Кіші жүз және Орта жүз қазақтарын басқарудың әкішілік басқарудың жаңа жүйесінің жасалуы

Жоспар

I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4

II .Негізгі бөлім
I тарау . Кіші жүз және Орта жүз қазақтарын басқарудың әкішілік басқарудың жаңа жүйесінің жасалуы
1.1.1822 жылғы « Сібір қырғыздары туралы Жарлықтың» мазмұны мен іске асырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2.Хандық билікпен сот жүйесіндегі өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

II тарау .1824жылғы « Орынбор қырғыздары туралы Жарлықтың» жүзеге асырылуы
2.1. Кіші жүздегі жер мәселесі мен басқарудағы өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.2. Кіші жүзде хандық биліктің жойылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 24

IV.Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

V.Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі .
XIX ғасырдың 20–шы жылдарында патша өкіметі қазақ қоғамындағы ескі патриархалдың басқару жүйесін жоюға бағытталған өзінің саясатында айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізгеннен кейін хандық билікті , рулық жиналыстарды толықтай жоюға кірісе отырып , басқарудың жаңа формасын құра бастады . Дәлірек айтсақ осы кезеңнен бастап патшалық Ресей саясатының қазақ жеріндегі жаңа кезеңі басталды . Өйткені XIX ғасырдың екінші онжылдығында Орта жүз және кіші жүз жерлерінде басқару реформасының жүргізілуіне өте қолайлы жағдай қалыптасқан еді . Дәл осы уақытта қазақ жүздерінің ханы қайтыс болды . Осы жағдайды пайдалана білген патша өкіметі қазақ жеріндегі хандық билікті толықтай жою үшін , жаңа басқару реформасын жүргізе бастады .
Курстық жұмыстың мақсаты:
1822ж– 1824жылдары қабылданған « Сібір және Орынбор қырғыздары туралы Жарғысының » мәнін ашып көрсету.
Курстық жұмыстың міндеттері :
• Кіші жүз және Орта жүз қазақтарын басқарудың әкімшілік жаңа жүйесінің мәнін ашу ;
• 1822ж– 1824жылдары қабылданған « Сібір және Орынбор қырғыздары туралы Жарғысының » мазмұны мен іске асырылуының тарихи маңызын зерттеу ;
• Хандық билікпен сот жүйесіндегі өзгерістеріне назар аудару ;
Бұл жарғы бүкіл Орта жүзбен Кіші жүздерді түгел қамтыды.Ереженің басты қозғаушы күші қазақтың шұрайлы суы мол жерлерін отарлау еді. Сонымен қатар негізгі міндеті жұмыстың ішіндегі Жарғылардың негізгі тараулары мен пунктерінің мәнін ашып оларға сәйкестік беру.
Осылайша 1822 жылы орыстың ірі заңгері әрі мемлекет қайраткері , Сібір генерал–губернаторы М.М. Сперанский мен Орынбор генерал- губернаторы Г.К.Эссенмен бірге жарғыны дайындауға кіріскен болатын . Бұл қазақтарды басқарудағы ең маңызды заңдардың бірі болып саналады . Патшалық Ресей саясаты тұтас хандықты бөлшектеп басқаруға бағытталды .
Жарғының басты мақсаты:
• Қазақстанның солтүстік-шығыс өңірінде әкімшілік , сот , саяси басқаруды өзгерту ;


• Рулық–феодалдық тәртіптерді әлсірету ;
• Орта жүздегі хандық билікті жою;
• Кіші жүздегі хандық билікті жою.
Осылайша халықты орыстандырып , рухани тұрғыда мешеу ету көзделіп , елдің байлығын тонап–талау болатын . Мұндай арам–пиғылды әрекеттері « Жарғыда» баяндалмайды . Ол негізінен « Жарғы » елге игілік әкелетін етіп көрсетіледі . Бұл қазақтардың « Жарғыны» қабылдаттыру үшін ойластырылған « Қулық саясатының» бірі болатын . Жарғыда патша өкіметі « Қазақ халқының қамын ойлайтын қамқоршы»ретінде көрінеді .
Патшаның басқарудағы жаңа жүйесі–өлкеде отарлау режимін орнықтырды . Нәтижесінде қазақ халқы еркіндігінен айырылды . Ата-бабалардан мұра болған жерлерін күшпен тартып алып , әскери бекіністер салына бастады .1824ж–Қарқаралы , Көкшетау , 1825ж–Құсмұрын , 1826ж–Баянауыл , 1831ж–Аягөз , 1832 ж Ақмола округтері құрылды .
Курстық жұмыстың тарихнамысы:
Ресей империясы отарлық саясатты іске асыру , стратегиялық маңызы бар бағдарламаларды іске орындау үшін арнайы экспедицияларды құрды . Патша өкіметі жасақтаған И . К.Кириллов , В.Н. Татищев , В.А.Урусов , И.И.Неплюев сынды орыс шенеуліктерібасқарған экспедициялар қазақтар туралы өздеріне тиімді мәліметтерді жинақтап , жаулап алудың жолдарын іздестірді . 1822 жылығы « Сібір қырғыздары туралы Жарғы» бойынша Орта жүзде , 1824 жылғы « Орынбор қырғыздарын басқару туралы Жарғы » бойынша Кіші жүзде билік жойылды . патша өкіметінің әкімшілік–құқықтық реформалары өзінің тиімді нәтижесін береді : Қазақ халқын еркін билеп , отарлық қанауды және ұлттық езгіні күшейтуге , бір руды бір руға қарсы қойып , « Бөліп ал да билей бер» саясатын нақтылы әлеуметтік іс–тәжірбилерде іс жүзінде асырған .
Аталған ережелердің сол кезеңдегі отаршылыдық сипаты туралы Н.Ә.Назарбаев былай деп көрсетті : «1822жылғы Сібір қырғыздарының1824жылғы Орынбор қырғыздарының басқару ережелері жүз жылға дейін жалғастырылған көшпелі халықтың шұрайлы жайылымдық жерлерін алудың бастамасы болған .
Далалық аймақтарды жапай қоныстандыру дәстүрлі көшпелі мал шаруашылығының таралуына , жергілікті халықтың едәуір бөлігінің негізгі кәсібі болған мал шаруашылығына орасан зор нұқсан келтірді .


Патша үкіметінің қоныстандыру саясатының нәтижесінде қазақ ұлтының этникалық территориясы тарылды ».
Көптеген зерттеуші–ғалымдар патшаның отарлау саясатын жүргізуде осындай ережелер шығарғаны туралы көптеген қолжазбалары куә бола алады .
Курстық жұмыстың құрылымы:
Курстық жұмыс кіріспеден екі тарау мен қорытындыдан сілтемелермен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен құралған .
V .Пайдалаған әдебиеттер
1.Көшік Рысбай « Қазақстан Республикасының тарихы » Алматы 2005 ж.103-105 беттер .
2. Д . А . Рахымқұлов « Жаңа ж»әне қазіргі замандағы Қазақстан тарихы» Алматы 2005 ж . 37-38 беттер .
3. « Қазақстан тарихы» 5 томдық . Алматы 2005 ж . 3 том .
4.Қ.Р.О.М.М.374-қ . 1-т . 785-іс . 1п .
5 . Броневский С. Записки о киргиз-кайсаках Средней Орды // Отвечественные записки 1830г . с .192-193 .
6 . Ақтаев С . « Жаңа ереже» деген не?//Ақиқат 12.58 б.
7 . Красовский . Аталған еңбегінде . 173б.
8 . Указ о сведенив дествие Устав о сибирских казахах //материалы по истори и политического история Казахстана . т .1-А.А. , 1960-С.90-109 .
9 . Маданов Х . « Ұлы дала тарихы» Алматы 2004 ж . 127-128 беттер .
10 . Ғ . М . Қарасаев .// « Хабаршы» 2004 ж . ( 3) .58-60 беттер .
11 . Ш . Уәлиханов « Сібір қазақтары Уставы» Алматы 2005 ж . 45-49 беттер .
12 .Артықбаев Р . « Қазақстан тарихы» Алматы 2005 ж .
13 . Қазақ ССР тарихы Алматы 1982 . 3 том . 167-171.
        
        Жоспар
I.Кіріспе...................................................................
....................................................................... 4
II .Негізгі бөлім
I тарау . Кіші жүз және Орта жүз ... ... ... жаңа жүйесінің жасалуы
1.1.1822 жылғы « ... ... ... ... ... мен іске
асырылуы....................................................................
....................................................................7
1.2.Хандық ... сот ... ... .1824жылғы « Орынбор қырғыздары туралы Жарлықтың» жүзеге
асырылуы
2.1. Кіші ... жер ... мен ... Кіші ... ... ... .. ... өзектілігі .
XIX ғасырдың 20–шы жылдарында патша өкіметі қазақ қоғамындағы
ескі ... ... ... ... бағытталған өзінің
саясатында айтарлықтай жетістіктерге қол ... ... ... , ... ... ... жоюға кірісе отырып , басқарудың
жаңа формасын құра бастады . ... ... осы ... ... ... саясатының қазақ жеріндегі жаңа кезеңі басталды . Өйткені
XIX ... ... ... Орта жүз және кіші жүз ... ... жүргізілуіне өте қолайлы жағдай қалыптасқан еді .
Дәл осы ... ... ... ханы ... болды . Осы жағдайды
пайдалана білген патша өкіметі қазақ жеріндегі ... ... ... үшін , жаңа ... ... ... ... .
Курстық жұмыстың мақсаты:
1822ж– 1824жылдары қабылданған « Сібір және Орынбор қырғыздары ... » ... ашып ... ... ... ... Кіші жүз және Орта жүз ... басқарудың әкімшілік жаңа
жүйесінің мәнін ашу ;
• 1822ж– 1824жылдары ... « ... және ... ... ... » ... мен іске ... тарихи маңызын зерттеу ;
• Хандық ... сот ... ... ... аудару ;
Бұл жарғы бүкіл Орта жүзбен Кіші жүздерді түгел қамтыды.Ереженің
басты қозғаушы күші ... ... суы мол ... отарлау еді. Сонымен
қатар негізгі міндеті ... ... ... ... ... ... мәнін ашып оларға сәйкестік беру.
Осылайша 1822 жылы орыстың ірі ... әрі ... ... Сібір генерал–губернаторы М.М. Сперанский мен ... ... ... бірге жарғыны дайындауға кіріскен болатын . Бұл
қазақтарды басқарудағы ең ... ... бірі ... ... .
Патшалық Ресей ... ... ... ... ... .
Жарғының басты мақсаты:
• Қазақстанның солтүстік-шығыс өңірінде әкімшілік , сот , ... ... ... ... тәртіптерді әлсірету ;
• Орта жүздегі хандық билікті жою;
• Кіші жүздегі ... ... ... ... орыстандырып , рухани тұрғыда мешеу ету
көзделіп , елдің ... ... ... . ... ... « ... ... . Ол негізінен « Жарғы » елге игілік
әкелетін етіп көрсетіледі . Бұл ... « ... ... үшін
ойластырылған « Қулық саясатының» бірі болатын . Жарғыда патша өкіметі
« Қазақ халқының ... ... ... көрінеді .
Патшаның басқарудағы жаңа жүйесі–өлкеде отарлау режимін орнықтырды
. Нәтижесінде қазақ халқы еркіндігінен ... . ... ... ... ... тартып алып , әскери бекіністер салына бастады
.1824ж–Қарқаралы , Көкшетау , 1825ж–Құсмұрын , ... ... , 1832 ж ... ... ... ... ... тарихнамысы:
Ресей империясы отарлық саясатты іске асыру , стратегиялық маңызы
бар бағдарламаларды іске ... үшін ... ... ... ... ... ... И . К.Кириллов , В.Н. Татищев , ... ... ... орыс ... ... қазақтар
туралы өздеріне тиімді ... ... , ... ... жолдарын
іздестірді . 1822 жылығы « Сібір қырғыздары туралы Жарғы» бойынша Орта
жүзде , 1824 ... « ... ... ... туралы Жарғы » ... ... ... ... . ... ... ... өзінің тиімді нәтижесін береді : Қазақ халқын еркін билеп
, отарлық қанауды және ... ... ... , бір руды бір ... ... , « ... ал да билей бер» саясатын ... ... іс ... ... .
Аталған ережелердің сол кезеңдегі отаршылыдық сипаты ... ... деп ... : «1822жылғы Сібір қырғыздарының1824жылғы
Орынбор қырғыздарының басқару ережелері жүз жылға дейін жалғастырылған
көшпелі ... ... ... ... ... ... болған .
Далалық аймақтарды жапай қоныстандыру дәстүрлі көшпелі
мал шаруашылығының таралуына , ... ... ... бөлігінің
негізгі кәсібі болған мал шаруашылығына орасан зор нұқсан ... ... ... ... ... ... ... ұлтының
этникалық территориясы тарылды ».
Көптеген зерттеуші–ғалымдар патшаның отарлау саясатын ... ... ... ... ... қолжазбалары куә бола алады .
Курстық жұмыстың құрылымы:
Курстық жұмыс кіріспеден екі тарау мен ... ... ... ... ... .
I– тарау. Кіші жүз және Орта жүз қазақтарын басқарудың әкімшілік
басқарудың жаңа жүйесінің ... 1822 жыл « ... ... ... ... ... мен ... Ресейдің билеуші тобының Қазақстанның кең ... ... ... алу ... ... ... ұлғайтудағы стратегиялық
мақсаты орындалды . Енді өкімет оны ... үшін жаңа жүйе ... , оның ... ... ... ... құру
арқылы мұндағы жалпы халықтың ... хан ... ... ... ... демократиялық тарихи дәстүрінен айыру ... ... ... оны кезеңнен бастап патшалық Ресей саясатының
қазақ жеріндегі жаңа ... ... . ... XIX ... ... орта жүз ... ... реформасының жүргізілуіне өте
қолайлы жағдай қалыптасқан еді ( ... ... ... ... оның ұлы Уәли Орта ... хан
болып көтерілді , ол өле-өлгенше ... адал ... ант ... . ... ... ерекше қаталдық пен озбырлық ... ... ... ... ... арасында наразылық туғызды . Орта жүздің
қазақтары 1795 жылы II Екатеринаға хат ... , ... ... тайдыруды
өтінді (1) .
Уәлидің билігін әлсіретуге ... ... 1815 жылы ... хан етіп ... . 1819 жылы ... , 1823 жылы Уәли ... болды .
Осы жағдайды пайдалана білген патша өкіметі Орта жүз ... ... ... жою үшін , жаңа ... ... жүргізе
бастады (2) .
Олардан кейін Ғұбайдалла хан болуға тиісті еді , ... ... ... ... , ... ол Орта жүз ... ... салынуына белсенділікпен қарсылық көрсетті . Одан кейін
аз уақыт тақта оның ... ... ... ... жаңа ... бекіту патшалық самодержавинің жоспарында ... , оның ойы ... еді , ... ... ... жетуді көздеді
. Ықпалы шамалы ... ... ... ... ... ... ғана ... , сонымен ... ... ... ... . Патша ... ... бас ... , ру ... ... ... тірек табуға
әрекеттенді , XVIII ... ... ... ... ... болды . Бірақ оны жүзеге ойдағыдай нәтижесін бермейді , хан
билігі ... ... , ... бұл да ... бармады .
1822 жылы Сібір екіге ... : бас ... ... ... ... әуелі Тобылды , ал 1839 ... ... ... ... ... . ... Сібірге қазақ даласының қоныстанған
жерлерінің бір ... ... . Ол « ... ... ... ... да 1822 жылы оған арналып « Сібір ... ... ... ... . ... бойынша қазақ даласы сыртқы және ішкі округтерге ... ... мен ... ... ... ... ... сүйене отырып , жаңа ... ... . ... Омбы ... ... бағынды , округтерді
приказдар басқарды . Оның төрағасы аға ... ... да ... ... екі заседатель мен сайланып қойылатын екі
құрметті қазақ еді (1) ... ... тек ... ғана ... , ол ... ... шенінде болды және жергілікті ... ... ... ... . ... ... сұлатандары басқарған ,
оларды қайта ... тек Омбы ... ... келісімімен ғана
жүргізілетін еді (2).
1824 жылы « Орынбор қырғыздары туралы Жарғы» ... ... ... ... билік жойылды . Патша өкіметі жергілікті жерде ... ... ... ... етті . ... XIX ғасырдың
екінші жартысында-ақ ... ... ... ... ... ықпалы құлдырай бастайды . ... ... ... ... ғана ... ... , бұл жерлерде руаралық
барымта және хиуалық , ... , ... ... қақтығыстар
тоқталмаған болатын.
Патшаның 1822 жылы 1824 ... ... , ... ... ... ... ... орнықтырды . Нәтижесінде
Кіші жүз және Орта жүз қазақтарын ... ... жаңа ... , ... елі ... ... мен ... айырылды (1)
.
XIX ғасырдың 20–шы ... ... ... қазақ қоғамындағы ескі
патриархалдық басқару жүйесін жоюға бағытталған ... ... ... қол ... кейін хандық билікті , рулық
жиналыстарды толықтай жоюға кірісе отырып , ... жаңа ... ... (4) ... ... әзірлеуді патша сол жылдардағы белгілі ... ... , өз ... аса ... ... бірі ... ... ... 1822 жылы ... орыстың ірі заңгері әрі ... М. ... ... орта жүз ... ... ... ... туралы Жарғыны» дайындап оны қолданысқа енгізді . ... орта жүз ... жаңа ... ... ... ... енгізді .
1822 жылғы орта жүз ... ... ... ... жарғы» XIX ғасырдың 60–жылдардың
ортасына дейін ... ... ... ... ... ... заңдардың бірі болып саналды .
1822 жылғы жарғы ... орта ... ... ... ... , ... және ... ауылдарғы бөлінді . ауыл төменгі
әкімшілік жүйесі болып болып ... оның ... ... ... . 10–12 ауылдан , округ 15-20 болыстан ... . ... ... , ... ... , ауыл старшынымен
басқарылды (4) .
М . М . ... орта жүз ... ... ... де ... ұғымы қазақ даласында қолданыста болған ... ... « ... қырғыздарының Жарғысы» , кіріспеден
, он тараудан және 319 ... ... . ... мақсаты–мұраты
кіріспесінде–ақ айқындала бастала бастайды . Онда « ... ... ... ... жатады және олармен тең құқылы »–делінген
. Әрі қарай « Сібір бұратаналары туралы ... мына ... ... ... . :
1. ... ... құқығы туралы ;
2. Қадірменді бұратаналар туралы ;
3. Заңдар мен әдет–ғұрыптары туралы ;
4. Бұратаналарды басқару ... ... ... ... ... ... ... халықтарға ( бурят , тунгус,
якут , остяк ... ... ... емес . Себебі , географиялық орналасу
территориялары бойынша , сібірдегі ұсақ ... ... тән ... , ... ... және ... болған еді . ... бұл ... ... , ... жер мен ... ... ... . Сондай-ақ , қазақтар Жарғыдағы кіріспеде
айтылғандай тек қана «көшпенді » әрі « ... ... жоқ . ... ... өлкесіне және ондағы үйір–үйір ... , ... түйе , қой ... бай ... ... ... түріне сай көшпелі
ғұмыр кешкені рас (5).
Арқа даласындағы сыртқы округтар ... « ... , « ... ... ... айтылды . Округтар 15-20, болыстар 10-12
ауылдан, ауыл 50-ден 70-ке ... ... ... . ... ... ... осылайша бөлшектеп ... ... ... ,
басшылығы мол бюрократиялық орыстық басқару жүйесін зорлықпен ... ... ... ... ... ... ... халық
еркін көшіп-қонып тұра алмады .
Жарғының келесі ... « ... деп ... . Ол үш ... : 1. ... ... ; 2. Сайлау тәртібі ; 3. Шен сыныбы .
Округтық басқарма төрағасы–аға ... тек ... ... деп ... . оның ... ... қазылар
ретінде екі құрметті қазақ пен екі орыс ... тиіс ... ... ... ... аға ... ... қазақтың
беделді тобына бөлінгенімен шын мәнінде мұндағы бүкіл ... ... ... қалдырды . Аға сұлтан басқаратын округтік приказдың
басқарма құрамы төмендегідей ... : ... ... ... ... , ол болысты – сұлтан ... бұл ауыл ... ... сот ... ... айту ... ... болып шешілді . Округтік приказ құрылып , оны ... ... ... тек ... ... бөлді .
Мұндай бюрократиялық апарат қазақ қоғамының ... ... ... . ... ... үшін ... ... жойып , оны осылайша
бөлшектеп басқару әлдеқайда тиімді ... ... ... ... ... ... аға сұлтан өзі тікелей
қатысса , ал саяси ... бар ... ... ... болды (6).
Жарғының үшінші бөлімі–« Полициялық ... деп ... және ... ... ... . ... ... дуандық басқарма бойынша
қарастырылған . Ел ... өз қол ... ... ... аға ... ... ... .
Аға сұлтанның өкіметілігін мықтап тұрып ... ... ... ... ... ... ... жаппай апаттан сақтауға ондай жағдайға тап ... ... ... ... ;
2. Ағарту ісінің еңбектің және шаруашылықтың тиімділігі жөнінде қолдану
;
3. Тонау , барымта және ... ... ... ;
4. Заң ... ... жол ... ;
5. Заң бұзушылар қамауға алынсын , ал егер ... ... ... ... туа қалса болыс басшысына ... , ... ... етіп ... қақтығысқа дайын болсын делінген .
Бүкіл қылмыстық істер дәстүр бойынша ... ... ... әділ түрлері қолданылатын еді (7).
Аталған тараудың ... және ... ... ... ... ... ... , алғашқы бөлімде орыс әкімшілігінің қазақ жерінде өз
үстемдігін ... ... ... сөз ... . ... жерлер
облыс басшылығының үкімімен өз шама шарқынша белгіленіп , қазақтардың
белгіленген жерден әрі ... ... ... ... тиым ... ... барған сайын тарылып , жергілікті халықтың басты
байлығы –жері өрескел түрде ... ... ... ... .
Жарғының « Болыстық басқарама» деп аталатын екінші ... ... ... ... . ... ... ... болыс жұртының
қолдануымен сайланады . Оны ... ... ... . ... сұлтаны өз
қалауымен яғни өз жақын туысы немесе өз ұлын ... ... ... құқылы болды . Аға сұлтандардың ... ... ... . Болыс сұлтандардың ... ... ... ... ... көпшілік дауысымен өзге сұлтан тағайындалатын болды
.
Болыс ... он екі ... ... шенушілік болып есептелінді
. Олар дуандық ... ... ... ... . ... , соттау ісі
мен жазалау үкімін ... ... құқы ... жоқ . Бір ... бұл ... ... әкімшілгі сұлтандарды өзінің шабарман
қолшоқпарына айналдыруды мақсат тұтқаны көрініп тұр . ... ... ... ел ... ... дер ... ... және приказдан әскери көмек сұрауға міндетті деп ... ... ... , ... ... ... ... әкімшіліктің «көзі»
мен « ... ... еді ... паказы атты –төртінш тарау үш бөлімшеден тұрады :
1. Қаржы бекіту ;
2. ... және есеп беру ... ;
3. ... ... ... ... үшін , ... ... ... ... . ... ... көмек беру , аурулар үшін ... үшін ... ... делінді . Қазақ даласындағы құрылыс үшін
де бір ... ... бөлу ... ... . « ... ... бүкіл қозғалысын бақылап ... ... ... әдеттегі
тәртіппен тігінді журнал арқылы кітап жүргізу шешілді . ... ... ... ... ... ... ... жай ғана есеп
береді . Соманы баулы кітапқа жазу ... есеп ... ... іске ... ... ... бөлімшеде мекеме құрылыстары жөнінде айтылды . Дуандық
бұйрық ... ... ... мен ... ... ... үй
салынуы керек делінді . Сондай-ақ 150-200 адамдық ауруханалар да ... . ... ... іс ... асыру облыс бастығының құзырында
болды . Жарғыда белгіленген мекеме құрылыстары үшін ... ... ... ... ... да ол ... ... қарсы
көтерілістерін басып тастауға бағытталған әскери күш ... ... . ... ... ... жинау да жазылды . Әрбір округке жаңа
заңдылық ... ... , ... халық алғашқы бес жылда барлық
салық түрінен босатылады деп ... . ... ... қызықтырған
елден мал салығын жинау мәселесі еді . Салықтың түтін салығы , ... , баж ... , ... ясак ... ... ... .
Әрі қарай аурухана , мектеп құрылыстары үшін ... бұл ... өз ... ... , ... , ақшалай көмек көрсетеміз ... ... ... ... делінген . Егер мал басымен жиналған болса
, оның керегінше сол жерде пайдаланып , ал ... ... ... . Бес ... мерзім аяқталған соң , жыл сайын жүз бас ... ... ... ... деп , ... ... ... . Салық ретінде түйе қажет етілмеді . Ал жылқы ... ... ... ... ... , « ... ... әр жыл сайын қаншалықты деңгейде әскерге жылқы қажет екенін
біліп ... ... , ... ... жинау керек деп , ашықтан-ашық
қарапайым халық меншігіне арсыздызпен қол сұқты . ... ... ... ... ... . Мал жинау мезгілі– жаз айы ... , ... ... ... ... ... ... , яғни
жылқы малы қолдануға ... ... , ал өзге мал ... ауру
болып шықпауы қадағалансын делінді .
Ал жер мәселесіне ... « ... мына ... ерекше
назар аударсақ:
172. Егіншілікпен ... ... ... ... ... адам басын
он бес десятина жер бөлінсін.
173.Округтік приказ, бұл ... ... ... бес жыл ... бұл ... ... ... салынбаса немесе
егін егілмесе , онда жер ... ... , ... ... берілуі
керек.
175. Бұл жерді алуға ниет білдіргендер көп ... , онда ... үш ... ... жеребе салып , шешім қабылдау керек ... рет ... ниет ... жағдайда алынатын жерге ... ... ... ... ... ... бөлінбеген жерлер бос деп
есептелінсін .
178.Сұлтандарға шаруашылық орынның үш ... , ал ... ... жер ... ... ... келе , нақ осы бес пункт ... ... ... ... ... ... ешқандай да
мойындамағанын ... (6) ... ... тарауы медицина бөлігі , карантин, рухани және
халық ... ... , ... мекемелер орнату мәселелеріне арналған
. « Медициналық бөлімінде» әрбір округке небәрі екі-ақ дәрігер ... ... , ... ... ... ... есебінен
ем қабылдай алады делінген . Медицина қызметкерлері қазақтар ... ... ... егу ... ... және ... бойынша разъездерді
аралап тұруы тиіс , деп көрсетілген еді . ... , бұл ... ... , әрине іс жүзіне аспай сөз жүзінде қалды .
« Карантин» малдың ... ... ... ... ... ... сөз ... . Бекітілген заңдылық бойынша
егер желі сыртындағы мал тобы ауруға шалдықса ... ішкі ... , ал егер бір ... ... ... ... туа ... , онда
келесі округтерге хабарлау арқылы ... ... . ... ... қауіпті деген жайылым орнын өзгертуге хабар ... ... ... ... ( ... ... .
« Рухани және халықтық ... ... ... құрылым»–деген
бөлімшеде, М ... елді ... ... ... ... (243). Қазақтардың барлығын
христиан дініне енгізу керек деп ... ... . ... ... ... ... , ... дінді қабылдауына барлық әрекеттер істеу
керек ,–делінді . Христиандардың тағы бір ... , ол – кез ... ... жуық адам ... уақытта , облыс бастығы сол
жерге шіркеу орнатып , шіркеу қызметшілерін , ... ... ... . ... бәрі іс жүзінде асырылған еді. « Қайырымдылық мекеме
» деп аталған бөлімшеде ... дуан ... ... ... ... нашарлап кетпеуін қадағалап тұруға тиісті , ол үшін ... , ... ауыр ... , қоғамдық мекемеоер аурухана , мектеп
т.с.с. және тұрмысы жоғары қазақтарға ... ... , ... ... керек деп қамқорсынды .
Тағы бір айта кететін мәселе қазақтарды өзге ... ... ... ... салықтық жеңілдіктер негізінде іске ... . Бас ... жоқ ... ... ... өзгелерге сатылмайтын
, біреуге мұрагерлікке қалдырылмайтын
болды . басқаша айтқанда , « ... ... ... ... ... ... жойды .
Жарғыны іске асыру « тәртібі» жарияланды . Бұл атау ... ... . ... ... : « ... ереже», екінші тармақ «
Жаңа тәртіпке» болыстарды қабылдау , ... « Жаңа ... ... ... көзқарас» , төртіншісі « Желінің жылжуы»деп аталды .
Жарғыда бекітілген заңдылықтарды іске ... үшін ең ... , ... ... ... үндеу-үгіттеу жүргізу алға тартылды . Әрине ,
үндеуге « Жарғының» ... ... ашық ... жоқ . ... « Орта жүз ... Ресей үкіметінің Ерекше қамқорлығы мен
қолдауына ие болды , деп ... ... ... ... ... .
« ... жағдайда , « Сібір ... ... ... ... болмайды » деп иландыруға тырысты .
Бұл Орта жүз қазақтарының « ... » ... үшін ... ... ... ... ... .Хандық билік пен сот жүйесіндегі өзгерістер
1822 жылы « ... ... ... ... қабылдағаннан соң ,
қазақ даласына одан әрі өңдеп , ... ... мен ... , одан әрі құрылыс ... ... ... . ... ... ... . ... 1824 жылы көкшетау мен Қарқаралы
, 1826 жылы Баянауыл , 1827 жылы ... , ... , 1846 жылы ... ... ... . Жаңа ... қоныстану үшін
бұрынғы әскери ... ... және ... , ... , Харьков
губернияларынан шаруалар көшіп келді . Барлығы 4 мың адам . Ал , ... ... саны 30 ... ... ... ... өтіп , далада жаңадан көптеген бекіністер мен ... ... ... ... саны өсе берді . Ең құнарлы , шөбі шүйгін
жерлерде ғана бекіністер мен ... ... ... ... ... ... ... жақын басқару
нысанының болмауы , ... ... хан ... ... ... ... тежеп отырды . 1817 жылы Бөкей хан ... екі ... соң Уәли ... ... . ... бір ... ... –Орта
жүзде енді хан тағайындамауға және оның ... , ... « ... Ұлы ... »–Шыңғыс ханның заманына ... ... ... ... ... бел ... . ... билігі таралған
аудандар жоғарғы билеушісіз қалып , нақты биліктің ... ... ... ерсі жағдай орын алды . Хандық ықпалды сұлтандармен көзбе-көз
келіспей , іс ... ... ... ... ... ... реформаны әзірлеуді патша сол ... ... ... ... , өз дәуірінің аса білімді тұлғаларының
бірі граф ... ... . Оның сан ... ... ... жүзде дәстүрлі хан мемлекеттілігін жойған жаңа заң актілерін енгізу
болды . Ал ... ... ... ... зерттеу және
жинақтап көрсету үшін М.М. Сперанский « Сібір жерлерін ... ... . Бұл ... ... ... ... Г.С. Батюшков белсене
қатысты .
1822 жылғы 22 маусымда « ... ... ... ... ... ... туралы Жарғы» , «
Қырғыз-қайсақтарды» басқару туралы жарғы , этаптар ... ... , ... ... ... , ... қорлары , шаруалар мен бұратаналар
арасынадағы боыршкерлік міндеттемелер туралы ережелер үшін негіз болған
10 ... ... ... ... ... мемлекеттілікті таратып , хан атағын ... деп ... ... ... Сібір қазақтары туралы жарғыға
сүйеніп , басқарудың жаңа нысанын ... ... ... ... ... ... болды: даладағы жаңа ұштаған–округ , болыс , ауыл ... ... ... іс ... жоқ етіп ... тиіс еді ... жекелеген бөлімшелерін басқарудың жаңа ... ... ... , ... аға ... ... . Бұл өзгерістер ерте кезден бері ... ... ... ... ықпалын әлсіретуге тиіс
болатын .
Үкіметтің жергілікті номадтары ... ... ... ... « ... өмірді» жою , олардың ... ... ... бағыт болды . Отыршылыққа көшкендерге
15 десятинаға дейін жер учаскесін ... ... ... ... ... үшін « үш есе» , ал старшындарға « екі ... ... ... ( 10). ... үкімет орындары осы арқылы
Ресейдің ықпалын әлсіреткен, хан ... ... ... барымтаны , руаралық , хан билігінің қалдықтарымен күресті
қиындатқан барымтаны , ... ... ... ... . ... пен ... жаңа санаттары енгізілді . Бұл орайда М.
Сперанский мен оның ... ... ... ... ... ... ... барлық санаттарын барлық алымдардан босатып ... ... ... ... жүйе ... ... ... :
көшпелі аудандарда зенет пен соғым , егіншілікті аудандарды ... ... ... ... ... алуға ұмтылысқа
байланысты болса керек ... ... үш ... , ... ... басқарамаға шағымдар бойынша сараланған сот ... ... . ... ... мемлекеттік опасыздық , тонау ,
барымта , белгіленген ... ... ... ... : ... ... ... істері билердің қатысуымен ... ... ... . ... тұтас алғанда « Қазақ ғұрыптары
мен заңдары бойынша» ... ... ... мәні ... ... ... ... «негізсіз шешкен» жағдайда оларды жауапқа
тарту көзделді , оның үстіне ... ... сот ... ... ... құқығы сақталды . Мұның өзі қатардағы
номадтарды ... ... ... ... ... озбырлықтан біршама қорғады ... ... ... ... де ... ... жол берілді
.
Мұндай жағдайларда соттың істі қарауы ... ... ... . Аға сұлтандарға , ... ... , ... , ... ... жалақы
төлеу , кешегі жоғарғы текті Шыңғыс ұрпақтары мемлекеттік ... ... ... ... сол ... қолданылған заңдарын
тарату жөнінде айтылды (11).
Ресей армиясының ... шені бар ... ... адамды
сайлау рәсімі мейлінше салтанатты түрде ... , ... ... ... ... қалың бұқарасының қатысуымен өткізілді
.
Даланы басқару ережелерінде ... ... сот ... ... ... ... ... ереже бойынша ... сот ... үш ... ... ... ;
б) іздестіру және басқаруға қарсы наразылық деп көрсетілген .
«... ... ... ... ... ... ;
2. кісі өлтіру ;
3. тонау мен барымта ;
4. үкімет тлаптарына бағынбау» жатқызылады ... ... ... ... ұсақ ... ... ... анықталатын болды . Соынмен Орта жүзде хандық , ... ... , бір ... ... қоғамының өзінде ішкі
рулық талас-тартыстардың жалғасуы салдарынан, екінші ... , ... ... әрекеттерінің нәтижесінде болды ... ... ... ... кезеңінен-ақ
аталған өңір халқы бұл ережелердің қанаушылық ... ашық ... ... ... ... осы наразылықтардың XIX ғасырдың 20–30
жылдарынан-ақ бастау алғандығын дәлелдейді « ... ... жою ... ... бөлу » ,– деп ... .
Ш . ... , ... басқару жүйесін енгізу ,... осы арқылы
мүлдем жаңа билік биліктің ... ... ... ... жылы ... ... , одан әрі оның балалары Саржан ... ... ... ... ... 1846 жылға дейін
қарудың күшімен ... ... ... . ... қырғыздары да
көтеріліске қатысты (25).
II тарау . 1824 жыл « Орынбор қырғыздары туралы ... ... ... Кіші ... жер ... мен басқарудағы өзгерістер
Қазақ мемлекеттілігінің жүйесімен күресудің келесі кезеңі ... хан ... ... ... ресейлік басқарудың жаңа
жүйесін енгізу әрекеттері болды .
Кіші жүзде ... ... ... ... әкімшілігі тағайындап
отырды . Олардың қызметтік патша ... ... ... , ... ... ... . ... үкіметі сайланған хандардың
жеткілікті беделі ... , ... ... жиі ... ... . ... өндірістік күштеріне кері әсер етті және хан беделінің ... ... ... . ... хан ... кейін үкімет оны
мұрагері етіп , Айшуақтың ұлы ... ... , ол ... ең ... , ... жоқ ... еді . Ал халық ... жүз ханы етіп ... ... Арынғазы сұлтанды тағайындады . Ол
бірнеше жыл билік ... ... , ... ... ... . ... ... үкіметі хандық билікті әлсіретіп жойығысы келді ... ж ... ... ... ... келген кезде тұтқындалып ,
Калугаға жер аударылды .Бұл ... ... ... ... Кіші жүзде
хандық билігін жоюға бағытталған шара еді .
1822 жылы ... ... ... « ... ... Жарғының» жобасын талдап жасады . Бірақ ол ... тек 1824 жылы ғана ... , ... . ... ... ... жою ... шешім қабылданды , Кіші жүздің соңғы ... ... ... және ай ... 150 ... ... ... , қарапайым қызметке қалдырылды , ... ... ... жүз үшке бөлінді: Батыс–негізгінен Байұлы , ... ... , ... , ... мен ... . Билік
басындағы сұлтан–правительдер Орынбор шекаралық комиссиясының құрамына
еніп , 4 ... ... ... . ... өз ... ... алдында есеп беріп отырды .
Әр ... ... ... ... ... ... ставкалары казак станциялары мен ... ... ... жылдан бастап , дистанция болыстар ұйымдастырыла бастады ,
дистанция ... ... ... ... ... ... XIX ... ортасында 54 дистанция ашылды: батыс
бөлігінде- 8 , ... 20 , ... 28 . ... жүйе ... ... , яғни Арал маңы , Қарақұм , ... , ... ... екі ... ... . Кіші ... ... шекаралық комиссия ұсынысымен Орынбор генерал-губернаторы
тағайындады , оның сайлау жүйесі ... жоқ . « ... ... сот , яғни ... ... ісі ... және Ресейлік
мемлекеттік басқару ... ... ... ... . ... ... ... бұзды , сонымен қоса көшпелілердің билік-
басқаруға құрметімен сенімін ... ... ... шекарасында « Жарғының» ... жаңа ... шебі ... бастады . Және аванпостар
даланың ішкі ... да ... ... . Олар ... ... мен ... , ол үшін ... үкімет орыс шаруаларын күштеп
казактарға айналды . XIX ғасырлардың 20–жылдарынан ... ... және ... ... Ресей бодандығын мойындауға ... . ... ішкі ... аздаған тәуелсіздік бұл кезеңді
вассалитет кезеңі деуге болады .
2.2. Кіші ... ... ... ... ж . ... генерал-губернаторы П.К.Эссен жарғы жобасын
жасаған болатын . ... бұл ... ... 1824 жылы ғана ... .
Сол жылы жүзде хан өкіметін жою ұйғарылды . Кіші жүз ... ... ... ... . ... бөліктер территория
тұрғысынан да , халқының саны жағынан да ... ... ... іс ... ... ... ... чиновниктері
болды . Шекаралық комиссияның ... ... мен ... . ... ... ... мемлекеттік
қызметте жоқ сұлтандардың маңызы төмендеді , ... өзі ... ... ... . Шекаралық комиссия құрамына
председатель , төрт кеңесші , ... ... төрт ... енді
. Шекаралық комиссия міндеттері: қырда ... ... , ... ... ... мен ... ... бақылау ,
салықтар жинау , сот ... , ... ... ... ... .
Шекаралық комиссия өзінде губерния ... ... ... ... ... ... бөліктерінің билеуші-
сұлтандары , дистанциялар мен ... ... ... енді .
Билеуші– сұлтандарды Орынбор әскери губернаторы , ал ... ... ... тағайындады . әрбір билеуші
сұлтанның жанында 100-200 адамнан әскери ... ... . ... ... ... ... мен ... орналасты .
Билеуші-сұлтандар лауазымына тек сұлтандар ғана қойылды . ... ... ... ... мен Қайып хандарының әулеті биледі . Билеуші-
сұлтандардың алғашқы кезде көмекшілері ... ... да ... ... мен ... ... тапсырмаларын
орындауға , « ... ... ... , ... ... , ... маңдағы шепті бастыққа ... , ... ... ... ... ... , ал қылмысты істер
бойынша айыптырылады . ... ... ... ... ... болды .
1831 жылға дейін үш бөліктің қазақтары шартты ... ... ... ... және ... ... деп ... . 1831
жылдан бастап өздерінің қоныстары мен шекара ... ... ... ... ... учаске ... ... ... ... ... шағын басқару бірліктері — әрбір форпосты ... ... ... ... (жергілікті жерлер немесе
ауылдар) құрылды. Дистанциялар құрылымы кейіннен қырдағы ... ... 1839 жылы ... бөлу Жаңа ... ... ... де енгізілді. 40-шы жылдардың басында дистанциялық система
Ново-Александровск ... ... ... бір бөлігін қамтыды . XIX
ғасырдың ортасына таман 54 дистанция ашылды. ... ... ... ... ... ... тек шеп ... ғана ру топтарының араласуы едәуір дәрежеде болды.
Дистанциялардың құрылу себептері Шекаралық комиссияның ... ... ... 1841 ... ... және 1846 жылғы
24 июльде Сыртқы істер министрлігіне жолданған «Әскери ... ... ... ... ... ... мен ... Орынбор шекаралық комиссиясының басқарушысы генерал М. ... ... ... ... . Олардан патша
үкіметінің ... ... ... салуды асығыс іс деп
есептегендігі, ал ... ... ... ... ... ... қарағандығы аңғарылды. Мұның өзі ... ... ... ... ... бақылауға, жыл сайынғы әр ... ... ... ... ... берді .
Дистанциялық система Кіші жүзде 1831 жылдан 1868 жылға ... ... . 37 жыл ... ... саны , ... ... мен ... орналасуы, сондай-ақ халқының саны өзгеріп отырды
.
Дистанциялар мен әкімшілік ауылдарын ... ... ... билігін шектегенімен толық жойған жоқ. Ру ... ... ... ... жоқ, ... әрбір бөлім мен бөлімшенің
әрқайсысында дерлік оны басқаратын билер мен старшындар ... ... ... мен старшындар ұйымдастырылған кезде ресми лауазымдар
алды, ал енді біразы ру бастықтары ... қала ... ... комиссиясының мәліметтері бойынша, 241 ресми ру бастығына
107 ресми емес ру ... ... ... ... ауылдарының
көптеген старейшиналары кірмеді, өйткені олар рулардың бөлімдері ... ... ... .
30—40-шы жылдары билеуші-сұлтандар мен дистанциялық бастықтар ... ... ... басқаруға тарту мақсатында. жаңа әкімшілік ... ... ... старшындарынан бастап билеуші-сұлтандарға дейіи Кіші жүздегі
барлық лауазымды адамдарды ... ... ... ... ... ... системасы болмады .
Кіші жүздегі жергілікті өкімет билігінің ұйымдастырылуының бір
ерекшелігі шеп бойындағы қазақтарға қамқоршы лауазымының енгізілуі ... ... ... тек ... ... ғана тағайындалды. Ресми түрде олар
шеп бойындағы тұрғындармен байланысында казактарға «қамкорлық жасау
органдары ретінде құрылған еді. Іс жүзінде қамқоршылар өлкеде патша
өкіметінің саясатын ... , ... ... әр ... ... ... басқарды. Сөйтіп, XIX ғасырдың бірінші
жартысында Кіші жүзде «камқоршылық ... ... деп ... ... ... шеп 6 ... Гурьев, Орал Орынбор, Орск,
Троицк, Михайловск камқоршылықтары болып бөлінді.
Сот системасында үлкен өзгерістер белгіленді. Ірі ... бәрі ... ... Шекаралық комиссияның қарауына көшті. Тек ... ғана ... ... ... ... ... алатын болды.
Патша әкімші лігі жергілікті өкімет ... , ... ... ... ... ... органдарына айналдыруға тырысты . Оларға қамауға алу,
дүре соғып жазалау, Сібірге жер аударып жіберу өкілдіктері берілді.
1844 жылы патша ... ... ... бұл ... ... ... төлейтін міндеткерліктер: шеп бойындағы және ішкі жақтағы ... ... ... ... ... ... болатын қазақтарға берілетін
билеттер үшін төленетін алым, билеттердің мерзімін ұзартып алғаны ... айып ... және ... ... ... басында «Ереженің» Орынбор даласына арналған жаңа
нұсқасы ... ... ... ... ... созылды да, 1844 жылғы
«Ереже» өзгеріс енгізілмей 1868 ... ... ... ... ... сұлтандар экономикалык жағынан неғұрлым күшті
және саяси тұрғыдан неғұрлым ұйымдасқан ... топ ... да, ... өз саясатын жүргізуге соларды тірек етті. Алайда бертін келе, XIX
ғасырдын. бірінші ширегінде ... ... ... айыру
толқуларға апарып соғуы ... деп ... ... ... ... орта ... ғана әкімшілік билік берді де, ... ... ... өз ... ... XIX ... екінші ширегінде-ақ сұлтандардың экономикалық
және саяси ықпалы құлдырай бастады. Қазақ даласын басқару аппаратын ... ... ... праволарын шектеуге, оларды патша өкіметіне
кызмет ... ... ... ... еді.
XIX ғасырдың бірінші жартысында ру шонжарларының да — ... ру ... , ... ... . ... ... өз ... алды. Орыс сот ісінің енгізілуі билер сотының ... ... ... ... ... ... ... соттардың
қарауынан алынды.
Сұлтандар институты ықпалының кұлдырауына байланысты XIX ... ... ... да ... ... Қазақстандағы саяси
жағдайдың тұрақтануы бұл ... ... күні ... ... ... , ... ... аудандарында ғана ықпалын сактады ,
бүл жерлерде руаралық барымта және Хиуа, Қоқан, Бұхара ... ... ... осы ... ... институтының да күні өтті. Биліктен
айрылған сұлтандарға жасақшы төленгіттердің, салық жинаушы төленгіттердің
қажеті болмай ... да, олар ... ... ... ... ... ... біразы Ішкі Ордада және Орта жүзде өз алдына
рулық ... ... . ... ... ғана ... ... ретінде қалып қойды .
III .Қорытынды
Қорыта келгенде XIX ғасырдың 20-40 ... ... ... аса ауыр , ... ... ... ... обьектісін
қарастыру арқылы көз жеткізуге ... .1822 жылы және 1824 ... ... және ... ... туралы » режелер бойынша , Орта
жүзбен Кіші жүзде хандық ... жою еді , және жері ... ... ... ... ... ... хандық мемлекет қазақтарының
мүддесін қорғап ... , ... ... уақытта осы аумақты өзге
этностар көп ... жоқ ... да ... ... ... жобасы жөніндегі комиссияның түсіндіктемесінде :
« ... ... ... хандар Ресейге талай рет
опасыздық » жасады , оның ... ... ... көз ... , ... ... ... .
Бұдан кейінгі орыс саясаты 1824 жылы хандық биліктің және ... 1844 жылы ... ... ... 1865 ... ... ... қосылуы , ресей ... ... ... ... ... , ... бірлікті әлсіретуін халықтық және шынайы
бейбітшілікті жойды .
Әскер шебінен 10 ... ... ... мал жаюына тыйым
салды . Реформалар Арқа даласында орыс ... ... ... , ... әрі ... ... жаулап алуына жағдай жасады .
Патшалық Ресей ... ... ... бөлшектеп басқаруға бағытталды
. Халықты ... , ... ... ... ету ... , ... тонап-талау еді . Бұндай арам-пиғылды әркеттер « Жарғыда» ... ... . Ал ... « ... елге игілік әкелетін етіп
көрсетілді . Бұл қазақтардың « Жарғыны» қабылдаттыру үшін ... ... ... еді . ... ... әкімшілігі « Қазақтың қамын
ойлайтын қамқоршы» ретінде көрінуге ... . Неше ... ... ... ... ... , « Жарғыны» қабылдаған сәтте ,
патшалықтың әкімдері Арқа халқы « Жаңа ... » өз ... деп жар сала ... . « ... н ... » ... ішкен
бойда , қайта бас тартуға болмайтыны туралы арнайы ... ... ... 1822 және 1824 ... ... , басқарудың жаңа
жүйесі -өлкеде отарлау ... ... ... . ... елі ... еркіндігі мен тәуелсіздігінен және де шұрайлы суы мол
жерлерінен ... ... ... « ... ... тарихы » Алматы 2005 ж.103-
105 беттер .
2. Д . А . Рахымқұлов « Жаңа ... ... ... ... тарихы»
Алматы 2005 ж . 37-38 беттер .
3. « Қазақстан тарихы» 5 ... . ... 2005 ж . 3 том .
4. ... . 1-т . 785-іс . 1п .
5 . ... С. ... о ... Средней Орды //
Отвечественные записки 1830г . с .192-193 .
6 . ... С . « Жаңа ... ... не?//Ақиқат 12.58 б.
7 . Красовский . Аталған ... . ... . Указ о ... ... ... о ... ... //материалы по
истори и политического история Казахстана . т .1-А.А. , 1960-С.90-109 .
9 . ... Х . « Ұлы дала ... ... 2004 ж . 127-128 ... .
10 . Ғ . М . ... .// « ... 2004 ж . ( 3) .58-60 беттер .
11 . Ш . ... « ... ... Уставы» Алматы 2005 ж . 45-49
беттер .
12 ... Р . « ... ... ... 2005 ж .
13 . Қазақ ССР ... ... 1982 . 3 том . ... .Пайдалаған әдебиеттер
1.Көшік Рысбай « ... ... ... » ... ... беттер .
2. Д . А . Рахымқұлов « Жаңа ж»әне қазіргі замандағы ... ... 2005 ж . 37-38 ... .
3. « ... ... 5 томдық . Алматы 2005 ж . 3 том .
4.Қ.Р.О.М.М.374-қ . 1-т . 785-іс . 1п .
5 . ... С. ... о ... ... Орды ... записки 1830г . с .192-193 .
6 . Ақтаев С . « Жаңа ... ... ... 12.58 б.
7 . Красовский . Аталған еңбегінде . 173б.
8 . Указ о сведенив дествие Устав о ... ... ... по
истори и политического ... ... . т ... , 1960-С.90-109 .
9 . Маданов Х . « Ұлы дала ... ... 2004 ж . 127-128 ... .
10 . Ғ . М . ... .// « ... 2004 ж . ( 3) .58-60 беттер .
11 . Ш . ... « ... ... ... ... 2005 ж . 45-49
беттер .
12 .Артықбаев Р . « Қазақстан ... ... 2005 ж .
13 . ... ССР ... Алматы 1982 . 3 том . 167-171.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпыланған түрдегі технологиялық операцияларды жобалау мәселелері7 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
Адамды саудаға салу қылмысының жасалуы мен күресуінің шаралары6 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Арал өңірі қазақтарының XIX ғасырдағы Хиуа хандығы мен Ресейге қарсы ұлт – азаттық күресі14 бет
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы хиуа хандығымен рассйге қарсы ұлт-азытық күресі12 бет
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы Хиуа хандығымен Ресейге қарсы ұлт-азаттық күресі13 бет
Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай ордасы мемлекеттік құрылымдарының әкішілік-шаруашылық басқару дәстүрлеріндегі ортақтық пен ерекшеліктері4 бет
Баланың мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы психологиялық кезеңдері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь