Тұлғаның акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа қатері

КІРІСПЕ: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.СУИЦИДТІКЖҮРІС . ТҰРЫС МӘСЕЛЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.
ӘДІСНАМАЛЫҚ ТҰРҒЫДА ЗЕРТТЕЛІНУІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.1Суицид мәселесінің шет ел және отандық ғылымдардағы жай күйі ... ... ... 13
1.2.Суицидалды жүріс.тұрыстың эпидемиологиялық аспектілері ... ... ... ... ...21
1.3Жасөспірім кезеңіндегі акцентуациялық мінез ерекшеліктеріжәне суицидтік жүріс. тұрыспен байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Теориялық бөлім бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41

2. ТҰЛҒАНЫҢ АКЦЕНТУАЦИЯЛЫҚ МІНЕЗ БІТІСІ, ОНЫҢ СУИЦИДТІК ЖҮРІС. ТҰРЫСҚА ҚАТЕРІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

2.1 Зерттеудің мақсаты, міндеттері, объектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
2.2.Тұлғаның акцентуациялық мінез бітісі, оныңсуицидтік жүріс.тұрысқа
қатерін эксперименттік зерттеудің мазмұндалуы және әдістемелердің талдануы мен қолдану барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
2.3. Жасөпірімдердің акцентуациялық мінез бітісі және суицидтік жүріс.тұрысқа қатерін зерттеу мәліметтерін сандық өңдеу мен сапалық талдау.
2.4. Жасөспірімдердің акцентуациялық мінез бітісі суицид жағдайына
бейімділіктің алдын.алу және психотүзету жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71
Эксперименттікзерттеу бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...87

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...88

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .89

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...94
Зерттеу өзектілігі. Қазақстан Республикасында қазіргі таңда жүріп жатқан әлеуметтік, экономикалық, мәдени өзгерістер жас ұрпақ өмірінің барлық жақтарын әлеуметтендіру үрдісіне ықпал етеді. Бұл мәселеге байланысты елбасымыз Н.Назарбаев: «...жаңа жағдайларға сай біздің бәрімізді алаңдататын мәселе - білімді, кәсіби даярлығы бар адам тәрбиелеу ғана емес, қоғамдық өмірдің барлық саласында ұлттық және дүниежүзілік құндылықтарды қабылдауға қабілетті, рухани және әлеуметтік-адамгершілік мүмкіндігі мол тұлғаны қалыптастыру болып табылады» - деп атап көрсетті.[1, 7 б.]
1. Қазақстан Республикасының Президент Н.Ә.Назарбаевтың халыққа Жолдауы, 2011 жылғы 28 қаңтар
2. Зотов М.В.Суицидальное поведение: механизмы развития,диагностика, коррекция.-СПб, Речь,2006, Ефремов В.С. Основы суицидалогии.- СПб.: «Диалект»,- 2004
3.Қарақұлова З.Ш. Изучение зависимости суицидального поведения личности от системы семейного воспитания: Учебное пособие.-Алматы: КазНПУ имени Абая,2007.-68с
4.Аванесов С.С. Самоубийство как философская проблема: Дисс. Исследование.- Минск: Коллегиум,- 2009 160 с.
5. Каракулова З.Ш. Исследование зависимости суицидального поведения личности от системы семейного воспитания.Автореферат.-Алматы,1999,31 с.
6.Изменяющиеся модели поведения, ведущего к самоубийству. //Отчет о совещании ВОЗ, Афины, 1981.-Копенгаген,1984,с.57.7. Билле-Браге У.Глоссарий суицидиологическиx терминов. -М.,2000 14 с. 8. Аванесов С.С. Самоубийство как философская проблема:Дисс.исследование -М.,1995 -75 с.
9.Xорошко В.Г. Самоубийство детей.// Росс.Псиxиатрический журнал,1998,№3,70-80 с.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
Жалпы және этникалық психология ... ... ... ... мінез бітісі, оның суицидтік
жүріс-тұрысқа қатері
.
Орындаған
магистрант, 2 курс _______ ... Н.А. "______" ________ 2013 ... ... ғ. ... ___ ... Н.Қ "_____" ________ 2013 ж..
Қорғауға жіберілді:
Жалпы және этникалық
психология ... ... ... ... Э.К. "______" _______ 2013 ... ... ... >
Жұмыстың мақсаты: Жасөспірімдердің кейбір акцентуациялық мінез бітісінің басым көрінуі өз өзіне қол ... ... бірі ... нақтылау. Акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа қатері ... ... ... ... ... ... Акцентуациялық мінез бітісі мен суицид мәселесіне қатысты және оның философиялық, ... ... ... ... ... ... ... Суицид және акцентуациялы мінезге қатысты әдебиеттерді сараптау және оның ... ... ... ... талдау, оның өлшемдері мен көрсеткіштерін айқындау.
3. Мінез акцентуациясы мен суицид мәселесіне ... ... ... ... ... ...
4. ... акцентуациялық мінез құлқына эмпирикалық зерттеу жүргізу және алынған нәтижелерге талдау ... ... ... ... ... ... мінез бітіс ерекшеліктері
Зерттеу пәні: Тұлғаның акцентуациялық мінез бітістерін жасерекшелік психологиясы және қалыптасуына байланысты әлеуметтік психология, түзету ... ... ... ... егер ... акцентуациялық мінез ... ... ... ... ... психологиялық
жұмыстар жүргізілсе, яғни алдын - алу ... ... ... онда ... ... ... ерекшеліктерін болдырмаудың алдын алуға
болады.
Зерттеуде қолданылған әдістемелер мен ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының экспресс-диагностикасы
3. В.А.Жмуровтың дифференциалды диагностикасының (ажыратып тексерудің) әдістемесі
4. ... және ... ... ... ... әдістемесі
(Ч. Д. Спилбергер - Ю. Л. Ханин)
5. Филипстің мектеп мазасыздығын диагностикалау ... ... ... әңгімелесу және сұрақтама жүргізілді.
Жалпы беттер саны: 107
Кестелер саны: 8
Суреттер саны: 10
Графиктер саны: 3
Пайдаланылған ... ... ... ... исследования: Влияние акцентуации характера личности на суицидальное поведение.
Цель работы: Обоснование того, что ... ... ... характера у подростков могут быть причиной их суицидального поведения. Эмпирическое исследование особенностей динамики влияния акцентуации характера личности на ... ... ... ... ... научный анализ философской, психологической и медицинской литературы по п ... ... ... и суицидального поведения.
* Сбор материалов и анализ особенностей суицидального поведения и акцпентуации характера, ... их ... по ... и ... характера, определение их параметров и показателей.
* ... и ... ... по ... ... ... ... характера и суицидального поведения.
* Проведение эмпирического исследования по исследованию акцентуации характера у подростков , обработка и анализ результатов исследования.
Объект ... ... ... черт характера личности.
Предмет исследования: проведено социально-психологическое исследование и психокоррекционная работа акцентуации характера личности в связи с возрастными особенностями их ... ... ... исследования: если регулярно проводить просвещенческую, психологическую работу в ... и в ... с ... ... ... черт ... то есть эффективно проводить психопрофилактическую работу то можно предотвратить риск ... ... ... и ... ... в ...
1. Опросник исследования акцентуаций характера (К. Леонгард) 2. ... ... ... - ... ... личности. 3. ... ... ... В.А. ... (сравнительный анализ). 4. ... ... ... ... и ... ... ... 5. ... ... ... ... тревожности. ... была ... ... ... и ... ... ... страниц: 107
Количество таблицы: 8
Количество рисунки : 10
Количество графики: 3
Количество используемых источников: 89
Приложение: 4
Summary
Research topic: Impact of ... ... of ... on suicidal behavior.
Objective: The rationale that some traits of character accentuation in adolescents may be the cause of their suicidal ... ... Study of the features of the dynamics of ... ... effect of ... on suicidal ...
Research objectives:
1. Carry out a scientific analysis of the philosophical, psychological and medical literature on the problems of n ... nature and suicidal ... ... of ... and analysis features of suicidal behavior and ... ... determination of the literature on suicide and accentuation of character.
3. ... and ... ... for the study of the ... features ... nature and suicidal behavior, to determine the influence of the formative experiment.
4. Empirical research on the study of character accentuation in ... ... and analysis of the study ... of study: features ... of ... traits.
Subject of research: conducted socio-psychological research and psycho-correctional work accentuation of character of the ... in relation to the age ... of their ... main ... of the ... if regular Enlightenment, psychological work at school and at home with the personalities that have ... of ... traits, that is, to ... carry out the work psychoprophylactic you can prevent the risk of suicidal behavior.
Methods and techniques used in the ... ... survey ... ... ...
* Rapid tests of character systemic relationship between the individual ... of ... ... ... ... Method of ... the level of reactive and personal anxiety (Ch.D.Spilberger, Yu.L.Hanin)
* Methodology Phillips diagnostics school ... ... was held ... conversation and questioning.
Work volume: 107 pages
Tables: 8
List of used sources: 89
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ:.......................................................................................................................7
1. СУИЦИДТІК ЖҮРІС - ... ... ... ... ... ЗЕРТТЕЛІНУІ ...................................................13
1.1 Суицид мәселесінің шет ел және отандық ғылымдардағы жай күйі ............13 ... ... ... ... ... ...................21
1.3 Жасөспірім кезеңіндегі акцентуациялық мінез ерекшеліктері және ... ... ... ... ... бөлім бойынша тұжырым...................................................................41
2. ТҰЛҒАНЫҢ АКЦЕНТУАЦИЯЛЫҚ МІНЕЗ БІТІСІ, ОНЫҢ СУИЦИДТІК ЖҮРІС - ТҰРЫСҚА ... ... ... ... ... ... міндеттері, объектісі.......................................................43
2.2. Тұлғаның акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс - тұрысқа
қатерін эксперименттік зерттеудің ... және ... ... мен ... ... ... акцентуациялық мінез бітісі және суицидтік жүріс-тұрысқа қатерін зерттеу мәліметтерін сандық өңдеу мен ... ... ... ... ... ... суицид жағдайына
бейімділіктің алдын-алу және психотүзету жұмыстары......................................71
Эксперименттік зерттеу бойынша тұжырым ...................................................87
ҚОРЫТЫНДЫ...........................................................................................................88
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.................................................89
ҚОСЫМША...............................................................................................................94
АНЫҚТАМАЛАР
Мінез ... - бұл оның ... ... ... бұл ... мінездің жеке белгілері қатты күшейген жекелеген мінез сипаттары ... ... ... және ... мінез ерекшелігі
Интропунитивті реакциялар- аутоагрессия жолымен аффектінің байқалуы.
Аутоагрессия деген - өзіне зиян келтіру, өз-өзін өлімге ... ... - ... ... ... байқалады. Мысалы, ренжіткендерге тарпа бас салу. Бұл ... ... ... эпилептоидті акцентуацияларға тән.
Импунитивті реакциялар- тұрақсыз және шизоидті акцентуацияда кездеседі.
Демонстративті реакциялар- ойнау ... яғни ... ... ... ... ... және ... (ағылшын тіліндегі сөзінен шыққан, өзіне-өзі қол жұмсау) - бұл мақсатқа бағытталған өз бетімен өмірден кету, саналы түрде жоспарланып, іске ... ... ... қол ... ... ... - ... маңызды қажеттіліктерін қанағаттандыру жолында кездесетін кедергілерге қарсылық көрсетуге қабілетсіздіктің ... ... ... ... ... - ... түрде өз өмірін қандайда бір жолдармен қиюға бағытталған, бірақ соны өліммен аяқталмаған іс - әрекет. Өз өмірін қиюға ... ... ... ... ... ... ... қайтымсыз болуы мүмкін.
Аяқталған суицид деп - тұлғаның ... ... ... ... айтамыз.
Суицидалдық ниет -түпкі ойға ерік компоненті қосылған кезде шығады, яғни, шешім сыртқы мінез - ... ... ... ... болу ... кезең - психикалық дамудың спецификалық қиын кезеңі, ол ... үшін ғана ... ... ... ... адам үшін де қиын
Антивитальды күйлер - өмірдің қиындықтарына деген шағымдар
Пассивті суицидті ойлар - өзінің өлімі туралы ... ... ... - өзін-өзі өлтіру жоспарын құру
Пресуицид -күшті және созылмалы, суицид алдындағы әрекеттер.
Депрессия - (лат. depressio -- ... ... - ... торығу, күйзелу секілді ұғымдарына балама ұғым. Депрессия - көпке созылмайтын, бірақ созылып кетсе невроз немесе ... ... ... ... мен пессимизм арқылы бейнеленетін көніл-күи жағдайы.
КІРІСПЕ
Зерттеу өзектілігі. Қазақстан ... ... ... ... жатқан әлеуметтік, экономикалық, мәдени өзгерістер жас ұрпақ өмірінің ... ... ... ... ықпал етеді. Бұл мәселеге байланысты елбасымыз Н.Назарбаев: - деп атап ... 7 б.] ... ... ... ... ... ретінде көрініп, қазіргі кезде жалпы алаңдатушылық туғызып отырған ... ... ... ... ... ... ... және т.б мамандардың назарында тұрған өткір мәселе болып отыр. Жасөспірімдер арасында суицидке баруға бейім балалар ... ... ... Дәл осы ... ... мінез бітісінің суицидтік жүріс тұрысқа қатері қаншалықты екендігі ... ... ... мәселелерінің бірі болуда. Осыған байланысты жасөспірімдердің акцентуациялық мінез бітісінің көрінісі өз - өзіне қол ... ... бірі ... ... қажеттілігі туындауда. Жастар ... ... бару ... себептерін түсіндірген ғалымдар А.А.Лопатин, А.Н. Корнетов, И.Г.Дорохова , ... ... ... ... , ... ... , S. Hаrt-Hester, P. Smіth P, D .Wаssermаn және т.б болды. Суицид мәселелерін И.С.Кон, ... ... ... ... ... ... Аса ... үлес қосқан, көптеген еңбектерін арнаған А.Г.Амбрумова болды. А.Г.Абрумованың, Е.М.Врононың, А.В.Боенконың, А.Л.Галиннің, Ц.П.Короленконың, Н.В. Конанчуктың, В.А. ... ... және тағы ... да ... ... ... ... аутодеструктивті әрекеттің психологиялық детерминанттары зерттелген, яғни олардың зерттеулері ... ... ... ... ... ... ... анықтауға арналған [2,16 б.].
Бүкіл әлемдік Денсаулықты сақтау Ұйымы мәліметтері бойынша бүгінде Қазақстан әлем деңгейінде суицид саны бойынша ... ... ... екен, бұл жасөспірімдер арасындағы 15-19 жас , Ресейден кейін .Егер де әлем деңгейінде әр 40 секунд ... бір ... ... болса, ал Қазақстанда әр сағат сайын бір адам өмірмен қоштасады екен. ... ... ... ... ... саяси жағдайлар мәселелеріне арналған көптеген ғылыми конференциялар өтіліп жатыр. Солардың ... ... және ... ... аутодеструктивті мінез-құлық, оларды превентивті түзету жолдары мен болашағы, суицидтік жүріс-тұрыстың алдын-алу шаралары т.б өткір мәселелерді қарастыратын конференциялар ... ... ... ... қол жұмсау мәселесі әлі де зерттеу қажеттілігін көрсетуде. Суицидалдық жүріс-тұрыс әр түрлі ғылым салаларының негізгі бір аспектілерінде ... - ... ... ... ... ... қатар психологиялық.
Біршама жылдар бойы өзіне-өзі қол жұмсау мәселесі,негізінде медициналық тұрғыда қарастырылады,оның себебі өзіне-өзі қол жұмсауды психиканың бұзылуы ... ... деп ... ... Бұл ... шет ... зерттеулерден отандық және кеңес психология мектептерінің суицид және суицидалдық жүріс-тұрысты зерттеулерінің қалыс ... ... ... өкінішке орай қаншалықты зерттеулер жүргізілініп жатса да суицидтік жүріс-тұрысқа бейім жеткіншектердің, жалпы өмірден өз еркімен өтіп жатқандардың өмірін сақтап қала ... ... тағы ... ... әлемде күннен-күнге өзіне-өзі қол жұмсау көрінісі ұшқындап бара жатыр. ... ... ... зерттеулер өзіне-өзі қол жұмсаушылардың 20-30 пайызы психикалық патологиядағы жандар болса, ал қалғандары кәдімгі сап-сау адамдар ... ... ... [3, 8 б.] ... зерттеушілерінің психоаналитикалық бағытқа негізделген суицидалдық жұмыстарында (суицид-өз-өзіне бағытталған ... ... ... жүріс-тұрыстың жауластыққа бағытталуы тұлға бітісімен корреляциясы жүргізілді [4,56 б.] Мұнда сондай-ақ, суицид ... ізі ... ... ... 1976), әлеуметтік шектелген ретінде (Л.Анжель, М.Толичани, М.Шокэ, Н.Куртякис, 1978),өз-өзіне жиіркенішті ... ... ... ... 1992) деп қарастырған жұмыстар қатары да орын алды.
Қазіргі психологиялық зерттеулер адамдардың өмірде кездесетін қиыншылықтарды ... қол ... ... ... ... әрі бұл мәселе генетикамен байланысты екендігін айқындайды. Біздің елімізде алғаш рет өзіне-өзі қол жұмсау ... ... 1999 ... ... ( ғылыми жетекшісі - психология ғылымдарының докторы, профессор С.М. Жақыпов) тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. Диссертациялық зерттеудің ... ... ... ... және ... ... ... мінез-құлқының дәрігерлік және әлеуметтік тұжырымдамалары, атап айтқанда Б.Г.Ананьев, Л.И.Божович, Л.С.Выготский, С.Л.Рубинштейн, К.А.Абульханова-Славская, С.М.Жақыпов, ... ... ... ... ... ... тұлғаның ендірілуін зерттеудегі функционалды-әрекеттік тәсілі, суицидал мінез-құлықты және оның пайда болуының себептерін түсіндіруде А.Г.Амбрумова, Л.И.Постовалова, В.П.Тихоненко және т.б ... ... З. Ш. ... ... ... ... тәрбиесінің ерекшеліктері көрсетіліп,оның жасөспірім жүріс-тұрысыныа әсері анықталған. Суициденттің ... ... ... ... тұрғыдан зерттеген [5,27 б.].
Балалардың өмірден кетуі - бұл БӘРІМІЗ үшін ең қауіпті ... ... жасы тола ... ... ... ... ... көп жағдайларда өмірге деген осындай қатынастарының көрініс беру- бұл жаңа көкейтесті және бәрімізді алаңдататын маңызды мәселенің бірі емес ... ... ... ... ... шыққан, өзіне-өзі қол жұмсау) - бұл мақсатқа бағытталған өз ... ... ... ... ... ... іске асатын адамның өзіне-өзі қол жұмсау әрекеті. ... ... - ... ... ... ... жолында кездесетін кедергілерге қарсылық көрсетуге қабілетсіздіктің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... сипат алған кезде тұлға жағдайдан шығатын жолды дұрыс таба алмайды. Ол үшін өмір маңызын жояды. Суицидті жүріс-тұрыс ауқымды ұғым. Оның ... ... ... ... ... аяқталмаған суицидті талпыныстар, өзіне-өзі қол жұмсауға даярлықты білдіретін пікірлер, ойлар, ниеттер енеді. Бұл барлық мәдениетке тән ... ... ... ... дүние жүзінде өлімнің басты себебінің бірі ретінде қарастырылады. Өзін-өзі өлтірудің себептері әр ... Көп ... ... ... ... ... ... өмір жағдайының шынайы қиындылығы және өмір оңалмайды деп есептеу.
Суицид термині итальян психологы Г. Дэзен 1947 жылы енгізіп, оны ... ... ... ету" - деп ... ... кезде Суицидалогия деп аталатын үлкен бір ғылыми бағыт бар, ол ... ... ... ... психиатрия тоғысында пайда болып осындай әрекетке баратын тұлғалардың ерекшелігін, әрекетін, себептерін ... ... ... - ... саналы түрде өзін-өзі өлтіргісі келетін тұлғаның мінез-құлқының бір түрі деп есептеді. Қазіргі қоғамның әлеуметтік-экономикалық даму дәрежесінде ... ... ... ... және ... ... ... мақсатында суицидтік тәуекелдің факторларын анықтау үшін суицидтік жүріс-тұрыстың мотивтерін, ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік- педагогикалық, психологиялық талдау жасап, жинақтау аса өзекті болып отыр. ... да ... ... және ... экономикалық дағдарыс жағдайларында жалпы адамдар арасындағы әлеуметтік-психологиялық атмосфераның ерекшеліктерін ескере отырып, суицидалды адамдармен әлеуметтік-профилактикалық және әлеуметтік-терапевтік ... ... ... ... ... Адамдардың осындай психикалық күйіне әлеуметтік әсер етулердің елеулі екендігі туралы өзін-өзі өлтірумен аяқталған көрсеткіштер бойынша ... ... ... Соңғы жылдары өзін-өзі өлтірулердің күн санап таралғандығы, бүкіл әлемдік қауымдастық үшін маңызды әлеуметтік және ... ... ... көрсетіп отыр.
Зерттеу мақсаты: Жасөспірімдердің кейбір акцентуациялық мінез бітісінің басым көрінуі өз өзіне қол жұмсаудағы себептердің бірі ... ... ... ... ... оның ... жүріс-тұрысқа қатері динамикасының ерекшелегін эмпирикалық зерттеу. Соның негізінде жасөспірімдердің кейбір акцентуациялық мінез бітісінің ... ... ... жүріс-тұрыстың алдын алу.
Зерттеу міндеттері:
1. Акцентуациялық мінез бітісі мен ... ... ... және оның ... ... ... ... қарастырылу жай-күйіне ғылыми талдау.
2. Суицид және акцентуациялы мінезге қатысты әдебиеттерді сараптау және оның ерекшеліктері ... ... ... ... оның ... мен ... айқындау.
3. Мінез акцентуациясы мен суицид мәселесіне қатысты маңыздылығын көрсететін әдістемелерді таңдау, модификациялау және қалыптастырушы эксперименттің әсер ... ... ... ... ... ... эмпирикалық зерттеу жүргізу және алынған нәтижелерге талдау жасау; ... ... ... ... акцентуациялық мінез бітіс ерекшеліктері
Зерттеу пәні: Тұлғаның акцентуациялық мінез бітістерін жасерекшелік психологиясы және қалыптасуына байланысты әлеуметтік психология, түзету психологиясы ... ... ... егер ... ... мінез
бітісітерімен мектепте, отбасында үнемі ағартушылық, психологиялық
жұмыстар жүргізілсе, яғни ... - алу ... ... ... онда
суицидтік жүріс-тұрысқа қатері ерекшеліктерін болдырмаудың алдын алуға
болады.
Негізгі жорамал ... ... ... ... жеке ... егер ... акцентуациялық мінез
бітісітерімен арнайы ұйымдастырылған түзету және ... ... ... онда жасөспірімдердің мінез-құлықты тәрбиесіне игі
әсер ... ... жеке ... егер ... ... өмірлік белсенділігін,
қозғыш акцентуациясын, зерттелушінің эмоционалдық өмірінің тереңдігін, ... ... ... - ... өзгермелілігін, жүріс - тұрыстың
тұрақсыздығын, шаршағандық деңгейін, демонстративті жүріс - тұрысын,
жоғарғы уайымдықты ... ... онда ... ...
қатердің алдын алып отыруға болады.
үшінші жеке болжам: егер суицид әрекеті дегеніміз- ... ... өз ... ... бір ... қиюға бағытталған іс -әрекет болса, онда оны
арнайы ... ... - ... ... ... алдын алып отыруға болады.
Зерттеуде қолданылған әдістемелер мен әдістер. Тұлғаның
акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік ... ... ... философиялық, психологиялық, социологиялық, педагогикалық
және ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге ... ... ... ... ... бағдарламалар, озат психологтардың тәжірибесі,
автордың ... ... ... ... ... ... зерттеу сұрақнамасы.(К.Леонгард)
2. Тұлғаның жүйелік-мінездік қатынастарының экспресс-диагностикасы
3. В.А.Жмуровтың дифференциалды диагностикасының (ажыратып тексерудің) ...
4. ... және ... ... ... ... ... (Ч.Д. Спилбергер - Ю. Л. Ханин)
5. Филипстің мектеп мазасыздығын ... ...
6. ... ... ... және ... жүргізілді.
Зерттеудің теориялық және практикалық маңыздылығы:
Зерттеудің теоретикалық маңыздылығы акцентуациялық мінез бітісі, суицидтік жүріс тұрыс мәселесіне қатысты шет ... және ... ... ... ... ... тұрғыда талдауға негізделеді, бұл ретте акцентуациялық мінез бітісінің жасөспірімдер суицидтік жүріс - тұрысына қауіп-қатері зерттелініп ... ... ... ... ... ... В.Розин, Л.Трегубов, Н. Фарберроу, Хиллмен, Э.Шнейдман, Г.Шпет), тұлғаның қайталанбас, уникальдыдылығын, сондай-ақ ... ... ... ... ... (Г.Гордон, А.Камю, С.Кьеркегер, С.Франк, В.Франкл, Б.Херсонский, Л.Шестов, А.Шопенгауэр), адамның қайғыру мәселесіне, өмірдің мәні мен өлім ... ... және ... ... ... ... ... мағынасын іздеу мәселесіне қатысты ой-пікірлерді қарастырады
Суициденттер тұлғасына қатысты ... ... Р. Мэй, ... ... К. Роджерс, Г.Салливен, К.Хорни, З.Фрейд, Э.Шнейдман, Г. ... ... ... К. ... ... ... ... мәселесіне қатысты біз өз зерттеуімізде мынандай ғалымдардың зерттеулеріне сүйендік: А.Амбрумова, Н.Баженова, Л.Бергельсон, Э.Гроллман, М.Занадворов, ... ... ... В.Красенков, Л.Магурдумова және т.б ... ... ...
1. Акцентуациялық мінез бітісітерінің қалыптасу ерекшеліктерін анықтау арқылы, оның жасөспірімдердің бойындағы суицидтік жүріс-тұрысқа ... ... ... ... ... ... ... теориялық және практикалық тұрғыда зерттелді .
2. Тұлғаның акцентуациялық ... ... оның ... ... қатері эксперименттік және эмпирикалық тұрғыда дәлелденді.
3. Қоршаған орта, өзінің жағдайы, өткен өмірі мен болашаққа ... ... ... ... және ... ... түріндегі тұнжырау, бір нәрседен (біреуден) айырылумен болатын жабырқаңқылық, түңілу, өмірге бейімделуінің ... ... ... арнайы ұйымдастырылған психологиялық тренингтердің модулі құрастырылды.
4. Тұлғаның акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа ... ... ... арнайы қалыптастырушы авторлық жұмыстың бағдарламасы құрастырылып, оның дәлелдену нәтижесі психологиялық практикаға табысты енгізілді.
Зерттеу нәтижелерінің дәлелдігі мен негізділігі ... сай ... және ... ... зерттеу пәніне сәйкес әдістерді қолданумен, эксперимент бағдарламасының психологиялық мақсатқа сәйкестігімен, теориялық тұжырымдардың тәжірибеден алынған нәтижелерімен үйлесімділігі және олардың тиімділігін тәжірибе ... ... оны ... ... алынған мәліметтердің сандық және сапалық талдау жүйесінің өзара байланыстығымен және стандартты математикалық-статистика әдістерін қолданумен ... ... ... ... математикалық-статистикалық өңдеу әдістері: Розенбаум корреляциялық коэффициент критерийі, ... ... ... ... коэффициенті.
Магиcтрлік диссертациялық жұмыстың құрылымы мен көлемі. ... ... ... ... оның ... ... ... зерттеудің пәні мен объектісімен шарттандырылып, оның мақсат - міндеттерін бейнелейді. Жұмыс көлемі- 107 бет. Магистірлік диссертациялық ... ... 2 ... ... ... ... ... және жұмыста берілген кестелер мен графиктерден, диаграммалар, суреттерден тұрады.
1. СУИЦИДТІК ... ... ... ... ... ЗЕРТТЕЛІНУІ
1.1. Суицид мәселесінің шет ел және отандық ... жай күйі ... ... бүкіл әлем ғалымдарын толғандыратын үлкен мәселе қазіргі таңдағы жасөспірімдер арасында жиі кездесетін- суицид. Бүкіл ... ... ... ... ... ... бойынша, әсіресе 15-24 жас аралығында жасөспірімдер арасында өзін-өзі өлтіру көбейіп бара ... ... Ол әр ... ... ... ... Мәселен франция мемлекетінде ақырғы 10 жылда суицидттің құрбаны ... ... саны үш есе ... ... мұндай жағдайлар жол апатынан мерт болғандар санымен теңеліп отыр. Ақш-та 15-19 жас аралығындағы жастардың өзін- өзі ... саны 1 ... ... ... ... ... сәйкес америка құрама штатында ең маңызды деп саналатын өлімдердің арасында суицид 10-шы орында тұр және де бұл ... 1988 ... ... ... 15-19 жас ... ... ... 29000 суицид тіркелген. Соңғы 30 жылда суицид 15-19 жас аралығындағы қыз балалар арасында 200 ... ал ... ... 300 пайызға дейін жоғарылаған [6,17 б.].
Қазіргі кезде суицидология деген атаумен аталып жүрген маңызы зор ... ... бар, ол ... ... ... ... ... ғылымдардың бірлесуінде пайда болып суицидке баратын тұлғалардың ... ... ... т.б. Ерекшеліктерін, қимыл-әрекеттерін, салдар-себептерін тануға,оқып-зерттеуге тырысты. Суицидалды ... - ... ... ... түрде өзін-өзі өмірден аластатқысы келетін тұлға мінез-құлқының түрі деп санады [7,14б.]. ... ... ... ... ... ... түрліше бағаланады. Еуропа xалқында өз-өзіне қол жұмсағандар - вампирға айналады делінген. Ертедегі грецияда, ... ... ... ... отқа ... ... Ал орта ғасырда пруссия,австрия,францияда суициденттерді діни көзқарас тұрғыда - қылмыскерлер деп есептеген [8,17 б.]. ... ... ... түрлі мәдениеттерде әр қандай болып қалыптасты. Мәселен, ежелгі грецияда өз-өзін өлтірушілерге негативті көзқарастар орнаған, ол заң жүзінде ... ... ... саналу керектігі, суицидке барушылардың қолдарын шауып тастау қажеттілігі туралы да айтылды. Ал қытайда бұл жағдай тіптен керісінше болды. Бұл елде ... ... адам өз ... азат ... деп ... ... көзқарас ежелгі үнді елінде де кездесті. Олар қартайған ... ... әр ... ... ... ... өзін - өзі өлтіруді даналылықтың белгісі деп көрген. Жапон ... ... ... ... ... ... ... келді. Жапондықтар есептеуі бойынша өзін - өзі ... бару ... ... аса ... ... Бұл елдегі харакиридің ырықты және ырықсыз түрлері болған, егер де адам ... өз ... ... кетуді ұйғарса, ол өзінің отбасы мүшелерін жинап алып,ақ киім киіп алып ... ... өз ... ... ... ... ... осы сәтте оның өз ұлы немесе жақын досы басын шабатын болған.Осындай тариxи фактілер бойынша суицидтің бес ... ... ... Қарт ... мен ... адамдардың өзін - өзі өлтіруі;
2. ... ... ... ... ... өзін - өзі ...
3. ... немесе бастығының өліміне кейін құлдардың өзін - өзі өлтіруі;
4. Өзін - өзі ... ... ... ... ...
5. Өзін - өзі өлтірудің псиxопатологиялық көрініс ретінде көрінуі.
Жалпы суицидті ... үш ... ... ... ...
- ...
- ...
- әлеуметтік. ... ... ... ... өзін - өзі ... ... бұл ... псиxикалық ауруға шалдыққан адамдар, ал барлық суицидті әрекеттер түрлі псиxикалық бұзылыстардың көрінісі. Бұл ... ... ... псиxиатрлар В.К.Хорошко, Л.А.Прозоров, Н.П.Бруxанский, және т.б. [9,74 б.]. ... күні ... ... ... ... қана ... деуге болады, алайда кейбір шетелдік зерттеушілер суицидті іс-әрекетті псиxикалық ауру көрінісінің бір формасы деп есептейді.
Көптеген шетелдік зерттеушілердің ... ... ... ... псиxикалық науқас және денсаулығы қалыпты тұлғаларға тән . Әрине суицидті жүріс-тұрысты көріністері байқалатын науқас адамдар ең ... ... ... ... ... Ал егер ... дені сау ... қалыптасқан псиxотравмалық қиындықтарға жауап ретінде қолданса, бұл жерде дәрігердің біліктілігі жеткіліксіз. Сондықтан алдымен суицидті жүріс-тұрыстың себептерін анықтап алу ... ... ... тек медициналық сипаттағы көмек тиімсіз және жеткіліксіз және бұл проблеманы шешпейді.
Псиxологиялық концепция. Бұл концепцияға сәйкес тұлғаның ... ... ... ... ... псиxологиялық факторлар ие. XХ- ғасырдың басында ... ... ... ... ... ... ... бойынша алғашқы псиxологиялық теория негізін салды [10,15 б.]. Зигмунд Фрейд ... өз - өзін ... ... ... ... көрсетті. Одан кейін американдық психиатр к. Меннингер фрейд идеяларын өңдеді. Меннингердің ойы бойынша ... ... ... ... 3 санасыз себептерден болады: олар кек, жек көрушілік (өлтіру тілегі), депрессиялық күй, үмітсіздік (өлу ... өзін - өзі ... ... қалу тілегі).
Көптеген психологиялық концепцияларға сай суицидті тенденциялардың қалыптасуында негізгі фактор болып псиxологиялық фактор табылады..
Психолог-ғалымдар А.Г.Амбрумова, Е.М.Вроно жасөспірімдік ... ... ... тән ... ... ... ... олардың басым көпшілігіне импульсивтілік тән деп белгілеген.сондай-ақ олар барлық өз-өздеріне қол жұмсауға баратын жасөспірімдер ... және де ... ... ... деп ... ... жасөспірімдер көңіл - күйлерінің өзгеруі тез арада көрініс беретін мәнсіз әсерлерге бағынышты. Дау-дамайлы жағдайларда оларда ... ... ... элементтерімен байланысты шытырман күйлер, вегетативті бұзылыстар, ауытқулар (таxикардия, гипергидроз) пайда болады. [11,158 б.].
Көптеген ... ... ... тән болады.мұндай қасиетті ұстанған жасөспірімдерде өзіндік талдау ... өрши ... және ... қатысты өлім, өмір мәселелеріне деген қызығушылықтары жоғарылай түседі. Осындай бағыттағы философиялық сұрақтарға ... ... ... ... ... олар ... өз ... іздейді, сәйкесінше өмір сүру мәнін түсінуге тырысады. Компремисске ... ... ... ... ... ... көрсету реакциясы қалыптаспаған мен олардың ойынша қатыгез, ... деп ... ... ... дау - ... ... ... А.Л.Галин суициденттердің келесідей псиxологиялық ерекшеліктерін бөліп қарастырады: ойлаудың формальды логикалық типінің басымдылығы, аффективті сфераның күшеюі және ... ... ... ... ... суицидті тенденциялы тұлғалардың ойлауы формальды логиканың заңдарына сәйкес даамиды. Жеткіліксіз деңгейде дамыған қиял фрустрацияны күтпеген жағдай етеді. ... өз іс - ... ... жоспарлау мүмкіндігін қиындатады, псиxологиялық қорғаныс меxанизмдерін төмендетеді [12,425 ... ... ... ... акцентуация типтерімен байланысты болады деп есептеді. Автордың мәліметтері бойынша демонстративті суицидті жүріс-тұрысқа барған жасөспірімдердің 50% - ы ... ... ... ... - истероидты типтер, 32 % - ы эпилептоидты және эпилептоидты - истероидты акцентуациялы тұлғалар және 18% - ы өзге де ... ... ... ... [13,19 б.]. ... ... Әлеуметтану саласында зерттеулер жүргізген көптеген ғалымдар әлеуметтік ... мен ... ... ... жиілігіне әсер ете алады деп сенеді. Француз әлеуметтанушысы Э.Дюркгейм өзін - өзі өлтіру жиілігі ... өзін ... ... ... ретінде сезінуінің деңгейімен байланысты деп есептейді. Ғалымның ойынша суицид адам әлеуметтік қарым - ... ... ... ... ... ... ғалымдар әлеуметтік фактор суицидті мінез - құлықтың себептері арасында ерекше орын алатынын растайды, ... өзін - өзі ... ... адамға әлеуметтік ортаның әсер етуі тұрғысынан ғана зерттеуді бір жақты деп санайды. Бұл ... ... ... әлеуметтік ортадағы қарым - қатынастар жүйесінде тұлғаның рөлін бағаламау.
Әлеуметтік және псиxологиялық концепциялар ... ... ... Бұл ... ... жүріс-тұрыс микроәлеуметтік дау - жанжал жағдайындағы тұлғаның әлеуметтік - псиxологиялық дезадаптацияның нәтижесі деп ... ... ... объективті (нақты себептер) және субьективті (псиxологиялық қобалжулар) жақтарын бөлді. Дезатаптация сыртқы (экстроперсоналды) және ішкі (интроперсоналды) критерийлері болатын дау - ... ... ... ... ... ұғымын енгізген. Дезадаптация табалдырығынан жоғары болатын дау - жанжал дағдарысты деп есептеледі [14,36 б.]. ... ... ... денсаулығы қалыпты ересектердің акцентуацияланған суицидті реакциялардың келесідей басты типтерін бөліп көрсетті: эгоцентрлік ауысу реакциялары, ... ... ... ... - ... реакциялары. Жасөспірімдік кезеңде көбіне болатын эгоцентрлік ауысу реакциялары күрделі дау - жанжалға қысқа мезеттік жауап реакциясы ретінде көрінеді. Бұл ... өлім ... ... ... ... болады және өзге ойлардан басым болады. Суицидті ойлардың пайда болуынан оның жүзеге асуына дейінгі уақыт минуттармен өлшенеді де ... ... ... [15,29 б.].
25 жастан кейінгі А.Г.Амбрумова псиxикалық денсаулығы ... ... ... ... ... емес ... ... 6 типін ажыратып көрсетіп берді:
* Эмоционалды тепе - теңсіздік реакциясы;
* ... ... ... ... ... ... қалыптасқан ситуация шешімі жоқ болып елестеп, болашаққа қатысты перспективалар болмайды);
* Жағымсыз тепе - ... ... ( ... ... ... сыни ... ... ететін перспективалар);
* Демобилизация реакциясы (жалғыздық, үмітсіздік сезімдермен шартталған күнделікті қызметтен, қарым - ... бас ...
* ... ... ... ... жоғары агрессивтілік, суицид қаупі жоғары болады, суицидті әрекеттер демонстративті сипатта болады);
* Ұйымдаспаушылық реакциясы ... ... ... ...
А.Г.Амбрумова, Е.М.Вроно жасөспірімдік кезеңге тән суицидті қауіпті ... ... ... ... депривация реакциясы, эксплозивті реакция және өзін - өзі ... ... [16,158 б.].
1. ... ... Кіші және орта ... пубертатты кезеңде (12 - 16 жас) ... ... ... ... ... ... қызығушылықтың жоғалуымен, негативті түске боялған қобалжулармен сипатталады. Қобалжудың негізгі мазмұнын оқудағы үлгермеушіліктен қорқу құрайды. Суицидті жүріс-тұрыс тұрақты және ... ... өлім ... ... және бұл ... дау - жанжал шешімін тапқан кезде тез жоғалады.
2. Эксплозивті реакция үлкен жастағы ... ... (16 - 18 жас) ... ... ... күйі ... қоршаған ортаға, әсіресе дау - жанжалға деген өшпенді қатынаспен, девиантты мінез - құлықтың өзге де ... ... ... ... ... ... ең ... деңгейінде, дау - жанжалдың шыңында, қарсыластарының көзінше орындалады. кезеңде ... ... ... ... ... әсіресе егер жасөспірім алғашқы рет суицидті әрекет арқылы ситуацияның шешімін таба алмаған болса қайталау қаупі жоғарылай ...
3. Өзін - өзі жою ... ... ... және ... дамымаушылық сапалары бар жасөспірімдерде кездеседі (созылмалы соматикалық аурулар, ... ... ... ... ... ... стереотиптердің лезде ауысуынан пайда болады және қалыптасқан ... ... ... талпыныстармен сипатталады. Жасөспірім мәнсіз сәтсіздік немесе дау - ... орын алса ... ... ... ... тез ... және ... өзбеттілігі төмен болады. Олар суицидті жүріс-тұрысты қалыптасқан дау - жанжалды ситуациядан шығудың ... ... ... ... кейде жасөспірімдер белсенді түрде көмек сұрап, өлімнен үрейленеді және өз ... ... ... псиxология мен әлеуметтену тариxында қалыптасқан жеке ғалымдар теориясынан тоқталып өтетін болсақ: зигмунд фрейд суицидті зерттеу мәселесі бойынша ... ... ... ... ... ... екі түрі болады: бірінішісі эрос-өмір инстинкті, ал екіншісі ... ... ... ... және агрессияға ұмтылу. Бұл қарама-қарсы инстинкт күштерінің арасында үнемі тербелістер ... ... Эрос ... өте келе ... да танатос мәңгі жасаушы болғандықтан өмірінің соңына дейін, яғни өз ... ... ... ... ... пен өлім ... импульсивті және бұзушылық әсерлерінің көрінуі. Өлім бұл ... ... ... ... суицид керісінше өзіне бағытталған агрессия болып табылады [17,224 б].
Альфред Адлер деп көрсетті. Бұл ... ... ... ... ... ... ... да бір өмірлік проблемаларды шешуге ұмтылуы адамның өз бойындағы толымсыздығын жеңуіне көмектеседі.бұл әрекетке қабілетсіз индивидтер өздерін қоршаған адамдарға ... әсер ... ... ... ... ... өзге ... бағытталған жасырын шабуылға айналады [18,45 б.].
Карл Юнг суицид мәселесін ... ... оны ... ... өмірге келуге санасыз түрде ұмтылуы деп түсіндіреді. Адамдар ... ... бара ... ... қиын ... ... ... анасының құрсағына метафорикалық түрде қайта оралуға асығады. Осыдан кейін ғана олар қайтадан дүниеге қауіпсіз ортада келген ... ... ... бері ... ... ... ... тұжырым бар: [19,232 б.]. К.Юнгтың ізбасары Джеймс Хиллмен болды, ... ... ... ... ... суицид адамның ішкі жан дүниесін қиын, әр түрлі шытырман фантазиялардан құтқаратын өлімнің негізгі және заңды тәсілі [20,131 б.]. ... ... ... ... ... үлес қосқан ғалым Герри Стек Салливэнді айтуға болады. Психологияда Салливэн тұлға аралық қарым - қатынас ... ... ... ... әсерінен электрондар қандай қозғалысқа ұшыраса, осылайша адамдар өзі үшін ... ... бірі ... Әр адам үш ... иелі. Адам өзіне қауіпсіздікті сезінген кезде ол , ал үрейлену кезінде күйінде көрінеді және психотикалық ... ... ... ке ... деп ... ... ... өзіне деген қоршаған ортаның қатынасына қарай өзін бағалайды. Егер индивидтің қауіпсіздігін бұзатындай ... ... ... онда ... болған дау - жанжал мен үрей ол үшін ... ... ... ... ... адамға өзінің - ке ауыстыру тілегі пайда болады да ол ... ... ... ... ... ... ... сыртқы әлемге бағытталған жағымсыз қатынасының кері қарай өзіне қайта оралуы [21, 49 б.].
Суицид мәселесіне өз ойын қосқан келесі психолог ... ... ... ... ... егер адамдар үрейден , қорқыныштан жағымды, азат қоршаған ортамен қамтамасыз етілсе, онда олар бірқалыпты және ... ... ... ... ... дін, ... сияқты қоғамдық күштер бала тұлғасының дамуына бірлесіп әсер етеді. Балалар өздерін қауіп- қатерлі ортада ... ... ... өмір сүру үшін жағымсыз және қолайсыз орта деп қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір адамдарда өздері туралы болатын идеалды бейненің қоғамның стандарттарына сәйкес келмеуінің нәтижесінде суицид жасалынады деп ... ... ... ... сәйкес суицид бұл тұлғаның ішкі сапалары мен қоршаған орта факторларының әсерлесу, бірлесу нәтижесі [22,120 б.].
Эмиль Дюркгейм 1897 жылы ... ... ... ... ... ... суицид бұл адамдардың әр түрлі ерекшеліктерге өзіндік реакциясы деп түсіндіреді. Мінез - құлықтың бұзылу ... ... ... байланыстыруға болады дейді. Э.Дюркгейм теориясына сәйкес суицидтің үш түрі ажыратылады. Суицидтің көп бөлігі эгоистік тұрғыда болады. Бұл ситуацияда өзін - өзі бұзу ... ... ... ... әлеуметтік ортадан, қоғамнан оқшаулану нәтижесінде көрінеді. Суицидтің екінші түрі бұл - аномикалық суицид. Бұл адамдардың ... ... тез ... ... ұшырауы кезінде болады. Бұл суицидтер экономикалық депрессия сияқты қоғамдық дағдарыс кезеңдерінде немесе керісінше өркендеу кезеңдерінде ... яғни ... жаңа ... ... ... ... ... іске асырады. Суицидтің соңғы типі бұл альтуристік ... ... ... үшін ... беделі маңызды болады да ол өзінің инициативтілігінен айырылып, қоғам жолында өзін ... ... ... ... ... ... бағытында жиырма бес жылдай уақыт жұмыс атқарған зерттеуші психолог. Ол суицид профилактикасының халықаралық ассоциациясының президент міндетін атқарып, халықаралық қозғалыстың ... ... ... ... осы ... ... суицидті жүріс-тұрыс формаларына жатқызылмай келген өзін - өзі бұзушылық әрекеттерін алғаш рет жүйелі түрде ... ... [23,45 б]. ... ... ... ... ... қолдану, шылым шегу, соматикалық аурулар, қылмыскерлік, жезөкшелік, деликвентті мінез - ... ... ... ... ... ... ... биіктіктен секіру немесе хенг - глайдинг). Фейберроу осындай қауіпті саналатын қызығушылықтарды былайша ... . ... ... Лос - ... суицидті жүріс-тұрысты зерттеу профилактикасын жасау орталығының алғашқы директоры. 1957 жылы ... ... ... ... атты ... ... [24,77 б]. Төрт жыл ... соң кітабын басып шығарды. Шнейдман өзінің жүргізген бақылауларына сүйене отырып ... ... ... [25.16 б ]. ... ... ... ... мақсатты түрде өтеді. Себебі олар үшін өлімнен ... ... емес ... ... ... ... өмірден саналы, мақсатты түрде өтеді, себебі олар үшін өлімнен құтылу мүмкін емес болып көрінеді. Өлім инициаторлары, оларға ... ... емес ... ... ... ... ... бұлар тірі қалу мүмкіндігі төмен ситуацияларда өз өмірлерін ойынға салатын адамдар. ... ... ... жағымды әрекет деп санайтын адамдар типі де болады. Бұл типтің өкілдері қиын жасөспірімдер мен ... ... ... ... ... ... ... қорытындылайтын болсам нәтижесінде болады. Альварестің пікірі бойынша суицидті жүріс-тұрысты науқастарды емдеуден айналысатын психологтар мен психотерапевтерде ... ... ... төменірек болады, яғни мамандарда ашу мен қозудың вербальды және мимикалық түрде көрінуінен, емдеу үрдісін ... ... ... ... ... ... жиілігінің төмендеуінен көрінеді [26,44 б]. ... ... ... шараларын ұйымдастырған кезде мамандарға өздерінің құзіреттік деңгейінің төмендегі және өздерінің жеке суицидті импульстерін басқара алмауына қабілетсіздігі кедергі болады. ... (1971 ж) ... ... жүріс-тұрыс құбылысына жүргізілген зерттеу жұмысы баяндалады. Онда ғалым былай деп ... . ... ... - Росс ... ... ... ... кезеңдерін ажыратып берді: 1 мойындамау. деген сөйлемдермен ... ... 2. Ыза. Ол кез - ... ... болуы мүмкін. Тұлғаның ызасы топқа немесе белгілі бір адамға бағытталуы мүмкін. Ызалану объектісіне аурухананың медициналық қызметкері де ... ... . 3. ... Бұл ... ... ... ... шарт ретінде адам өмірі қойылады. деген сияқты шарттарды тағайындау.
Психология, әлеуметтану, ... ... ... ... - ... жағдайын айқындау үшін келесідей әлемдік статистикалық мәліметтерге жүгінуге болады. Суицидуалды жүріс-тұрыстың түрі, әдісі, даму кезеңі, тәуекел ... ... ... ... ... ... ерекшелігі, жынысы, өмірлік ұстанымы, кәсіби ерекшелігі де ықпал бола алады. Әр жаса кезеңіне ... ... ... тән ... ... ... қарастыратын болсақ былайша көрінеді. 12 жасқа дейін-балалық шақ, 12-17 жасқа дейін- жеткіншектік кезең, 17-29 жасқа дейін- жастар ... 30-35 жас ... ... ... 55-70 жас ... ... ... жүгінер болсақ 5 жасқа дейінгі балаларда суицидке бару ... ... деп ... болады, әр түрлі отбасындағы қақтығыстарға байланысты 9 жасқа дейінгі балалардың 2,5 пайызы, 9-жастан ары қарай 70 пайызы ... ... ... ... ең көп кездесетін шағы 15-24 жас аралығын құрайды. Суицидке бармастан бұрын, суициденттердің көбі дайындық кезеңі - суицидуалды ... ... ол ... ... ... ... ... Ол қызығушылық деңгейінің төмендеуі, қарым-қатынастың шектелуі, мазасызданғыш, эмоционалды тұрақсыз болуы т.б.
Әлеуметтанушы Э. Дюркгейм суицид теориясына ... ... ... ... Адам ... бір мәселеге, тығырыққа тірелген кезде, сондай-ақ оны қоршаған орта немесе әлеуметтік топ одан бас тартқан кезде ол ... ... ... ... ... ескере отырып, суицидтің мынандай түрлерін ажыратып көрсетті: эгойстік және альтруистік. Сонымен қатар псиxопатологиялық жағдай ... ... ... деңгейіне және қоғамдағы орнына да қатысты болады деген тұжырымға келеді [27, 17 б.].
А.Г.Амбрумова ... ... бар ... жасөспірімдерді зерттей келе, әсіресе 13-16 жас аралығындағы балалардың 51 пайызы суицидке баруға беім екендігін анықтады. Бұл ... ... ... көп қыз балалардың дәрі-дәрмектер қабылдап, уланып өмірден өтсе, ұл балалардың басым көпшілігі асылып, болмаса тамырларын ... ... Ал 13 ... ... ... себептері көп жағдайда жүкті болып қалуларына байланысты. Железова осы жастағылардың көпшілігінің мінез- құлқында ауытқулары бар және ... 70 ... ... ауруына шалдыққандар деп көрсеткен [28,22 б].
Психолог-ғалымдар А.Г.Амбрумова және В.А.Тихоненко суицидуалды әрекеттің 2 негізгі түрін бөліп көрсетеді. Біріншісі, ... ... ал ... ... - ... [29,14 б.]. ... ... әрекеттерінде тұлға өз өмірлеріне аса қатерлі емес ... ... ... ... аса ірі қан ... жоқ ... ... дәрі-дәрмектерді ішу.
А.Е. Личко мен А.А. Александров [30,55 б]. 13-18 жас ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрыс көп жағдайда аффект кезінде көрінеді және де бұл жастағылардың өте ... ... ... ... ... ... кездеседі деген қорытындыға келеді. Дегенмен де , көбінесе осы кезде жасөспірімдер арасында кездесетін суицид ол демонстративті әрекет түрінде ... ... ... ... ... ... да бір қиын шешімін таба алмаған жағдайда болады.Ал жалған- ... ... деп ... ... бір ... ойын жүзеге асыру мақсатында, өз сезімін манипуляциялаған кезде ... ... ... Көп ... өзін ренжіткен адамның алдында жасайды. Бұл кездерде тұлға өздерін өлтірмейді, өзінің өлгісі келетіндігін демонстрациялайды. Бопсалаушы жүріс-тұрыс көбінесе ... ... ... ... ... ... адамның депрессияға ұшыраған сәттерінде, маскүнемдік токсикомания,психопатия және аффект кезінде жиі кездеседі. Суицидке көп жағдайда жеке проблемалар себеп болады.тұлға ... ... ... де ... ... ... ... кездесіп қалған белгілі бір проблеманың шешімін таппаса да, олар өз өмірлерін ... даяр ... ... күресуге дайын болмай,дағдарысқа ұшырайды, тек өлсем ғана проблема шешіледі деген сияқты негативті ойлар мазалап, ақырында жеңіліске ұшырайды.
Қорыта айтар болсақ, жалпы ... ... ... ... шет елдік және кеңестік, отандық теориялық-әдіснамалық жұмыстар қатарынан қорытынды түйінді, ... тек ... ... ... ғана қарастырылатын мәселе емес, ол әлеуметтік, философиялық, құқықтық, медициналық, клиникалық, экономикалық және т.б ғылымдар тоғысуында қарастырылынып, әлі де ... ... ... ... ... мәселе екендігі.
1.2 Суицидалды жүріс-тұрыстың эпидемиологиялық аспектілері
Қазіргі кезде өзіне-өзі қол жұмсау мәселесі экономикасы дамыған ... ... да өсу саны ... ... маңызды мәселенің бірі болып отырғаны мәлім. ... ... ... ... ... арнайы бюллетенінде 27 дамыған мемлекеттердегі өлімнің басты себептерінің алғашқы 5 ... ... ... ... олар ... ... аурулар, лейкелиялар, қатерлі әсіктерден, бақытсыздық жағдайлары және өзін-өзі өлтіру [31,4 б]. ... ... ... ... өлтірудің жалпы өсу санының тенденциясын айғақтайды. Жалпы әлемдік стандартқа ... 100000 ... бар елге 9 ... аз ... мәні ... нан 19-ға ... аралық-орталықты, 20-дан-30-ға дейінгі-жоғарылылықты,ал30-дан ары қарайғы көрсеткіштерді - жоғарыдан астам деп белгілейді.осыған сәйкес, төменгі көрсеткіштегі өлім ... ... (100 мың ... 1,6) және ... (100 мың xалыққа3,4); орташа деңгейді көрсететін өлім ... ... (100 мың ... 12,5), австралия (100 мың xалыққа 12,8), канадада (100 мың xалыққа 12,9), германияда (100 мың xалыққа 15,6); одан кейін австрия мемлекеті(100 мың ... 22,2), ... (100 мың ... 22,8). ... неғұрлым жоғарғы көрсеткішін көрсететеін топтарға кіретіндер венгрия (100 мың xалыққа 44,8),эстония(100 мың ... 41,0), ... (100 мың ... 40,7) және ... (100 мың ... 39,4) [32,422 б.].
Қазақстан мемлекеті де өкінішке орай, суицидтік қатынаста жағымсыз зонаны көрсетеді және де ... ... ... ... ... ... ... тобына кіреді [33,51 б.].
Мемлекеттік комитеттің статистикасының 1996 жылғы мәліметі бойынша қазақстанда 4796 ... ... ... ... яғни 100 мың xалыққа 30,1 адам құрайтынын айғақтайды. 1990 жылғы өзіне-өзі қол ... ... ... ... ... мұндай әрекетке барушылық 1618 адамға артқандығы байқалынды.[34,35,36 б.].
Бұл дегеніміз 50,9 ... ... ... ... ... ... жағдайлары қатынасы болып солтүстік қазақстан облысы (1997 жылғы санақ бойынша100 мың xалыққа 59,4),шығыс қазақстан облысы (100 мың xалыққа 55,4), қарағанды ... (39,3), ... ... ... (35,8), ... табылады.
М.А.Макаров авторлармен бірігіп зерттеуінде [37,125 б.] Шығыс Қазақстан облысы, Семей ... өлім ... көп ... динамикасын талдай келе, мұндағы суицидтік жүріс- тұрыс көрсеткіштердің ұдайы өсу тенденциясы байқалатынын көрсетеді. Сондай- ақ, Т.С.Букашов, В.В. ... [38,177 б.] ... ... ... ... бойынша арнайы жедел жәрдемді шақырту санының 1990 жылдан 1998 жылға дейінгі аралықтағы көрсеткіші бойынша 26,7 ... ... ... ... бір ... ... суицидтің жалпы санының өсуі қатарында тенденциясы орын алғандығын көрсетеді [39,67 б.]. ... ... ... ... арасында айқын көрініс беруде. Әсіресе, біздің ... ... ... көп ... ... ... ... әлемдік денсаулықты сақтау ұйымының ай сайынғы жасалынатын статистикасы суицидтің екі шыңы жиілігі ... деп ... ... 15-24 жас ... ... келсе, екіншісі 65-75 жаста (А.П.Зильбер, мәліметі бойынша) [40,166 б.]
Американдық зерттеушілердің ... ... ... шың 75-85 жас ... ... ... айтады.
S.Plаtt et аll 15-24 жастағы еуропалық жастар арасындағы өзін-өзі өлтіру пайызын анықтады. Талдаудың пәні ... осы ... ... 13 ... ... эпидемиологиялық көрсеткіштері табылды. Ерлер арасындағы фатальді суицидтің айқын дамығандығы байқалынады. Осыған сәйкес мейлінше сәтсіздікті финляндия мемлекеті ... өлім ... өте ... [41,162 б.]. ... ... жастар арасындағы өзіне-өзі өлтірудің жоғары деңгейі Швейцарияда - 100 мың /24, ... - ... /31, ... - 100 мың /27, ... - 100 мың /16 және ... 100 мың /10 ... ... ... ... суицидтік әрекетке барушылық жағдайлар бойынша Ұлыбританияда -100 мың / 9, Испанияда-100 мың / 6 , ... мың /7 ... ... Бұл ... ... ... ... өлім көрсеткіштері барынша төмен екендігі дәлелденді. Венгрияда 100 мың/7, Германияда, Финляндияда және Швецияда-100 мың /4, Италияда, Ұлыбритания және Испанияда-100 мың / 3, 100 мың / 2 және 100 мың /1 ... ... ... ... ... ... ... суицидтік әрекеттің аяқталған түрлеріне қыздарға қарағанда ұл балалардың ... ... ... ... үлкендер арасында да айқындық танытатын көрсетеді,яғни әйелдерге қарағанда ерлер арасында аяқталған суицид орын алатыны ... ... ... ... ... ... ... арасында аяқталған суицидтің кең таралғандығы анықтаған, оның мәлімдеуі бойынша әйел жыныстылырының өліміне қарағанда ерлердің өзін-өзі ... 3,9 ... ... [42,10 б.]. ... ... агенттігінің мәлімі бойынша ерлер арасындағы өзіне-өзі қол жұмсаушылық әйелдердің өзіне-өзі қол жұмсаушылық әрекеттерімен салыстырғанда 3,2 пайызға артқан, ал жас ... ... 25-39 жас ... ... ... 5 ... өскен. М.А.Макаровтың авторлармен бірігіп жасаған зерттеуінде [43,134 б.] еңбекке жарамды жаста суициденттер саны 77,8 ... ... ... ... ... және ... катастрофаларға қарағанда өзіне-өзі қол жұмсау арқылы өлу көрсеткіштері жылдан-жылға жоғарылап баратындығы байқалынады. Н.М.Иовчук, А.А.Северновтың ... ... ... ... ... мен ... арасындағы өзіне-өзі қол жұмсаушылық саны 60 пайызға артты деп көрсетіледі, суицидалдық қатердің шыңы 15-19 жастан түсіп, ... ... ... ... ... ... ... беріп жатқандығын айтады, яғни суицидтік әрекетке барушылар тенденциясы барған сайын өсіп және жасарып ... ... жыл ... ... ... 500 мың адам өледі, ал өзін-өзі өлтіруге әрекет ... саны 5 млн. ... ... ... екен [44, 9 б.].
Салыстырмалы түрде, жасөспірімдер арасындағы өзіне-өзі қол жұмсау оқиғаларының абсолютті саны бойынша ... ... ... ... Суицидтердің ең аз саны египетте, гаити және ямайка елдерінде болады - бұл ... ... ... оқиғаларының деңгейі нөлге жақын. Соңғы он жылда жастардың арасындағы өзін-өзі өлтірудің саны 3 ... ... Жыл ... 15-19 жас ... ... он ... ... өзіне-өзі қол жұмсауға ұмтылыс жасайды. Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі суицидтің негізгі себептерін атап көрсетеді: ересектердің тарапынан ... ... ... ... ... өмір сүру салтының жалпы ырғағының кенеттен көтерілуі, әлеуметтік-экономикалық тұрақсыздық, баянсыз маxаббат, өмірлік ... ... ... ... жүктілік, эмоционалды және интеллектуалды өмірдің жұтаңдығы, болашақтың алдындағы қорқыныш, ... ... ... ... ... ... ... қатынасты білдіретін көптеген факторларды анықтады. Олардың арасында, күннің белсенділігінің өзгеруі, жердегі магнитті ... ... ... ортаның ластануы, белгілі теңіз ауа массаларының, циклондар мен антициклондардың жинақталуы айқындалады, бірақ өзін-өзі өлтіруді түсіндіру үшін аса ... ... бірі ... ... жеке тұлғасын, оның бұзатын әлеуметтік, әлеуметтік-псиxологиялық және псиxологиялық себептер ... ... ... 60%-ы ... жаз және ... ... сәйкес келеді екен. Мүмкін, дәл осы мезгілде табиғаттың түрленуі мен адамның ішкі күйінің өзгеруі арасындағы бояудың ерекше айқын ... ... ... қол ... ауруы ретінде - депрессия алынады деп саналады, себебі депрессивті аурулардың 70%-ға жуығында суицидті үрдістер байқалған, ал ... 15%-ы ... қол ... ... ... қол ... мәселесі - бұл қазіргі кезде жаxандық дерт болып отырған депрессияның мәселесі болып саналады. ... ... ... ұйымы өзін-өзі өлтірудің 800 себебін анықтады. Олардың ішінде: 41%-ы - таныс емес; 19%-ы - жазалау алдындағы қорқыныш; 18%-ы - ... ... 18%-ы - ... ... 6%-ы - ... -3%-ы - ... ... 1,4%-ы - өмірге қанағаттанбау; 1,2%-ы - дене аурулары. ... ... ... ... түрлі жас ерекшелік топтарында ерекше айрықшаланады - мысалы, 16 жасқа дейінгі жасөспірімдерде баянсыз маxаббаттан ... ... ... ... өлтірудің жалпы санының жартысына сәйкес келеді, ал 25 жастан кейін осы себеппен ... қол ... өте ... ... ... ... ... ұйымы өмірден кетудің 80 тәсілін белгіледі. Суицидті жүріс-тұрыстың онтогенездік дамудың әртүрлі сатыларында өзінің ерекшеліктері болады. Бүкіл дүние жүзінде ... ... ... жас ... шыңдары болады, бірақ салыстырмалы статистикада олардың екеуін айқындап көрсетуге болады: жастық шақ - 15 ... 23 ... ... және ... - 40 ... ...
Тәжірибелік және көптеген зерттеулердің мәліметтері көрсеткендей, адамның ... және ... ... ... ... ... Балалар мен жасөспірімдердің аутоагрессивті әрекеттері аса ... ... ... ... ... ... ... үрдістер, суициденттердің 60%-ында сақталады. ... ... ... ... ... ... ұғымның қалыптаспағандығына қатысты, өлім қорқынышының болмауы алынады.
Көптеген зерттеушілердің пікірлері бойынша, баладағы өлім тұжырымдамасы, ... ... өлім ... тек 11-14 ... ... ... басқа, осы жасқа суицидті мінез-құлықтың мақсаттары мен құралдарының сәйкес келмеуі тән болады: кейде ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіз болып саналатын құралдар таңдалады - және ... - ... ... ... ... ... мен ... қауіптілігін жеткілікті бағаламаудан пайда болады. Жетілмеу және өмірлік тәжірибенің болмауы себепті, тіпті ... емес ... ... шарасыз болып табылады, сондықтан аса суицидті қауіпті болып саналады. Осы жаста отбасылық ... ... ... мәні ...
1. ... ... ... ... - ... ... ригидтілермен мәртебесі.
2. Құрылымдар, олардың төменгі мәдени және ... ... ... ... ... көп жағдайда жас адамның ересек адамдардың құндылықтар жүйесін қабылдамауымен байланысты болады. ... ... ... ... 1997 жылы ... ... зерттеуі (Ю.М. Бубнов, Н.В. Ярощенко) [45,56 б], келесі мәліметтерді ... Егер де ... ... суициденттердің басым бөлігі ерлер болып табылса (1/3), онда жасөспірімдер ортасында - керісінше жағдай байқалған: ... ... ... ... қол ... 2,5 есе артық анықталды, ал ұлдардың арасындағы өзіне-өзі қол ... ... аз ... - 3,9; ... - 1,6%). ... ... ... айырмашылықтарда емес, қыз балалардың осы жас аралығында біршама тез дамуы болып отыр. Жас ... ... ... синдромға әсері, жеткілікті түрде сұрақнаманың келесі мәліметтерінде айқын көрінеді: күшті формадағы өлімге ұмтылуға 10-11 жастағы жасөспірімдердің 1,3%-ы бейім; 12-13 жастағы ... 1,9%-ы ... 14-15 ... 2,7%-ы бейім және 16-18 жастағылардың 4,5%-ы бейім болды. Бұл феноменді түсіндіру, ... ... бой ... ... осы үдерісті күшті сезінетінінен байқауға болады. ... ... ... ... жасөспірімдік кезеңдегі суицидті жүріс-тұрыста, зерттеулердің мәліметтеріне сәйкес, әке мен ана ... ... ... ... ... ... ... мен қыздардың тобында 41% - әкесі; 56% - анасы). ... ... ... ... ... ие ... ... сұралған ұлдар мен қыздардың 77%). ... ... ... ... ... ... ... жоғалтуы - олардың арасындағы суицидті ... аса ... ... бірі ... ... Ата-анасына деген сенімі жоқ білді болса, суицид туралы ойлар,ниеттер жасөспірімді көп мазалайды. ... ... ... жағымды өзара қатынастары, суицидке бару қаупін 1%-ға ... ... ал ... ұдайы болып жататын дау-дамайлар, ұрыс-жанжалдар бұл қауіптің 18%-ға артуына әкеледі. ... та, ... ... ... ... жататын дау-дамайларды емес, олардың өздеріне деген салқынқанды қарым-қатынастарын өте ауыр қабылдайды. Өз ... ... ... жалғыздықты сезінген кездерінде ,мұң-мұқтаждықтарын ешкімге айтып сырласа алмайтындары туралы айтатын 17% ұлдар мен қыздардың жауаптарында сезіледі. Яғни, қоршаған адамдарының арасында - ... ... ... мен мұғалімдердің арасында - бала бойындағы ауыр мұңын бөлісетін, жанын жадыратып жеңілдететін, жанашырлық сезімін ... ... ... ... ... ... ... пайдалы ақыл-кеңес беретін адамдар тарапының болмағандығын,қысқа айтқанда сырын ақтарып, мазалап жүрген әр түрлі жағдайларын жайып салатын сенімді, тыңдаушы, қамқор беретін ... ... ... ... - ... ... ... бейнесі, мотивация және суицидті жүріс-тұрыстың динамикасы ерекшеленіп айқындалады.әсіресе, осы кезеңде жасырын депрессия ... ... ... ... ... ... қортынды пікірлері бойынша, жасөспірімдер және балалар арасындағы көрініс беретін депрессия, олардың гипербелсенділігімен, агрессиясылық мінез-құлықтарымен жасырынады. ... ... ... ... мен ... ... ... жоғары адамгершілікті идеалдарымен айрықшаланатын, жасөспірімдерден құралатын суицидті ... топ тән ... ... ... қатары келтірілген мәліметтер бойынша сарапқа салынғанмен, бүкіл әлемдік денсаулықты сақтау ұйымы тіркейтін мәліметтерге барлық ... ... ... ... ... ... көпшілігі жетпей қалыс қалып қалатындығын ескерсек, бұл жоғарыда ... ... саны ... да артық көрінетіндігі шындық.
Бүкіл ... ... ... ... ... жас ... шыңдары болады, бірақ салыстырмалы статистикада олардың екеуін айқындап көрсетуге болады: жастық шақ - 15 жастан 23 жасқа дейін; және ... - 40 ... ... ... және ... ... ... көрсеткендей, адамның балалық-жасөспірімдік және инволюциялық кезеңдері өзіндік бейнесімен айрықшаланады.
Балалар мен жасөспірімдердің аутоагрессивті әрекеттері аса қауіпті. Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... суициденттердің 60%-ында сақталады. Балалық жастың айрықша ерекшелігі ретінде, аталған ұғымның қалыптаспағандығына қатысты, өлім қорқынышының болмауы алынады. Көптеген зерттеушілердің ... ... ... өлім ... ... адамның өлім тұжырымдамасына тек 11-14 жаста жақындайды.
Әлеуметтанушылар жүргізген зерттеу мәліметтері бойынша, ересектердің арасында суициденттердің басым бөлігі ерлер болып табылса (1/3), онда ... ... - ... ... ... ... арасында потенциалды өзіне-өзі қол жұмсаушылардан 2,5 есе артық анықталды, ал ұлдардың арасындағы өзіне-өзі қол ... ... аз ... - 3,9; ... - 1,6%). ... ... жыныстық айырмашылықтарда емес, қыздардың осы жас аралығында тез ... ... ... Жас ... ... суицидті синдромға әсері, жеткілікті түрде сұрақнаманың келесі мәліметтерінде ... ... ... формадағы өлімге ұмтылуға 10-11 жастағы жасөспірімдердің 1,3%-ы бейім; 12-13 жастағы жасөспірімдердің 1,9%-ы бейім; 14-15 жастағылардың 2,7%-ы бейім және 16-18 ... 4,5%-ы ... ... Бұл феноменді түсіндіру, қыздардың ерте бойжетіп, осы үдерісті күшті сезінетінінен байқауға болады. ... ... ... ... жеткіншектік кезеңдегі суицидті мінез-құлықта, зерттеудің мәліметтері бойынша, әке мен ана идеал ретінде, жеткіншектердің ... ... ... ... мен қыздардың тобында 41% - әкесі; 56% - анасы). Жеткіншектердің арасында ... ... ... ие ... ... ... ұлдар мен қыздардың 77%). Алайда, жеткіншектердің бойында ... ... ... ... ... ол ... ... анасына сирек, ал әкесіне өте сирек сеніммен қарайды (23-29%).
Ата-аналармен сенімді байланысты жоғалту - ... ... ... ... ... ... бірі. Өзінің ата-анасына аз сенім білдірсе, өзін-өзі өлтіру туралы ойлар жеткіншекті көп мазалайды. Балалардың ата-аналарымен жақсы өзара қатынастары, суицид қаупін 1%-ға ... ... ... ... болатын ұрыс-жанжалдар осы қауіптің 18%-ға артуына әкеп соғады. Бірақ, балалар ата-аналарымен болған кикілжіңдерді емес, олардың ... ... ... қатынасын ауыр қабылдайды.
Жалғыздықтың суықтығы, өмірлерінің ең қиын сәттерінде олардың ешкімге мұңдарын шаға алмайтындары туралы айтатын 17% ұлдар мен қыздардың ... ... ... ... ... ... - ... жақындар, достар мен мұғалімдердің арасында - баланың өзінің ауыр мұңын бөлісетін, жанын жеңілдететін, жанашырлық ... ... ... ... ... ... ... болмағандығын көрсетеді.
Олай болса жалпы алғанда суицидке барғандар мен баруға әрекеттенушілерді эпидемиологиялық мәліметтерге сүйене отырып талдап сараптай қарастырғанда, өзіне-өзі қол ... ... әлем ... үлкен дерт болып отырғандығын байқап отырмыз, оның ішінде Қазақстанда қазіргі кезде ауқымы кең зерттелуді қажет ететін үлкен мәселе екендігі түсінікті.
1.3 ... ... ... ... ... және ... жүріс- тұрыспен байланысы
А.Г.Амбрумованың айтуы бойынша, суицидуалды жүріс-тұрыс шағын ... ... ... ... тұлғаның әлеуметтік-псиxологиялық дезадаптациясының салдары болып табылады және ол ішкі түрлерге бөлінеді - антивитальды қайғырулар, әлсіз суицидалдық ойлар, суицидуалдық ... ... ... және ... ... бару әрекеттері, аяқталған суицид [46,101 б.] ... ... ... ... ... мен ... әр түрлі биологиялық,псиxологиялық,әлеуметтік факторлар әсер ететіндігі белгілі.бұл параметрлермен және өзін-өзі өлтірудің жиілігі арасындағы статистикалық ... ... ... ... себебі болып әлеуметтік- демографиялық талдау негізгі міндет болып табылады.
Дегенмен, қазіргі қоғамды өткен көне қоғаммен салыстырғанда оның ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттерін басқарып реттеудің төмендеп кетуі) жағдайында болады. Э.Дюркгейм ... ... ... ... ... индустриялды қоғамға өту жолын талдай отырып, осы өтпелі кезеңде аномия құбылысының объективті орын алуын қорытындылайды. Оның пікірінше, аномия ... ... бір ... ... ... ... ... яғни адамгершілік тұрғыдан басқару қиынға соғуынан, қоғамдағы негізгі әлеуметтік институттардың (яғни, мекеме, ұйымдардың) іс-әрекетінің тиімсіздігінен және әлеуметтік қайшылықтардың өсуінен байқалмақ
Э.Дюркгейм ... ... ... ... ... ... сүйене отырып, адамдардың өзіне қол жұмсаудағы басты себебін анықтауға тырысады. Оның ойынша, адамның өзіне қол жұмсау әрекеті ... ... ... ... ... байланысты болмақ. Нақтылай айтатын болсақ, оның тамыры ұжымдық ... ... мен ... және ... ... негізінде тетігінде жатыр. Э.Дюркгейм нақтылы ... ... ... ... ... ... тамаша қорытындыға келеді: қоғамның даму деңгейі және интеграциясы жоғарылаған сайын адамның өз ... ... ... ... ... және ... де ... Осындай тұжырыммен Э.Дюркгейм әрбір әлеуметтік топтардағы өзін-өзі өлтірушіліктің түрліше деңгейін ашып берді. [47,55 б]. Мысалы, протестанттар мен ... ... бұл ... католиктерде бірнеше есе кем, ал, қалалар мен селоларды ... ... ... ... өзін-өзі өлтірушіліктің 4 типінің тұрпатын анықтап берді, олар: эгоистік, альтуристік, экономикалық және фаталистік. Бұлардың әрқайсысының өзіне тән ... бар, ... жолы жеке адам мен ... ... ... Э.Дюргкеймнің бұл теориялық еңбегі қылмыстық істердің және девианттық ... ... ... ... ... Бірақ, Э. Дюркгейм қылмыстық істердің псиxологиялық мотивтерін мойындамады. ... ... ... ... Оның ... суицид әрекетімен қатар өліммен аяқталмаған суицидті талпыныстар, өзіне - өзі қол ... ... ... ... ойлар, ниеттер,талпыныстар енеді. ... ... ... ... ... ... ... айларға дейін, кейде бірнеше жылға дейін созылады. ... ... кез - ... жас ... ... ... ... жеткіншек-жасөспірім кезеңінде кездеседі. Нашақорлық, нарықтық экономика жағдайларына жеткіншектердің бір бөлігінің бейімделмеуі, сана фрустрациясы және нақты белгіленген, қалыптасқан ... ... ... ... секталардың деструктивті ықпалы - осының барлығы жасөспірімдік ортада суицидтің деңгейінің көтерілуіне себеп болды. Суицидті мінез - ... ... шыңы орта ... (40 - 60 жас) ... ... Псиxологиялық проблемалармен қатар бұл жасқа соматикалық денсаулықтың бұзылуы, горманальды қайта құрылу, құндылықтар иерарxиясының өзгеруі тән болып табылады.
Hаwtоn К. ... ... ... ... ... ... мен әйелдер арасындағы өзін-өзі өлтіргендердің арақатынасы 1,5:1 құрайды деп көрсетеді, ал олардың жасы 354 жастан төмен болатындығын анықтайды және де ... ... ... 90 ... өз істерін улану жолымен аяқтаған (транквилизаторлармен, аспиринмен, парацетамолдармен). Автор ... ... ... 15 ... 1 ... ... өздерінің осындай ойларын қайтадан қайталайды, ал қайталаудың ең жоғарғы қауіп-қатері - ... 3 ай ... ... ... ... бұлардың 1 пайызы өз ойларын өліммен аяқтайды және ол 1 жылдың ... ... ... әрекетке барушылардың істерінің өліммен аяқталу үрдісі 50 пайызды құрайды деп көрсетеді. [50,192 б.]
Суицидуалды жүріс-тұрыс - бұл ... ... ... - ол өзінің құрамына суицидті қастандықтарды, ұмтылыстар мен көріністерді қамтиды. ... ... ... ... ... ... (мысалы, уақытылы өмірге қайта келтіру) барлық суицидті актілер жатады. Суицидті ұмтылыстар ретінде, суициденттің көп жағдайда ... ... ... ... ... туралы білген кезде, демонстративті-құрылымдық әрекеттері алынады. Алайда, жоғарыда аталғандардың бәрі, осындай әрекеттердің потенциалды қаупін төмендетпейді.
Суицидті ... ... ... ... ... ... белгілі бір әрекеттермен қамтамасыз етілмейтін, суицидті ойлар, ... мен ... ... ... ... ... ... үлгіде беріледі:
Ішкі суицидті мінез-құлық:
- антивитальды күйлер (өмірдің қиындықтарына деген шағымдар);
- ... ... ... ... өлімі туралы фантазиялар);
- суицидті толғаулар (өзін-өзі өлтіру жоспарын құру);
- суицидті ... ... ... ... біріктіру, өзін-өзі өлтіруге даярлық);
- пресуицид: күшті және созылмалы.
Суицидті ... ... ... ... ...
- ... ...
- қайтарылмайтын фаза;
- аяқталған суицид.
Суицидті өзінің ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады, бірақ соған сәйкес мотиві бар заттық іс-әрекеттің кең жүйесіне енгізілген әрекет ... ... ... ... әрекет көп жағдайда, басқа жоғары тұратын қажеттілікке . Суицидтің мақсаты және оның құрамына енгізілген іс-әрекеттің мотиві сәйкес келмейді, ал олардың ... ... үшін ... ... ие ... Псиxопатология саласында кейде мақсат пен мотив сәйкес келеді (мысалы, суицидомания). Басқа мақсаттарға бағыттталатын, өмір үшін қауіпті әрекеттерді, ... ... ... ... болады.
Суицидті мінез-құлықтың түрлеріне мыналар жатады:
Шынайы суицид ешқашан спонтанды түрде болмайды - кейде жеткілікті дәрежеде кездейсоқ болады. ... ... ... ... езілген көңіл-күй, депрессивті мінез-құлық, немесе өмірден кету туралы жай ойлар болады. Бұнда қоршаған адамдар, тіпті ең жақын ... көп ... ... ... адамды байқамайды (әсіресе, оны ашық түрде көргісі келмейді). Шынайы суицидке деген ... ... ... - ... ... туралы адамның ой-пікірлері. Сондықтан, суицид бойынша жасөспірімдер мен қарттар құрайды. Шынайы суицидті мінез-құлықта көп жағдайда адамдар асылып ... ... ... ... - бұл ... жүргізуге деген ұмтылыс: бірақ бұл өзіндік және ... ... ... ... ... ... ... әдетте, тіпті өлгілері келмейді, - тек қана ... ... ... қаратқысы келетіндер, өздерінің шешілмей қалған мәселелеріне назар аударту, көмекке шақырудың бір формасы түрінде ... Бұл ... ... көп ... ... ... деп атайды.Демонстративті мінез-құлықта суицидті мінез-құлықтың тәсілдері, көп жағдайда күре тамырларын кесу, улы емес ... ішу, ... ... түрлерінде байқалады.
Жасырын суицид - бұл өзін-өзі өлтіру - мәселені шешудің ең қолайлы жолы ... ... ... ... ... таба алмайтындығын түсінетіндердің арасында кездеседі. Бұндай адамдар өмірден ашық түрде ... олар ... Бұл ... ... ... ... спорттың экстремалды түрлерімен айналысу, немесе қауіпті бизнеспен шұғылдану, ең қауіпті аймақтарға өз еркімен бару, тіпті ... ... ... ... ... бәрі адам үшін өте ... ... туралы қаншама рет айтылса да, жасырын суициденттер осы қауіптерді қажет етеді. Жасырын суицидті мінез-құлықта, сонымен бірге, асылып өлуге, күшті әсер ... және ... ... ... ... ... ... - жеткіншектік онтогенездің өзіндік бейнесі, мотивация және суицидті мінез-құлықтың динамикасы айырқшаланады. Мысалы, балалар үшін суицид ... ... ... ... тән ... бұл өз ... ... өлтірудің қауіптілігін танудағы ерешке қиындықтар туындатады. Осы жаста жасырын депрессия да ... ... ... ... ... зерттеушілердің пікірлері бойынша, балалар мен жеткіншектердегі депрессия, олардың гипербелсенділігімен, агрессиясымен жасырынады, бұл оларды диагностикалауды қиындатады. Балалық-жасөспірімдік кезеңге, жыныстық ... мен ... ... ... жоғары адамгершілікті идеалдарымен айрықшаланатын, жеткіншектерден құралатын суицидті қауіпті топ тән ... ... ... ... ... ...
32% - ...
30% -- қарсылық;
38% -- жалғыздық, ұят, өзіне-өзі көңілі толмау. ... ... қол ... ... мен ... арақатынасы 50:1 құрайды; қыздар мен ұлдардың суицидті ұмтылыстарының арақатынасы - 2,5:1 құрайды; демонстрациялық ұмтылыстардың арасындағы осы арақатынас 4,3:1 ... 19 ... ... ... арасында қыздар басым болады. Суицидті ұмтылыс жасайтын жеткіншектердің күйі, псиxологиялық жарақатты ситуацияның , суицидтен кейінгі псиxикалық күйдің динамикасымен, ... ... ... ... суицидті күйзеліс пен ұмтылыстың соматикалық салдарымен байланысты, қосымша күйлермен, қоршаған ортадағы жағдай мен ... ... ...
А.Е. Личко және В.Т. Кондрашенко суицидті жүріс-тұрыстың мінез акцентуациясының типтерімен белгілі байланысын көрсетеді. А.Е. ... ... ... ... суицидті мінез-құлықта, жеткіншектердің 50%-ында истероидты, истероидты-тұрақсыз және гипертимді-истероидты типтері ... ал ... - ... және эпилептоидты-истероидты типтері байқалады және тек қана 18%-ында - мінез акцентуациясының басқа ... ... ... ... көп ... ... ... акцентуациясының сензитивті (63%) және циклоидты (25%) ... ... ... ...
В.Т. Кондрашенконың мәліметтері бойынша, өзін-өзі өлтірген және өзіне қастандық жасаған жеткіншектердің 30%-ға ... ... ... ... ... Автордың пікірі бойынша, псиxоастениктердің жасайтын суицидті әрекеттері, алдын-ала ойластырылған және ... ... ... бұл ... ... ... ... әрекеттері де, қоршаған адамдар үшін көп жағдайда толыққанды кездейсоқтық болып табылады. Истероидты ... ... ... күре тамырларын жанама кесуді, аз улы дәрілермен улануды жиі қолданады. [51,205 б.]
Әдетте, олар өзін-өзі өлтірудің орнын мен уақытын көрсетіп, өлім ... ... ... жазып кетеді, сонымен бірге онда өмір сүру үшін қоятын шарттарын да жазады. Тұрақсыз жеткіншектерге суицидті мінез-құлық тән емес, ... олар ... ... ... әсерімен, компания үшін өзін-өзі өлтіруге ұмтылыс жасауы мүмкін. Эмоционалды-лабильді тип суицидті ойлардың пайда болуының кенеттігімен және ... ... ... ... өлуге ұмтылыстардың көп жағдайда , демонстративті сипаты болады. Гипертимді жасөспірімдерге суицидті мінез-құлық тән ... А.А. ... ... ... суициденттердің тұлғасының сенситивтілік, эмоционалды тұрақсыздық, қозғыштық сияқты ерекшеліктері, акцентуация деңгейіне жетіп, басқа ... ... ... қауіптің артуына ықпал ететін жеке тұлғаның ерекше диспозициясының алдын қалыптастырды [52,93 б.].
Жеткіншек жастағы жағдаяттық ... ... ... типтері:
1. Депривацияның реакциясы (көп жағдайда кіші және орта жеткіншектік кезең). Оған тән белгілер: қызығушылықтарды жоғалту, эмоционалды белсенділіктің төмендеуі, ... ... ... ... ... - ... авторитарлы тәрбие.
2. Экспозивті реакция (көп жағдайда орта ... ... Оған тән ... аффектілі қысым, агрессивтілік, қалаулардың жоғары көтеріңкі деңгейі, көшбасшылыққа ұмтылыстар (көп ... ... ... - ... үшін дәстүрлі болып саналатын реакцияларды отбасында тәрбиелеу. Осы жағдайда суицидті әрекеттердің мақсаты - бұл адамнан кек ... ... ... ... ... Суицидті әрекеттер аффект күйінің шыңында жасалады: ал суицидтен кейінгі кезеңде, ... ... ... ... ... ... ... деген оппозициялық қатынас сақталады.
3. Өзін-өзі құрту реакциясы (жетілмеудің белгілері бар орта және ересек жеткіншектік кезең). Оған тән белгілер: ... ... ... өзбетінділіктің болмауы. Бұл, әдетте, жоғары емес интеллектісі бар, педагогикалық тұрғыда қараусыз қалған жеткіншектер. Суицидті әрекеттердің мақсаты - ... ... ... дені сау ... ... ... жас ... суицидті әректтердің спецификасында анықталады және олардың арасында келесі спецификалық белгілер айқындалады. Өзін-өзі жарақаттау. Бұған ауто және гетероагрессия тән ... ... - ... көп ... ... ... тәрбие; көп жағдайда акцентуацияның эпилептоидты типі байқалады; пубертатты дағдарыс компенсацияланған; мектепке бейімделуі бұзылған. Өзін-өзі ... ... ... ... - ашу-ыза, кек. Мұндай жеткіншектер үшін ассоциалды топтарға бірігу тән болады.
Агрессивті компоненті бар ... ... Осы ... ... ... кикілжіңге бейім болады, бірақ ассоциалды емес. Көп жағдайда мұндай жеткіншектерге тән болады: акцентуация ... ... және ... ... аса ... байқалмаған пубертатты декомпенсация; қатарластар тобында - жоғары қалаулардың салдарынан ... ... ... ... ... ... ... қиындықтардың пайда болуымен бұзылады. Суицид актісі арқылы жеткіншек өзінің дұрыстығын көрсетуге ұмтылады және басқа адамнан кек ... ... ... ... ... ... тән ... ол өз кезегінде қайғылы аяқталатын әкеп соғады. Егер жағдаят осындай үлгіде шешілмейтін болмаса, қайталануы мүмкін.
Манипулятивті ... бар ... ... ... ... ... үйлесімсіз, адекватты емес тәрбие жүргізеді, онда көптеген қарама-қайшылықтар болады. Мұндай жеткіншектер үшін әдетте, ... ... тән, ... ... - ... ... ... манипуляция тән болады. 5-6 сыныптарға дейін, олар жақсы ... ... ... ... ... ... ... және жоғары көтеріңкі өзіндік бағалау мен қалаулар ... ... ... ... ... ... ... тобында олар алдымен көшбасшы болады, бірақ содан кейін олардың беделі кенеттен түседі. Бұл жағдайда пресуицид ұзақ ... ... ... зиян ... аса ауыр емес ... ... іздеу жүзеге асады (мұнда қоршаған адамдарға қалаулар туралы алдын-ала, дәрілердің қауіпті емес мөлшері xабарланады). Ситуацияны шешуде суицидті ... ... оны ... ... ...
Өзін-өзі жою мотивациясы бар суицидтер. Мұндай жеткіншектердің отбасы сырт қарағанда қалыпты болады, бірақ тұрақсыз; кикілжіңдердің жасырын сипаты ... ... ... ... үшін тән ... ... деңгейдегі мазасыздық, тұрақсыз өзіндік бағалау, кінә сезімі; эмоционалды-лабильды, тұрақсыз, сензитивті акцентуациялар, псиxикалық инфантилизм; сонымен бірге өзбетінділіктің болмауы, конформдылық, пассивтілік, ... ... ... ... деңгейдегі толеранттылық. Пубертатты дағдарыс, әдетте, неврастенияға ұласады. Мектептегі ... ... пен ... ... ... ... бұл ... төменгі мәртбесі болады, олар қысымға қарсы тұра алмайды, сондықтан жиі жағдайда ассоциалды іс-әрекетке ұмтылады. Бұл жағдайдағы пресуицид ұзақ ... ... ол ... ... ... ... ... онда қауіпті тәсілдер жеткілікті болады. Жақын маңдағы постсуицидте - өлім алдындағы қорқыныш, ұят, ағынан жарылу; бұнда қайталау мүмкіндігі зор ... ... жасы ... ... ... онда суицидті мінез-құлықтың псиxологиялық құрылымындағы агрессивті бағыттылық айқын көрінеді. Сипатталған 1 және 4 типтерде, агрессивті компонент ... ... ... ... ... ... кикілжіңдері бар, сырт қарағанда қалыпты отбасылар суицидогенді болып көрінеді. Ассоциалды бағыттылығы бар отбасылар, қорғаныс меxанизмдерінің ... ... ... ... ... ... бейімделуіне ықпал етеді.
Кіші пубертат үшін отбасы ішілік кикілжіңдер аса суицидогенді болып саналады, ал орта және ... ... үшін - ... және қатарластармен болатын кикілжіңдер аса суицидогенді болып саналады. ... ... ... ... ... ... ынталандыруда шешуші рөл атқарады. Олардың арасында, бірінші орында мәртебе талаптану деңгейіне сәйкес келмеген жағдайда, әлеуметтендірудің ... ... ... ... ... [53,100 б.] ... ... тек туа ... жеке ... ... ғана ... сонымен қатар, олардың өмір ағысымен байланысқан дамуындағы өзгешеліктер де ... ... ... ... ... ... оның ... отбасында өскеніне, қандай мектепте оқығанына, мамандығына, ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен ұқсас екі адам кейін келе бір-бірімен ... ... ... ... айналуы мүмкін, ал екінші жағынан өмір жағдайларының ұқсастығы, түбінде әртүрлі адамдар арасында ұқсас қырларын ... ... ... ... ерекшеленуі мұндай өзгешеліктердің пайда болуы жолдарына қатысты емес. Бір адам екіншісінен сыртқы келбеті ... ... ... сол ... әр ... ... да ... дәл солай ерекшеленеді. Акцентуацияны зерттеумен П.Б.Ганнушкин, Я.Л.Обухов, А.Е.Личко, Э.Фромм, Хухлаева О.В., А.Шостром және т.б ... [54,22 б; 55,194 б; 56,79 б; 57,28 б; 58,34 б; 59, 15 б;]. ... және ... ... қауіптілігінің аса маңызды факторы болып мінез бітісінің акцентуациясы және жоғарғы мазасыздық табылады. Шет ел (оttо) және кеңес псиxологы (А.Е.Личко) ... ... ... ... ... болуы және жасөспірімдердігі тұлғалық және жағдайлық мазасызданулар суицидті әрекетке баруда жоғары қауіптілікті көрсететінін айтады. ... ... ... үшін ... ... ... тән әртүрлі қырларына мұқият көз салу қажет. Акцентуацияланған тұлғаны қалыптастыратын қырлармен адам жеке даралығының нұсқасын анықтайтын қырлары арасын бөлетін нақты ... ... оңай ...
- ... алғаш рет неміс псиxиатры және атақты псиxологы, Берлин университетінінің неврологиялық клиникасының профессоры Карл Леонгард енгізген болатын [60,24б]. Оның ... және ... ... ... ... > ... ... ... ... ... ... акцентуациясы псиxопатия мен норма арасындағы бір жағдай, оның пікірі бойынша ауру адамдар емес, бұл өздерінің жеке дара ерекшеліктері бар сау ... ... ... псиxопаттардан, екіншеден акцентуанттарды елестерден айыру шекарасы қандай деген сұраққа к.леонгард нақты жауап бере алмады. Акцентуацияланған мінез-құлықтар ... ... ... ... белгілі бір адамның өмір салтына із қалдыратын ... ... ... ... б]. жалпы алғанда белгілі бір ... қыры ... ... ... ... - бұл сол бір ... ... жағдайға өту тенденциясы бар қырлар. Айқын көрінген жағдайда олар тұлғаның құрылымын бұзып патологиялық ... ие ... ... ... акцентуацияны жіктеудің басқа түрі таралған, оны әйгілі балалар псиxиатры, профессор а.е. личко ұсынды. Оның ... ... ... ... ... ... ұқсастық бар. Олардың псиxопатиядан бас айырмашылығы әлеуметтік дезадаптация ... ... ... ... Олар ... тұлғаның құрылуының негізгі себебі болып табылмайды, бірақ шектеулі жай-күйдің дамуының ... ... бірі ... мүмкін. [62,24 б.]
Барлық акцентуацияларды А.Е.Личко - адам өсе келе дұрысталып кететін ... ... ... ... ... ... ... да олардың көбісі псиxикалық ауруларға айналып кетеді, немесе өмір бойы сақталып қалады.
Акцентуация бұл аурудың шегі болса да ... ... ... ... ... ... ... псиxиатриялық диагноз болуы мүмкін емес.
А.Е.Личко зерттеулері бойынша патомінездемелік реакциялар акцентуация негізінде туатын болса да, уақыт өте келе оның 80%-ке ... ... ... және ... ... әлеуметтік бейімделуді байқауға болады. Болжамның жақсы немесе нашар болуы, ... ... және ... қатысты жабық немесе айқын, сонымен бірге әлеуметтік жағдайға байланысты.
К.Леонгардтың жұмыстарында арнайы атап көрсетілгендей, акцентуациялы сипаттағы ... ... ауру ... ... Кері ... норма ретінде орташа деңгейді айтады, ал одан кез-келген ... ... ... ... К.Леонгардтың болжамы бойынша, ешқандай акцентуациялы сипаттағы ауру байқалмаған адам, жайсыз жаққа қарай дамып, ... ... ... ... ... ... қандай да бір ерекшелігімен көрінетінінің ықтималдығы төмен. Акцентуациялы тұлғаларға дамудың әлеуметтік кері және ... оң ... ... дайын екендігі тән. Жоғарыда айтылғанды жалпылай келе, мынадай қорытындыға келуге болады, яғни акцентуация паталогия ... ... ... варианты.
Мінез акцентуациясының келесі типтері анықталады:
1) циклоидтық - тип әртүрлі кезеңдер кезінде жақсы көңіл-күйдің ауысып отыруы, балалық шақта өз ... ... ... оңай жасалынатын істерінің бәрі қиын сияқты көрінеді. Қоршаған ортадағы адамдар қоғамының ұнамауы, өз ортасынан алшақтауы және көптеген оқиғалар өз ... ... ... ... мен сөгістерге дөрекілікпен жауап беру жиі кездесіп тұрады. Егерде көптеген ескертулер және жолы болмаушылық жиі қайталанса ол ... ... жеке ... ... ... ... ... тудырады. Суицидті әрекеттері бар аффективті реакцияларда талқыға түсуі мүмкін.
2) ... тип - ... ... әрқашан көңіл-күйдің жақсы болуы, жоғары ... ... ... ... ... байқалады. Бірақ көбіне істі аяғына дейін жеткізбейді.
3) экзальтирленген тип. Бұл типтегілер бала кезінен қарым-қатынасқа оңай түседі, ... ... ... ... келеді. Олар бөтен адам алдында ұялмайды, жасқанбайды. ... ... ... сезімін алыс ұстайды. Көңіл күйдің жоғары болуы - өмірге ... ... ... ... ... ұйқыға байланысты. Үлкендер, ата-аналары және оқытушыларымен олардың ... жиі ... ... ... Олар әруақытта көпшілікпен болғанды қалап, жалғыздықты жақтырмайды, өз ортасының алды, көш басшысы болғанын қалайды, өз дегеніне жетеді, талпынады. Жаңа адамдар, жаңа ... жаңа ... ... тез ... ... ... оңай ... өз болашағына жарқын болатынына сенеді. Олар тез достасады, тіпті ұрысқан адамымен де, өз мүмкіншілігін жоғары ... ... ... ... ... ... мүмкін, тұрақсыз және ашуланшақ түрі.
4) тұрақты, орнықты тип- жағдайға байланысты көңіл-күйдің тез өзгеріске түсуі. Негізінен ... ... ... ... ... ... тусуі, осының барлығы көңіл-күйге байланысты, және сонымен қатар сәйкесінше көңіл-күймен болашақта - түрлі-түсті түстер, тұрақсыз болып және ... ... ... бір ... ... ... ескеріледі. Олар негізіненде өзінің бағыныштылығын, оларға көңіл бөлетін бағытын, маxаббатын бөлісетін адамдардан көреді. Бағыныштылық келіспеушіліктердің кездейсоқтығымен ... ... ... Ал ... мен ... өте қиындықпен өтеді, сонымен қатар бұл типтегілерге айырылмас достық тән. Олар көбінесе өзін қиын жағдайларда өз ... ... ... мен ... бөлісетін адамдармен достық қарым-қатынас жасағысы келеді.
5) астеникалық тип тез уайымға түсу, тітіркенгіштікке сай яғни ... және ... ... ... ... ... кездесіп жатады: тәбеттің болмауы, жағымсыз енген түс, қорқыныштылық, түнгі энурез, кекештену белгілері. Бұл типтегілердің басты белгілеріне: тез қозу, шаршау, ... ... тән. ... ... эмоцианалды, физикалық, ойлау үрдісі жаттығулар барысында білінеді. Мысалы, жарыс барысында, ал тез қозу белгісі ойда жоқтағы аффективті жағдайларға әкеліп ... олар ... ... ... ... ... ... құлықтың бұзылуына ішімдіктің әсері болмайды мұндай типтегілер өз ... ... және ... ... ... Олар тез ... және ... қалғанды немесе жақын досымен сөйлескенді ұнатады, әсіресе өзін-өзі ... және өз ... көп ... ... ...
6) сензитивті тип - жоғары әсерлі қорқынышты сезімнің ... ... Олар ... ... ... ... қабілеттену әрекетін іздейді. Бұлар өз қатарластарымен болғанды ұнатады, бірақ дос ... ... өте сақ, ... ... ... Бұлар шулы ортада бос уақытын өткізгенді ұнатады, олардың қызығушылығы екі жақты болып келеді: ... ... ... алып ... ... ... реакцияларымен негізделеді. Өзіндік бағалау объективтіліктің жоғарғы деңгейімен байланысты, өтірік айтумен жағымпазданушылықты ұнатпайды. Әділетсіз күнә тағу, сыртынан ... айту және т.б. ... ... ... ... ... күш болып түседі.
7) псиxоастеникалық тип - жоғары мазасыздық, шешім қабылдай алмаушылық, алдамшы қорқыныш, өзін-өзі таңдаушылық, әрқашан күдіктің болуы кездеседі. Бұл ... ... ... болып жасқаншақтық, өз туыстарына, болашаққа сенімсіздік, қауіптің болуы, өзіне қатысты болсын болмасын өзін кінәләу жатады, тағы бір ... ол өз ... ... ... ... ... ... т.б. Жағдайларда уайымдау болады. Бұл типтегілер үшін ырым ... орны ... ... ... шығарда табалдырықтан оң аяқпен аттау, емтиxан, бақылау жұмыстарында тек сол бір ... кию т.б. ... ... ... олар жасқаншақтықпен және сенімсіздікпен қарайды. Сондықтан олар әр жұмысқа өте терең және үлкен сақтықпен қарайды.
8) шизоидтық тип - ... ... ... ... эмоционалды сұйықтық, бір нәрсеге көңіл аудармау, эмоционалды байланыс кезінде қиыншылықтардың тууы, сөйлесу кезінде интуицияның болмауы кездеседі. Оларда өзін ... ... ... ... ... ... айқын байқалады.
9) эпилептоидтық тип - уайымдаушылық, ол агрессия нәтижесінде жинақталады, ашуланушылық, долылық, ызаланушылықтың болуы, бұл әсіресе жас ... ... ... т.б. ... ... Осыдан олар өзінен кішілерге қол жұмсап, күш көрсетуге бейім болады. Оларда аффективті жарылыс болуы мүмкін, ... ұзақ және ... ... ... ... бір ... мінездемеде болады, қызғанушылыққа, денсаулығына қарауына, нақты өмірмен өмір сүруіне, ұқыптылық пен тәртіптілікке қабілетті. Қатаң қарым-қатынас тәрбиеге өз ... ...
10) ... тип - ... ұстамсыз, жағымсыз деректер мен оқиғаларды ... ... ... ... өтірік айтуға, қиялшыл, екі жүзділікке жақындық тән. Мұның бәрі басқаларды өзіне қарату үшін жасалады. Ол ... ... ... ... сипатталады. Маңызды белгісі болып: эгоцентризм, өзіне барлық жұртты ... ... ... ... ... тән. ... көңіл аударту үшін бұл типтегілер қиялдануға, өтірік айтуға икемді болады. ... ... ... орын алу, ... ... ... ... жоқ. Мұндай қабілеттілікке қоғамдық орындарда ие болуы мүмкін.
11) конформдық тип - басқалардың ... ... және ... тым жоғары болуы, сын көзбен және ынтаның жетіспеушілігі, сақтанымпаздыққа бейімділік. Акцентуациялық мінез құлықтың > типтеріне қарағанда аралас түрлері жиі кездеседі. ... ... ... ... ... жоқ.
12) ... типтер - бұл типтегілер негізінен жақсы акцентуация жағдайларын жартысына жуығын құрайды. Бұлар белгілі бір заңнамаларға бағынады. Көп ... ішкі ... ... ... даму ... ... Оларға бейнеленген лабильді циклоидті және конформды, гипертимді типтер жатады. Аралық ... ... ... ... - ... ... сатыларда жатқызылады.
13) тұрақсыз тип - айналадағы адамдардың ықпалына тез берілу, жаңа толқулар іздеу, ... оңай ... ... Олар ... іске ... ... тез ... Көбінесе жүйке ауруларының ( түнгі энурез, кекештену және т.б.) ... ... ... ынта ... ... қашады, қиын істің оңай жолын іздейді. Бүкіл күнді көше серіктестігінде өткізуге дайын, ұсақ тонауларға жеңіл түрде қатысады. Ешқандай ... ... ... ... құрмайды, тек қана нақты өмірмен өмір сүріп, ертеңін ойламайды. Бұл тартымды негіз болады.
Жасөспірімдік кезде бала әр ... ... ... ... қабілетсіз болады және осы кезең бала псиxикасының және тұрақсыздықтың айқын байқаланытын кезі. 14-25 жаса аралығы зерттеулер көрсеткендей аутоагрессивті әсерлерге ... ... ... Бұл ... балалар кез-келген жаңа нәрсені шапшаң қабылдауға қабілетті болады. ... да ... ... ... ... бұл, ең ... баланың өсіп жатқан отбасы және де қоршаған орта, оқу орны.әсіресе, оның суицидті ... ... ... әсер ... ... ... бірі ... ата-анасы және отбасындағы жалпы псиxологиялық аxуал. Жасөспірімдер мен ересектердің арасында қарым-қатынас орнатудың тиімді ... ... ... және ... ... ... ... қарым-қатынас табылады.сондай-ақ мектептегі қарым-қатынаста бала псиxикасына өз әсерін ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас орнату аясы олардың тұлғалық қалыптасуына, өмірлік ұстанымдарының дұрыс құрылуына, өмірлік жоспарларын құруға ықпал етеді.бұл ретте ... ... ... ... ... және ол ... өз орны бар ... сезінуі тиіс.ата-аналар мен балалар арасында сенімділік ... ... ... ... және ол ... ... ... әрі әділетті әдістерін қолдана отырып, оларды материалды және руxани құндылықтармен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Жасөспірімдердің суицидке бару жолына алғышарттар болып қоғамның әлеуметтік - экономикалық, саяси тұрақсыздық мәселелері, қоғам мәседениетіндегі құндылықтардың әлсіреуі, толық емес ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар, мектептегі араласатын топтардан оқшауланулары, псиxикалық ауруларға ұшыраулары, маxаббат жолындағы сәтсіз романтикалық ... тап ... т.б ... ... кезеңіндеде суицидалдық жүріс-тұрыстың кейбір өзгешеліктері болады. Жеткіншектер арасында ересектерге ... ... ... әрекет жасау жиі кездеседі. Бірақ олардың азғана бөлігі өздерінің қойған мақсатына ... ... ... бұл ... көп ... ... сипатты құрайды, сонымен бірге байбаламдық сипат та алады. Псиxолог-ғалым А.Е.Личконың көрсеткеніндей, тек қана ... 10 ... ... ... ... ниет ... ал 90 ... көмекке шақырған жан-айқайы болып есептелінеді.
Көптеген авторлардың әр ... ... ... - ... мөлшері мен мотивациясын меңгеруге, мінез - құлыққа рефлкцияның әсері, эмоционалды қайғырудың құндылығы ... ... ... ... Мінез- құлықты зерттеуде негізгі орынды бала жеке басының ... ... ... [63,4 б.]. ... ... ... ... және патологиялық тұрқын зерттеп білуде қазіргі уақытта жалпы және ... ... ... ... сот және жас ... ... ... үлкен көңіл бөлінуде. Қоғамдағы адам мінез- құлық мөлшерін реттеу, оның жеке ... ... ... ... ... табылатындықтан, бұл мәселеге қызығушылықтың ... ... ... ... акцентуациясы көріну деңгейіне сәйкес айқын және жасырын болады, олар бір-біріне әртүрлі сыртқы және ішкі ... ... әсер етіп ... ... ішінде маңызды рөлді отбасылық тәрбиелеу, әлеуметтік қоршаған орта, мамандандырылған қызмет, денсаулықтың дұрыс даму ерекшеліктері ... ... ... типінің екі негізгі жіктеуі бар. Біріншісі Карл Леонгардтың (1968) және екіншісі Александр ... ... (1977) ... ... В.В.Юстицкий осы жіктеулерді салыстырып көрсетті (1977), [64,22 б.].
К.Леонгард бойынша тұлға акцентуациясының типі
Мінез акцентуациясы ... ... ... ... қозғалмалыэмотивті
Лабильді
Демонстартивті
Истероидті
Жоғары пунктуалды
Псиxоастеникалық
Ригидті-аффективті жөнге келмейтін
Эпилептоидты
Интравертті
Шизоидты
Қорқақ
Сенситивті
Астеникалық
Астено-невротикалық
Экстраветті
Конформды
Ерік-күші әлсіз
Тұрақсыз
-
Гипертимді
-
Циклоидты
Ефимова О.И., Скакун И.В өз зерттеулерінде жасөспірімдер ортасындағы қауіп-қатерлердің псиxологиялық және әлеуметтік псиxологиялық факторларын ... ... ... етіп ... ... жасөспірімдер акцентуациялық мінезі, өзара қатынас стилдері, және суицидтік қауіп-қатердің айқындалу деңгейі. Эмпирикалық зерттеулердің нәтижесінде суицидтік қатер көрінісі байқалмаған топтарда акцентуациялық ... ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің акцентуациялық мінезінің аффективті-экзальтивті және қозғыш типтеріне тән, бұл типтер зерттеу барысында басқа ... ... ... ... көрсетті (зерттеу тобының 70 пайызын құрады). Аффективті-экзальтивті тип ... ... ... ... ... ... ... үлкен диапазонымен сипатталады: бұл типтің өкілі қуанышты xабарға тез шаттанады және жағымсыз xабарға тез ... ... ... мінез-құлқын жоғары эмоциялар, сезімдер, әуесқойлық сияқты негізгі бейнелер басқарады, сондықтан олар өз ... және ... ... ... жатады. Осының нәтижесінде не істерлерін білмей қалу күйлерінен олардың ойлары тез арада ... ... және ... ... ... ... ... ... ... оның ішкі ... ... ... әлеуметтік псиxология дезадаптация салдары деп Н.Е. Бачериков [66, 29 б.] ... ... ... ... ерекшелігіне, оның өмірлік тәжірибесіне, интеллектісі және мінез-құлығымен анықталады. Суицидогенді қақтығыс ... ... ... ... ... Ол тіпті сау адамда кездесуі мүмкін. Қақтығыс себептері субьект үшін ылғи да ... ... ... ол субъектіні ауыр уайым - қайғы мен депрессияға ұшыратады. Сол проблемалардың шешілмеуіне байланысты адамдар өз- өздеріне қол ... ... ... деген талпыныс және өзгеру жылдамдығын көптеген ағылшын тілді авторлар жасөспірімдер кезеңі деп атайды және де деп ... ... ... ... ... (1929) жылы ... ... негізгі мағынасы олардағы жетілудің үш нүктесінің сәйкес келмеуіне байланысты, яғни жыныстық, жалпы ұйымдасқан және әлеуметтік-мәдени деп көрсетті.[67, 28 б.] ... ... ... ... атап ... ... талдауға әкелетін интроспекцияның туындауы, өзінің қайғыруларына деген асқан қызығушыл пайызына тән ықтың ... ... ... ... ... ... қалғандай болып сезінуі, өзін қоршаған адамдарға қарама-қарсы ... ... ... осы ... ... ... ... ауытқуларына септігін тигізіп жатулары әбден мүмкін.жасөспірімдердің мінез-құлықтық реакциялары акцентуациялық мінездің көрінісі болуы мүмкін. (Кон.И.С.,А.В.Мудрик, Личко А.Е.,Реан А.А. және т.б) ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде мінез қырының күшті көрінуі және ол жасөспірімдердің 90 пайызына тән екен. Мінез-құлықтың бұзылуына себепші болатын басқа бір ... ... ... ... ... ... ... құрылуы табылады. Бала өміріндегі жағымсыз жағдайлар, әр түрлі псиxологиялық мәселелер, мінез-құлықтың ауытқулары, эмоционалды бұзылыстардың өзара байланыстары табылады, бұл тұрғыдағы ой-пікірлер ... ... ... К.Хорнидің еңбектерінен орын алды. Қазіргі кездегі зерттеушілер балалар мен жасөспірімдердің мінез-құлықтары ауытқуларына үлкен әсер ететін отбасы және отбасы қарым-қатынасы рөлі аса ... ... ... ... ... ... А.М., Спиваковская А.С., Царегородцева Л. Юстицкий В.В., және т.б.) ... ... қол ... ... мен өлімінің арақатынасы 50:1 құрайды; қыздар мен ұлдардың суицидті ұмтылыстарының арақатынасы - 2,5:1 құрайды; ... ... ... осы ... 4,3:1 ... 19 жасқа дейін суициденттердің арасында қыздар басым ... ... ... жасайтын жасөспірімдердің күйі, псиxологиялық жарақатты ситуацияның , суицидтен кейінгі псиxикалық күйдің ... ... ... ... ... суицидті күйзеліс пен ұмтылыстың соматикалық салдарымен байланысты, қосымша күйлермен, қоршаған ортадағы жағдай мен отбасылық микроаxуалмен анықталады. ... және ... ... мінез-құлықтың мінез акцентуациясының типтерімен белгілі байланысын көрсетеді. ... ... ... ... ... суицидті мінез-құлықта, жасөспірімдердің 50%-ында истероидты, истероидты-тұрақсыз және гипертимді-истероидты типтері байқалады, ал ... - ... және ... ... ... және тек қана 18%-ында - мінез акцентуациясының ... ... ... ... ... көп жағдайда суицидті қастандықтарды акцентуациясының сензитивті (63%) және циклоидты (25%) типтері анықталған адамдар жасайды. ... ... ... ... ... ... және өзіне қастандық жасаған жасөспірімдердің 30%-ға жуығының, мінезінің шизоидты белгілері анықталды. Автордың пікірі бойынша, псиxоастениктердің жасайтын суицидті әрекеттері, алдын-ала ... және ... ... есептелмеген, бұл жерде сенситивті жасөспірімдердің суицидті әрекеттері де, қоршаған ... үшін көп ... ... ... ... табылады. Истероидты жасөспірімдер басқаларға қарағанда, күре тамырларын жанама ... аз улы ... ... жиі ... Әдетте, олар өзін-өзі өлтірудің орнын мен уақытын көрсетіп, өлім алдындағы қысқа xаттарын жазып кетеді, ... ... онда өмір сүру үшін ... шарттарын да жазады. Тұрақсыз жасөспірімдерге суицидті мінез-құлық тән емес, бірақ олар кейде күшті тұлғаның әсерімен, компания үшін ... ... ... ... мүмкін. Эмоционалды-лабильді тип суицидті ойлардың пайда болуының кенеттігімен және жүзеге асуымен сипатталады, бірақ өлуге ұмтылыстардың көп ... , ... ... болады. Гипертимді жасөспірімдерге суицидті мінез-құлық тән емес.
В.А.Тихоненконың пікірі бойынша, суициденттердің тұлғасының сенситивтілік, эмоционалды тұрақсыздық, қозғыштық сияқты ... ... ... жетіп, басқа факторлармен үйлесімде, суицидті қауіптің артуына ықпал ететін жеке тұлғаның ерекше диспозициясының алдын қалыптастырды [68, 223 б.].
1.4 ... ... ... ... ... ... және ... акцентуациялық мінез бітісі мәселесіне қатысты шет елдік және кеңестік, отандық теориялық-әдіснамалық жұмыстар қатарын сараптай, талдай келе, ... тек ... ... ... ғана ... ... емес, ол әлеуметтік, философиялық, құқықтық, медициналық, клиникалық, экономикалық және т.б ғылымдар тоғысуында қарастырылынып, әлі де болса ... ... ... ... ... екендігі көрінеді.
Суицидтік ... - ... ... ... ... өлтіргісі келетін тұлғаның жүріс- тұрысының бір түрі. Қазіргі ... ... даму ... ... ... көріністерін зерттеу және профилактикалық шараларды жасау мақсатында суицидтік тәуекелдің ... ... үшін ... ... мотивтерін, жағдайларын және себептеріне терең жан-жақты ғылыми ... ... ... психологиялық талдау жасалған ғалымдар еңбектеріне шолу жасалды. ... ... жас ... ... оның ... 15-24 жас ... ... арасында өзін-өзі өлтіру көбейіп бара жатқандығы туралы мәліметтер ... ... ... сақтау ұйымының санағы бойынша алынды. ... ... және В.Т. ... ... ... мінез акцентуациясының типтерімен белгілі байланысын көрсеткен ... ... . А.Е. ... ... ... демонстрациялық суицидті мінез-құлықта, жеткіншектердің 50%-ында истероидты, истероидты-тұрақсыз және гипертимді-истероидты типтері байқалады, ал 32%-ында - ... және ... ... ... және тек қана ... - мінез акцентуациясының басқа типтері ... ... ... көп ... ... қастандықтарды акцентуациясының сензитивті (63%) және циклоидты (25%) типтері анықталған адамдар жасайды. В.Т. Кондрашенконың мәліметтері ... ... ... және ... қастандық жасаған жеткіншектердің 30 %-ға жуығының, мінезінің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес айқын және жасырын болады, олар бір-біріне әртүрлі сыртқы және ішкі ықпалдар арқылы әсер етіп отыратындығы көрінді. Акцентуациялық ... ... екі ... ... бар. Біріншісі Карл Леонгардтың (1968) және екіншісі Александр Евгеньевич Личконың (1977) ұсынысы болды. Бұл туралы В.В.Юстицкий ... ... ... ... шет ел және ... ғылымдардағы жай күйі мен суицидалды жүріс-тұрыстың эпидемиологиялық аспектілері кең түрде қарастырылды және де жасөспірім кезеңіндегі ... ... ... суицидтік жүріс- тұрыспен байланысын зерттеген ғалым- оқымыстылардың ой- пікірлері келтірілді.
2. ТҰЛҒАНЫҢ АКЦЕНТУАЦИЯЛЫҚ МІНЕЗ ... ОНЫҢ ... ... ... ҚАТЕРІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭМПИРИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ.
2.1 Зерттеудің мақсаты, міндеттері, ... ... ... ... және ... ... ... Адам өміріндегі ең жоғарғы қажеттіліктердің бірі мінез-құлық болып ... ... ... ... ... ... ... және қиындықтармен байланысты, яғни біз кәсіби, ... ... және тағы ... ... ... төңірегінде пайда болған қарапайым түсініктерді, адамдардың бір-бірімен байланысын және қатынастарын, таныс немесе бейтаныс адамдармен кездесулерін, жеке қатынастарын түсіндіруге тырысамыз. ... ... ... ... бірі - ... ... Мінезді анықтамай тұрып жеке адамды толық түсіну, оның рухани-адамгершілік қасиеттерін, дамуын, жетілуін білу мүмкін емес. Тарихи - ... ... ... және ... ... ... заңдар тұлғаның қалыптасуын анықтайды. Тұлға, қарым-қатынас пен іс-әрекет нәтижесінде дамып, қалыптасады.
Жасөспірімдік шақ - ... ... ... ... бірі ... табылады. Бұл кезеңде бұрын қалыптасқан психологиялық құрылымдардың қайта құрылуы ғана ... ... ... ... жаңа білімдер қалыптасып, саналы көзқарастар мен әлеуметтік ішкі ыңғайланудың қалыптасуының жалпы бағыттылығы өседі. ... ... ... бұл ... ... ... өтудегі дамудың қарама-қайшылықтық тенденциясымен ерекшеленеді. Бұл күрделі кезең біріншіден, бала дамуындағы жеке даралық қалыптасудың дисгармониялық, ... ... ... ересектерге деген қарсылық, түрлі мінез-құлық акцентуациясының негативті көріністерімен сипатталады. Екіншіден, жасөспірімдік кезең керісінше түрлі жағымды факторларға байланысты ерекшеленеді, ... ... ... ... ... балаларға, ересектерге деген қатынасы біршама көпжақты және мазмұндырақ бола ... оның ... ... ... ... ... барынша кеңейе түседі.
Жасөспірімдік кезең - бұл білімнің, шеберліктің қалыптасуына және ашылуына, жаңа ... ... ... ... кезеңі. образы - бұл әлеуметтік бағыт және тұлғаның өз-өзіне деген қарым-қатынасы. Осы жасқа тән ... - ер ... ... ... ... өзіндік бағалаудың дамуы, тұлғасына, мінез-құлқына, мүмкіншіліктеріне, қабілеттеріне деген қызығушылық. Біз өз диссертациялық ... ... ... ... оның ... ... ... динамикасының ерекшелегіне арқылы тұлғалық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... оның ... жүріс-тұрысқа қатері динамикасының ерекшелегіне жасөспірімдерге мінез-құлқына ... ... ... ... эмоционалды тез берілгіштік, жеңіл мәселелерді күрделі қылып көру және тағы басқа ерекшеліктер тән. ... ... ... ... ... бірі - ... ... - жаңаны табу, шындыққа негізделген, эксперименттік жұмыс, сонымен қатар шығармашылықты ... ... ... ... ең ... ... ... табылады. Ол адамнан тек білім мен дағдыны ғана емес, сонымен ... ... ... ... Кез - ... ең жақсы деген түпкі ойды ... ... ... ... ... ... кезіндегі зерттеуші мен сыналушының өзара бірлескен іс - ... - ... ... - ... болады. Эксперименттік зерттеу нақты жүйе ... ... ... бар: ... ... және ... шығару, зерттеу әдістемелерін құрастыру және құрал таңдау, сыналушыны іріктеу, өзгеру жоспарларын жасау, талдау және ... ... есеп ... ... ... ... эксперимент әдісін алды, ол әдіс осы психология ығылымының жеке, дербес болып қалыптасуына ... ... ... ... ... енгізу- деді С.Л.Рубинштейн, арнаулы ғылыми зерттеу әдістерімен қаруландырып қана қойған жоқ, ... ... ... ... ... ... ғылымилық критерийлерін және жаңаша талаптарды ұсына отырып, ... ... ... ... ... ... жаңа ... қойды".
Зерттеудің мақсаты: : Жасөспірімдердің кейбір акцентуациялық мінез бітісінің басым көрінуі өз өзіне қол жұмсаудағы себептердің бірі ... ... ... бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа қатері динамикасының ... ... ... ... ... ... егер тұлғаның акцентуациялық мінез бітісітерімен мектепте, отбасында үнемі ... ... ... жүргізілсе, яғни алдын - алу жұмыстары тиімді болса, онда суицидтік жүріс-тұрысқа қатері ерекшеліктерін ... ... ... болады.
Негізгі жорамал төменгі жанама жорамалдармен нақтыланады:
1. Егер тұлғаның акцентуациялық ... ... ... ... ... және диагностикалық жұмыстар жүргізілсе, онда жасөспірімдердің мінез-құлықты тәрбиесіне игі әсер етуге болады.
2. Егер тұлғаның жоғары ... ... ... акцентуациясын, зерттелушінің эмоционалдық өмірінің тереңдігін, педантизмге бейімділігін, көңіл-күйдің ... ... ... шаршағандық деңгейін, демонстративті мінез-құлығын, жоғарғы уайымдықты анықтап отырса, онда ... ... ... ... алып ... ...
3. Егер ... әрекеті дегеніміз - саналы түрде өз өмірін қандайда
бір жолдармен қиюға бағытталған іс ... ... онда оны ... ... ... - ... зерттеулердің нәтижесінде алдын алып отыруға болады.
Адамның психикасы үздіксіз тіршіліктің барлық кезеңінде ... ... ... А.Н. ... Л.С. ... С.Л. ... теорияларына сәйкес, адамның психикалық дамуы әлеуметтік ситуациямен, яғни оның ... ... ... және құрбыларымен қарым-қатынас жүйесінде аңықталады. Дамудың әлеуметтік ситуациясы кездейсоқ құрылмайды, ... және оның ... ... ... ... ...
Зерттеу мақсаты мен ұсынылған жорамалдарға сәйкес төмендегідей міндеттер қойылады:
1.Тұлғаның акцентуациялық ... ... оның ... ... ... ... ... теориялық және эмпирикалық тұрғыда қарастыру;
2.Акцентуациялық мінез бітісі түрлі деңгейлерін, оның ... ... ... ерекшеліктерінің өлшемдері мен көрсеткіштерін айқындау;
3.Тұлғаның акцентуациялық мінез бітісі, оның ... ... ... ... ... ... ... таңдау, модификациялау;
4.Кез-келген акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа қатері динамикасының ... ... ... жағдайлар соның салдарынан өзін-өзі өлтіру болуы мүмкін. Өзін-өзі өлтіру қарттарға, нашақорларға,жазылмайтын аурумен ауыратындарға, ... тән ... ... ... ... ашық ... ... түрінде, көбінесе ата-аналарына қатысты жасалады. Криминалистикада өзін-өзі өлтіру әр түрлі негіздер бойынша ... ... 1 ... ... ... (өзін-өзі өлтірер алдында өз әрекетеріне есеп беретін, бірақ кінәсіз қиын жағдайдаға түскен, ойлану нәтижесінде болашақтың жоқтығына көзі жеткен адамдардың өзін-өзі ... ... ... жазылмайтын ауру және т.б.); 2. Ашық қарсыласу түріндегі өзін-өзі өлтіру (бақытсыз махаббат, ... т.б. ... ... жан ... ... 3. Аяқ астынан өзін-өзі өлтіру (жаман хабар алғаннан кейін, отбасындағы не жұмыстағы ойда жоқта пайда болған ... ... ... ... аяқ ... бел буу); 3. Психикалық ауырған кезде өзін-өзі өлтіру.
БӘДСҰ (Бүкіл ... ... ... ... ... ... бойынша дүние жүзінде жыл бойы 500 мың адамдар өз өмірлерін қияды. Ең жоғарғы суицид көрсеткіші ол ФРГ, ГДР, ... ... ... ... ... ең ... ... ол Болгарияда, Ирландияда және ... ... ... ... ... 100 мың ... орташа алғанда 25-29 адамнан келсе, Ресейде шамамен 23-24 адамнан келеді.
ХХ ғасырда дүние жүзінің ... ... ... ол ... ... ... ... жиі кездесетін-суицид. БӘДСҰ-ның соңғы мәліметтері бойынша 15-24 жас аралығындағы жасөспірімдер арасында өзін-өзі өлтіру екі есе ... ... Ол ... ... жағдайларға байланысты. Мәселен Францияда соңғы 10 жылда суицидттен өлген ... саны үш есе ... Енді бұл ... жол ... ... ... адамдар санымен теңеліп отыр. АҚШ-та 15-19 жас аралығындағы өзін- өзі өлтіру саны 1 ... ... ... ... Қазіргі кезде АҚШ-та ең маңызды өлімдердің арасында суицид 10-шы ... тұр. Онда 1978 ... 15-19 жас ... ... арасында 29000 суицид тіркелген. Бұнда соңғы 30 жылда суицид 15-19 жас аралығындағы қыздар арасында 200 пайызға, ал бозбалалар арасында 300 ... ... ... ... объектісі акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа қатері ... ... ... ... ... зерттеу
Зерттеу бағыттары
Мінездің акцентуацияларын зерттеу анықнамасы.(К.Леонгард)
В.А. Жмуровтың дифференциалды диагностикасының (ажыратып тексерудің) әдістемесі
5. ... ... ... экспресс-диагностикасы
Шмишектің мінез акцентуациялық ақнамасының >> сұрақ-жауап тестісі. ... және ... ... ... ... мазасыздығын диагностикалау әдістемесі. ... ... ... зерттеу болжамы - егер тұлғаның акцентуациялық мінез ... ... ... ... ағартушылық, танымдық жұмыстары жүргізілсе, яғни алдын - алу жұмыстары тиімді болса, онда жасөспірімдердің мінез-құлықты ... игі әсер ... және оны ... ... ... ... ... алдын алуға болады.
Статистикалық өңдеу нәтижелері
Зерттеу нақтылығы
Пайыздық көрсеткіштер
Сурет 1 - Акцентуациялық мінез бітісі, оның ... ... ... ... ... ... зерттеу моделі
Демек, зерттеу нәтижесінің нақты болуы эксперименталды әдістемелердің бір-бірін өзара толықтырушы ретінде жүзеге асырылуына байланысты.
Зерттеу жұмысына қойылған ... ... ... сәйкес төмендегі негізгі әдістемелер іріктеліп алынды:
1. Мінездің акцентуацияларын зерттеу сұрақнамасы.(К.Леонгард)
2.Тұлғаның жүйелік-мінездік қатынастарының экспресс-диагностикасы
3. В.А. ... ... ... (ажыратып тексерудің) әдістемесі
4. Реактивті және тұлғалық мазасыздықтың ... ... ... (Ч. Д. ... - Ю. Л. ... ... ... мазасыздығын диагностикалау әдістемесі.
Суицидалдық ниет - түпкі ойға ерік компоненті қосылған ... ... ... ... сыртқы мінез - құлық әрекетіне көшуге дайын болу кезеңі.
Мінез акцентуациясы мен психопатияның арасындағы айырмашылық П.Б. Ганнушкин - О.В. ... ... ... негізделген [69, 13 б.].
К. Леонгардтың ойынша әрбір денсаулығы жақсы адам акцентуалған болып ... Оның ... , ... ... ... ... ... қайталанбастықты береді.
Акцентуаланған тұлғалар патологиялық болып табылмайды, олар тек . Олар ... мен ... ... жүреді. К. Леонгард бойынша деп сыртқы факторлардан басқа, ішкі ... ... ... ... ... деңгейіне жететін адамдар жатады.
акцентуаланған тұлғаларға ол мына ... ... ... демонстративті тұлғалар, эпилептоидті тұлғалар.
Адамдар бір-бірінен тек туа пайда болған индивидуалдық ерекшеліктерімен ғана ерекшеленіп қоймай, сонымен қатар, өмір ағысымен байланысты дамуында да ... ... ... мінез-құлқы қандай ортада, қандай отбасынан шыққан, қай мектепте оқыған, яғни ортасына байланысты. Алғашында бір-біріне бейнесімен ұқсас ... жүре келе ... ... ... жоқ болып шығады. Сондай-ақ өмірге байланысты ұқсастығы, олардың әртүрлі нормадағы реакцияларын және ұқсас ерекшеліктерін туғыза алады . ... ... ... ... және ... индивидуалдылығын анықтайтын вариация ерекшеліктерінің арасына шек қою әрқашан оңайға түспейді. Мұндағы ауытқу екі түрлі бағытта зерттеледі.
Біріншіден, жеке ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері, адамдарға аса көрінбеуі мүмкін. Әсіресе, мұнда темпераменттің әр түрлі ерекшеліктерін анықтаған кезде оның барлық аралық дәрежесінің түрлерінен нейтральдыға дейін анық ... ... орта ... айтқанда, белгілі бір ерекшеліктерінің дәрежесінің күшейуі. Ерекшеліктердің көбін қатаң дифференциалдауға болмайды, яғни олардың акцентуацияға ... тек қана жеке адам ... ... ... ... ...
Жеке адам - бұл түсінік мінезге қарағанда, едәуір күрделі болып ... Ол ... ... ... т.б. ... К. ... ... әсіресе мінездің түрлері айтылған.
Мінездің акцентуацияларында мына белгілердің еш біреуі де болмауы мүмкін. Өмір бойы ... ... ... ... ... ... емес ... мінездің аномалиялық ауырлығы сияқты дезадаптацияның әлеуметсіздігі. Әдетте, акцентуация ... ... болу ... ... және ер жетумен басылады. Мінездің ерекшеліктері акцентцация кезінде әрдайым көрсетілмеуі мүмкін, тек кейбір жағдайда және әдеттегі жағдайда ... ... ... ... не ... жоқ, не ... ғана ...
Акцентуациядағы ауытқулар тек кейбір жағдайлардағы белгілі- бір психикалық жарақаттар кезінде пайда болады, әсіресе берілген ... ... және . Әр ... ... ... тән ... ... бар. Осы айтылғандардан мінез акцентуациясының анықтамасын беруге ... ... А.Е. ... ... ... ... ... береді: [70,18 б.].
Жасөспірімдік кезең- бұл мінездің қалыптасу кезеңі, сондықтан бұл жерде орта үлкен әсер ... Бұл жас ... даму үшін ... болып келеді. Бірақ та бірдей ортада, бір ... ... әр ... ... өсуі ... сонымен қатар дені сау тұлғалар арасында да кездесуі мүмкін. .
А.Е. Личко ойынша, мінез ауытқулары ортаның әсерінен пайда болады, ... та ... ... ... ... ... жасөспірім кезінде ғана айқын көрінеді. Жасөспірімдік кезеңнің соңында акцентуацияланған белгілер жазылады (компенсацияланады), яғни жасөспірімдік кезең аяқталған соң ... ... ... болады.
Жасөспірімдік кезеңде ең жиі кездесетін ауытқулар мінез-құлықтың транзиторлы психотикалық емес девиациялары-делинквентті, алкоголизация, суицидтік мінез-құлық және т.б.
Қиын тәрбиеленудің фактісі-шынайылық, ... ... ... ... және ата-ана соқтығысады.
Бұл шек қоюлар өз кезегінде ұят пен күмән сезімдері үшін негіз болды.
Э.Эриксонның ойынша ұялу сезімінің пайда болуы ... ... ... ... байланысты немесе ұят субъектіні қоғамдық ортаға шығарылған, өз орнын білуі тиіс деп ... . ... қате ... үшін ... не ... ... , ... бұл мүмкін емес. Сол себептн оның іс-әркетінің әлуметтік қажеттіліктері баланың өз әрекеттерінен ұялу арқылы ... ... ... бойынша . Күмәндану өз тәнінің алды мен арты болатынын сезінумен байланысты - яғни арқасы. Бала ... көре ... ... ... адамдардың еркінде болады, олар оның жекелену талпынысына шек қоя алады, ... деп ... ... мен бостану сезімін атайды.
Суицид дегеніміз кім? " Суицид" латын тілінен алынған "өзін-өзі өлтіру, өзіне қол салу" ... ... ... Тағы бір ... ... ... өз ... қию.
Ішкі және сыртқы жоспар
* Суицид әрекеті - өзіне-өзі қол салуды жасау әрекеті мен аяқталмаған суицидті біріктіреді
* Аяқталған суицид
* ... ... ... ... ... түрде өз өмірін қандайда бір жолдармен қиюға бағытталған, бірақ соны өліммен аяқталмаған іс ... ... ... ... ... ... бағытталған әрекет қайтымды немесе қайтымсыз болуы мүмкін
Аяқталған суицид деп - өлімге әкеліп ... ... ... қол салу ... ... өзіне суицидтік ойларды, түсініктерді, көріністерді, күйзелістерді, сондай-ақ суицидтік тенденцияны, олардын арасынан түпкі ой мен ниет ... ... ниет ... ойға ерік ... ... ... шығады, яғни, шешім сыртқы мінез - құлық әрекетіне көшуге дайын болу кезеңі
Жасөспірімдік кезең - психикалық дамудың спецификалық қиын ... ол ... үшін ғана ... сонымен қатар ересек адам үшін де қиын. Жасөспірімдік кезең мәселесінің маңыздылығы баланың психикалық дамуының ерекше әлеуметтік ситуациясымен ғана ... ... өсіп келе ... адамнан талап ететін сұраныстарымен түсіндіріледі.
Тәжірибелік ... ... ... етуде экспериментті жүзеге асыру стратегиясын дұрыс әрі жүйелі құрудың маңызы зор. Тәжірибе ... ... ... мына ... ... алдық:
Зерттеу нәтижелері, көрсеткіштері бойынша дамытушы шаралар
Ғылыми зерттеу жұмысының арнайы зерттеу бағдарламасы және моделі
Ғылыми зерттеудің теориялық және эмпирикалық ... ... ... ... дәлелденуі
Сурет 2 - Зерттеу нәтижесінің тиімділігіне жету кезеңдері
Кез келген зерттеу жұмысы өзгермелі мәндер арасындағы байланыстарды анықтау мақсатында ... ... ... ... және ... ... ... асыру негізінде зерттеу мәселесіне байланысты төмендегі эмпирикалық міндеттер айқындалды:
* зерттеудің ... ... ... талдау;
* негізгі зерттеу әдістерінің өлшемдерін өңдеу, анықтау;
* ... - ... ... ... іс - ... ... әсер ету ... анықтау.
Зерттеу болжамдары мен міндеттерін жүзеге асыру мақсатында зерттеудің психологиялық диагностикалық ... ... ... ... ... бойынша іріктелінді.
Ежелден қалыптасқан ғылыми зерттеу әдістерінің бірі - ... ... ... аударғанда ). Эксперимент бастамасы - қоршаған орта құбылыстарын ... ... ... ... ол ... білу ... ... әдісі болып табылады. Эксперимент ғылым дамуының әр түрлі салаларында өз маңызын жоғалтпайды. Жалпы, эксперимент жұмыстары теориялық болжамдарды тексеру үшін ... ... ... ... ... ... ішкі ... жүйесі болып табылады. Теория элементтері логикалық тұрғыда бір-біріне бағынышты болады. ... ... ... ... ... ... ... - статистикалық әдістемелердің маңызы зор. Осы ретте деп жазыңыз. Содан кейін барлық мағлұматты алып ... ... ... 5 ... аз ... ... отырыңыз, қолыңызға қалам және блакноталыңыз. Сізг е берілген тізім бойынша бірінші сөз бойынша реакция көрсете ... ... ... ... ... ... кресло-жол, емхана-аяқ. Сөздер тізімі: есік, бөлме, үй, қоршау, шатыр, есім, әрекет, қуаныш, байланыс. Сәйкестік бойынша бірінші ... ести сала ... ... Егер ... ... ... ... сөздер ойға келеді. Сіздің ойыңызға диалог келеді. Осы ... ... ... ... ... Интуицияны қалай шақыруға болады?
Қалам және блакнот ... ... ... ... ... ... бос ұстаңыз. Нақты әрі түсінікті сұрақ құраңыз. Мысалы: > немесе > содан кейін ... ерік ... Ішкі ... және ... толығымен түсіріңіз. Болып жатқанға сеніп, сезінгеніңіздің бәрін жазыңыз, бұл сіздің сезінгендеріңіздің ... ... ... Сіз ... аяқталғанын сезінгенше жазыңыз. Әдетте оған көп ... ... ... отырыңыз. Жан-жағыңызға қарап, танысыңыз. Сіздің көзқарасыңызға ұнайтын затты тауып алыңыз. Ол кітап, стол және кез-келген бөлме ... зат ... ... Өз ... сол ... ... ... Өзіңіз таңадаған затқа зейін аударып, оған ұқсас зат іздеңіз. Сізге ұнайтын. Өз ойыңызға дамуына мүмкіндік жсаңыз. Сол кезде ... алып ... боп ... ... ... Өткенді еске түсіруіңіз мүмкін. Цензураны қоспай ойыңызға келгенді жазуға тырысыңыз.
. ... екі ... ... ... ... жасап тұрады. Екі мұғалім өз қалаулары бойынша ортаға ... ... ... ... айтады.Мысалы: , , .
.
Мұғалімдер шеңбер бойына тоырады.Әр қатысушыға нұсқау беріледі: 3-5 мин ішінде өз тәжірибесінен бір ... ... ... ... ... қиын ... ойлайды.Ол осы жағдайларын ыммен,ишара арқылы,қимыл-қозғалыстармен көрсетеді.Басқа қатысушылардың назары ортадағы ойыншыда болады.Олар оның қимлы арқылы ... өз ... ... ... беруге тырысады.
. Екі мұғалім болады, олар жақын дос әріптестер, олар ... ... ... ... ... ... ... ойлары бір жерден шықпайды,ек уі де өз ойларын айтады.
Ойын төрт кезең бойынша өтеді: ... ... әр ... өз ... ... ... айтысып, кикілжіңге дейін апаруы мүмкін.
Екінші жағдайда екеуі өз пікірлерімен ауысады. Бірінішісі екіншісінің, екіншісі біріншісінің ... ... ... ... ... ... екіншісін түсінуге тырысады,екіншісі өзін жеңіл сезінуі тиіс.
Төртінші жағдайда екуінеде қызықты орынға ... ... ... ... ... сенімін және қарым - қатынасын дамыту. ... ... мына ... ... ... ... ... күнге жұмысқа шықпауына байлангысты орнын ауыстыруын сұрауы. Осыған байланысты топтық талқылау жүргізіледі: .Әр ... ... оның ... ... талпынуға тырысатынын сұрайды.
. Топтың әрбір мүшесі кезек-кезегімен сөзіне анықтама береді.Әрбір сөйлемнің басы - деп ... ...
. ... ... ... өткіземіз. Топ екі командаға бөлінеді, өзіне есім қояды. ... ... ... ... Әр ... бір адам шығады, ол әрине жест, мимика арқылы, бір бейне көрсету керек.
2. Команданың бірнеше мүшесі бір ... ... ... ... ... мүшелері бір фразаны бейнелейді. Бұл ойындағы негізгі
міндет - сол фразаны шешу.
.
Әрбір топтағы мүше ... ... мен ... ... бұл осы ... бастайды 2-3рет айналады.
Рефлексия:
1. Топтың мүшелерін таныдыңдар ма? Кім талантты еді? Таңғалдыңыз ба?
2. Қандай сезіммен сіз өзіңіздің талаптарынызды айттыңыз және ... ... ... ... осы фразамен бастаулары керек .
Рефлексия:
1. Балалық шақтарыңызды естеріңізге түсіріп, кім болғыларыңыз келгендігін айтқандай қандай сезімдерде болдыңыздар?
2. Қазіргі кезде сол арманыңызды ... ... ... ... ... ... ... көрсету.
Топ екіге бөліп ішкі және сыртқы шеңбер ретінде тұрады. Ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... тұрады. Оларға тапсырмалар беріледі: . Мен қол соққанда сағаттын ... ... ішкі ... ... ... кейін басқа тапсырма беремін.
Тапсырма:
1. Милиционер және жүргізушісінің ережелерді бұзуы;
2. Гүл және ара;
3. Жеңіл тәртіпті қыз және ... ... және ... ... ... ет және ... ... орындау сіздерге қаншалықты жеңіл болды? Бір рөлден ... ... ... ... ... ... ... сөйлеуді үйрену және адамдармен тіл табысуды меңгеру. Жүргізуші тапсырма береді: Қазір біз сіздермен ойын барысында ... ... ... ... ... бір-бірімен қарым-қатынас жасайтындығын көреміз. Ең алдымен сіздер топқа бөлінулеріңіз керек. Бір қатысушы басқа планетадан келген адам, бір қатысушы аудармашы ... ... ... ... ... ... әр ... планетадан ұшып келді сондықтан да сіздер бір-бірлеріңізбен аудармашылар арқылы сөйлесу керексіздер. Мысалы, сіздер бір кешке баруға жиналдыңыздар. Осы ... ... ... 4 ... ... бар.
Жаттығу .
Мақсаты: жұмысқа жинақылықты пен зейінділік дағдысын жаттықтыруға үйрену.
Нұсқау: жүргізілетін жаттығудан біз төмендегідей ... ... үш ... ... сары және ... Сіздер өткелден өтуді жалғастырасыздар, бірақ маған зейін аудару қажетсіздер, мен кей-кезде бір қағазды көтеремін. Ал сіздердің міндеттеріңіз: жасыл ... ... ... ... бірақ жүру жалғаса береді, ал сары түсте - сіздер тоқтап, сол ... ... ... ал ... ... ... кезде -орындарыңызда жерді тебіну керексіздер. Өтініш, орындарыңызға отырып, бағдаршамның түсіне ... ... ... ... және ... ... ... "Бір мезгілде екі адам әр түрлі әңгімелерді оқиды, тыңдаушылар екі оқып жатқанның біреуін ғана тыңдау керек". Ең жақсысы ... ... ... таныс болмағаны дұрыс, оны не газеттен немесе журналдан алған жөн ... есте ... яғни тек қана ... қана ... сонымен қатар есту қажет. Ал есту - ол түсіну, көз алдына елестету және өз ой елегінен ... Өз есту ... тек қана бір ... ... ... ... да тыңдайсыз, бірақ тек қана біріншісін естисіз. Қатысушылар, мәтінді оқуды тоқтаңыздар! Қандай тыңдаушы не тыңдағандығы ... ... ... ... айтып береді?
Ол нені жіберіп алды? Бұл жерде ең қызықтысы кімнің бір мезгілде бірінші және екінші адамды жақсы ... ... ... ... балалар екі-екіден бөлініп, диалог бастайды. Қысым көрсететін адам өзінің мадақтауын сезініп, өзіңді жоғары ұстайды. Ол айғайлайды, бағалайды, талап етеді, қатты ... ... ... қорғаушы болса, кешірім сұрайды, ақырын сөйлейді, бәрін істейді, басын түсіріп ... Бес ... ... балалар рөлдерімен ауысады.
.
Мақсаты: көңіл-күйді көтеру, жұмысқа деген белсенділікті арттыру.
Нұсқау: бұл ойында ең алдымен шеңбер құрылады. Барлық қатысушылар
бірінші-екінші деп бөлінеді. ... - бір ... ... ... екі рет жерді басу керек. Екіншілері - екі шапалақ соққанда аяқтарымен ... бір рет ... ... ... ... қайталанады: бірінші - екінші - бірінші - екінші және т.с.с. Яғни шеңбер ... ... ... ... ... Бұл ойын ... ... және жұмысты белсендіруге бағытталған.
Эксперименттік бөлім бойынша тұжырым
Магистірлік диссертациялық жұмыстың мақсаты - жасөспірімдердің кейбір акцентуациялық мінез бітісінің басым көрінуі өз ... қол ... ... бірі ... ... Акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа ... ... ... ... зерттеу. Соның негізінде жасөспірімдердің кейбір акцентуациялық мінез бітісінің қалыптасуын ... ... ... ... алу ... ... ... мінез бітісітерінің қалыптасу ерекшеліктерін анықтау арқылы, оның жасөспірімдердің бойындағы суицидтік жүріс-тұрысқа қатерінінің алдын алуға психологиялық жұмыстардың тигізетін ... ... және ... ... ... . ... ... мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа қатері эксперименттік және эмпирикалық тұрғыда дәлелденді. Қоршаған орта, өзінің жағдайы, өткен өмірі мен болашаққа ... ... ... ... және ... ... түріндегі тұнжырау, бір нәрседен (біреуден) айырылумен болатын жабырқаңқылық, ... ... ... ... деңгейлері анықталынып, арнайы ұйымдастырылған психологиялық тренингтер өткізілініп, тиісті алдын-алу шаралары жүргізілді.
Мінез акцентуациясы мен суицид мәселесіне ... ... ... ... ... ... ... және де жасөспірімдердің акцентуациялық мінез құлқына эмпирикалық зерттеу жүргізілініп, алынған нәтижелерге талдау жасалынды. ... ... ... және ... ... жүзеге асыру негізінде зерттеу мәселесіне байланысты төмендегі эмпирикалық міндеттер айқындалды:
* зерттеудің негізгі әдістерін іріктеу, талдау;
* негізгі ... ... ... өңдеу, анықтау;
* қарым - қатынас процесінің бірлескен іс - әрекетті жүйелендіруіне әсер ету деңгейін анықтау.
Зерттеу болжамдары мен ... ... ... мақсатында зерттеудің психологиялық диагностикалық әдістемелері таңдалып, анықтау жұмыстарының аумақтары бойынша іріктелінді.
жалпы көрсеткіштері өңделді.Тұлғаның жүйелік-мінездік қатынастарының экспресс-диагностикасы ... ... ... ... ... ... әдістемесі ,Реактивті және тұлғалық мазасыздықтың деңгейін анықтау әдістемесі (Ч. Д. Спилбергер - Ю. Л. ... ... ... ... диагностикалау әдістемесі негізінде зерттеу жұмыстары жүргізілінді.
Зерттеу нәтижелерін ... ... ... Розенбаум корреляциялық коэффициент критерийі, Фишер, Спирменнің корреляциялық ... ... ... ... экономикалық жағдайы, бұрынғы дүниетанымның құлдырауы мен бәсекелі және жоғары өндірісті жағдайда өмір сүру мен жұмыс жасау іскерлігі мен ... ... - ... ... ... мен ішкі ... тудыруға әкеледі. Жастар арасында ересектермен күрделі және қиын қарым-қатынастар көрінеді. Сонымен қатар, қаталдық пен ... ... ... ... қол ... ... күн асқан сайын ұдайып бара жатыр. Осындай жағдайларға байланысты жасөспірімдермен ... ... ... ... ... ... тиісінше психотүзету, психотерапиялық жұмыстарды жүргізу шарт.
Суицидология саласында бүгінде осы мәселеге ... ... ... құру ... яғни қазіргі таңда бұл мәселені егжей - тегжейлі қарастыру барысында, жан-жақтан халықтан ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі күні жасөспірімдердің өмірге деген көзқарастарын білуге болады, яғни өз-өзіне қол жұмсау туралы ... ... шыға ... ... ол әлі толықтай қалыптаспай жатыр, бұған себеп жасөспірімдік кезеңінің аумалы-төкпелі болуы, жасөспірімдердің бұл кезеңде өсу, даму үстінде ғана ... , ... көз ... дамып келе жатқан адамның ойлары , көзқарастары ... ... ... да бір үміттері, қалыптаса бастайды. Сонымен қоса егер жасөспірімдер алдында психологиялық тосқауылдар ... ... ... іске ... ... онда бұл олар үшін ... қайғыға айналады.
Зерттеуді жүзеге асыру үшін, өз-өзіне қол жұмсау белгісінің бірі болуы мүмкін деген оймен ... ... ... Олар ... ... қол жұмсауға бейімділікті анықтауға және қажетті іс-шараларды қолдануға бағытталады. Талапқа сай ... және ... ... ... пәніне сәйкес әдістерді қолданумен, эксперимент бағдарламасының психологиялық мақсатқа сәйкестігімен, теориялық тұжырымдардың тәжірибеден алынған нәтижелерімен ... және ... ... ... жүзінде тексерумен, оны іс-жүзіне енгізумен, алынған мәліметтердің сандық және сапалық талдау жүйесінің өзара байланыстығымен және стандартты математикалық-статистика әдістерін ... ... ... ... ... ... өңдеу әдістері: Розенбаум корреляциялық коэффициент критерийі, Фишер, Спирменнің корреляциялық рангілеу коэффициенті ... ... ауру ... ... ұлғайып келе жатқан мәселені шешуге бағыт болып, бұл жасөспірімдерді ... ... ... ат ... ... ... жасауының еншісінде болуы керек.
Жалпы, жасөспірімдер арасындағы өз-өзіне қол жұмсау мәселесі ұзақ зерттеуді ... ... ... қоғамға ортақ мәселе.
Ғылыми зерттеу жұмысының нәтижелілігі тікелей ғылыми зерттеу болжамының айқын, ... және ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Қазақстан Республикасының Президент Н. Ә. Назарбаевтың халыққа Жолдауы, 2011 ... 28 ... ... ... ... ... развития, диагностика, коррекция. -СПб, Речь, 2006, Ефремов В.С. Основы суицидалогии.- СПб.: ,- 2004
3. Қарақұлова З.Ш. Изучение ... ... ... личности от системы семейного воспитания: Учебное пособие.-Алматы: КазНПУ имени Абая, 2007.- 68 с
4. Аванесов С.С. ... как ... ... ... Исследование. - Минск: Коллегиум,- 2009 160 с.
5. Каракулова З.Ш. Исследование ... ... ... ... от ... семейного воспитания. Автореферат .-Алматы, 1999, 31 с.
6. Изменяющиеся модели поведения, ведущего к самоубийству. ... о ... ВОЗ, ... ... 1984, с.57. 7. ... У. ... ... терминов. -М., 2000 14 с. 8. Аванесов С.С. Самоубийство как философская проблема: Дисс. исследование - М.,1995 -75 ... ... В. Г. ... ... // ... Псиxиатрический журнал, 1998, № 3, 70-80 с.
10. Фрейд З. ... в ... ... - М., ... 1989. - 450 ... ... А. Г., Вроно. Е. М. О ситуационныx ... у ... в ... практике // Журнал невропатологии и псиxиатрии им. С.С. Корсакова. 1985 №10, с 157-160 ... ... Ц.П., ... А.Л // ... невропатол. псиxиатрии им. С.С. Корсакова, 1978 т. 28. №3 426-430 ... ... А.Е. ... и Акцентуации xарактера у подростков. Л., Медицина,1983 15-20 ... ... А.Г. Роль ... в ... ... ... проблемы суицидологии. М.,1981. с 32-44
15. А.Г.АмбрумовА, В.А.Тиxоненко. ... как ... ... ... личности //актуальные проблемы суицидологии. М.,1978 ... ... А.Г., ... Е.М. О ситуационныx реакцияx у подростков в суицидологической практике // Журнал невропатологии и псиxиатрии им. С.С. ... 1985 №10, ... ... ... 3. ... и меланxолия // Псиxология эмоций / Под ред. В.К. Вилюнаса, Ю.Б. Шгиппенрейтер. М.: ... МГУ, 1984. с 215-223
18. ... А. ... и теория индивидуальной псиxологии.М.,1993
19. Юнг К. Архетип и символ -М: RenАіssаnce,1991, 160 с.
20. ... Дж. Сто лет ... ... ли то ... ... прекратится анализ души. // Московский псиxотерапевтический журнал, 1997, 31. 120-141 ... ... Г.С. ... ... в ... / ... Ювента, 1999.- 140 с.
22. Xорни К. Культура и невроз / Псиxология личности. Тексты. Под. Ред. Ю.Б. Гиппенрейтер, А.А. Пузырея.-М.,1982,- ...
23 ... ,-М.: ... 1995 -160 ... ... Э. Приметы самоубийство, М, 1973,- 121 с.
25. Шнейдман Э. Душа ... ... пер с ... М.: Смысл, -2001-315 с.
26. А.Альварест .Жестокий бог.- М, 1971, -150 с.
27. Э.Дюргейм . Самоубийство. -М.: ... 1994 - 171 ... ... ... ... как ... ... изучения сбор. науч. трудов., - М: Изд. Моск. НИИ псиxиатрии МЗ СССР, 1986- с17-27
29. А.Г.Амбрумова, В.А. ... ... как ... ... ... ... // ... проблемы суицидологии. - М., 1978. -с 6-28
30. А.Е. Личко, А.А. Александров ... ... ... при психопатиях и акцентуациях характера // Нарушение поведения у ... и ... М., 1981. ... Зильбер А.П Трактат об эйтаназий, - Петрозаводск, 1998.- 464 с.
32. ... В.Я. ... ... -Томск, 1999, -403., Пезешкиян Н. Псиxосоматика и позитивная ... Пер с ... ... ... ... А.М. ... и соматоневрологические здоровье подростков с суицицидаьным поведением. // Вопросы ментальной медицины и экологии, 2001, Т.7, № 3, с ... ... ... ... ... // Алматы, 1998, -592 с
35. Статистический ... ... за 1992г. // ... 1993, 338 с.
36. ... ... ... Казаxстана: Нацстатагенство // Алматы, 1999, 163-164 с.
37. Макаров М.А., Киселева Л.М., Макаров В.М., ... ... ... ... среды и стрессовые реакций организма. //Сб.науч. тр. к 100-летию Семипалатинского обл. ... ... ... с.125-128
38. Букашов Т.С., Василенко В.П. О работе отделения скорой неотложной специализированный псиxиатрической помощи. //Актуальные ... ... ... и ... ... тр., ... 2000, с.172
39. Лопатин А.А., Кокорина Н.П. Распространенность суицидов в ... ,
// ... и ... псиxиатрия,1996,Т.6,вып.3.с.64-67
40. Зильбер А.П Трактат об эйтаназий, -Петрозаводск,1998. 464 с., 164-221
41. Уровень жизни ... в ... ... ... ... 1999, ... Мовчан В.Н. Факторы риска развития суицидов у лиц позднего возраста. Автореф.дис.канд.-Челябинск,-1998,18 с.
43. ... М.А., ... Л.М., ... В.М., Шаршов А.П. Оценка псиxологического состояния и поведенческие реакции в критическиx ситуацияx в зависимости от ... // Сб. ... тр.к ... Семипалатинского обл. Центра псиx. здоровья, Семипалатинск,1996,132-132 с.
44. Dublіn L/J.Suіcіde: А sоcіоlоgіcаl аnd ... ... Rоnаld ... Ю.М. ... Н.В. ... Социология, Курс лекций, - ... 2005- 47 ... ... А.Г. Комплексные исследования в суицидологии. - М., 1976.-
с 7-15
47. Дюркгейм, Э. Самоубийство: Социологический этюд В.А. Базаров // ... фр. с ... ... 1994. - 399 ... ... ... в символдраме и другиx методаx псиxотерапии. Сборник научныx работ. -Ставрополь:Графа, 2009.-192-196 с
49. Запорожец А.В. - М., 1991.-15 с
50. ... ... ... ... ... ... between ... suіcіde аnd suіcіde rаtes аmоng уоng peоple іn Eurоpe. //J.Epіdemіоl Аnd Cоmmunіtу Heаlth, 1998, Vоl.52, № 3, P.191-194
51. Кондрашенко, В.Т. ... ... у ... Социально-псиxологические и псиxиатрические аспекты / / В.Т. Кондрашенко. - Мн.,1988. - 202 ... ... А.А. К ... о ... ... ... ... лиц молодого возраста //Научные и организационные проблемы суицидологи. М., 1983.-94-96 с
53. Кондрашенко В.Т. Девиантное ... у ... ... и ... ... -Минск: Беларусь, 1988. 54. ... / ... ... их ... ... систематика.-Нижний Новгород,-1998.-155с.
55. Я.Л.Обухов. Суицид с позиций психоанализа. /Типология личности в символдраме и других методах психотерапии. Сборник научных ... ... ... 2003. с 192-196.
56. ... Подростковая психиатрия. -- Л.: Медицина, 1985. -- 416 с.
57. Э. ... ... для ... ... ... ... этики. - Минск : Коллегиум, 2009. - 166 с.
58. ... О.В. ... ... - М., 2004. - 55 ... Э. Шостром Человек-манипулятор. Внутреннее путешествие от манипуляции к актуализации Man, the Manipulator: The Inner Jorney from ... to ... -- М.: ... ... 2008. -- 192 ... ... К. ... личности. Киев, 1983.-120 с.
61. Леонгард К. Акцентуированные ... Пер. с нем., ... Вища ... 1981.- 175 ... ... А.Е. Псиxопатии и акцентуации xарактера у подростков. Изд-во , 1977.- 220 ... ... Ж.К. ... ... поведения трудныx детей 6-8 лет в ситуации ... ... ... ... М., ... 64. ... В. В. ... и несовершеннолетний правонарушитель //Актуальные проблемы семьи и воспитания / Под ред. Н. Я. Соловьева. -- ... ... 1981.- 58 ... Ефимова О.И. Суицидальное поведение в подростковом возрасте и возможности его профилактики // Успехи современного естествознания. - 2005. - № 11 - с ... ... Н.Е., ... П.Т. ... ... ... // Клиническая психиатрия.- К.; ... 1989. -с ... ... Л.С. ... ... ... В 2-х томах. М.,1956-460 с.
68. Тихоненко В.А., Классификация суицидальных проявлений // ... ... ... М., 1978.- с ... П.Б. Ганнушкин Избранные труды / Под ред. О. В. ... -- М.: ... 1964. -- 252 ... Личко. А.Е. Личностный опросник Бехтеревского института //Методы психологической диагностики и коррекции в ... -- Л.: ... 1983. -- с.102 -- 115.71. ... С.Қ. ... зерттеулердің математикалық негізі / Оқу құралы. - А., 2008. - 86 б.
72. ... А.Д. ... ... ... ... ... и ... данных. Учебное пособие. -СПб., 2007. -389 с.
73.Агрессия у детей и подростков: Учебное пособие / Под ред. Н.М. ... - СПб.: ... 2004. - 336 ... ... А. ... и теория индивидуальной психологии. - СПб.: ... 2003. - 256 ... ... М.А., ... Т.В., ... Л.Б., Травникова Н.Г., Трошихина Е.Г. Тренинг развития жизненных целей: Программа психологического содействия социальной адаптации. - СПб.: ... 2001. - 150 ... ... Б.Н. ... без ... и ... Программы учебно-тренировочных и клубных занятий: метод. Пособие - М.: Глобус, 2006. - С. 150-155.
77. ... А.Г., ... Л. ... факторы в формировании суицидального поведения // Методические рекомендации.- М.: - 1991. - 76 ... ... А.Г. ... ... ... ... и их динамика. / Психологический журнал, Том 6. №6 1985. - с. 107-115.
79. Нашкенова А.М., Толстикова А. Ю. Мифы ... о ... // ... пособие. Алматы, РНПЦППН, 2007. - 20 ... ... Г.Т. ... ... ... ... бар жеткіншектер тұлғасының өзіндік сана-сезімдерінің ерекшеліктері, автореф. психол. ғ.канд. 19.00.07. - ... ҚР ҰҚК ... 2008. - 30 ... ... Б.С., ... Н.С., ... А.В. ... и методы психологического исследования / Науч.ред. Б.С.Волок: учебн. пособ. для вузов. -5-е ... доп. - М.: ... ... ... 2006. - 352 с.
82. Шейдер Р. М. Суицидтті алдын-алу. Психиатрия. - М. 1998. - 485 ... ... В.В. ... ... ... ... для врачей. - М.: Медицина, 1995. - 288 с.
84. Дюркгейм Э. Самоубийство // Даугава, ... 1992, №1. - С. ... ... Г.М. Жас ... ... ауытқушылықтар. - Алматы: Рауан, 1996. - 206 ... ... И.С. ... ... ... действий практически здоровых лиц. Научные и организационные проблемы суицидологии. М., 1983. с. ... ... Е. ... ... обработки в психологии. - СПб.: Речь. 2001. - 349 ... ... Ю.Н. ... ... ... ... пособие. - Пермь. 2004. - С. ... ... В.В. ... ... ... Руководство для врачей. - М.: Медицина, 1995. - 288 ... ... ... ... ... - ... Сауалнама тұлға акцентуация типін диагностикалау үшін арналған.
Нұсқау:

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 120 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс9 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс жайлы5 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс жайлы ақпарат7 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс жайлы мәлімет6 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы ақпарат6 бет
Акционерлiк қоғам-заңды тұлғаның ұйымдық-құқықтық нысаны ретiнде42 бет
Жеке тұлганың танымдық қызығушылықтарын арттыру45 бет
Жеке тұлғаның іс-әрекетте дамуы.34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь