7. Гаджиева Р. Г. Изменение этнических стериотипов под влиянием культурных, политических и социально-демографических факторов. //Педагогика и практика. Яраславль, 1998. т.4., Вып 1. 39-40 бет.
9. Дашдамиров Л. Ф. К методологии исследования национально–педагогических проблем. //Советская этнография. №2. 1993.
10. Дробижева. Психологические аспекты национальных отношений. Т- 1967. 273 бет.
11. Джандильдин Н. Единство интерноционального и национального в педагогика советского народа. Алматы, 1990. 145 бет.
12. Иванова. Т. В. Изучение стериотипов с помощью проективных рисунков. //Вопросы психологии. №2, 1998. 71-82 бет.
13. Н. Елiкбаев. Ұлттық психология. Алматы, 1993.
14. K. Жүкеш. Ұлттық педагогиканың сипаты. Алматы, 1993.
15. Степанян Э.Х. Классовое и национальное сознание М., 1976.
17. Саракуев Л. М. Введение в этнопедагогику. М., 1996. 18. Сарсенбаев Н.С. Обычаи, традиций и общественная жизнь. Алматы,1974. 104бет.
19 Столович Л.М. Сто наций и народностей . М., Мысль. 1985.
20. Сульбах В. Ұлттық –сана –сезiм. Москва, 1987.
21.Сәрсенбаев.Т Ұлттыk сана -сезiм мен кадір-қасиет. Алматы. 1990. 39бет.
22.Сужиков.М.М. Сапаргалиев.Т.С Межнациональные отношения .
25. Психологические тесты. Москва, 1991.
27. Танкаев С. Д. Быть и нация. А, Қазақстан, 1977.
28. Уледов А. К. Общесвенная психология и идеология. И, 1985.
29.Уледов А .К. Стуктура общественного сознания.
30. Узнадзе Д. Н. Теория установки. Москва-Воронеж, 1997.
31. Философскии словарь. Политиздат ,1980.
34. Чебаксаров.Н.Н Проблемы типологии этнических общностей в трудах советских ученых. //Советская этнография ,1967.№4
35. Г.Шпет Введение в этническую психологию.
36. Шихерев П.Н. Проблемы исследования межгрупповых отношени. // Психологический журнал. 1992. №1 15-23 бет.
37 Этнические процессы национальных групп Средней Азии и Казахстана. М., Наука, 1980.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ  ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Педагогика ... И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... ... ТАРАУ ҰЛТТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРДІҢ ПЕДАГОГИКА ... ... ... ... ... ... ... сана сезiмдi қалыптастыру механизмi ……………..........14
1.3. Ұлттық ерекшеліктердің полиэтникалық ... ... іс ... ... ... ....................20
II.- ТАРАУ. ҰЛТТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖҮЙЕЛЕРIН ЗЕРТТЕУГЕ ... ... ... ... мен ... ... ... негіздері
............................................................................
.31
2.3 Құндылық
бағдарәдісі..................…….............................................
.35
2.4 Проективті жобалау
әдісі...................................................................38
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................
........................42
ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ......................................................................
.......45
КІРІСПЕ
Тақырып өзектілігі: Көп ұлттық аудиториядағы оқушылардың танымдық ... даму ... ... ... ... ... - қазіргі практикалық педагогикадағы ең маңызды бағыттардың бірі.
Осыған байланысты ... ... ... жеке ... ... факторларын, заңдылықтарын ұғыну, оның ішкі және әлеуметтік
белсенділігінің ... жеке ... ... интегралдық компоненттері
ретінде көп ұлттылық аудиториядағы оқушылардың танымдылық ... ... ... міндеті тұр.
Зерттеу мақсаты: Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... анықтау,танымдық
іс-әрекетте этникалық жансақ наным механизімдердің өзгеріске ұшырайтындығын
қөрсету. Жалпы айтқанда ... ... ... осы мәселе толық
қарастырылып зерттелмеген. Ғылыми зерттеуіміздің өзектілігі көп ... ... ... ... ... ... әрекетінің
тиімділігін арттыру және олардың танымдылық іс-әрекетінің ... ... ... объектісі: Ұлттық ерекшеліктердің оқу орнында оқытушылардың
өзара қарым-қатынастары мен әрекеттерін қамтитын ... және ... ... танымдық іс-әрекет барысындағы окушылардың ұлттық
ерекшеліктерінің әлеуметтік-педагогикалық сипаттамалары.
Зерттеудің ғылыми болжамы: Көп ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді тану карым
–катнасты өзгерту механизімі ... ... пен ... ... сәйкес зерттеудің
міндеттері:
Ұлттық ерекшеліктердің танымдық іс-әрекет барысында көрнуін зерттеу.
Ұлттық нанымның қалыптасуына әсер ететін факторларды анықтау.
Ұлттық ерекшеліктердің қалыптасу механизімін белгілеу.
Ұлттық ... ... ... ... наным бағытын
механизмi ретiнде қажеттiлiгiн оның ... және ... ... ... ... ұшырайтындығын көрсету қажет.
Ұлттық жансақ нанымның қалыптасуы ... ... ... ... ... өзгерiске ұшырайды. Жансақ нанымдар қарым-
қатынастан тыс уақытта да адам бойына аңғарылмай сiңiсуi мүмкiн. ... жеке адам жана ... ... сол ... ... әдет дағдыларын
меңгередi. Сүйте отыра өзiне қосымша жансақ нанымдар иемденедi.
Тиленова. Ж.Қ.зерттеулерi республикадағы негiзгi екi ... ... ... ... ... ... байқатты.
Қандай да болмасын қарым-қатынас жүйесiнде екi жақтық әрекет болады.
Ол ... ... ... ... ... ... болуы осы екеуiне байланысты. Осыған орай алдында айтылған
тұжырымдарға толықтыру ... ... ... өз ара ... ... келе ... қазақ пен орыс ұлт өкiлдерiнiң, этникалық
ерекшелiктерiн ескере отырып, олардың iшкi бағытын, ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс-тiршiлiгiнiң
тигiзетiн әсерiн анықтау қажет.
Мұғалім оқу ... ... ... ... және өмірмен
байланыстырылған күйінде ұсынды.
Оқу материалының тәрбиелік әсері моральдық.
Мұғалім оқушылардың сөз логикалық есіне ... ... ... ... ... ... ... көрініс берді. Үй тапсырмасын қалай
орындалуына берілген мәліметтерді есте ... үшін ... ... Оқушылардың қабылдауының нысанның мұғалімнің сөйлеуі, кітап
мәтіні. Қабылдау ... ... ... ... ... ... жолмен келді. Мұғалім берілген түсініктемелерді
меңгеру қажеттілігін оқушылармен өмірімен байланыстырды.
Сабақта ... ес ... ... ... белсеңдірілді.
Мұғалім оқушылардың жеке ерекшелігін есепке ала отырып ... ... ... ... кері ... ұйымдастырылды. Оқушылардың
тақырыпты меңгеру жоғары. Алған бағаларына қанағаттанды. Оқушылардың ... ... ... ... ... әсер қалдырды. Оқушылар сабаққа
қызығушылқпен жауап берді, көңіл-күйлері жоғары болды.
Мұғалім оқушылардан тәртәпті сөйлеу білуді, өз ойын ... ... ... жазуларды әдемі жазуға талап етті. Мұғалім оқу жұмысының кемшілігі
жоқ.
I ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... ерекшеліктердің негізгі компанентіері
Күнделiктi өмiрде адамдар бiр затты әртүрлi қабылдайды, заңды түрде
бiреуi қателесу керек. Бiрақ педагогика ... бұл ... ... ... ... ... өзi жекелеген акт емес, күрделi процестiң
бөлiмi. Ол бiрiншiден қарастыратын зат ... ... және ... ... мақсатына байланысты. Мысалы:
пробранды қарапайым металдық конструкция ретiнде қабылдаса, ал инженер ... ... ... деп ... әр актсы, қарым-қатынаста және еңбекте негiзi болатын «бағыт»-
дегенiмiз субьектiнiң бағытталуы динамикалық дайын болу ... ... ... ... ... ... ... Бағыт ырықсыз және субьектiнiң эзiмен танылмайды. Бiрақ ол
обьектiге қатынасын анықтайды және оның ... ... ... ... бөлшегiн ғана көредi, басқа ... ... ... адамның өзiне белгiсiз.
Адамның бағыт жүйесiнiң қалыптасуы оның өмiр тәжiрибесi көңiл күйi
негiзiнде ... ... ... белгiлi әлеуметтiк орта арқылы
дамиды, ендеше ... ... ұлт ... ... ... ... ретiнде
қалыптасуы оның әлеуметтену процесiнде жүзеге асады/оқуда, ойында т.б
әрекете/.
Белгiлi бiр тапқа, мамандыққа, ... ... ... кездесе отырып
бiз олардан алдын-ала белгiлi мiнез құлықты күтемiз. Мысалы: жастық ... тән, ... ... ... ... ... ... жалпылама түсiнiктi психологияда таптаурын деп атаймыз.
Таптаурын-сананың бөлiнбес бөлшегi. Бiрде-бiр адам ... ... өз ... творчестволық түрде көңiл аударылмайды. Индивидтiк
барлық өмiрлiк тәжiрибесiнде, оқу процесiнде және басқа адамдармен қарым-
қатынасында таптаурын ... ... ... бағытталуына көмектеседi және белгiлi түрде түрiс
тұрсын бағыттайды. Таптаурын жалған немесе айқын болуы мүмкiн. Ол ... ... ... ... Оның ... мәнi ... ... топқа
белгiлi құбылысқа қатынасын көрсетедi.
Ұлттық педагогика да осы таптаурындар тән. Әрбiр этникалық топта
/халық, ұлт, ... т.б/ ... ... сана-сезiмi болуы, шынайы және қиял
спецификалық қасиеттi белгiлейдi. Әрбiр ұлт ... ... ... ... Жиi ... ... ... орыстарға
осындай қасиеттер тән» және олардың әрқайсын жағымды ... ... ... ... ... зерттеуде байқалғаны: қазақтар-
қонақжай, шыдамды, ынтымақшыл, қайырымды; терiс жағынан-ысырапшыл, жалқау,
дөрекi, ... ... оң ... тез ... кете ... ... бағалайды,тәрбиелi,табысқа жетугеұмтылады; терiс жағынан- қырсық,
шаруаға епсiз,өркөкiрек,қонақ жәй ... ... ... бұл зерттеу
студенттердiң таптаурындарын елестетедi. /3/.
Ұлттық салтты және құлықтылықты бағалау күрделi. Оның ... ... ... ... байланысты. Бұл жерде абайлау қажет.
Әрбiр халықта өз салт-дәстүр тәрбие ... ... ... ... ... ... мәдениет құбылыстарын, өз халқының құндылықтарын
және мәдени дәстүр көзқарасымен қарастыру әлеуметтiк ... ... деп ... ... ... қиял ... ең ... сапаға
қойылса,этникалық топқа қатынасында дұшпандық педагогикалық бағытқа
айналады.
Халықтар ... ... ... ... ... ... осы. Бұл ... авторлар әртүрлi анықтайды. Б.
Берельсон, Г. ... ... ... деген анықтама жанғақ наным
белгiлi этникалық топ ... ... ... деп ... ... ... ... нанымға келесi анықтама бердi. «Объектiге
жағымсыз бағыт, таптаурындалуға тенденциясы бар, эмоциональды зарядталған
және ... ... ... ... түсе ... ... ... ғылымдарға сөздiк». Жансақ наным бұл топқа ... оның ... ... ... ол ... ... сипатталады, бағыт iшкi
процестерден шығады. Жансақ наным дегенiмiз-ақыл және саналы сенiмге дейiн;
бұл бағыт ... және ... ... ... ... ... түрде
өзгермейдi. Белгiлi американ социологы Робин М. Уиль-ямс бұл ... ... ... ... ... сай ... ... бағыт. Гордон Олпорт айтуы бойынша жансақ наным ... ... ғана ... деп ... Жансақ наным зерттеуінде екі жол
бар.
1.Жансақ наным белгiлi педагогикалық феномен ретiнде белгiлi қозғаушы
күшi бар. ... ... ... ... мен ... түсiнуi үшiн
адамдардың жансақ наным психикасын зерттеу керек.
2. Жансақ наным қоғам құбылысының әлеуметтiк фактісі, жеке ... ... ... ... ... ... сондықтан этникалық жансақ
наным табиғатын түсiнуi үшiн алдымен сол индивидiн өмiр ... ... ... ... ... жолмен жүретiн психатрия және психология,
екiншi жолы -социологтар жолы. Кейбiр буржуазия социологтары айтуы бойынша
этникалық жалған ... ... ... жеке ара ... ... ... арасында, жиi әртүрлi конфликтер ... бiр ... ... жатса, онда конфликт жеке аралық болып
қалады. Ал егер олар ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз бағасы, этникалық топтың жағымсыз
таптаурынына ... ... ... ... немесе барлық орыстар
осындай. Индивидтiк жеке тәжiрибесi ... ... ... бола ... ... ... алдын-ала таптаурын анықтайды. Адамдар мен қарым-
қатынаста өзiне ... ... ... ... және ... сондықтан
кейбiр заттарды ескередi, кейбiреулерi ескермейдi. Орыс литвист Бодуэн де-
Куртене бұл ... өз ... ... ... ... ... ... Клима Самгина» еңбегiнде көрсетедi; «Орыс ұрласа, ... ... егер ... ... ... дейдi. Бұл таптаурынға
байланысты /еврей-жулики/ бұнда ұрлық ... ... ... ... ... ... ұлтына зейiн кояды. ... ... ... ... ... негр ... ... деп қабылдайтын адам,
профессор негрмен танысса, бұл фактiнi ерекше жағдай ретiнде қабылдайды.
Бiр жеке ... ... баға ... сол ... ... ... жағымсыз
қатынасын көрсетедi. Жалған наным иррациналдығы тек қана жеке ... өмiр ... ғана ... ... ... бiрақ жаман екенiн бiлемiн» қарама-қайшы келетiнiн көрсетедi.
Жалпы ... ... ... ... ... өзiнiң бiр белгiлi
этникалық топқа жағымсыз ... ... сол ... тән ... ... ... Сол қасиеттердi өз тобының арасында
көрiнсе жағымсыз бағаламайды. Сондықтан этникалық ... ... ... пiкiр тудырмайды, керiсiнше жалпы жағымсыз бағытқа байланысты. Бұл
пiкiрлер ауысуы мүмкiн кейде бiр-бiрiне ... ... ... ... сақталып қалады./16/
Сан жағынан кiшi ұлттарға, әрқашанда бiр стандарты айып тағады- ... ... ... ... деңгейде көрсетедi, әрқашанда бiр-
бiрiне тiрек болады, сондықтан бұлардан қауiптену керек. Бұл айтылған мәнiн
түсiндiруiне ... ... кiшi топ, ... дискриминацияға түскен,
басқа ұлттарға қарағанда ынтымақтастықтың ... ... ... өзi ... ... себеп болады. Бұл ... ... ... ... ерекшемiз деген жансақ наным пайда
болады. Бұның өзi бiр-бiрiн жақындастырады. Бұл ешқандай психикалық ... ... ... ... Этникалық жансақ наным түсiнiгiнде,
әрбiр дискриминация ... кiшi ... ... формасын
қалыптастырады. Бiр халықта қиындықтар туындағанда олар санасыз ... ... ... ... әдетте бұл расалық немесе ұлттық топ болады.
Кейбiр ... Д. ... ... ... бұл ... кездескен
обьектi емес, бұрын қалыптасқан белгiлi жағымсыз бағытқа байланысты.
«Механизм ... ... ... кейбiр жақтарын түсiндiредi, оның
табиғатын емес. Бұған жауап беру үшiн әлеуметтiк ... ... ... жансақ наным сол ортаның нәтижесi.
Этникалық жансақ наным ... ... ... ... ... ... индивидумның психикасында санадан тыс
импульстар қалыптасқан және саналы қарсы келетiн және ... ... «Id'' ''Super Eqa» «Ega» ... ... шиеленiстiру
тудырады, адамның психикасының мазасыз кезенiн әлсiрету үшiн ... тыс ... ... бар, ... ... ... ақпарат
санадан шығарылады. Бүл механизмдердiң бiр проекция: өзiнiң тартылыс
деңгейi және ... оның ... және ... қайшы келетiн,
индивид санасыз түрде проекциялайды, басқаларға жүгiндiредi. Проекцияның
классикалық мысалы-адамдар өздерiне тән заты ... ... ... ... тән ... мойындамау үшiн. Бұл механизмдер этникалық жансақ
наным ... ... ... Яғни бiр ұлт өкiлi өзiне тән ... ... ... ... ұлт ... ... сол қылықты өзi
мойындағысы келмейдi./32/
Этникалық жансақ наным шешуi кiлтi қоғамдық сананың структурасында
және ... ... ... ... құрылыста адамдар өз руы мен ... ғана ... ... ... тайпа адамдармен кездескенде
оларды бөтен дұшпандық күш деп қабылдаған жат адам дұшпан.
Тайпалар арасындағы ... ... ... ... ... өзi ... ... күшейттi. Өзiнiң этникалық тобын ... ... ... ... сана ... ... бiрлiгiн
қалыптастырды. Этноцентризм өзiн белгiлi топқа ... ... ... ақ басқа топ арасында эзiн жоғары сезiну мазмұнда болады. Бұл ... ... ... ... легендаларда көрiнедi.
Әрбiр этникалық топ цивилизация қарсаңында ... өзiн ... кою тән ... ... ... ... ... бiрдей болған
жоқ,бұл әртүрлi стеротиптерде көрiндi. Бұндай ... ... ... ... ... ... К.М. Кван ... топ бейнесi халық санасында тарихи ... ... ... екi топ бiр ... ... ... жасаса, бiр-бiрiне
жағымды бағыт тудырады, кейбiр өзгешелiктерге шыдамды қарайды. Ал ... ... алыс ... жасаса, ешқандай өмiрлiк қызығушылықтарға
әсерiн тигiзбесе, адамдар бiр-бiрiне жағымды немесе ... ... ... ... әуесқұмарлықпен көрiнедi. Көпшiлiк зерттеулерде
жансақ наным балалық шақта игерiледiдейдi. Ф. Уэтси /12/ еңбегiнде мектепке
дейiнгi және бастауыш класс оқушыларында ... ... ... ... ... ... ... эмоционалды таңдау қалыптасады.
Тоғыз жастан жоғары- ересек адамдардың ... бұл ... ... ... ... бұларды кейiн өзгерту қиындыққа соғады.
Қазiргi адамдардың педагогикасы және ... ... ... ол ... ... ... ... көрiнген
пропогандаға, өнерге, коммуникацияға байланысты /радио,телевидение,
пресса/. Расизм - бұл тек қана ... емес ол ... ... ... Олпорт өзiнен бақылауларымен тәжiрибелiк
зерттеулер нәтижесiнде жансақ наным топ аралық ... ... ... ... ... ... ... жаңсақ
нанымды топ аралық қарым-қатынас барысындағы ұлттық танымдарын қалыптасуы
негiзiнде өзгерiстерге ұшырайтынын көрсетедi.
Ендеше ұлтаралық қарым-қатынас барысында ұлт ... ... ... ... ... қор пайда болады дей аламыз. Қорыта келе
этникалық жаңсақ наным топ ... ... ... ... ... танымдық іс-әрекетін дамуына әсер
етеді деп тұжырымдаймыз.
Энергиясын, энтузиазм, импульсивтілік танытатындай мақсат қояды,
ғажайып оқиғаларды жақсы көреді, шыншылдық, басқарушылықты ұнатады. ... ... және ... әрекетті талап ететін білімге беймаза.
Басқарушылықпен байланысты, билік пен дәрежеге байланысты есептерді шешуге
ынтасын танытады. Агрессивті және талапты, пысық жақсы вербалдық
қабілеттерімен ... ... ... ... ... ... т. ... Ұлттық сана-сезiмдi қалыптастыру механизiмi.
Ұлттық ... ... ... ... ... бiрi. Ұлттық сана-сезiм дегенiмiз өзiнiң ұлттық өкiлдiлiгiн
мойындай отырып ұлтына деген сүйiспеншiлiк, жанашырлық, халық ... ... ... ... ... педагогика ұғымынан гөрi шағындау түсiнiк.
Ол ұлттарды бiр-бiрiнен ажыратып тұратын ... ... ... ... ... ... педагогикадан тыс өмiр сүрмейдi.
Ұлттық сана-сезiм өз ұлтының әлеуметтiк-этникалық мәнiн түсiнуi ұлтаралық
қатынастарды ... ... ие ... жалпы адамзат дамуына қандай
үлесi барын ұғыну, әрi өзге халықтармен бiрдей ... өмiр ... ... жете ... ... табылады.»/20/
«Ұлттық сана-сезiмнiң пайда болуы халықтардың тарихи дамуының
ерекше кезеңдерiмен байланысты ... ... үшiн ... жою үшiн ... /Германия/ басқа бiреулерде ұлтазаттық
қозғалыстары т.б ... ... ... ... ... ... ... барлық саласының нығаюына жалпы халықтық
мәдениетiн, әдебиет пен ... ... және ... ғана ... себепкер болады».
Ұлттардың сана-сезiмдерiнiң қалыптасуына рухани-мәдени шығармалар,
ұлттық рухани мұралар үлкен роль атқарады. Ондай шығармаларда халықтың сана-
сезiмнiң жетiлуiне ерекше әсер ететiн ... ... ... ... ... өз ... тарихына үңiле отырып,
ондай шығармаларды өздерi дүниеге келтiредi. Сол ... ... ... ... ... процестердегi орны мен ролiн анықтайды, сүйте ... ... ... ... ... ... ... баулу
мақсатын алға кояды.
Этнография ғылымдарында «ұлттық сана сезiм» белгiлi бiр өкiлiмiн деп»
сезiну деген тұжырым бекiтiледi Ю. В. Бромлей бұл ... ... ... Чебаксаров этникалық белгiлердiң өзара-әрекетi, олардың бiлiмге,
этникалық ... ... әсер етуi, ... ... ... ... ... көрiнедi.
Осыған орай этникалық сана сезiмнiң компонентi ... ... ... ... нәтижесiн және ұлттық қалыптастыру факторын
енгiзуге болады. В.С Мерлиннiң жеке ... ... ... принципiне
сүйене отыра және осы проблемаға байланысты зерттеулерге ... ... ... ... белгiлеуге болады;
1/ Этникалық қауымдастықпен этникалық мәдениет ерекшелiктерiн сезiну.
2/ этникалық қауымдастықтың педагогикалық ерекшелiктерiн сезiну.
3/ өзiне тән этнопедагогикалық ерекшелiктерiн сезiну.
4/этникалық ... ... ... этникалық қауымның субьектiсi ретiнде өзiн сезiну.
6/ әлеуметтiк ұлтқа- құлықтылық өзiндiк баға беру.
Адамдар қауымдастықтың субьективтi ... ... ... екi
жақтылығымен көрсетiледi, «бiз» және «олар» бiр қауымдастықты ... ... ... этно - ... ... арқылы, ерекшелену
функциясы орындалады.Оларға ... ... ... ... шығу тегi және тарихы, тiл, дiн, мәдениет т.б./24/
Этникалық мәдениеттiң аймағы ... және ... Бiр ... ... ... ... бiрлiгiне
кiретiн; психикалық құрылым, ұлттық мiнез-құлық, ұлттық темперамент, жеке
адам ... ... ... ... ... ... идеалдары, қабылетi. Этнопедагогикалық ерекшелiктерiнiң
динамикалық жағын көрсететiн, ұлттық көңiл-күйi, ... ... ... бағыты, автостерлотип және гетерестериотип. өз этносының
ерекшелiктерiн сезiну ... ... ... ... ... ... ... сана-сезiмнiң келесi
компоненттерiн енгiзедi. өз этносымен қатаро ... ... өз ... ... Өзiн өз этникалық қауым ретiнде сезiну, этникалық
анықталады және жеке адам ауқаттығы мен құрылады. Жүргiзiлген ... ... ... тұжырымға келдi.
1. Этникалық сана-сезiмбiрлiк құрылым. Өзiн құрайтын екi деңгей
компоненттерiн енгiзедi.
2. ... ... даму ... оның құрылымының өзгеруiне
әкеледi, басқа компоненттер мен тығыз байланыстылығымен ерекшеленедi.
3. ... ... ... ... ... деңгейiне,
әртүрлi деңгейлiк детерминацияда жанама звено.
4. Этникалық сана-сезiм ... және ... ... ... ... ... ... факторы, олардың жеке аралық ... ... ... ... ... мен «ұлттық санасын» ажырата қарастыруда негiз жоқ емес.
Алдыңғы бапта көрсетiлгендей «ұлттық» ... ... ... ... ... онда ... сана да «мемлекеттiк санамен» парапар болып
шығады. Ал « ұлттық санасы бұл жерде нақты мәнге ... ... ... Қазақ халқының кәзiргi тарихи даму сатысындағы ұлттық ойын жетiп
тұрған баспалдағы-қазақ ұлтының ... ... ... ... ... сана»
-қазiргi Қазақстанды мекендеген барлық халықтың сапасы, ал нақты «ұлттық
сапасы бұл жерде қазақ ... ... ... ... құрамдас бөлiгi
болып шығады. Мұның мемлекеттiк мүддемен парапар ... ... ... ... ... да ... мүдде-келешекте iске асырылатын
мақсат-мұраттардың жиынтығын көрсеткенде, сана-кәзiргi кездегi ұлттық ойдың
жеткен жерiн айқындайды.
Ал өзiндiк сана деп ... өзi ... ... ... тұтынған өзi туралы салыстырмалы тұрақты ... ... ... ... тiлiнiң түсiндiрме сөздiгiнде бұл ... Орыс ... ... ... «самосознание»-полное
понимание самого себя, своего значения, своей роли в ... в ... сол топ өкiлi ... ... ... ... саналарының
жиынтығынан тұратыныншамамен қиын емес. Сонда «өзiндiк сана» дегенiмiз
әлеуметтiк педагогикада қолданылып ... ... ... санасын
бiлдiретiн, орыс тiлiнде «самосознание» деп қолданылып жүрген ұғымның
баламасы болып ... ... ... ... ... ... ... өзiндiк ғана деңгейiн де ... ... ... ... ... ... олардың ұлттық мүдденi мемлекеттiк
деңгейде көтерiп ... ... ... ... сана деңгейi де жоғары болады.
Ал 1990 жылдардан ... ... ... ... саяси-юридикалық
этникалық теориялар туындамады. Ұлттық философияның дамуына ... ... ... ... ... безудiң белең алуы «ұлттық
сананың да буалдырлануына алып келдi. ... бұл ... 1980 ... ... ұлттық өзiндiк сана деген ұғымның санадан мүлдем өшiрiлуiне
әкелiп соқтырады. Зиялы-қауым сүреңсiз уақ кадрмен толық ... ... ... ... ... ... елпеңдей қабылдаған ұлт
кадрлары ендi осы ... iске ... бел ... ... Ұлттық
мемлекеттiң мүдделерiне қатысты қазақ ... ... ... ... ... ... ... санасын емес, шашыраңқы
топтардың немесе жеке адамдардың қолтума санасының ... ... туып ... ... ... ... әлде бiр ... рудың шырқағанда жүздiң сойылын соғуға бағытталғанпiкiрлер мен
ұғыныстардың алға таратылуында кәсiпқой ... ... бола ... ... ... мен жеке ... ... ғана жүрдi. Қолтума
сана иелердiң сөздерiмен әрекеттескенде ... ... ... ... ... даңғылының элементтерi жүргенiмен,бәрiбiр, олар
белсендi эмпиристiк деңгейде тұшынудан аса алмады. Мәселенi ... ... ... олқылықтың шырмауынан шыға алмады.
Соңғы 1995 жылдан бергi уақытта ғана қазақтардың ұлттық өздiк санасы
қайта оянып келедi. ... ... және ... социалистiк мемлекеттерде
болып жатқан революциялық қайта құрулар ықпал еттi. Республика өкiметiнiң
қаулысымен «Алаш» ордашылар ... ... мен ... ... шықты. Соңғы 75 жыл ... ... ... ... ... Алдыңғы мағлұматтарды ескере
отырып, этникалық жансақ наным ұлттық сана-сезiмдi қалыптастыру механизмiне
тоқтала кету мезгiлi келгендей. ... ... өз ... ... ... түсiну, ұлтаралық қатынастарында қандай жағдайға ... ... ... ... ... үлесi барын ұғыну, әрi өзге
халықтармен бiрдей бостандықта өмiр ... ... салт ... ... т.б ... жете ... ... Ал жансақ наным-
субьектiнiң жағдайы ол жеке адамның рухани дүниесiмен тығыз ... ... ... мен ... наным сезiмiне қосарланып, адамның мотивi,
стимулы, мақсаты бағытты ... ... ... ... ... ана ... басталып өмiр бойы адам мен бiрге жүредi ... осы ... ... ... ... ... ... сезiмiн
қалыптастыру механизмiн түсiндiре кету керек. Әрбiр ұлт ... ... ... ... ... пайда болады. Ол жағымсыз бағыт ретiнде
қалыптасады. Яғни бiр ұлт өкiлi өз ... өзге ... ... ... әлеуметтiк психологиялық құбылыс ретiнде қабылдау керек. ... ... ... ... болады. Бұл күнделiктi өмiрде адамдар өздерiн
өзге ұлттан ерекше көрiп өз мәртебесiн өзге ... ... ... жиi ... Бұл ... өзге ұлтқа деген қарсы пiкiр яғни жансақ
наным қалыптасқан. Бұл жансақ наным бiрiккен iс-әрекетi ... ... өзге ұлт ... ... ... ... ... қалыптасқан жансақ наным өзге жағымды түсiнiктерге ұласады. Өзге
ұлт өкiлдер мен ... ... ... ... ... сана-
сезiмiн яғни салт-дәстүрiн, тұрмыс тiршiлiгiнiң мән-мағнасын түсiнедi,
жалпы сол ұлттың адамзат ... ... ... бар ... ... ... жансақ наным өзге этностық сана-сезiмiн түсiнуде,
оны толығынан ұғынуда өзгерiске ұшырайды деуге ... ... ... ... аудиториядағы студенттердің
танымдылық іс- әрекеттеріне тигізетін әсері.
Егеменді ... ... ... ... ... ... ... бірі - окушылар қауымы алады. Ол жастардың кәсіби дамуы,
әсіресе қазіргі кездегі заманға сай жеке бастарының ерекшеліктерінің ... әрі ... ... ... байланысты. Сондықтан да педагогикалық
зерттеудің маңыздылығы - полиэтникалық аудиториядағы ... ... ... ... ... қоғамның болашақ
иелерін жеке адам ретінде дұрыс қалыптастыру.
Көп ұлттылық аудиторияда окушылардын танымдылық іс-әрекеті тек ... ғана ... ... ... жүрген достарының өмір-салтын, өзіндік-
этностық ерекшелігін тануға, сөйтіп, өзінің зерделік, мәдениеттілік өрісін
кеңейтуге бағыттайды. Ұлттық ... ... ... ... ... оянады.
Осыған орай оқу іс-әрекетінің ... ... де ... ... процесінің механизмдері: білім, ... ... ... ... ... ... ... оқу түрткісі,
қажеттіліктері курстан курсқа өткен сайын анықтала түседі. (9.58).
Көп ұлттылық ... ... ... ... бірі - әр ... этникалық топтардың өкілдерінің
спецификасын білу. Басқарушы алдын ала ... ... ... ... ... ... осы ... жөнінде білімдері болып немесе
басқа ұлттардың қарым-қатынас тәжірибесі болғаны дұрыс.
Ұжымның мүшелерінің ұлттық-психологиялық ... ... ... әкеліп соқтыруы мүмкін. Барлық ұлттардың өкілдеріне
бірдей тең қарым-қатынас болуы ... ... ... ... ... оның ... ... сын көзбен қарау керек.
Әртүрлі ұлттың өкілдерінің арасындағы достықты нығайтуға бағытталған ... ... ... Тағы бір айта ... жай, бұл ... қақтығыс жағдайларының болдырмау мәселесі. Себебі ұлттық негіздегі
қақтығыстар бір ұлттың өкілдерінің басқа ... ... кері ... Мұндай жағдайларда олардың себептерін мұқият ашып қарау ... ... ... ... ... болмауы,
осындай түрдегі қарым-қатынастарды негативті эмоционалды қабылдау. Сол үшін
басқарушыларға тек қана топпен емес, әр студентпен жеке дара ... ... ... ... қоршаған адамдардың ең бірінші жақсы жақтары мен
жоғары қасиеттерін көруге үйрету керек. Көп ... ... ... ... ... ... қалыптастыру керек.
Ұлтаралық қарым-қатынастың мәдениеті - бұл кең ... ... ... ... қарым-қатынасының өткен тәжірибесін, ал екінші
жағынан осы тәжірибе жиналу ... ... ... ... ... жоғары мәдениетіне ие болған адамдар, өз
елдірінің және басқа ... діни ... ... ... тәуелсіз бүкіл адамдарға бірдей достық көзқараспен, қиын жағдайда
көмек көрсетуге дайын тұратындарымен ерекшеленеді. Полиэтникалық жағдайда
басқарушылар және ... ... ... ұлттың өкілдерімен жұмыс
жасаса, солардың ұлттық-педагогикалық ерекшеліктерімен, ... және ... ... ... ... ... Әр ұлттық
топтардың өкілдерінің ұлтаралық қарым-қатынас шеңберлерін кеңейту қажет.
Көп ұлттың аудиторияда ұлттарына тәуелсіз студенттер ... ... ... ерекшелейтін қасиеттерді бағалауға үйрену керек. Ұлтаралық
қарым-қатынастың мәдениеті ұлтаралық қарым-қатынастардың ... ... ... және ... ... Бұның мазмұны әр ұлттық топтардың ... ... ... ... ... мен ... білу; ұлтаралық ... ... ... және ... ... сақтау; ұлтаралық
қарым-қатынастың қарама-қайшылықтарына қарсы тұру қабілеті. (22.39).
Өзіміздің егеменді елімізде көп ұжымдар өздерінің құрылымдары ... ... ... келеді. Полиэтникалық жағдайда жеке адамдардың өзара
қарым-қатынастарына әсер ететін ұлттық ... ... ... ... ... Көп ұлттылық аудиториялардағы студенттерге
этникааралық ... ... ... ... ... ... өкілдерінің көп ұлттылық ... ... ... ... ... ... ... Әртүрлі ұлттық өкілдерінің педагогикалық іс-әрекетке бейімделу
процесін 3 сатыға бөлуге болады:
а) бастапқы ... ... ... ... ... кедергі жасайды, немесе әрі қарай ... ... ... ... олар ... мақсатына қарама-қайшы
келсе, онда жалпы педагогикалық іс-әрекеті, мазмұны мен қасиетін қайта құру
керек. Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктердің ... ... ... ... өкілдерінде қызмет ететін түрлерін анықтау үшін және
міндетті түрде ұжымдағы жағдайды мұқият білу үшін ұзақ ... ... ... ... ... жетекшілер мен окушылардің арасындағы қарым-
қатынастар тұрақталады, өзара тіл табысып бірін-бірі түсіне ... ... өз ... ... ең соңғы этапта бүкіл ұлттық өкілдерінің араларындағы ... ... ... ... әрекеттене бастайды. Ендеше
окушылардің ұлттық-педагогикалық ерекшеліктері пән ... ... ... Бұл ... ... ... қиыншылықтар
пайда болса, онда этникалық жалпылықтың өкілдері өздері-ақ жая алады,
полиэтникалық ... ... ... ... жанашырлық қайғыға
ортақтасу, қиын жағдайда кеңес пен көмек беру сияқты ... ... Бір ... ... жай көп ... аутиторияда өздерінің
дәстүрлерімен, моральды және құлықтылы құндылықтарымен, ... өмір сүру ... ... ... ... бар
екенін ұмытпауымыз керек.
Бүгінгі күнде біздің еліміздің экономикалық дамуы өте ... ... ... ... Себебі адамдардың көпшілігі саясатқа келіп, коммерциялық
іс-әрекетпен ... ... ... сфераларына қатысып, және
осыларға керек болатын арнайы дайындықсыз, соның үстінен бұлардан ... ... ... Көп ... ... ... әртүрлі
жалпылықтардың өкілдерімен байланыста бола ... ... ... ... олардың өзара қарым-қатынастарын реттеудің арнайы дағдылары мен іс-
әрекеттерін ие болады. (37.54).
Ұлтаралық қарым-қатынастың мәдениетіне ... ... ... ... және ... әсер ету ... ... Ұлтаралық
қарым-қатынаста әртүрлі этникалық жалпылықтардың ... ... ... ... ғана ... ... қатар өзінің
ұлтының қоршаған ортаға, басқа этностарға кең және ... ... ... ... ... ұғымында өзін іс жүзіне асырған
болатын. Кәсіпқойлық ұғымын біріншіден ұлтаралық қарым-қатынастарға, ... ... ... болады. Ол осымен өзінің ғылыми, әлеуметтік және
тәжірибелік құндылығына ие болады. ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің негізінде
әртүрлі ұлт өкілдерінің қатынастарын реттеп ... қана ... ... әр ... ... идеялық және педагогикалық
құндылықтарын, олардың ... ... ... ... пен ... ... ... ретінде пайдаланады.
Ұлтаралық қарым-қатынастарда кәсіпқойлықтың даму мәселесінің ... ... ... бар. ... полиэтникалық аудиторияда саяси процестерді
икемді реттеуге жағдай ... ... ... ... ... ... ... аздаған келіспеушіліктерді жойып етеді.
I. Педагогика ғылымының кейінгі даму жылдарында тиімді оқытуды жақсарту
мәселесі жан-жақты ... бір ... ... жүр. Бұл ... жөнінде
Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов, А.Н.Маркова, Л.Я.Гальперин, Н.Ф.Талызина,
В.Я.Ляудис, Б.Хасанов еңбектерінен көруге болады.
Полиэтникалық аудиторияда ... ... ... дағдыларына және іскерлігіне жауапты ... ... ... мен ... және ... дамуына. Бұл жерде өте
жоғары кәсіпкер туралы сөз болады, себебі оған ... ... ... ... мен саяси іс-әрекеттер тәуелді.
Міне осыған байланысты ұлтаралық қарым-қатынастарда біз кәсіпқойлықты
қарастырғанда онымен ... ... ... ... ... ... ... ғана көрінетін терең және кең ... қана ... ... қатар жалпы адамзаттық ... ... ... жалпылықтардың өкілдерінің арасындағы
еңбек қатынасының ... ... ... ... құлықтылық
мәдениеті.
Осы білімдерді тәжірибе пайдалану, оған күнделікті өмір сүру және іс-
әрекет ... ... ... ... ... нәтижелі түрде іске
асыру, қоағмдағы белгілі процестердің әлеуметтік салдарын алдын ала білу,
әр ... ... ... ... ... ... ... жағымды және жағымсыз жақтарын анықтау; бірігіп күш салудың
негізінде бүкіл адамдардың интеллектуалдық және ... ... ... реалды және сенімді жолдар табу, дауласқан
сұрақтарды қиындықсыз ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қарым-қатынаста кәсіпқойлықтың жеке адамдар
арасында ... ... жеке ... ... ... ... ... қалыптасуын талап етеді: әртүрлі этникалық жалпылықтардың
өкілдерінің өзара іс-әрекеттері мен қатынастарындағы әртүрлі қиындықтарды
жеңуді ... ... ... ... адамдарына деген жанашырлық,
ұлтаралық қатынастардың ... ... ... психологиялық
атмосфераны тудыру, сол ... ... ... барысында жағымды
нәтижелерге жету. Алдына қойған мақсаттарына жетуі үшін кәсіпкерліктердің
ең ... ... ... болуы керек: әртүрлі этникалық
жалпылықтардың өкілдерінің ұлттық-психологиялық және ... ... ... ... ... жағдайларында олардың жүріс-
тұрыстарының ... мен ... ... ... ... ... және ... басқа ұлт өкілдерінің
қабылдауы, ұлттық сана-сезімнің қызмет ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мен мазмұны өте күрделі
және көптүрлі. Олардың ... ... өте ... ... ... ... қызығушылықтармен олармен қатынас жасау процестерінен
қанағат алуға тырысу.
II.ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... ... әдістеріне сипаттама.
Этникалық жансақ наным қалыптасу жүйелерiн зерттеуде ... ... ... ... ... ... мен түрткiлерiн, жансақ наным ұлттық ... және ... ... ... методологиялық негiзi жеке адам дамуының үйлесiмдi және
жан-жақты қалыптасу процесiндегi тұтастығы туралы, ... ... ... ... ... өкiлiне тигiзетiн әсерi туралы ең негiзгi
жағдайды ... ... ... ... ... ... нанымның
психологиялық негiзiн анықтау; екiншiден этностар қатынасында ... ... ... ... ... ... этникалық
ерекшелiктердi бiлу деңгейiнiң этнос өкiлдерiнiң оқу процесiнде жансақ
нанымның ... ... ... ... барлығы 40 оқушы қатысты. ... №7 ... ... және 24-i №26 орыс орта мектебiнiң оқушылары.
Осыған орай зерттеу жұмысы үш сатыдан тұрады:
1/ Танымдық iс-әрекеттегi ... ... бiлу ... ... ... ... ... /Тиленова.Ж.Қ.
құрастырған/.
2/ Этникааралық қарым-қатынастағы этникалық жансақ ... ... ... ... ... М.Рокичтың әдiстемесi, әдiстемесi
қолданылады./24/
3/ Этникааралық қарым-қатынастағы жансақ наным және ... ... ... ... ... ... әдiстемелер/
қолданылды./12/
Бұл зерттеудiң мақсатына келсек. Этникааралық қарым-қатынастағы
этникалық жансақ ... ... ... анықтау, бағыт мәселесiнiң
этностар арасында орнын анықтау, танымдық ... ... ... ... ... ... сәйкес зерттеудiң мiндеттерi:
- этникалық жансақ наным ... ... ... ... ... ... наным қалыптасуына әсер ететiн ... ... ... наным қалыптасу механизмдерiн белгiлеу.
Соңғы кездерi республикада этникалық педагогика ... ... ... ... Ұлттық педагогика мектептер
проблемаларына қатынасты тiл, мәдениет, әдеп-ғұрып, дiн т.б ... ... ... ... күн ... ... арта
түседi.
Тарихқа үңiлер болсақ 50-шi жылдарда ұлттық педагогиканың
проблемалары мен ... ... ... ... ... ... алдымен ауызға аларымыз-белгiлi қазақ психологы Т.
Тәжiбаев /1910-1964/ болашақ ... Х1Х ... ... ... ... мен ... ойдың дамуы атты
кiтабында ол «Ұлттық мiнез-құлық проблемасы қызықты және ... бұл ... ... өз зерттеулерi - философтарды, педагогтарды,
тарихшыларды және этнографтарды күтуде»-деп атап өттi. 1970-90-шы ... ... ... Н. ... «Ұлттық педагогиканың
табиғаты» т.б тәрiздес монографиялары жарық көрдi. Жоғарғы еңбектерде осы
замандағы этникалық ... ... ... мен ... сөз ... ... төңiрегiндегi жетiстiктермен қатар
жекелеген кемшiлiктер де орын ... Атап ... ... ... ... саны әлi де ... сондықтанда көптеген
этнопедагогикалық түсiнiктердiң мазмұны негiзiнен шетелдiк зерттеулердiң
түсiнiктердiң мазмұны, негiзiнен ... ... ... ... қалыптасып қалған американ, француз, немiс халықтарын өзара
этникалық қарым-қатынастары мен байланыстарына көбiрек сiлтеме ... ... ... егемендi тәуелсiз түсiнiктерiмен нанымдардан бiр
шама алда гой дейтiндей жалған ... ... ... Шын мәнiнде,
өмiрде этникалық ерекшелiктер күнделiктi санамен тығыз байланыса отырып,
адамның өзара ... мен ... ... ... ... ... ... сөзсiз. Этнопедагогикалық ... ... халi ... да ... ... мен ... ... және
талдауды қажет етедi.
Осыған орай төмендегiдей зерттеу мiндеттерi жүзеге асырылды:
1/ Этникалық жансақ нанымның танымдық iс-әрекет ... ... ... ... ... ... әсер ... факторларды
анықтау.
3/ Этникалық жансақ наным қалыптасу механизмiн белгiлеу.
Осыған орай ... ... ... Жансақ наным санасындағы
этникалық жансақ нанымның қалыптасуына ... ... ... ... болжамдар.
1/ Танымдық iс-әрекетке ұлттардың бiрiн-бiрi дұрыс қабылдауы, олардың
бiр-бiрiнiң этнопедагогикалық ерекшелiктерiн жете ... ... ... ... көп ... соғұрлым оған деген көзқарасы
дұрыс қалыптасады.
2/ Оқыту процесiнде этникалық жансақ ... және ... ... оқушылардың танымдық iс-әрекетiнiң нәтижелiлiгiнiң
өзгеруiмен сәйкестiгi.
3/ Этникааралық қарыс-қатынаста этностардың iшкi ... ... ... бар, олар ... ... ... өзгерiстерге ұшырайды.
Осы болжамдарды дәлелдеу үшiн төмендегi әдiстердi қолдандық.
1/ Әлеуметтiк-педагогикалық әдiстеме
2/»Құндылық бағдар» М. Рокичтың ... ... ... ... ... мен отбасы арақатынасының ... ... ... мен әке ... ... өзі ана мен ... өз ... табиғи педагогтар ролін
берген.Заңдылыққа орай, әке мен анаға балаларына қатысты тең ... ... ... ... ... салттар бала тәрбиесіндегі әке мен ананың
ролін біршама басқаша ... ... ... ... оны ... және
тамақтандырады, әкесі «жалпы ... ... ... отбасын
материалдық жағынан қамтамасыз етеді, дұшпандардан қорғайды. Көпшілік үшін
рольдердің ... ... ... ... ... ... Оның негізнде еркек пен әйелдің табиғи қасиеттері – нәзіктік,
ананаң жұмсақтығы, оның балаға деген ерекше ... ... ... дене күші ... ... жас кезеңдерінде оқушылар ата – аналарына бауыр басу
сезімін ... ... ... деңгейде емес: ұл бала көбінесе – анасына,
ал қыз бала - әкесіне тартып тұрады. Бірақ, ерте жастарында ... ... ... ... ... Ол ... ретінде, қауыпсіздік және
қажеттіліктерді қанағаттандыру ретінде қажет.
Соңғы он жылдықта ананың функциясына қарағанда, әкенің функциясы жақсы
жағына ... ... ... ... ... көрсетті. Бұрындары
әкенің ролі отбасын сыртқы қауіп – ... ... мен ... ... ішер асты ... ... де ... ал сыртқы қауіп – қатерлер
ішкі қауіп – қатерлердің алдында мәнін жоғалтты. Бірін – бірі ... жат ... ... ... ... және ... ... «ішкі жауларына» айналады. Қазіргі заманғы ... кең ... ұсақ – ... аса мән бермейді. Эмоционалдық
қарым – ... ... ... ... және танымдық iс-әрекетiнiң нәтижелiгiне олардың
тигiзетiн әсерiн ... ... ... ... әрекет етуiнiң
тиiмдiлiгiне байланысты зерттеу жүргiзiлдi.
Пилатажды зерттеуге 44 оқушы ... 8-9 ... ... оның ... ... орта ... 20 орыс орта ... Қазақ орта мектебiне
жүргiзiлген сұрақнама 10 оқушы қазақ тiлiн толық меңгермегенi анықталды.
Осы ... еске ала ... 10 ... толық меңгермеген бiр толқып
зерттеуiмiздi ... етiп отыр ... ... осы 45 ... үш ... салыстырма түрде жүргiземiз.
Орыс және қазақ ... ... ... ... ... ... ж ... этникалық ролiн анықтау үшiн, ... ... ... ... әдiстемелiк құрал 39 сұрақтан тұрады және жауаптардан тұратын
арнайы сұрақнама қолдандық.
Зерттеу барысы: сыналушыларға арнайы сұрақнама ... ... ... келесi нұсқау берiлдi: «Сұрақтар ... ... егер де сiз осы ... пайымдау белгiлi ұлтқа тән деп
есептесеңiз, осы ... ... ... ... ... ... ... белгiлеуге болады. Тапсырманы орындау уақыты 10-20 мин.
Зерттеу нәтижесiнде сұрақнама әдiсi ... ... оқу ... ... нанымдардың өзгеруi және танымдық iс-әрекетiнiң
нәтижелiгiне олардың тигiзетiн ... ... ... мен жүргiзiлдi.
Осыған орай келесi сапалық көрсеткiштер алынды:.
1/ Мұнда орыстардың қазақ этносы жәйлi үйлену тойы тағамдары, киiмдерi
басқа да ... ... ... ... ... тiлiн,
қайраткерлерiн,әдебиетiн,мәдениетiн т.б маңызды ерекшелiктерiн бiле
қоймайтындығы және оларды ... келе ... ... орай орыс ... ... ... бiлу ... 35 %. Орыс оқушыларының салт-
дәстүрдi, киiм-киiстi, тағамдарын жақсы бiлетiн себебi, олар ... ... ... ... телевизордан көредi, оқиды сонымен
қатар дәстүрлi наурыз ... бар, сол ... ... ... ... тән
тағамдарды, дәстүр көрiнiстерiн көредi. Сол себептен алдыңғы айтылған
жағдайларды жақсы бiледi. Ал ендi ... тiлiн және тағы ... ... бiле ... ... ... талап қойылмағаннан деп
ойлауға болады және өздерiнiң сол тiлдi үйренуге қызығушылықтары жоқ ... ... Яғни сол ... өмiр сүруге болмайды деген талап
қойылса, олар тез арада меңгерiп кетуi күмәнсiз.
2/ Қазақтардың орыс ... ... ... ... ... ... жылдан берi, уақыт талабына сай орыс ұлтымен бiрiгiп өмiр ... ... ... орыс тiлiн өз ... гөрi ... меңгердiк,
яғни осылардың бәрi бiздiң өмiрiмiзде қажет болды. ... ... орыс ... бiлу деңгейi 65%.
3/ Ұлттардың ұнамды мiнез-құлқын сипатының ... /21/ ... ... жауабы, қазақтардың қонақ жайлық мiнезi ұнайтындығын көрсеткен
-44%. Толық меңгергенқазақтар ешқандай жауабы таңдалмайды., ... ... ... ... ... 30%. 22 сұраққа ұлттардың ұнамсыз
қасиеттi деген сұраққа ешқайсы жауап бермеген. Осыған орай оқушылардың ... ... ... ... жоқтығын аңгаруға болады. Бiрақ олар өз ... өзге ұлт ... ... ... ... 24,25 сұрақтарға
жауабында көруге болады. 28,29 сұрақтардан осы алдыңғы мәселе күмәнсiз
екенiн ... Осы екi ұлт ... бiр ... қандай дiнге кiретiндiгiн бiледi
оны 33,34 сұрақ жауаптарынан көремiз. Қазақтар өз ұлтының және орыс ... және дiни ... ... ... ... бұл ... 100% жауап
берiлдi, орыстар; қазақ дiни, ... ... 76% өз ... 100%. Ал ... ұлттардың мамандыққа деген қабылетi қазақтар; ... ... ... ... ... ... тiгiншi, жер
шаруашылығы.Орыстар жауабы: қазақтар-малшы, мұғалiм, ... ... ... ... бiр-бiрiнiң мамандыққа қабылетiн
дұрыс бағалайды деуге болады. Яғни қазақтар малшаруашылығымен атазаманнан
айналысып келедi, бұл ... ... тән ... оны екi жақ ... Ал ... болса жер шаруашылығымен айналысу қабылетi тән деп
түсiнедi, бұл ... ... ... келе екi этнос өкiлдерi бiрiн-бiрi адекваты ... орыс ... ... ... тiлiн жақсы
меңгерген. Бұлар орыс халқымен бiрiгiп өмiр ... ... ... бәрi ... ... сай ... Орыс ұлтының оқушылары
қазақ халқының салт-дәстүрiн, ұлттық ерекшелiктерi жәйлi жалпы мағлұматтары
бар. Келешекте ... тiлiн ... ... тез ... ... Екi ұлт ... бiр-бiрiне деген жағымды бағыты
келешекте үлкен жағымсыз жансақ нанымдарды толығымен өзгертуiне күмән
келтiрмеймiз. Осы ... ... ... зерттеу мақсатына жеттi деуге
болады.Орыс және қазақ этносының қарым-қатынасында этникалық ... ... ... ... ... үшiн, ... өкiлдерiнiң
бiрiн-бiрi қаншалықты бiлетiндiгiн анықтадық. Осыған орай ... ... ... ... бiрiккен танымдық iс-әрекетiне
байланысты деп тұжырым жасаймын.
2.3. Құндылық бағдар М.Родич ... ... ... бiрiккен iс-әрекетке көрiнетiн этникалық
жансақ нанымның құндылық бағдардың өзгеру ерекшелiктерiн анықтау мақсатына
бағытталады. Осыған орай төменгi ... ... ... ... байланысты қалыптасады. Бiрақ оқу ... ... ... және ... ... ... оқушылардың танымдық iс-әрекетiнiң
өзгеруi нәтижесiмен сәйкес келедi.
Негiзгi әдiстемелiк құрал ретiнде М.Рокичтың ... ... ... Бұл ... өткiзу үшiн арнайы 18 ... 18 ... ... ... ... ... ... алдында бұл карточкалар таратылады. Тапсырма орындалмас
бұрын келесi ... ... «Осы ... ... ... ... ... орында тұру керек деп есептегендерiңiздi алдыңғы ... ... орай сiз үшiн ... ... ... ... аса ... соңғы қатардан орын алады. Сынаушылар ... ... 9-10 ... ... ... ... ... №7 қазақ орта мектебiнiң
10асынып оқушылары-18, №27 орыс орта ...... ... ... орыс ұлт ... ... ұлт өкiлдерi-26.
Зерттеу нәтижелерiн талдау.
Нәтижелердi талдау.
Нәтижелердi талдауда екi мектеп оқушыларының зерттеу нәтижелерiн бiрге
қарастырамыз себебi олардың арасында ... ... Екi ... ... құндылықтар тобындағы яғни денсаулық, материалдық
қамтамасыз етiлген өмiр ... ... ... ... ... ... орыс мектебi-80%. Сонымен қатар «өзiнiң құндылықтары»
тобындағы көңiл-көтеру, ... ақыл ... ... ... топ ... ... ... кiретiн махаббат, бақытты
жанұялық өмiр, сенiмдi достардың болуы, құндылықтары, алдыңғы аталып кеткен
денсаулық құндылығынан кейiн қатар орналасады. Одан ... ... яғни ... ... қызықтыратын жұмыс құндылықтары үшiншi
қатарда орналасады.
Соңғы қатарда «өз өзiн дамыту» құндылықтарын орналастырады, бұған
даму, ... ... ... ... және өнер ... ... ... алдыңғы айтылған түрде орналасты. Терминальды
құндылық дегенiмiз-жекелеген өмiр сүрудiң қандай да бiр ақырғы мақсаты оған
ұмтылуға тұрады деген сенiм. ... орай ... ... негiзiнде,
бiрiншi орындарға «өзiнiң құндылықтарын» қарым-қатынас құндылықтарын қойды,
ал жеке адам ... ең ... «өз -өзiн ... ... соңғы орында
орналасады.
Инструментальды құндылықтар-жеке адамның қандайда бiр әрекет бейнесi
немесе қасиетi қандай болып ... ... ... мектебiндегi оқушылар
үшiн бiрiншi ... ... ... құрамына кiретiн адалдық. Жеке
адамаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... соңғы қатарда өзгелердi қабылдау
құндылықтары орналасқан, олар өзгелердiң кемшiлiгiмен келiспеу және ... орыс ... ... ... қатарда орналсқан, ал
алдыңғы қатарда тәуелсiздiк жекеадамаралық қарым-қатынас ... ... ... ... Екi ... оқушылары бiлiмдiлiк, жауапкершiлiк,
орындаушылық құндылықтарын тiзiмдер ортасында орналастырған. Сонымен қазақ
мектебi оқушылары үшiн ең ... ... пен ... Орыс ... үшiн тәуелсiздiк пен тәрбиелiк құндылықтары негiзгi орын алады.
Бұл нәтиже орыс және ... ... ... ... ... ... орай ... болжам расталды, яғни құндылық бағдар, ұлттық
ерекшелiктерiне байланысты қалыптасады. ... оқу ... ... наным және құндылық бағдар өзгерiске ұшырайды, ол ... ... ... ... ... Сондықтан бiрiккен оқу iс-
әрекетiнде жансақ наным жоққа шығады деуге болады.
2.4. Проективті жобалау әдiсi.
Зерттеуiмiздiң үшiншi ... ... ... ... iшкi ... ... ... наным бар, олар
танымдық iс-әрекет барысында өзгерiстерге ұшырайды. ... ... ... ... ... ... ... сурет
сыналушының бейнелеу ойлауына ... ... ... ... ... көрсетедi./12/
Зерттеу әдiстемесi.
Негiзгi әдiстемелiк құрал ретiнде жобалау сурет пайдаланылады.
Зерттеуге арнайы ... ... ... ... келесi инструкция берiледi. «Өздерiнiңiздiң ойларыныз бойынша орыс
пен қазақтың ... ... ... ... ... ... ... айтылмайды. Әрбiр парақта жасы аты ... ... ... ... сала ... ... Келесi
қосымша түсiнiктен кейiн «Сурет сапасына емес оның мазмұны қажет екенiн
айта өткенде ғана жұмысқа ... ... ... ... ... ойын ... ... кейбiреулерi мүлдем бас тартты. Тапсырманы
орындау уақыты 10-20 мин. Зерттеу топтық түрде жүргiзiлдi. Сынаушылар тобын
№7 қазақ орта ... ... ... 10-қыз бала,8-ер бала.№26
орыс орта мектебiнiң 9асынып оқушылары-24,оның iшiнде қыз балалар-13,ер
балалар-11. ... ... 40 ... ... ... ... ... орыс мектебiнде оқитын 5-оқушы бас ... ... ... Олардың түсiндiрмесi бәр адамдар бiрдей оларды бiр-бiрiнен
ажыратуға болмайды деп жауап бердi.
Зерттеу нәтижелерiн ... ... бұл ... ... ... ... ... обьектiге сәйкес нақты ... ... ... бiр ... ғана байқалды. Бұнда орыстарды
жабық есiкпен,қазақтарды ашық есiкпен теңейдi. Нәтижелердi талдау келесi
схема ... ... ... бiр ... бейнеленген зат
қаншалықты кездескенiн санаймыз. Одан кейiн белгiлi бейнеленген заттарды
мағыналы топқа бiрiктiрдiк.Иванов ... ... ... ... ... ... 1/ өмiрлiк iс-әрекетiн тұрмыстық ерекшелiктерi;
2/салт,дәстүр, бос уақытты өткiзу;3/ экономикалық ... өмiр; ... ... өмiр сүру ... ... жеке ... ... алдыңғы сипаттарды кiшi бөлшектерге бөлу
қажеттiлiгi туындады. Келесi мағналы топ келесi түрде көрсетiледi./таб.1/
Сонымен 10 ... топ ... Әр ... ... ... ... ... толық бейнесi есептелдi. Әр стимульды обьект бойынша орыстар
мен қазақтардың сандық көрсеткiштерi жеке саналды.
Берiлген кестеден /№1/ ұлттық бейне ... ... ... ... және ... ... ... көрсетiледi. /18 оқушының-
16 адам бейн./ Қыз балалардың суреттерiнде әйел мен ер ... ... Орыс ... ... адам бейнесiн-9 оқушы, 13 оқушы ұлттық
мәдени символдармен бейнелеген.
Ұлттық мәдени ерекшелiктерге және бос ... ... ... ... ... қазақтаға -домбыра, қонақ күту символ
түрiнде бейнеленген. ... ... ... ... орта обьектiсiнде орыстаға-ит,шошқа, тайға, қазақтар-
қой,ат,жазық ... ... ... ... ... ... қазақтарға бұл символдар пайдаланбаған.
Негативтi символ ретiнде ... деп ... бұл ... ... ... көрсетедi. Сонымен қатар орыстарды iшiмдiктен
байланыстырады.
НӘТИЖЕЛЕРДI ... ... ... ... ... ... сана ... және перефертялық құраушылардан құралатындығын. Бiр жағынан
қалыптасқан дәстүрлi тұрмыстық этностық ... ... ... ... ... ... ... тағамдармен, киiм-киiсiмен, күнделiктi
өмiрмен анықталады. Этностық тiршiлiк етуi жәйлi, сол ұлттық топпен бiрiгiп
өмiр сүруiне ... ... ... ... образдың ядролық
құраушыға енгiзiледi.
Осылар мен ... ... ... ... ... ... саяси жағдайлар,ғылыми-техникалық даму, бос
уақытты өткiзу формасы ... Бұл ... ... ақпарат радио,
телевидение,әдебиеттер арқылы жетедi. Бұл ақпарат деңгейi алыста орналасқан
этнос жәйлi түсiнiiктерде басым ... ... Тағы ... аударатын
жағдай iшiмдiктi қолдану, бұл ұлттық символға ... ... ... Сонымен қатар тәртiптi, эгоист, ұйымдасқан, ... ... ... мейiрiмдi, ... ... ... Бұл ... континуум динамизм-тұрақтылық.
Қазақтың образы орыстарға ... ... ... ... ... кезінге сай бейнелеҚорытынды: 1/ этнос туралы
түсiнiк ядролық және теориялық құрамнан тұрады. Ядролық этностың ... ... ... ... перефериялық экономикалық, саяси,
ғылыми техникалық ақпарат этностыңдамуына сай көрсетiледi. Перефериялық
элементтер ... және ... ... ... ... Өз ... ... түсiнiк ядролық құрылымнан басталады. Ол өзiне
ұлттық ... ... ... ... бұл ... ... этностық ерекшелiндiрiлетiн ерекшелiк болып қабылданады.
3/ ... ... ... қыздармен,ұлдардың ерекшелiктерiн
байқауға болады. Ер балалар көбiнесе динамикалық элементтерге бағытталған,
қыздар дәстүрлi ерекшелiктердi бейнелейдi. Ер ... үшiн ... ... сипаттау тенденциясы тән, қыз ... ... ... Бұл ... ... ... орыс образы, статичный қазақ
бейнесi. Осы зерттеулер бойынша ... ... ... белгiлi
дәстүрлi заттармен байланыстырады ол көбiнесе орыс ... ... ... ... олар екi ұлттың ынтымақтастығын
көрсетедi. Ал ... ... ... ғана ... мен ... ... ... олардың қәзiргi өмiрiн, мiнез-құлқын белгiлейтiн
бейнемен сипаттайды.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Қорыта келгенде ұлт мәселесін қарастырып қана қоймай, ұлттық
ерекшеліктер ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қойылған болжамдар дәләлдендi. Осы зерттеулерге
байланысты жалпы ... ... ... ... ... ... наным
өзгерiске ұшырайды. Жалпы бастамаға жету ... ... үш ... ... ... ... ... қабылдауы, олардың бiр-
бiрiнiң ұлттық ерекшелiктерiн жете бiлуiне байланысты оған ... ... ... Осы ... сай зерттеу нәтижесiнде екi этнос өкiлдерi
бiрiн-бiрi ... ... ... орыс ... ... ... тiлiн жақсы меңгерген. Бұл орыс халқымен бiрiгiп өмiр сүруде
игерiлген, яғни уақыт қажеттiлiгiмен сай ... Орыс ... ... ... салт-дәстүрiн, ұлттық ерекшелiктерi жәйлi жалпы
мағлұматтары бар. Келешекте уақыт талабына байланысты тiлiн де тез ... ... ... ... ... ... Екi ұлт өкiлдерiнiң
жағымсыз жансақ нанымдары осы бiрiккен iс-әрекетке өзгерiске ұшырайтындығын
зерттеу ... ... ... Мысалы: орыстармен бiрге ... ... ... ... ... ... ... Яғни зерттеу
барысында қойған болжам дәлендендi. Орыс және қазақ ... ... ... ... нанымдардың iс-әрекеткеатқаратын ролiн анықтау
үшiн, этнос өкiлдерiнiң ... ... ... ... орай оқушылардың жансақ ... ... ... ... ... байланысты.
Құндылық бағдар, ұлттық ерекшелiктерiне ... ... оқу ... ... ... ... және ... өзгеруi оқушылардың танымдық iс-әрекетiнiң өзгеру нәтижесiмен сәйкес
келедi. Сонымен ... ... ... ... ... ... Орыс және қазақ орта мектептерiндегi оқушылардың ... ... ... орыс ... ... терминальды
құндылықтар бойынша денсаулықпен, бақытты жанұялық өмiрдi ... ... ал ... ... көтерудi соңғы қатарға орналастырған,
инструментальды ... ... ... сәйкестiк байқалады. Осы
нәтижелерге сәйкес статистикалық талдау жүргiзiлдi, талдау ... ... ... ... жоқ ... көрсеттi. Осыған
байланысты негiзгi болжам расталды. Оқу процесiнде ... ... ... ... ... ... өзгерiске ұшырайды, бұл өзгерiс оқушылардың
танымдық iс-әрекетiне байланысты.
Этникалық қарым-қатынаста этностардың iшкi бағытына байланысты
жансақ ... бар, олар ... ... ... ... ... Бұл болжамды жүзеге ... ... ... ... Бұл ... ... екi ұлт ... бiрiн-бiрi
адеквоты қабылдайтындығын көрсеттi. Ұлт ... ... ... сол ... ... ... ... Мысалы: қазақтарға киiз үй, домбыра, орыстарға- балалайка, ағаш
үй бейнелерiмен суреттедi. Бұл суреттемелер ұлт өкiлдерiнде жағымсыз жансақ
өзгерiске ұшырататындығын ... ... екi ... ... ... ... қабылдауы, танымдық iс-әрекетке байланысты. Алынған зерттеу
нәтижелерiн бiрiктiрiп жалпы болжамды құрастырамыз. Бiрiккен танымдық iс-
әрекет негiзiнде жансақ ... ... ... бұл ... ... ... ұлт ... түсiнуiне байланысты қалыптасады. Бұл
жалпы болжам зерттеулер нәтижесiнде ... ... ... толығымен жетiк деп тұжырымдаймыз.
Әдебиеттер
1. Андреева Г.М Социальная педагогика. М.:Изд-во Моск. ун-та, 1980.
2. Архангельский Л.М Социально-этнические проблемы ... ... ... Әмірова Б.Ә. Оқу-танымдық процессіде жансақ нанымның өзгермелігі:
Автореферат … канд. ... ... ... 1997.
4. Бромлей В. Очерки теории-этноса Москва.1990.
5. Бараноев А. О. Основы этнической педагогика. Санкт-Питербург. ... ... О. ... ... и ... ... 1990. 145 ... Гаджиева Р. Г. Изменение этнических стериотипов под влиянием культурных,
политических и ... ... ... и практика.
Яраславль, 1998. т.4., Вып 1. 39-40 бет.
9. Дашдамиров Л. Ф. К ... ... ... //Советская этнография. №2. 1993.
10. Дробижева. Психологические аспекты национальных отношений. Т- ... ... ... Н. ... интерноционального и ... ... ... ... ... 1990. 145 ... ... Т. В. Изучение стериотипов с помощью проективных рисунков.
//Вопросы психологии. №2, 1998. 71-82 ... Н. ... ... ... ... ... K. ... Ұлттық педагогиканың сипаты. Алматы, 1993.
15. Степанян Э.Х. Классовое и национальное сознание М., ... ... Л. М. ... в ... М., ... ... Н.С. ... традиций и общественная
жизнь. Алматы,1974. 104бет.
19 Столович Л.М. Сто ... и ... . М., ... 1985.
20. Сульбах В. Ұлттық –сана –сезiм. Москва, 1987.
21.Сәрсенбаев.Т Ұлттыk сана -сезiм мен кадір-қасиет. Алматы. 1990. 39бет.
22.Сужиков.М.М. Сапаргалиев.Т.С ... ... ... ... ... ... 1991.
27. Танкаев С. Д. Быть и нация. А, Қазақстан, ... ... А. К. ... ... и ... И, 1985.
29.Уледов А .К. Стуктура общественного сознания.
30. Узнадзе Д. Н. Теория установки. Москва-Воронеж, 1997.
31. Философскии словарь. ... ... ... Проблемы типологии этнических общностей в трудах
советских ученых. ... ... ... ... ... в ... психологию.
36. Шихерев П.Н. Проблемы ... ... ... ... ... 1992. №1 15-23 бет.
37 Этнические процессы национальных групп Средней Азии и Казахстана. М.,
Наука, 1980.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Құқықтың қайнар көздері5 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы мен зерттелуі27 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Абай тілінің зерттелуі15 бет
Абай шығармашылығының зерттелуі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь