Ақша оның қажеттілігі және функциялары

Ақша — бұл барлық тауарлардың құнын өлшейтін, жалпыға барша айырықша тауар. Ақшаның объективті қажеттігі тауар өндірісі және айналысының болуына сәйкес қалыптасты. Ақша - бұл тауар айналысының кұралы және оның ізбасары. Тауар мен ақша бір-бірінен бөлінбейді, себебі ақша айналысынсыз тауар айналысының да болуы мүмкін емес. Ақша тауардан бөлініп шыққанымен де ол, айырықша тауар ретінде қала береді. Ақшаның, жалпыға бірдей балама рөлін атқару алтынға жүктеледі. Ақша — өндіріс және бөлу үдерісіндегі адамдар арасындағы қатынасты бейнелейтін, тарихи түрде дамып келген экономикалық категория. Ақшаның экономикалық категория ретіндегі мәні, оның мынадай үш қасиетінің біртұтастығынан байқалады: жалпыға тікелей айырбасталу нысаны; айырбас құнының дербес нысаны; еңбек өлшемінің заттай нысаны. Жалпыға тікелей айырбасталу нысаны, оның кез келген материалдық бағалы затқа айырбасталатынын сипаттайды. Екіншісі тауарларды сатумен байланыссыз. Соңғы қасиеті, тауар өндіруге жұмсалған еңбектің ақша көмегімен өлшеуге болатын құнын сипаттайды. Айырбас құны — бұл бір тауардың басқа да бір тауарға белгілі сәйкестікте айырбасталу қабілетін білдіреді. Ақша функциялары:
1) құн өлшемі;
2) айналыс құралы;
3) төлем құралы;
4) қор және қазына жинау құралы;
5) дүниежүзілік ақша.
        
        1.Ақша оның қажеттілігі және функциялары
Ақша -- бұл барлық ... ... ... жалпыға барша айырықша тауар. Ақшаның объективті қажеттігі тауар өндірісі және айналысының ... ... ... Ақша - бұл ... ... ... және оның ... Тауар мен ақша бір-бірінен бөлінбейді, себебі ақша айналысынсыз ... ... да ... ... ... Ақша ... бөлініп шыққанымен де ол, айырықша тауар ретінде қала береді. Ақшаның, жалпыға ... ... ... атқару алтынға жүктеледі. Ақша -- өндіріс және бөлу үдерісіндегі адамдар арасындағы қатынасты ... ... ... ... ... ... ... Ақшаның экономикалық категория ретіндегі мәні, оның мынадай үш қасиетінің біртұтастығынан байқалады: жалпыға тікелей айырбасталу нысаны; айырбас құнының дербес ... ... ... ... ... Жалпыға тікелей айырбасталу нысаны, оның кез келген материалдық бағалы затқа айырбасталатынын сипаттайды. Екіншісі ... ... ... ... ... тауар өндіруге жұмсалған еңбектің ақша көмегімен өлшеуге болатын құнын ... ... құны -- бұл бір ... ... да бір ... ... ... айырбасталу қабілетін білдіреді. Ақша функциялары:
1) құн өлшемі;
2) айналыс құралы;
3) төлем құралы;
4) қор және ... ... ... ... ... құн ... ... Құнның өлшем қызметі тауар өндірісі жағдайында туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының өлшемі ретіндегі қабілеттілігін білдіреді, ... ... ... ... атқарады. Өзінің жеке құны бар тауар ғана құн өлшемі болады. Құн өлшеу қызметі жалпы эквивалент ... ... ... ... ... ... ... тауардың бағасын анықтау үшін баға масштабы қажет.Құн өлшемі және баға масштабы ретіндегі ақша қызметтірінің арасында едәуір ... бар. Құн ... -- ... ... емес ... ... қызметі болып табылады. Ол құн заңымен анықталады. Баға ... ... ... ие бола ... ... ... тәуелді және құнды емес тауар бағасын көрсету үшін ... ... ... ... құралы ретінде. Ақша айналыс құралы қызметінде тауарларды өткізудегі делдал болып ... ... ... құралдарының әр түрлері, оның ішінде төлем тапсырмасы, төлемдік талап-тапсырма және басқалары сияқты дәстүрлі төлем құралдары, сондай-ақ инновациялық төлем құралдарын ... ... ... жүзеге асырудың аралық тәсілдері қолданылады.
Қорлану және қазына жинау құралы ретінде. Ақшаның төлем және айналыс ... ... ... ... құрылуын талап етеді. Ақшаның қорлануының қажеттігі Т-А-Т айналымының екі актілерге Т-А және А-Т айрылуымен байланысты. Тауар ... ... ... екі ... ... мен ... есеп айырысу және депозиттік шоттарындағы ақшалай қаражат қалдығы түрінде ұжымдық қорлану;
--------------------------------------------------------------------------------
:: банктердегі салымдар, ... ... ақша ... Тауар шаруашылығының кеңеюі, шаруашылық байланыстардың интернационалдануы дүниежүзілік нарықтың пайда болуы дүниежүзілік ақшалар қызметінің пайда болуы дүниежүзілік ақшалар қызметінің пайда болуына ... ... ... ... ... құн өлшемі, халықаралық төлем және сатып алу құралы ретінде қызмет етеді.
--------------------------------------------------------------------------------
Бұл қызметтің толық бағалы ақшалар, ал кейіннен нағыз ... ... 1867 жылы ... ... ... ақша ... алтынға бекітті.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
2.Ақша айналымы оның құрылымы және анықтамасы.
--------------------------------------------------------------------------------
90-жылдардың орта шеніне дейін ... мүше ... ... ... айналымы" және "ақша айналысы" деген ұғымдарға анықтама беріліп, олар бір-бірінен дәл ажыратылды. Ақша ... деп тек ... ақша емес ... ... ... ... кең ұғым ... Экономиканың әр үлгісі бұл ұғымдардың мәні мен құрлымын өзгертпей кейбір ерекшеліктер енгізді. Жоспарлы - орталықтанған экономика жағдайында ақша ... ... ... ақша да, ... емес ақша да ... шығаратын өнімдерін алдын ала бөлуге қызмет атқаратын. Барлық қоғамдық өнім өндіріс құралдары және тұтыну заттары ... яғни ... ... ... ... ... ... ал екінші жағдайда қоғам мүшелерінің сәйкес мемлекеттің сауда жүйесі арқылы бөлінді; мемлекет ... ақша ... ... ақша және ... емес ... бөліп, ақша айналымының қай түрі қандай бөлу жүйесіне қызмет атқаратынын белгіледі. Сөйтіп ... ақша ... ... ... табысын бөлуді көрсетсе, ал қолма-қол емес ақша қозғалысы өндіріс құрал-жабдықтарын ... ... ақша ... мемлекеттік жоспарлау жүйесінің объектісі ретінде директивалық заңдармен ... ақша ... ... ... ... ... қызмет көрсетті; ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері мемлекеттік банкте шоғырланып, ... банк ... ... ... ... ... ала ... баға белгілеумен және көрсетілген қызметтерге тарифтер бекітумен де шұғылданды. КСРО негізінде ... ТМД ... ... ... өту ... ... ... кейін ақша айналымында пайда болды. Шын мәнінде ақша айналысы - ақша айналымының тек бір бөлігі, атап ... ... ақша ... ... ... ... ... ақша айналымына тән ерекшеліктер: ақша айналымы негізінен шаруашылықтағы нарықтық ... ... ... ол бөлу қатынастарының тек аз ғана бөлшегін қамтиды; қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша айналымдарын заңмен ажырату жойылды; ақша ... ... ... ... ... және жеке ... ... болжауының объектісі болып табылады; ақша айналымы әр түрлі меншік формасы жағдайында жүреді; ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері орталықтанбаған, яғни олар әр ... ... және ... ... ... ... ақша және ... емес ақша айналымы бір-бірімен тығыз байланыста жүреді;қолма-қол ақша эмиссиясын Орталық банк жүргізіп, ал қолма-қол емес ақша ... ... ... ... ... ақша айналымы деп қолма-қол және қолма-қол емес түрінде ... ... ... ақша ... айтады. Бұл анықтама ақша айналымының қазіргі мазмұны сай келеді, себебі айналымда тек ақша белгілері жүреді.Ал металл ақша ... әрі ... әрі ақша ... ... ... құны айналымда жүрді. Себебі металл монетаның (алтын немесе күміс) өз құны ... ... ... ... сәйкес келгендіктен ақша құнының қозғалысы тауар құнының қозғалысымен бір уақытта жүрді. Сондықтан құн айналымы мен ақша ... ... ... ақша ... құн ... деп ... болмайды. Оған себеп - қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша ... өз құны ... ... ... өте төмен, тіпті жоқ деуге болады. Демек қазір құн айналымы деп тек тауар айналымын айтуға ... ... бар. ... жүретін тек қолма-қол ақша, ол ақша айналымының тек бір ... ... ақша ... ... белгілі бір мезгілде қолма-қол ақшамен өтелген барлық төлемдер сомасына тең ақша айналымының бөлігі.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
3.Вексель оның ерекшеліктері және ... ... - ... ... ... ұзақ ... ... міндеттемесі. Жай және аударма вексель түрлері болады. Вексель беруші несие иесіне (вексель ... ... заң ... ... ... белгіленген жазба түріндегі борышқор қолхаты. Құнды қағаз; кредитке берілетін ақшаның бір түрі. Оның иесінің (вексель ұстаушының) белгілі бір уақыт мерзім ... ... ... ақша ... етуге даусыз құқық беруді куәландыратын жазбаша қарыз міндеттемесі. Вексель нарықтық экономика ... ... ... және ... ... ... ... сыртқы саудада және басқа да халықаралық есептесулерде барынша кеңінен қолданылады. Векселдік міндеттеменің мәні мен маңызы тек қана ақша ... ... және ... ... ... болуы мүмкін. Вексельді операцияларды қолданудың ерекшеліктері: - төлем мерзімін кейінге ... ... ... ... және ... берешекті оңтайландыру;айналым қаражатын босату;сондай-ақ қосымша пайда табу.
Қазақстан Республикасының вексельді айналым нарығы жыл ... ... даму ... арттыруда. Қазіргі уақытта вексель эмитенттері ҰАК АҚ, ҰК АҚ, АҚ, АҚ, АҚ және т.б. сияқты ... ... ... ... Вексельді есеп айырысулар құрылыста, энергетикада, теміржол тасымалдарында, телекоммуникация саласында, кен өнеркәсібінде, ауыл шаруашылығында қолданылады.Вексельдің келесідей өзіне тән ерекшелігі бар:дерексіздік, яғни ... ... ... түрінің көрсетілмеуі;даусыздық, яғни протесттуралы актіні нотариуспен жасағаннан кейін тиісті шара қолданылғанға дейінгі қарыздың міндетті түрде төленуге ... яғни ... бір ... ...
4.Ақша массасы және ақша базасы, олардың анықтамасы. Ақша айналысының негізгі сандық көрсеткіштерінің біріне ақша массасы мен ақша ... ... ... -- жеке ... ... және ... ... және шаруашылық айналымына қызмет ететін сатып алу және ... ... ... бір күндегі және белгілі бір кезеңдегі ақша айналысының сандық өзгерісін талдау үшін, сондай-ақ ақша массасының өсуі мен көлемін реттеуге байланысты ... ... үшін ... ... пайдаланылады. Ондай көрсеткіштерді ақша агрегаттары деп атайды.Өнеркәсібі жағынан дамыған елдердің қаржылық статистикасында ақша массасын анықтау барысында ... ақша ... ... ... яғни ол ... ... ... (банкноттар мен монеталарды) және банктегі ағымдық шоттардағы қаражаттарды камтиды;М2 агрегаты, ол Ml агрегаты қосылған ... ... ... және ... ... (төрт жылға дейінгі) тұрады;МЗ агрегаты, ол М2 агрегаты қосылған арнайы несиелік мекемелердегі жинақсалымдарын кұрайды;M4 агрегаты, ол МЗ агрегаты ... ірі ... ... ... сертификаттардан тұрады.АҚШ-та, ақша массасын анықтауда төрт ақша агрегатын, Жапония мен Германияда -- үш, Англия мен ... -- ... ... -- үш ақша агрегаттары пайдаланылады.Қазақстанда ақша массасына Ұлттық Банк пен екінші деңгейдегі банкілердің баланстық ... ... ... ... және оның ... ... ... ақша және резидент занды тұлғалар мен үй шаруашылығы (жеке тұлғалардың) депозиттері жатады.Қазақстан Республикасында Ұлттық Банктің 12.01.1995 жылы Директорлар ... № 2 ... ... ... ақша базасы мен ақша массасы есептеледі.Аталған ережеге сәйкес, ақша базасы (MB) -- бұл ... ... ... және бастапқы ақшаларды білдіреді.
ҚҰБ-нің соңғы жылдардағы есептеулеріне байланысты, ақша базасы (резервтік ақша) мыналардан тұрады:ҚҰБ-нің ... ... ... ... ... ... және ... депозиттерінен; банктік емес қаржылық ұйымдардың аудармалы депозиттерінен;ҚҰБ-гі мемлекеттік және мемлекеттік емес қаржылық емес ... ... ... ... негізгі ақша агрегаттарына, қазіргі кезде ақша несие статистикасын жасау және таддауда қолданылып жүрген, ақша ... мен ... МЗ -- ақша ... ... Ақша ... ... мынадай ақша агрегаттары жатады:М0 (айналыстағы қолма-қол ақша, немесе банк ... тыс ... = М0 + ... емес ... тұлғалар мен халықтың теңгедегі аудармалы депозиттері;М2 = М1 + теңгедегі басқа да депозиттер және ... емес ... ... мен халықтың шетел валютасындағы аудармалы депозиттері;МЗ (ақша массасы) = М2 + банктік емес заңды тұлғалар мен халықтың ... ... ... да ... депозиттер -- 1) әрқашан айып-пұлсыз және шектеусіз атаулы құнымен ақшаға ауыстырылады; 2) чектің, траттаның немесе жиро-кепілдіктің көмегімен еркін ... 3) ... ... ... ... ... ... қысқа ақша массасының бір бөлігін құрайды.Басқа депозиттер -- негізінен ол, белгілі уақыт аралығынан кейін ғана ... ... ... шектеулері жай коммерциялық операцияларда біраз қолайсыздық туғызатын және жинақ тетігіне қойылатын талаптарға жоғары ... сай ... ... және ... ... Басқа депозиттер, сонымен қатар, шетел валютасында салынған басқа салымдар мен депозиттерді қамтиды.Ақша базасының ақша ... ... етуі ақша ... ... мынадай формула арқылы есептеледі:Ам = МЗ (ақша массасы) / MB (ақша базасы)
5.Қолма-қол және қолма ... ақша ... ... ... мен ... ... айналымының басым формасына сәйкес оны қолма - қол және ... - қол емес ақша ... деп ... - қол ақша ... - бұл ... - қол ақша ... ... қағаз ақшалардың, банкноталар, монеталар, тағы басқалары. Яғни, бұл - бір ... ... ... ... ... қызметтер үшін немесе заңмен қарастырылған басқа да жағдайлар үшін берілетін нақты ақша белгілерінің айналымы. Барлық ... ... ... қазына жасап шығарады, ал айналымға оларды банкноталармен бірге орталық банк жібереді. Қолма - қол есеп ... ... ... ... және ... ... құқығы бар банкноталар қолданылады. Қолма - қол ақшалар келесілер үшін қолданылады:-тауарлар мен қызметтер ... ... ... ... ... ... есеп ... және соған сәйкес төлемдерді төлеу үшін;-бағалы қағаздарға төлем және олар бойынша табыстарды ... ... және тағы ... ... төлем жасау үшін;
ҚР қолма - қол ақшаны Ұлттық Банк банкнота түрінде эмиссиялайды, ал ... ... ... оның ... ... - қол емес ... ... алады. Коммерциялық банктердің операциялық кассасынан қолма - қол ақшаның көп ... ... ... Яғни клиенттер заңды тұлғалар болатын болса, онда ақша кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасына түседі , ал клиент жеке тұлға болатын ... онда ақша ... ... беріледі.
Қолма - қол ақша, негізінен, халықтың ақшалы табысынан және оны жұмсаудан ... ... ... көп ... ... ... төлемін, пәтер ақысы мен коммуналдық төлемін, қарызды өтеуге, тауар ... алу мен ... ... ақы ... ... ... мен ... сатып алуға, айып пұл және тағы сол ... ... ... ... ақша ... банктердің төлем - кассалық бөлімдерінен клиенттер арқылы айналысқа түсіп, белгілі бір мерзімнен кейін клиенттердің кассасы арқылы айналыстан ... ... ... - қол ... қайталама айналысы аяқталады.
Ақша айналымын реттеудегі маңызды элемент- қолма- қол ақшаны пайдалану. Қазіргі кезде біздің елде кәсіпорындар арасындағы өзара ... ... қол ... тек төменгі жалақының төрт еселенген мөлшері көлемінде пайдаланумен және банктегі салым иелерінің бөлшек саудамен есеп айырысу үшін есептеуге чектерін ... ... - қол емес ақша ... ( ... айналымы ) - ол банктегі шот иесінің жазбаша ... ... ... ақша ... өзгеруі немесе ақшаның төлем құралы ретінде қызметтің атқарылуы. Ол бүкіл ақша айналымының басымбөлігін құрайды. ... ... ... мен ... ... ... ... немесе жазбаша түрде, сол сияқты олардың өзара талаптарын есептеу жолымен ... ... ... чектер арқылы, несие карточкалары төлем тапсырыстары арқылы, төлемнің электронды құралдары арқылы және тағы басқа есеп ... ... ... ( ... ... ... қызмет етеді.Қолма - қол емес ақшаның төлем айналымын екі ... ... ... ... операциялар бойынша және қаржылық міндеттемелері бойынша төлем айналымы. Бірінші топқа тауарлар және көрсетілген қызметтер бойынша есеп айырысулар жатады, ал екіншісіне ... ... және ... тыс төлемдер, банк ссудаларын өтеу, несиенің пайызын төлеу, сақтандыру компанияларымен есеп айырысулар кіргізіледі.
Қолма - қол емес ақша ... - бұл ... бір ... ... ... ... бойынша несиелік ұйымдарға немесе келісімді есеп айырысуға, қолма - қол ақшаларды қолданбай, ақшалай қаражаттарды аудару.
Қолма - қол ақша және ... - қол емес ақша ... ... ... ... және бір - ... тәуелді.
6. Ақша, оның қажеттілігі және функциялары
--------------------------------------------------------------------------------
Ақша - жалпы бірдей эквивалент, ерекше тауар, онда барлық басқа тауардың құны ... және оның ... ... ... ... өндірушілер арасында еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
--------------------------------------------------------------------------------
Ақшаның өмір сүруіндегі объективтіқажеттілік ол ... ... және ... ... ... ... Кез ... тауар айналысында ақша айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша ... ... онда ... айналысы да болмайды.
--------------------------------------------------------------------------------
Ақша бес түрлі қызмет атқарады:
--------------------------------------------------------------------------------
:: құн өлшемі,
--------------------------------------------------------------------------------
:: айналыс құралы,
--------------------------------------------------------------------------------
:: төлем құралы,
--------------------------------------------------------------------------------
:: қор және қазына жинау құралы,
--------------------------------------------------------------------------------
:: дүниежүзілік ақша.
--------------------------------------------------------------------------------
Ақша құн ... ... ... қызметі тауар өндірісі жағдайында туындайды. Ақша түрінде көрінетін тауардың құны, оның бағасы болып табылады. Ақшаның өз ... ... ... құны ... ... ... емес. Бағаның орнына ақшалар, кез келген тауарлар санын сатып алу мүкіндігі бар. ... алу ... ... ... ... ... ... қызметінде тауарларды өткізудегі делдал болып табылады.Тауарлар бір қолдан екінші ... ... ... өзінің тұтынушысын тапқанға дейін ақша үздіксіз қозғалыста ... ... ақша ... ... Бірақ ақша қозғалысы міндетті түрде тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы тиіс емес. Ақша құнның еркін ... ... Олар ... процесін еркін аяқтайды. Ақшаның қозғалысы тауар қозғалысынан ерте немесе кеш жүруі мүмкін.
--------------------------------------------------------------------------------
Егер тауар мен ақшаның ... - ... ... ... яғни ... төлем ақы түскенге дейін сатып алынған немесе керісінше болса, онда бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... құралы ретінде тек қана тауар айналысына ғана емес, сонымен қатар қаржы - ... ... да ... ... ... төлемдерді төмендегідей етіп топтастыруға болады:
--------------------------------------------------------------------------------
:: тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты міндеттемелер;
--------------------------------------------------------------------------------
:: еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
--------------------------------------------------------------------------------
:: мемлекетке қатысты қаржылық ... ... ... және тұтыну несиесі бойынша борыштық міндеттеме;
--------------------------------------------------------------------------------
:: сақтандыру міндеттемелері;
--------------------------------------------------------------------------------
:: әкімшілік - сот ... ... ... және ... ... ... ... төлем және айналыс құралы қызметтері ақшалай қорлардың құрылуын талап етеді. Ақшаның қорлануының қажеттігі Т-А-Т айналымының екі актілерге Т-А және А-Т ... ... ... ... ... екі ... жүреді:
--------------------------------------------------------------------------------
:: кәсіпорындарменұйымдардыңесепайырысужәнедепозиттікшоттарындағыақшалайқаражатқалдығытүріндеұжымдыққорлану;
--------------------------------------------------------------------------------
:: банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар.
--------------------------------------------------------------------------------
Дүниежүзілік ақша қызметі
--------------------------------------------------------------------------------
Тауаршаруашылығының кеңеюі, шаруашылықбайланыстардыңинтернационалдануы дүниежүзілікнарықтыңпайдаболуыдүниежүзілік ... ... ... болуы дүниежүзілік ақшалар қызметінің пайда болуына себеп болды. Дүниежүзілік ақшалар интернационалдық құн өлшемі, халықаралықтөлемжәнесатыпалуқұралыретіндеқызмететеді.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
7. Ақшаайналымы, оныңқұрылымыжәнеанықтамасы
Ақша айналымы - бұл ... ... ... барысындағы қолма - қол және қолма - қол емес ақшалардың қозғалысы. Ол тауарлардың ... ... - ақ ... емес ... және ... есеп ... ... сырады.
Елдің ақша айналымы ақшаның қозғалысын көрсете отырып, келесілердің арасындағы айналысты көрсетеді: орталық банк және коммерциялық банктер; ... ... ... ... және олардың клиенттері; кәсіпорындар мен ұйымдар; физикалық ... ... - бұл ... - қол және ... - қол емес ақша ... ... айналымын және тауарсыз төлемдермен шаруашылықтың есеп айырысуын қамтамасыз ететін ақшаның ... ақша ... екі ... ... - қол және қолма - қол емес ақша ... ... ... заңы мына ... өрнектеледі:
А мөлшері = Смб/Ажылд.
А - ақша мөлшері;Смб - ... тиіс ... ... - ақша айналымының жылдамдығы;
Ақша айналысы заңының мәні мынада: ... ... ... ... орындауы үшін қажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар бағасының қосындысын бір аттас ақша өлшемінің айналым санына ... ... ... тек ... ... ғана ... сонымен қатар төлем құралы қызметінде болатындықтан, айналысқа қажетті ақша мөлшері де несиеге сатқан тауарлар сомасына байланысты азаяды. Қарыз ... бір ... ... - қол ақшасыз есеп айырылысқанда өтеледі, яғни олар қарыз талаптары мен міндеттемелерін өзара ... ... де ... ... даму ... ақша ... кері әсерін тигізеді; тауардың неғұрлым көп бөлігі несиеге сатылса, айналысқа соғұрлым аз ақша ... ... Одан ... ... шығарылған әлде қандай ақша мөлшері шаруашылықтың, халықтың тұрақты ақша қорын құрайды. Айналыстағы ақша мөлшерін анықтаушы заң мына формуламен ... = ( ( Стбн + Ст - Сө ) / ... ) + ... ... - ... ... және төлем құралы қызметтеріне қажет ақша мөлшері;Стбн - несиеге ... ... ... ... - ... және ... міндеттемелер бойынша төленетін сома;Сө - өзара өтелетін ... мен ... ... - ақша ... - ... ... және төлем құралы қызметтеріндегі ақша айналымының орташа саны (айналыс жылдамдығы);
Сөйтіп айналысқа қажетті ақша мөлшері ... даму ... әсер ... ... факторларға байланысты өзгереді; айналыстағы тауарлар мөлшеріне тауарлар мен қызметтер бағасының деңгейіне және тағы басқаларға байланысты болады. ... ... ақша ... ақша ... ... кері ... ... Ал ақша айналымына әсер ететін жағдайлар мыналар: -несиенің даму деңгейі, егер тауардың көп бөлігі несиеге ... ... ... ... кем ақша ... - ... - қол ... есеп айырысудың дамуы; -ақша айналымының санының өсуі;
Айналысқа ақша екі формада эмиссияланады (шығарылады): қолма - қол ақша, яғни ... ... және ... ... банктік айналымдағы ақша формасы, яғни банктегі шоттарға жазылған сома. Екі ... банк ... ... бірінші формасын, яғни қолма - қол ақшаны монополиялы құқықпен орталық банк эмиссиялайды да, ал ... - қол емес ақша ... ... ... ... шағарады.
8. Ақша айналысы заңы және оның мазмұны
Ақша айналысы - елдегі тауарлық ж/е тауарлық емес ... ... ... ... қол ақша мен ... ... ... формасындағы ақша қозғалысы. Ол 2-ге бөлінеді. Қолма қол ақша айналысы- бұл нақты ақшалар қозғалысын білдіреді. Оған ... ... және ... ... ... ... орталық банктің айналымға шығарған әр түрлі номиналды ақша бірліктері. Қағаз ақша-бюджет тапшылығын жабу мақсатында шығарылады, металл ақшаға ауыстырылмайды, ... ... ... ... ... бар ... ... Қолма-қолсыз ақша айналысы- қолма қолсыз ақша айнылмының ақшалай қозғалысы. Оған чек,палстикалық ... ... ... ... ... клиент шотындағы ақшалары жатады.
Ақша айналысының заңы- тауарлар айналысы үшін қажетті ақшалардың санын анықтайды. АТА=тауар бағасының ... ... ... Бұл ... бір айта ... ... төлем құралы қызметін атқаруымен б/ты бұл формула да нақтылануды талап етуде.
Айналысқа қажетті ақша саны келесі ... ... Ақ=С тб- ... ... сатылатын тауарлардың бағасының сомасы; Нтб- несиеге сатылатын тауарлар ... ... Мте- ... ... ... ... өзара төленетін төлемдер сомасы Аос- айналыс және төлем құралы ... ақша ... ... ... ... жағдайларда айналысқа қажетті ақша санына өндірістің дамуының шарттарына тәуелді болып келетін әр алуан факторлар ... ... Оның ... ... ... ... өзгерісі жатады. Сондай-ақ шар/ғы ақшаға деген қажеттілік тауарлар ж/е көрсетілетін қызметтер бағаларының деңгейіне б/ты да анықталады.
9. Ақша жүйесі: типтері мен ... ... - бұл ... ... ... және ... заңдылықтармен бекітілген ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Ақша жүйесінің өзіне тән ... және ... ... Ақша ... ... ... бар: 1. ... ақша айналысы, яғни мұндай ақша тауары тікелей айналыста бола отырып, ақшаның барлық қызметтерін атқарады. 2. несиелік және қағаз ақшалар ... Яғни ... ... ... ... оның ... несиелік және қағаз ақшалар айналысқа түседі.
Металл ақша айналысы екіге бөлінеді: 1. Биметализм - ... ... рөлі екі ... ... ... ақша ... ... 3 түрі болған:
- қос валюталы жүйе - мұнда алтын мен күмістің арасындағы шектік қатынас олардың нарықтық құнына негізделген
- қатар жүретін ... жүйе - ... бұл ... ... ... ... ... жүйе-мұнда алтын мен күміс монеталары заңды төлем құралы ретінде пайдаланылған, бірақ бірдей негізде емес. ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып, алтын монеталарды жасау жабық түрде жүргізілді.
2. монометаллизм - бұл барлығына ... ... және ақша ... ... ... бір ғана ... ... ететін ақша жүйесі. Ол мына түрлерге бөлінеді:
- алтын монета стандарты - бұл ... ... ... ... ... біршама сәйкес келе отырып, несие жүйесінің, өндірістің, дүниежүзілік сауданың, капиталды сыртқа шығарудың дамуын қалады. Белгілері: алтын елдің ішкі ақша ... ... ... ... ... ... ... Алтын монеталарды құюға рұқсат етілді. Толық құнды емес ақшалар айналыста бола отырып, еркін мөлшерде алтын монетаға ауыстырылды. Алтынды және ... ... ... ... ... ... ... болды.
-алтын құйма стандарты - мұнда айналыста монета болмайды, алтын монетаны еркін түрде жасауға тыйым салынады. Мұнда банкноталар ... ... тек ... ... ... ... ғана айырбасталды.
-алтын девиз стандарты - Австрия, Германия, Дания, Норвегия елдерінде бекітілді. Мұнда да ... ... ... ... ... ... банкноталарды алтынға ауыстырылған шетел валюталарына ауыстыру жүргізілді.
Ақша жүйесінің элементтері: ақша бірлігі, ақша түрлері, ... ... ... - ... ... ... ... қызмет ететін, заңды түрде бекітілген ақша белгісі. Қазақстанда ақша бірлігі - ... ... ... ... ... ... табылатын несиелік және қағаз ақшалар жатады.
Эмиссиондық жүйе - бұл әр елдің орталық банктерінің айналысқа ақша ... ... ... ... ... және ... - ... айналымының қажеттілігімен салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша массасымен лық толып кетуі,оның ... ж/е ... ... ... ... мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі;ақшаның сатып алуға жарамдылығының төмендеп ... ... - ақша ... ... ... ... ... себепші болатын фактор-р:айналысқа артық ақша-ң шығарылуы,қолайсыз төлем балансы,үкіметке сенім-ң жоғалуы.Инфляция-ң іс-әрекетін қаржы проблема-рымен б/стырып ... ... ... ... ... фактор-рға тәуелді:белгілі бір салық нысандары мен әдістерін қолдану,инфляция-қ сипаттағы шара-рды мемлекеттік бюджет арқылы қаржыландыру-ң ауқымы,мемл-к бюджет-ң тапшылығын жабу-ң әдіс-рі,мемлекет-к берешек-ң ... И-ң ... ... ... ... ... ... артуы,ұлт-қ валюта бағамы-ң төмендеуі. Себептері: қоғамдық өндіріс-ң үйлесімсіздігі(4проц),айналысқа артық ақшаның артық шығарылуы(ақша массасы-ж.т-рға,кәсіп-рмен мемл-ң тиісті ж/е шаруа-қ ... ... ... ... алу ж/е ... құрал-ры-ң жиынтығы;ақша базасы-бұл міндеттеме-рге жататын резервтік ж/е бастапқы ақша-рды білдіреді МВ=СIC+RR+DCB);үкіметке сенімсіздігі;экономиканы монополиялау;салдарлары:халық-ң ШЖС-ң,мемл-ң ... ... ... ... басқарылымы-ң нашарлауы,ҒТП-тен оқшаулану.
Инфляцияның тигізетін әлеуметтік-экономикалық салдарларын мынадан көруге болады : халық ... ... ... ... мен ... ... табыс-ң қайта бөлінуі;халық-ң,шаруашылық субьекті-рі-ң ақшалай жинақ-ры-ң ж/е мемл-к ... ... ... ... өсуі ... өнеркәсіп сала-рындағы пайда нормасы-ң теңсіздігі-ң артуы ж/е ... ... ... ... орын ... өсуі;халық шаруашылығына деген инвестиция-ң қысқаруы;амортизациялық қор-р-ң құнсыздануы;бағадағы,валютадағы ж/е пайыздағы алып-сатарлық ойын-р-ң ұлғаюы,көлеңкелі экономика-ң белсенді ... ... ... ... алу ... төмендеуі;қоғам-ң әлеумет-к топтарға бөлінуі. Инфляцияға қарсы саясат - инфляциямен күреске бағытталған экономиканы мемлекеттік реттеу жөніндегі шаралар ... ... екі ... жолы ... дефляциялық саясат және табыстар саясаты. Дефляциялық саясат мемлекеттің ... ... үшін ... ... ... ... күшейту,ақшалай массаны шектеу жолымен ақшалай-кредиттік жән салықтық механизм арқылы ақшалай сұранымды реттеуді ... ... ... ... ... ... саясаты - бағаға жәе жалақыға бақылау жүргізуді қажет етеді.Оны жүзеге ... ... ... ... ... Таргеттеу(ағылш мақсат)-реттеу ұйымы-ң жауапкершілігіне жататын мақсатты көрсеткіш-р-ң сандық бағдарламаларына қол жеткізу үшін эко-қ ... ... ... ... ақша ... ... 1993 ... ақша реформасы Бір адамның ауыстыратын ақшаның ең жоғары мөлшері 1000 ... ... Ал ... 200 ... аспайтын мөлшерде айырбастауға рұқсат етілді. Белгіленген лимитен жоғары сомада ... бар ... ... көздері туралы декларациямен арнайы комиссмяға бару керек болды.
1990 ж. нақты ақшаның эмиссиясы 25 млрд ... ... бұл ... жж. Қоса ... ... ... Қыраур ақша массасы бос тұтыну нарығына сәйкес келмеді.
1991 ж. қаңтарда "1961 жылғы 50 және 100 рубльдік үлгідегі ақша бірліктерін КСРО ... ... ... ... және ... ... ... тоқтату мен азаматтардың салымдарынан қолма-қол ақша беруді шектеу туралы" Президенттің Жарлығы мен КСРО Министірлер Кабинетінің қаулысы қабылданды. Айналысқа 1991 жылы ... жаңа ... ... Жеке ... ескі ақшаның жаңа ақшаға айырбастауына не бары үш күн берілді.
1991 ж. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан ТМД-ның басқа мемлекеттерімен ... ... ... қала ... 1992 ж. ... 200, 500, 1000 рубльдік купюралар шықты. Олардың эмитенті ретінде жұмысын тоқтатқан КСРО Мемлекеттік банкі атап көрсетіледі. 1992 ж. ... ... ... рет ... 5000 рубль, кейінен 10 000 және 50 000 купюралары шығарылды.
Жаңа ақшаларды шығаруға ағылшынның "Хариоссон" фирмасымен шарт ... ... 1993 ж. 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... жеткізіледі. Оларды қолдан жасаудан қорғанатын 18 дәрежесі бар.
1993 ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев ... ... ... ... ... туралы" Жарғыға қол қойды. Осы жарлыққа сәйкес:
:: 1993 ж. 15 қарашада сағат 8 - де Қазақстан мемлекетінде ... ... - ... - ... ж. 18 ... бастап теңге Қазақстан Республикасында бірден-бір заңды төлем құралы болып тағайындалады. Бір теңге 100 ... ... ол ... ақша ... ... және ... тиындар түрінде жүреді.
:: Қолма-қол ақша, рубльдік шоттардағы жинақтар мен салымдар 500 рубль 1 теңгеге арақатынасымен айырбасталып, ол 18 қарашада сағат 18 ... екі ... - сом және ... - ... ... жүрді.
Қазақстан Республикасының жасы 16-дан асқан барлық азаматтары 100 мың сом ақша ... ... ... Айырбас тек бір рет жүргізіліп, ол туралы төлқұжатта белгі соғылды. Азаматтардың 100 мың сомнан артық ақшасы банктегі апнаулы дербес ... ... оны 6 ай бойы ... құқығы болмады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі теңгенің валюталықкурсын бекітті: 1 АҚШ доллары 4,7 ... тең ... 1993 ж. 15 ... Қазақстан тарихында алғашқы ұлттық валюта-теңге енгізілді. Ақша реформасын жүргізуге Қазақстан басшылары бір жарым жыл уақыт өте ... ... ... ... 700 ... доллар сома шамасында алтын құймалары мен шетел валютасы қоры болды.
Айналымға теңгені енгізу инфляцияның ... және ... ... республиалардың өзара байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы тереңдей түскен қаржы экономикалық дағдарыс жағдайында ... ... ... ... 2,5 айда, яғни 1994 ж. 1ақпанына теңгенің курсы долларға қарағанда 2,5 есе төмендеді. Келесі төрт айда, яғникәсіпорындармен бюджеттің арасындағы ... ... кең ... ... ... теңгенің курсы - 1 долларға 11,58 теңгеден 43,3 ... ... 1999 ж. ... ... ... теңгенің еркін өзгермелі курсын енгізу туралы шешім қабылдады. Сонымен Қазақстан теңгесі көп жылдан астам ... ... ... ... ... ...
12.Инфляция және оны реттеу әдістері
Инфляция бұл айналым арналарының артық ақша ... аса ... ... ... ... мен ... ... бағасының өсуі, сонымен қатар халықтың нақты табысының төмендетілуі, ақшаның құнсыздануы. Инфляция деген сөз ... ... ... ... ... ... ... жасаған теорияларда инфляцияның альтернативті қайнар көздері ретінде сұраныс инфляциясы мен шығындар инфляциясын ... Бұл ... ... ... әр ... себептерін атайды.
Сұраныс инфляциясы айналымдағы ақшаның жиыны көбейіп кеткенде шығады. Өйткені, айналымдағы ... ақша ... мен ... ... сұранысты көбейтеді, ал бұл өз кезегінде бағаның өсуіне алып барады.
Шығын инфляциясы бағалардың ... ... ... ... ... ... көбеюі баға белгілеудің олигаполиялық тәжірибесінен, мемлекеттің экономикалық және қаржылық саясатынан, шикізат бағасының өсуінен,кәсіподақтақ ... ... ... және ... экономикадағы сәйкессіздікті күшейтеді, ұзақ мерзімді инвестицияларды ынталандырмауға зиянын тигізеді, бұл жұмыссыздықтың өсуіне, қорланым ... ... , ... ... ... ... халықаралық экономикалық қатынастарға теріс әсер етеді, экспортты қысқартады, импортты ... ... ... ... ... қаржыландыру үдерісіне,мемлекеттік бюджетке теріс әсер етеді, мемлекеттің борышы ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардан туындайды:-Тауар бағасының өсуінен - Халықтың ақшалай ... ... ... ... ... - Халықтың экономикалық белсенділігінің төмендеуі мен жұмыссыздықтың өсуінен - Ұлттық валютаның басқа валютаға қарағанда курсының төмендеуінен және ... ... ... ... ... ... ... азайтатын қысқа мерзімді әрекет шараларын білдіреді. Оның әдістері сұранысты бірге ... ... ... ... ... мен ... қатынастарына қатаң бақылау,кәсіпкерлікті салықтық ынталандыру,өмірлік маңызы бар салалар мен өндірісті мемлекеттік шаруашылық шығындарды қолдау.
Қазіргі тәжірибе экономика жағдайына байланысты инфляцияны ... 2 ... ... ... ... ақша ... ... аяғы төлем қабілеті бар сұраныстың шектулі өсімімен байланысты.Бірақ бұл саясат экономиканың тым қызып кетуін тежеу мақсатымен экономикалық өсудің талаптарына ғана сай ... ... ... ... ... ... қоса ... кезінде қолданылады,мемлекеттің бақылауымен бағаға мен жалақылардың өсу қарқынының ... ... ... ... ... н/се өсу ... ... көрсетеді.
Инфляцияға қарсы саясаттың нұсқалары елдегі жағдайларға және осы н/се ... ... ... халық шаруашылығындағы басымдылықтарға байланысты таңдалады.Егер экномикалық өсуді тежеу мақсаты қойылған болса, онда ... ... ... еді, егер ... ... ... ... қойылған болса, онда артықшылықтар табыс саясатына беріледі.
13.Қазақстандағы ақша реформалары және олардың ерекшеліктері.
Ақша реформасы - валюталардың тұрақтылығын, ақша айналымын ... және ... ... ... ... ақша ... ... көрсетеді.
Жаңа ақша бірлігін енгізумен б/ы ақша реформасы-экономиканы дағдарыстан шығарудың бірден-біршамасы ж/е оның кезекті тұрақтылығын көрсететін ... ... ... ... ... ... 1993ж жүргізілген ақша реформасы мем-ң экон-қ саясатымен тығыз б/ы. Ол ... ... ж/е ... ақша кредит, баға, салық,инвес-қ саясаттың табысына жету мақсатымен жүргізілді.
Қазақстанда ақша реформасы нуллификация ... ... яғни ескі ... ... ... айналымнан толық шығарылып, жаңа Қазақстандық ақша белгілері - теңгелер енгізілді. 16 жасқа ... ... бірі ... ... ... бар ең ... ... ақша өлшемі 100 мың рубльді құрады. Ауыстыру тек брі рет қана ... ол ... ... ... ... ... 1993ж. 15 ... сағат 8-де бекітілді.
Ақша айналысын тұрақтандыру мен экономиканы қалпына келтіру мынадай ... ... - ... құнсызданған ақшаны жойып,орнына жаңа валюта енгізу. - Ревальвация ақша ... ... ... келтіру әдісі. - Девальвация ақша өлшемінің алтын құрамын төмендету - Деноминация ... баға ... ... ... - ... - тұрмын дейтін сөздерден туындайды. Ақша бірлігінің немесе ұлттық ақша бірлігінің бағамын шетел валюталарына қатысты алтын мәнінің төмендеуін ... 1999 ж. ... ... ... Азия мен ... экономикалық дағдарыспен байланысты америка долларына қатысты теңге бағамының төмендеу жолымен ақша девальвациясы болды (егер 1999 ж. ... ... ... ... ... ... 76 ... болса, ол 130 теңгеге дейін түсті). Аталған шара отандық ... ... мен ... өте ... ... атқарды, сондай-ақ шетел валюталары мен инвестициялардың құйылуныа ... ... ... - ... және - ... ... ... туындайды. Ақша бірлігінің бұрынғы алтын мәнін қайта қалыптастыруды немесе ұлттық валюта бағамының шетел валютасымен салыстырғандағы жоғарылауын көрсетеді, яғни ... ... ... ... жоқ.
Девальвация ақша өлшемінің алтын құрамын төмендету
2014 жылдың ақпанында тағы теңге девальвациясы жасалды. Ұлттық банк бұл жолы да девальвацияны әлем ... ... ... ... және ... ... ... Негізгі себептердің ішінде БРИКС елдеріндегі экономикалық жағдайдың нашарлауы, дамушы елдерде капиталдың сыртқа кетуі, Ресей рублінің айырбас бағамының тұрақсыздығы аталды.Былтыр Қазақстан ... ... ... ... ... ... 36,2 пайыз болған. Ал Қазақстан Ресейге бұдан үш есе аз ... ... ... бірі ... ... ... сырттан әкелу есебінен импорттың өсуі, төлем балансының нашарлауы аталды.Сарапшылардың айтуынша, Қазақстанның тұрмысқа арналған тауарларға ... ... ... Ал бұл ... ие болатын шағын және орта бизнес дамымай отыр.Экономика ғылымдарының докторы Мағбат Спанов Тotal.kz сайтында жарияланған комментарийінде ... пен ... ... ... ... ... ... девальвацияға ұшыратты" дейді. Сарапшылар теңгенің келешек бағамына қатысты әр түрлі болжам жасайды. „Караван" газетінде талдау жариялаған „Асыл-Инвест" инвестициялық компаниясы ... ... ... көп ... ... тиіс еді деп ... ... банктің қазіргі саясатына байланысты компания „теңге бағамы бұрынғыдай тұрақты болмайды, сыртқы баға факторларының өзгеруіне қарай көп ... ... ... ... ... ... банк әзірше айырбас бағамын қатаң реттеуден бас тартып, инфляциялық, яғни ... ... ... ... ақша ... ... ... бірқатар ерекше себептермен түсіндіріледі:
-көп жыл бойы әкімшіл-әміршіл ж/е жоспарлы орталықтандырылған шаруашылық ... ... ... ... ... ... туындауына себеп болды. Оның ішінде тұтыну заттарының өндірісіне қарағанда өндіріс құралдарының өндірілуі басым.Экономика ... ... ... ... бір ... көзі болды.
-бағалау көп жағдайда төмендеген н/се нақты орындалған деңгейден қалмауға тырысқан кезде жоспарлы ж/е мемл/к тапсырмаларды орындау ... ... ... ... бұл ... ж/е ... ... қор шамасында көрінген жоқ.Сонымен, экономика тиімділігінің төмендеуіне әкеп соғатын шаруашылықты жүргізудің шығын механизмі құрылды.
-орталықта бекітілген баға өнімнің өзіндік ... көп ... ... ... ... ... ... ақшалай көмегімен жабылып отырды.
-экономиканың шығындылығынан,үлкен өнімсіз ысыраптардан мемлекеттік бюджеттің тапшылығы туды.КСРО ыдырауы, экономиканың құлдырауы,КСРО ақша ж.йесінің құлауы,Қазақстанның ... ... ... ақша ... ... - Қазақстанда ақша реформасының қту қажеттілігінің басты себебі болды.
14.Несиенің нысандары, түрлері мен функциялары.
Несие бұл пайыз төлеу және ... ... ... пайдалануға берілетін ссудалық капиталл қозғалысы. Несиенің экономикадағы орны мен ролі оның атқаратын қызметтерімен сипатталады.
Несиенің түрі бұл ... ... ... ... ... ... яғни әр алуан сыртқы және ішкі өзгерістер барысында толық сақталатын көрінісін ... екі ... бар: ... және ... ... ... түрінде берілетін несиені коммерциялық, ал ақша түріндегі несиені банктік деп атайды. Коммерциялық несие бұл қарыз берушінің қарыз ... ... ... ... ... ... несие бұл банктік мекемелерден қарыз алушыларға ақшалай түрде ... ... ... ... өздерінің клиенттеріне әр түрлі несиелер береді. Олар мынадай белгілеріне ... ... ... қарай:
1.қаржылық институттарға берілетін несиелер: - Мақсатты қорларға - Банктерге - Қаржы несиелік ... ... емес ... ... ... - ... ... - Ауыл шаруашылығына - Саудаға -Дайындау ұйымдарына - Жабдықтау сату ... - ... - Жеке ... мақсатына берілетін несиелер.
2 мерзіміне қарай:-Қысқа мерзімді (1 ж.дейін) - Орта ... (1-3-5 ... ... ... тағайындалу және пайдалану сипатына қарай:Негізгі қорларға жұмсалатын; Айналым қаражатына жұмсалатын
4 қайтарылу дәрежесіне қарай:Стандартты несие қайтарылу уықыты жетпеген, ... ... ... ... жоқ ... ... ... уақыты кешіктірілген,мерзімі ұзартылған және банк үшін тәуекел туғызатын несиелер.Үмітсіз несиелер қайтару уақыты кешіктірілген, мерзімі ... ... ... ... ... ... шартына қарай: -Түтыну несиесі бұл жеке тұлғаларға тұтыну тауарларын сатып алу үшін және тұрмыстық қызметтерді өтеуге ... ... ... бұл өозғалмайтын мүліктерді кепілге ала отырып,ұзақ мерзімге берілетін несие. -Овердравт несиесі клиенттің шотынан қаражатты ... ... ... берілетін қысқа мерзімдінесиенің формасы.-Овернайт несиесі өтімділікті қолдау мақсатында бір ... ... ... ... ... ... ... алғашқы талабы бойынша өтелетін қысқа мерзімді несие. -Банкаралық несие банктердің бір біріне беретін несиесі. -Ломбардтық несие тез іске ... ... ... ... ... ... кепілге алып, берілетін несие.-Лизингтік несие құрал жабдықтарды жалға алумен байл.берілетін несие.-Рамбурстық несие ... ішке алып кіру және ... ... пен ... өнімдерді сыртқа шығару тәжірибесінде пайдаланылатын несие.-Сенім несиесі банктің сеніміне ... ... ... ... клиенттерге берілетін несие.-Маусымдық несие жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен түсімді алу ... ... ... ... алшақтықты жабуға арналған несисі
15.Коммерциялық несие ж/е оның ерекшелігі.
Коммерциялық несие - бұл жеткізушінің сатып алушыға ұсынған ... ... ... қызметі үшін төлемді кейінге қалдыруы. Мұнда қарыз алушы да және оны берушілер ретінде кәсіпкерлер мен бизнеспен айналысатындар бола алады. ... ... ... ... сатып алушыда нақты ақшаның болмай қалуы барысында ... ... ... ... ... ... қарыз алушының көрсетілген қарызын уақытында төлейтіндігін куәландыратын арнайы ... ... яғни ... ... Ол оның иесіне белгілі - бір уақыт өткенне кейін, борышқордан векселде көрсетілген ақшалай ... ... ... құқығы бар. Несиенің бұл формасының объектісі ретінде тауарлық капитал қызмет атқарады. Коммерциялық несиенің ерекшелігі мынада: қарыз капиталы өнеркәсіптік капиталмен ... ал оның ... - ... өткізуді жылдамдату.Әр түрлі тауарларды өндіру және өткізу әртүрлі уақыт кезеңін және белгілі - бір ... ... ... ... ... да бір тауар өндіруші, өз тауарларын нарыққа ұсынған кезде осы тауарды қажет етіп ... ... ... қолма-қол ақшалай қаражаты болмауы мүмкін. Нәтижесінде тауарларды несиеге сату қажеттілігі туындайды. Коммерциялық несиенің шектелген деңгейі бар. ... ол ... ... тұрған капиталисттердің резервтік капиталдарының мөлшерімен шектелген,яғни олардың әрқайсысы коммерциялық несие өзінің бағыты бойынша ... оны ... ... ... салалар осы құрал - жабдықтарды тұтынатын ... ... ... ... ... Бұл ұсақ және орта ... ... қабілеттілігінің шамалылығымен, тауарлар құнының өсуімен, банктік қарыз ... ... ... ... ... ... ... мынада: қарыз келісімі - аясы тар ... ... ол ... алу - сату ... қосақталып жүреді. Қарыз келісімі тауарлардың өткізілуін жеңілдетеді. Төлемді кейінге қалдыру мерзімі жабдықтаушы мен сатып алушы арасындағы сауда келісімі жасалған ... ... ... ... кейінге қалдырудың ең жоғары мерзімі 90 күнге белгіленеді. Төлемді кейінге қалдыру тауарлардың түріне және ... ... ... ... ... бойынша мөлшерлеме ақша нарығының мөлшерлемелеріне ілесіп отырады, бірақ анағұрлым жоғары деңгейде белгіленеді. Коммерциялық несиенің артықшылықтарымен қатар, кемшіліктері де бар. Уақыт ... ... ... ... тәрізді белгілі кемшіліктерден басқа төлемді белгілі - бір ... ... ... ... ... ие болады; тауарларды төлеу мерзімі жиі бұзылады; жабдықтаушылар сатып алушылардың қаржылық жағдайы туралы әр уақытта жақсы хабардар ... ал бұл ... ... ... үшін ... - бір ... туғызады. Төлемді кейінге қалдыру - банктік сфераның ықпалынан күшті әсер ... ... ... ... ... ... ... беруші рөлінде банктік мекемелер емес, яғни тауар немесе қызметті сатумен айналысатын кез - ... ... ... бола ... - ... ... тек қана ... формасында беріледі - қарыз капиталы өнеркәсіптік немесе сауда капиталымен байланысты- коммерциялық несиенің орташа қүны сол ... ... ... мөлшерімен салыстырғанда төмен болады- қарыз беруші мен қарыз алушы арасындағы несиелік мәміленің заңдық түрде рәсімделуі барысында, бұл несие үшін ... ақы ... ... құнына қосылады.
16.Лизингтің несие ж/е оның ерекшелігі.
Лизинг - бұл ... ... - ... ... сатып алу және оны жеке заңды тұлғаларға белгілі бір төлем үшін нақты мерзімге әрі лизинг ... ... ... алу ... ... ... шарттың бекітілуіне себепкер болатын белгілі бір шарттармен лизингілік келісім шарттың негізінде ... ... ... ... түрі. Қызметтің бұл түрі Қазақстан Республикасының заңымен, Азаматтық, Салықтық және Кедендік кодекстермен, және ... ... ... ... кез ... ... заттар, оның ішінде, кәсіпкерлік қызметте пайдалынатын машина құрал - жабдық, сайман үй - ... ... ... ... лизингілік несиені Қазақстанда ауыл шаруашылық өндірушілері комбайн, трактор жіне өзге де ауыл шарушылығына қажетті машиналар үшін, ауыл ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнестің субьектілері пайдаланылады. Лизинг - бұл мүліктің меншік иесі мен жалдаушының арасындағы келісім. Бұл ... - ... ... болып табылатын лизингілік компания арқылы айтылған мерзімге және төлемі үшін пайдалануға беру. Осылайша, лизингілік мәмілеге лизинг беруші, лизинг ... және ... ... - ... түрінде берілетін несие. Лизинг деп маманданған қаржы компаниясының ... ... ... құрал жабдықтарды, жылжымайтын мүләктерді жіне негізгі капиталдың ... да ... ... ... ұзақ ... ... жаққа жалға беруді айтады. Тауар өндірушіге немесе сатушыға лизинг компаниясы оның құнын төлеп, мүлікті меншіктеу құқына ие болады. ... ... ... бір ... ... ... кез келген экономикалық дербес объектіні алуға болады. Экспортты жіне импортты қаржыландыру тұтқасы болып ... ... ... ... ... әр түрлі елдерде болуы мүмкін. Қ - да 2000ж бері ... ... ... ... ... ... банктің лизингілік қызметінің артықшылығы:- лизинг барысында мүлік лизинг алушының балансына өтеді; - ... құн ... ... - ... ... ... табыс ж/е акциядан дивидендтер алады.
17. Лизингтің несие ж/е оның ерекшелігі.
Лизингтік несие - банк ... ... не ... жалға алуымен байланысты берілетін несие. Лизинг бұйымына кез келген тұтынылатын ... оның ... ... ... пайдалынатын машина құрал - жабдық, сайман үй - ... ... ... ... Лизингілік несиені Қазақстанда ауыл шаруашылық өндірушілері комбайн, трактор және өзге де ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... ... кәсіпорындар, технологиялар үшін, шағын және орта бизнестің субьектілері пайдаланылады. Лизинг - бұл мүліктің меншік иесі мен жалдаушының ... ... Бұл ... - мүліктік делдал болып табылатын лизингілік компания арқылы айтылған мерзімге және төлемі үшін пайдалануға беру. Осылайша, ... ... ... ... ... ... және сатушы қатысады.Ол - тауар түрінде берілетін несие. Лизинг деп маманданған ... ... ... етуімен машиналарды, құрал жабдықтарды, жылжымайтын мүләктерді жіне негізгі ... ... да ... ... немесе ұзақ мерзімге үшінші жаққа жалға беруді айтады. Тауар өндірушіге немесе сатушыға лизинг компаниясы оның ... ... ... ... ... ие ... ... бойынша жалға бір өндірістік циклда жойылмайтын кез келген экономикалық дербес ... ... ... ... жіне ... қаржыландыру тұтқасы болып табылады халықаралық лизингте келісімге қатысушы субъектілер әр түрлі елдерде болуы мүмкін. Қ-да 2000ж бері ... ... ... ... қызметінің артықшылығы:
- лизинг барысында мүлік лизинг алушының балансына өтеді;
- қосымша құн ... ... ... ... кредиттеуінен табыс ж/е акциядан дивидендтер алады.
18.Тұтыну несиесі және оның ерекшелігіТұтыну несиесі - бұл жеке ... ... ... ... алу үшін және ... ... ... берілетін несие. Тұтыну несиесі жеке бастың тұтыну заттарын алуы үшін беріледі және оны беру кезінде тауарлардың ... және ... үшін ... бөліктеп төлеу көзделеді. Сатып алынған тауар соңғы бөлігі төленгенге дейін сатушының меншігі ... ... ... ... несиемен қамсыздандырылған болып табылады. Тұтыну несиесі ақшалай да, тауарлай да ... ... ... ... ... ... ... бөлшек саудада тауар құнының мерзімі ұзартылып, бөліп-бөліп төленеді; ақшалай несиені банктен тұтынушылық мақсатқа пайдалану үшін алады. Тұтыну несиесі бір жолғы өтеу ... ... ... ... түрінде ресімделеді.
Тұтыну несиесінің әртүрлі формалары бар. ... ... ... ... ... ... мақсатты (құрылысқа, үй сатып алуға, білім алуға, емделуге, автонесие, т.б.) және шұғыл мұқтаждықтар үшін (шұғыл мұқтажы үшін тұтыну ... ... ... табылады, сонымен қатар Қарыз алушы мен Банк қарыз көзделген тұтынылатын қалай дәл құжатталған болуы қажеттігін жеңілдетуге екенін айтты. Сонымен қатар, ... ... іс ... кез ... еңбекке қабілетті азамат (көрсетілген банк өлшемі заемшының төлем қабілеттілігінің негізінде есептеледі шегінде) берілуі мүмкін)Сонымен қатар, тұтыну несиесінің келесідей ... ... ... төлеу шартымен сатып алу (тауар, техника, жиһаз, автокөлік), Кредиттік карточкалар, Жекелеген ссудалар, ... ... ... займның тез арада берілуі)
Жалпы тұтыну несиесінің көлемі халықтың тұрмыс жағдайын және ... ... ... ... ықпал жасайды.
19. Ипотекалық несие және оның ерекшелігі
Ипотекалық несие - бұл ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) кепілге ала отырып, ұзақ мерзімге берілетін несиені білдіреді. Ипотека - міндеттемені ... ... ... ету ... ... жатады және бұл ретте кепілзат иесі кепілгер ... ... ... ... ... ... мүлік арқылы қанағаттануы мүмкін. Несиелендіру объектісіне қарай банктер тұрғын үй несиелерінің үш түрін ... ... ... несие; - құрылысқа берілетін несие; - тұрғын үй сатып алуға берілетін несие. ... ... ... ... ... ... ... түрде куәландырылуы тиіс. Ипотекалық келісім кепілгердің әрекет етуінің едәуір еркіндігін көздеуі мүмкін, атап айтқанда онда келесідей ... ... ... а) ... қойылған мүлікті міндеттеме бойынша қарызды сатып алушыға ... ... ә) ... ... ... б) мүлікке жаңа қарыздар жүгін түсіру және т.б. мүмкіндіктер.
Ипотекалық несие беру - ... үй ... ... ... ең ... ... ... Дәл осы ипотека, халықтың тұрғын үй жағдайларын жақсарту, банктердің тиімді және пайдалы жұмыс істеу, құрылыс кешенінің өндірісті ... ... ... және ... ипотекалық несие беруді кең қолдануға жәрдемдесетін экономикалық өсуге ынталы мемлекеттің мүдделерін ... ... ... ... сақтандыру ұйымдарымен және инвесторлармен несие тәуекелдерін бөлісе отырып, ипотекалық несиелеу бағдарламаларына халықтың қол ... ... ... ету ... 2003 жылы 27 ... АҚ ... Бұл ... негізгі міндеті - несиегер алдында қарызгердің ипотекалық қарыз шарты бойынша міндеттемелерін орындауына жауап беру ... ... ... мөлшерлемелер және оларды қалыптастыру әдістері
Пайыздық мөлшерлеме - несие немесе қарыз капиталын пайдалану үшін төленетін төлемақының пайыздық ... ... ... ... ... ... ... және номиналды мөлшерлеме. Базалық пайыздық мөлшерлеме -- ... ... ... ... ... ... үшін банкілер белгілеп, жариялайтын пайыздық мөлшерлеме. Базалық пайыздық мөлшерлеменің мөлшері несие ресурстарына сұраным мен ... ақша ... ... ... ақшаға билік жүргізетін орындар белгілейтін пайыздық мөлшерлемеге байланысты. Базалық пайыздық мөлшерлеме әдетте банкінің ең төмен ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеме - орташа мерзімді және ұзақ несие бойынша пайыздық ... Оның ... ... ... ... ... қарай несиегер мен қарыз алушы арасында уақыт аралығы өткеннен ... ... ... ... формуласы ретінде: қайта қаржыландыру мөлшерлемесі + инфляция + маржа, осылайша көрсетсек ... ... ... ... ... факторлар әсер етеді: елдің ақша-несие саясатына тығыз байланысты. Бұл саясатты тікелей Ұлттық Банктің басқарады; ... ... ... пен сұраныстың өзара қатынасы; Инфляция; ЕДБ-ның несие нарығындағы ... ... ... ... экономиканың сыртқы қарыз көздеріне деген ашықтық Ұлттық Банктің қайта қыржыландыру мөлщерлемесі(5,5%) - ақша несие реттеудің құралы болып ... Ол ... ҰБ ... ... жеке және заңды тұлғаларға берілген несиелер мен алынған депозиттердің ... ... әсер ету үшін ... ... ... және оның ... құралдары
Несиелік саясат банктің несиелік қызметінің міндеттерін, оларды іске асыру ... мен ... ... ... ... ... ... мен тәртібін белгілейді. Несиелік саясат несиелік механизм көмегімен жүзеге ... ... ... ... мынадай негізгі бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді: несиенің берілуіне және несиелік портфельді басқаруға жауап беретін банк қызметкерлері жетекшілікке алатын объективтік стандарттар мен ... ... ... ... ... ... тұлғалардың басты іс-әрекеттерін; сыртқы аудит қызметтерінің жұмысын және банктегі несиелік қызметтің сапалығын; ішкі бақылау қағидаларын. Несиелік саясат, банк қызметкерлерінің ... ... ... болатын экономика секторын дұрыс таңдай білуіне, сондай-ақ, несие беру мүмкіндігі туралы сұрақты шешуде банк үшін ... ... ... бар басқа факторлар мен қарыз алушының несиелік қабілетіне қарап таңдаудағы біліктілігіне ... ... ... ... элементтер көрсетілуге тиіс:несиелік қызметті ұйымдастыру; несиелік пртфельді басқару;несиелеуге бақылау ... ... бөлу ... ... ... ... ... жекелеген бағыттары бойынша шектеулер; несиелермен жасалатын ағымдық жұмыстардың принциптері; несиелер бойынша зиян шегу шегу ... ... ... Іс ... ... ... іске ... тәсілдері мен әдістерін белгілі формада, яғни соған сай келетін мынадай үш құжат түрінде көруге ... ... ... несиелеу стандарты, несиелеу нұсқаулықтары. Несиелеу саясатында несиелеуді жүзеге асыратын бөлімшелер жұмыскерлерінің ... ... ... нұсқаулықтар мен несиелеу стандарты, несиелеудің жалпы бағыттары мен бағдарлары анықталады. Несиелеу стандартында: қарыз алушының қаржылық ... ... және ... ... ... ... және ... қамтамасыз етілуіне қойылатын талаптар; әкімшілік стандарттар және несиелік процесті ұйымдастыру ережелері; қарыз алушының несиелік қабілетін талдау ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша ережелер (мысалыға, ипотекалық немесе тұтыну несиелері бойынша). Несиелік нұсқаулық несиелеу процедураларын іске асырудың жалпы алгоритмін бекітетін кезектіліктің ... ... ... ... ... ... қызметтерді атқарады: банктегі несиелеу процесін ұйымдастыруға бақылау жасауға негіз ретінде ... ... ... асыратын бөлімдердің қызметкерлері үшін анықтама материал және нұсқаулық ретінде ... ... ... ... үшін ... нұсқаулықтардың талаптарының орындалуына бақылау жасау құралы; несиелік талдау және ... ... ... ... ... ... ... болатын талаптарды анықтау. Несиелік саясат банктің стратегиялық мақсаттарға жету ... ... ... болып табылады. Осымен байланысты, несиелік саясатты мазмұндық тұрғыда қорларды қайтарымды негізде тарту мен инвестициялау ... ... ... мен ... ал ... ... ... банк мекемесі қызметінің табысты нәтижелері келіп шығатын қимылдың дәл жоспары, бағдарламасы ретінде ... ... ... ... ... ретінде банк өзінің несиелік саясатын саяси және экономикалық жағдайларды, ... ... даму ... ... ... ... инфрақұрылымдардың даму дәрежесін және т.б. ескере отырып жүргізуі тиіс.
.
22. Несиелік мекемелердің түрлері және олардың функциялары
Несиелік мекемелер несиелеумен айналысады, яғни ... ... ... төлеу шарртымен, белгілі бір мерзімге шағын және орта ... жеке ... және жеке ... ... берумен айналысады.
Несиелік мекемелрдің түрлері:
* Банк - ... ... ... ... ... мекеме. Қазіргі таңда, 38 Екінші деңгейдегі банк жұмыс атқаруда.
* Банктік емес мекемелер - банктік операциялардың жекелеген түрлері ... ... ...
Ломбардтар - жылжымайтын мүліктерді кепілге ала отырып, қысқа мерзімге ссудалар беретін несиелік мекеме. (1997 жыл 29-тамыз) Олардың ... ... ... ... асыл тасты, бағалы қағаздарды кепілге алып, қысқа мерзімге ... ... ... ... 50-80 ... мөлшерінде беріледі.
Несиелік серіктестіктер - өз ... ... ... ... ... ... және орта бизнес, жеке тұлға) несие-есеп айырысу ... ... ... ... ... ... (1994ж дж кеңес қүрылған). Несиелік серіктестіктердің пассив ... -- ... ... және ... орналастыру; актив операцияларына -- ссудалық, комиссиондық, сауда-делдалдық операциялары жатады.
Несиелік одақтар -- бұл ... бір жеке ... ... ұсақ ... ... ... ... кооперативтер. Несиелік одақтардың капиталдары: олардың мүшелерінің қосатын үлесінен; пайларды төлеу, сондай-ақ займдарды шығару жолымен қалыптасады. Негізгі ... ... ... ... ... және займдарды шығару; өзінің мүшелеріне қамтамасыз етілген ссудалар беру, вексельдерді ... алу; ... және ... операциялар; кеңес беру және өз мүшелеріне аудиторлық қызмет көрсету.
Шағын кредиттік ұйымдар - микрокреит берумен айналысатын ұйымдар болып таб-ды. 6 ... 2003 ж. ҚР ... ... ... ... ... және ... капиталы есебінен кредиттендіруді жүзеге асырады. Негізгі қызметтері: ҚР резиденттері мен резидент еместерінен гранттар мен қарыздар тартуға; ... бос ... ... ... қағаздарға, екінші деңгейдегі банктердің депозитіне орналастыруға; Кепілдегі мүлікпен мәміле жасасуға; Басқа заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... көрсетуге; Лизингтік қызметін жүзеге асыру және т.б.
Почта - жинақ мекемелерінің маңызды элементтері -- ұсақ ... ... ... мемлекеттік мекеме ретінде құрылатын пошта-жинақ банктері болып табылады. Пошта-жинақ мекемелері пошта бөлімдері арқылы халықтың салымдарын жинақтап, қаражаттарды қабылдау және беру ... ... ... ... зейнетақы қоры - зейнетақы жарналарын тартуды және зейнетақы төлемдері жөнінде қызметті, сондай-ақ Қазақстан Республикасының зандарында белгіленген тәртіппен ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыратын занды тұлға.
23.Несиелік мекемелер қызметіндегі мемлекеттік қадағалау
Несиелік мекемелер несиелеумен айналысады, яғни ақшай қаражаттарды ... ... ... ... бір ... шағын және орта кәсіпкерлерге, жеке тұлғаларға және жеке кәсіпкерлерге несие берумен айналысады. Несиелік мекемелрдің түрлері банк және ... емес ... ... бөлінеді.
* ҚР-да екінші деңгейдегі банктердің қызметі заңына сәйкес реттеліп отырады. Банктерді бақылап және ... ... ҚР ... ... ... ... ҰБ бекіткен пруденциялыдық нормативтер және ережелер бойынша банктер өз қызметін атқарады.
* банктік емес мекемелер, яғни, ... ... ... ... ... микрокредиттік ұйымдар, пошта-жинақ мекемелері, ипотекалық компаниялар және т.б. Ұлттық банк берген лицензия негізінде жұмыс атқарады. ҚР Ұлттық банкінің қаржы ... және ... ... ... мен ... комитетінің қаблыдаған банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге ... ... ... үшін ... құқықтық актілер жасалынған. Бұл ережелер банктік емес мекемелерді лицензиялау, ... және ... ... ... ... ... ... Банктің 1997 жылғы 29 тамызда ережесіне сәйкес реттеліп отырады. ... ... ... ... ... ... ... Шағын неиселік ұйымдар 6 наурыз 2003 ж. ҚР туралы заңына байланысты қызмет жүргізеді.
24.Ломбард, оның мәні мен ... - бұл ... ... ... ала ... қысқа мерзімге ссудалар беретін несиелік мекеме. Ломбардтың басты ерекшелігі - ... ... шарт және ... міндеттемелері болмайды. Ссуданы кепілге беру барысында клиенткепілге зат қойғандығын куәландыратын және ссуда алғандығын растайтын құжат немесе кепіл ... ... Онда ... ... ... және мәміленің басты шарты көрсетіледі.Қазақстан Республикасы Ұлттық Банктің 1997 ... 29 ... № 314 ... сәйкес, ломбард - банк болып табылмайтын, Ұлттық Банктің берген лицензиясы негізінде операциялар мен ... ... ... ... ... ... операциялар: тез іске асыратын бағалы қағаздар мен жылжымалы мүліктерді кепілге алып, қысқа мерзімді несие беруді сипаттайды ;Бағалы ... ... ... ... ... тобындағы металдардан) жасалған монеталарды, сондай-ақ бағалы металдар мен асыл тастардан тұратын ... ... ... алу, ... қабылдау, есепке алу, сақтау және сату; Сейфтік қызметтер: ... ... ... ... құндылықтарын сақтауға байланысты, сол сиякты сейфтік жәшіктерді, шкафтарды, ... ... беру ... ... Келісімшарт мерзімі ішінде жалға берілген мүлікке жалға берушінің меншік құқығын сақай отырып, мүлікті жалға беру; Заң ... ... ... алынған мүлікті сату Ломбард ашуға рұқсат беру туралы өтiнiштi қарау тәртiбi. Ломбард құрылтайшылық шарт негiзiнде (құрылтайшылар саны ... ... ... құрылады және өзiнiң құрылтайшылық құжаттары мен Ұлттық Банк берген лицензияға сәйкес iс-әрекет етедi.Ломбардқа лицензия беру негiздерi мен тәртiбi. ... алу үшiн ... ... ... ... ... ... бiрге Ұлттық Банктiң нормативтiк талаптарына сай үй мен жабдықтарды дайындауды, сондай-ақ тиiстi маман қызметкерлердi жалдауы; ариялы жарғылық капиталды ... ... ... жалпы шарттары, ломбардтың iшкi тәртiбi туралы Ереженi беруi тиiс
25. Пошта-жинақтау жүйесі және оның дамуы
Пошта-жинақ мекемелері ... ... ... ... ... жинақтап, қаражаттарды қабылдау және беру қызметін жүзеге асырады. Қазпочта ТМД аумағында бірінші ... ... ... құрастырып енгізген бірден-бір пошта әкімшілігі болып табылады. АҚ кең ауқымда пошталық ... ... ... ... ... ... бандерольдар мен сәлемдемелерді жөнелту мен жеткізу; ірі габаритті және ауыр ... ... ... мен ... шабармандық қызметі; мерзімді баспасөз басылымдарына жазылуды қабылдау, тасымалдау, жіберу, жеткізу мен бөлшек сауда арқылы сату; арнайы байланыс қызметі; филателия; аралас ... ... ... ... ... қызметтер: Қазақстан Республикасының банктік заңнамасы қарастыратын операцияларды жүзеге асыру лицензиясы, сонымен қатар бағалы ... ... ... ... ... клиенттер шотын басқару құқығымен брокерлік-дилерлік қызмет ету және трансфер- агенттік қызмет лицензияларына сәйкес АҚ кең ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар / жеке тұлғаларға банктік шот ашу және жүргізу; ақша аударымдары; банкноттар, монеталар мен құндылықтарды инкассациялау және жіберу; ... ... ... еңбекақы мен басқа да төлемдерді төлеу; зейнетақы, жәрдемақы және өзге әлеуметтік төлемдер төлеу; салық және басқа да ... ... ... ... ... ... карточкалары қызметін көрсету; валютаны сату / сатып алу ... ... ... ... ... еркін конвертацияланатын және жұмсақ валюталар); қолма-қол шетел ... ... ... ... ... клиентке жеткізуге дейін ұйымдастыру; нарыққа ақша тарту мен орналастыру; бағалы қағаздарды номиналды ... мен ... ... ... ... қызметкөрсету; трансфер-агентгік қызметтер. агенттік қызметтер: АҚ кең ауқымда ... ... ... ... ... ... ... тауарларға тапсырыс беру; АК-мен әріптестік; директ Майл -- тікелей почталық жарнама қызметі; зейнетақы жинақтаушы қорлар мен сақтандыру ... ... ... ... ... мен ... ... сату.
26.ҚР банктік жүйесі: оның қалыптасуы мен дамуы
ҚР өз егемендігін жариялағаннан бастап нарықтық қатынастардың талаптарына сай ... ... банк ... ... ... ... 1990 жылы ... айында қабылданған ағашқы заң Қазақстандағы банктік реформаны жүргізудің бастапқы кезеңдерін қамтиды. Бұл реформа Ұттық Банктің 1995 ... ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта қалыптасқан екі деңгейлі банктік жүйенің қызмет етуіне байланысты ... ... ... көрсетіп отырғандай, кемшіліктердің басым бөлігі банктер қызметін реттейтін нормативтік базаны жасаудағы ... ... және оны іске ... іс ... бақылау жасау тетіктеріндегі кемшііктермен сипатталады. Қазіргі таңда, ҚР-ғы жұмыс жасап отырған банктік жүйенің қалыптасуын үш кезеңге бөледі:
І ... 1988 -- 1991 ... ... -- ... ... ... банктер қызметінің бір бөлігін республикалардағы сол банктердің тиісті бөлімшелеріне беру арқылы қайта түрлендіру; алғашқы коммерциялық банктер құру; КСРО Мемлекеттік ... ... ... жекелеген қызметтерін беругебайланысты бастапқы қадамдар жасау кезеңі. ІІ кезең. 1992 жылдың аяғы 1993 жылдары -- рубль аймағында бола ... ... ... ... ... орталық банктің бірқатар қызметтерінорындауға біртіндеп кірісуі, коммерциялық банктердің экстенсивті (сандық) түрде қалыптасуы және дамуы, ... ... ... ... бастапқы кезеңі. III кезең. 1993 жылдың қараша айынан осы уақытқа дейінгі, яғни айналысқа Ұлттық валютаның енгізілуіне ... ... ... ... ... қызмет етуіне толық жауапкершілік алу, бюджет және банктермен қарым-қатынас орнатудың классикалық қағидаларын енгізу, банктердің ... ... ... ... ... ... Қазақстанда банк секторын реформалау бағдарламасын іске асыру шегінде Экспортты-импорттық банк (Эксимбанк), Мемлекеттік даму банкі және Тұрғын үйқұрылыс банкі құрылды. Мамандандырылған ... ... ... ... ... ... Халық Жинақ банкі де болды.
27.Коммерциялық банктер мен олардың операцияларының негізгі ... ... ... банк қызметі жүзеге асыруға құқылы коммерциялық ұйым болып табылатын ... ... ... ... ... бұл тікелей кәсіпорынға, ұйымға сондай-ақ халыққа қызмет ететін банктерді білдіреді. Коммерциялық банк ... ... ... бар: ... ... және пассивтік операциялар.
Пассивтік операциялар негізінде банктік ... ... ... ... - бұл несиелік және активтік операцияларды жүзеге ... ... ... өз ... құру операциялары. Пассивтік операциялар- бұл нәтижесінде пассивтік пассивтік шоттарды ... ... ... ... өсуі, актив пен пассивтің арту формасын білдіретін операцияларды сипаттайды. Пассивтік оп-ң ... ... ... ... ... ... қағаздарды алғашқы эмиссиялауы; Банк пайдасынан капиталдарды немесе қорларды ұлғайту және құру; Басқа да заңды тұлғалардан несиелер алу; Депозиттік опперациялар. ... ... ... ... ... ... тартуға мүмкіндік береді.
Активтік операциялар бұл банктердің табыс алу және өзінің ... ... ету ... ... бар ... ... жүзеге асыратын операцияларды білдіреді. Бұл екі мақсаттың бірегейлігі банкті коммерциялық кәсіпорын ретінде тартылған ... ... ... ... Респупликасының активтік банктік операциялары келесідей түрлерге бөлінеді: Несиелік операциялар; Инвестициялық операция, яғни ... ... ... ... ... (лизинг, факторинг, форфейтинг); Кассалық операциялар Делдалдық-комиссиондық операциялар.
Банктің активтік операцияларының маңызды бөлігін банктік ... ... ... ...
28.ҚР банктік жүйесін қайта құрылымдау мен ақша реформасы
Қазақстан Республикасындағы банктік жүйенің ... мен ... ... үш ... ... тікелей байланысты:
1)1987-88жжбанктік реформалар;
2)1995 ж банктік реформа.
3) 1996-1998жж банктік реформалар.
1987-88жж банктік реформалар. Қазақстандағы несие жүйесінің қайта құру тұысындағы дамуы,КСРО-дасоңғы рет жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... банкі жəне Құрылыс банктерінің мекемелері негізінде -КСРО Өнеркəсіп-құрылыс банкі,КСРО ... ... ... ... ... ... ... 1989 жылдан бастап, елімізде алғашқы коммерциялық банктер, кооперативтік жəне жеке банктер ... ... ... Сол жылы алғаш құрылған коммерциялық банктерге - Интеринвестбанк, Крамдсбанк, қазіргі Казкоммерц банк жəне т.б. ... ... банк ... Бұл ... ... ... ... 1995 жылға арналған "Қазақстандағы банктік жүйені реформалау" бағдарламасына сəйкес жүзеге асырылды.
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуын үш кезеңге бөледі:І кезең. 1988 - 1991 жж. (КСРО-ныңтұсында) - ... ... ... ... қызметінің бір бөлігін банктердің бөлімшелеріне беру; коммерциялық банктер құру; КСРО Мемлекеттік банкіне орталық банктің жекелеген қызметтерін беруге байланысты бастапқы ... ... ... ... 1992 ... аяғы 1993 жылдары - рубль аймағында бола ... ҚР ... ... ... ... ... ... орындауға біртіндеп кірісуі, ұлттық нормативтік базаның қалыптасуының бастапқы кезеңі. ІІІ кезең. 1993 жылдың қараша айынан осы ... ... яғни ... ... ... ... байланысты
Ұлттық банктің 1995 жылғы реформалау нəтижесінде қолданған шаралары қаржылық жəне экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізді. Ең бастысы, ... ... ... мен ... əрі ... дами түсті.
1996 -1998жж. банктік реформалар.Бұл реформалар Ұлттық ... ... ... ... Республикасының банк жүйесін реформалау бағадарламасына сəйкес жүргізілді.
Банк реформасын жүргізу бағдарламасының басты мақсаты - ҚР ұлттық ... ішкі жəне ... ... əрі ... ... жəне ... ... мүмкіндігін кеңейту үшін екінші деңгейдегі банктердің жүйесін нығайту болды.
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша жүйесіне ... ... ... Ақша реформасы жүргізілгенде бір ақша жүйесін екінші ақша жүйесімен ауыстырады немесе сол ақша жүйесінің кейбір ... ... ... ақша жүйесi - бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Жалпы ... ... ... ... ақша айналысың ұйымдастыру ақша реформасының негізі болып ... ... өз ... ... кейінгі тұңғыш ақша реформасы 1993 жылдың қараша айынан бастау алды. 1993 жылы 12 қарашада Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... енгiзу түралы" Жарғыға қол қойды. Осы жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8-ден бастап ұлттық ... - ... ... ... Республикасы Ұлттық банкi теңгенiң валюталық бағамын: 1 доллар = 4 теңге 70 тиын ... ... ... ... ол ... өсiп кеттi. Соған сәйкес бағамен жалақы да өстi.
1993 ... ақша ... ... ... ... Қазақстан Республикасының толық егемендігін қамтамасыз ету, ұлттық қаржы жүйесін қалыптастыру, экономикалық тәуелсіздігін қалыптастыру және ... ... ... өз қолына алу болып табылатын.
29..Қазақстандағы банктік емес мекемелер және олардың қаржылық жүйенің дамуындағы рөлі
Банктік емес мекемелердің банктерден ... - олар ... ... белгілі бір түріне ғана қызмет етсе, екіншіден, банктік операциялардың жекелеген түрлері ... ... ... Қазақстанда банктік емес мекемелер: ломбардтар, несиелік одақтар, несиелік серіктестіктер, ... ... ... ... ... компаниялары.
Ломбардтар - жылжымайтын мүліктерді ... ала ... ... ... ... ... ... мекеме. (1997 жыл 29-тамыз) Олардың маманданған саласы бағалы металдар асыл тасты, бағалы қағаздарды кепілге алып, ... ... ... ... ... құнының 50-80 пайызы мөлшерінде беріледі.
Несиелік серіктестіктер - өз мүшелеріне (кооперативтер, банктер, жалгерлік ұйымдар, шағын және орта бизнес, жеке ... ... ... ... ... ... құрылған несиелік мекеме. (1994ж дж кеңес қүрылған). Несиелік серіктестіктердің пассив операцияларына -- ... ... және ... ... ... операцияларына -- ссудалық, комиссиондық, сауда-делдалдық операциялары жатады.
Несиелік одақтар -- бұл белгілі бір жеке ... ... ұсақ ... ... ұйымдастырылатын несиелік кооперативтер. Несиелік одақтардың капиталдары: олардың ... ... ... ... төлеу, сондай-ақ займдарды шығару жолымен қалыптасады. Негізгі қызметтеріне мыналар жатады: салымдарды тарту және займдарды шығару; өзінің ... ... ... ... беру, вексельдерді есепке алу; сауда-делдалдық және комиссиондық операциялар; кеңес беру және өз мүшелеріне аудиторлық қызмет ... ... ... - ... ... ... ұйымдар болып таб-ды. 6 наурыз 2003 ж. ҚР ... ... ... қатысушы-мүшелердің жарналары және өзінің капиталы есебінен кредиттендіруді жүзеге асырады. Негізгі қызметтері: ҚР ... мен ... ... ... мен ... ... ... бос активтерін мемлекеттік құнды қағаздарға, екінші деңгейдегі банктердің депозитіне ... ... ... ... ... Басқа заңды тұлғалардың жарғылық капиталына қатысуға; Кеңестік қызметтер көрсетуге; Лизингтік қызметін жүзеге асыру және т.б. ... - ... ... маңызды элементтері -- ұсақ салымшылардың қаражаттарын тартатын мемлекеттік мекеме ретінде құрылатын пошта-жинақ банктері болып ... ... ... ... ... ... ... салымдарын жинақтап, қаражаттарды қабылдау және беру қызметін жүзеге асырады.
Жинақтаушы зейнетақы қоры - зейнетақы жарналарын тартуды және зейнетақы төлемдері ... ... ... ... ... зандарында белгіленген тәртіппен зейнетақы активтерін инвестициялық басқару жөніндегі ... ... ... ... тұлға. 2013 жылдың 21 маусымында Қазақстан Республикасының жаңа ... Заңы ... ... заңнамасына сәйкес, Қазақстан Республикасының Үкіметі Қордың жалғыз акционері болып ... ... ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі жүзеге асырады. БЖЗҚ зейнетақы активтерін инвестициялық ... да ... ... ... ... ... емес ... қаржылық жүйенің дамуында өзіндік маңызды роль атқарады. Олар халықтың несие ... қол ... ... тез ... ... кәсібіне керекті ақшалай қаражаттарды ала алады. Бұл ұйымдар ... ... бір ... ғана ... етіп және ... операциялардың жекелеген түрлері бойынша қызмет көрсететіндіктен сол салаға ... Бұл ... үшін өте ... со ... өз ... ... өндірісін алға қарай жылжытуға, кеңейтуге мүмкіндік алады.
30.Зейнетақы ... ... мен даму ... Қоры - ... ... ... мақсатты қор. Зейнетақы қоры қаражаты салымшылардың міндетті және ерікті зейнетақы жарналары, жұмыс берушілердің, жеке ... ... ... ... ... ... жарналары есебінен құралады. Зейнетақы қоры мынадай арнаулы ... ... ... ... ... мен басқа да азаматтардың жұмыста жарақат алып зақымдануы салдарынан немесе кәсіптік сырқатқа ұшырауы салдарынан болған мүгедектік бойынша немесе асыраушысынан айрылуына ... ... ... ... үшін ... денсаулығына зиян келтірілгеніне кінәлі жұмыс берушілер мен азаматтардан ақша өндіріп алады; қор қаражатын капиталға айналдырады, сондай-ақ, оған ... ... ... және т.б.
Жинақтаушы зейнетақы қоры - зейнетақы жарналарын тартуды және зейнетақы төлемдері жөнінде ... ... ... ... ... ... тәртіппен зейнетақы активтерін инвестициялық басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыратын занды тұлға. Жинақтаушы зейнетақы қорлары ашық, корпоративтік қорлар болуы ... Ашық ... ... ... ... ... ... және тұратын жеріне қарамастан салымшылардан зейнетақы жарналарын қабылдайды. Корпоративтік жинақтаушы зейнетақы корлары сол ... ... ... ... және ... ... табылатын бір немесе бірнеше ашық тұлғалардың алушы-қызметкерлері үшін құрылады.
2013 жылдың қаңтар айында ... ... ... ... ... туралы заңнамасына өзгеріс енгізу туралы тапсырма берді. Жүйені реформалаудың негізгі кезеңдерінің бірі - ... ... ... ... құру мен оған жеке ... зейнетақы қорларының зейнетақы активтері мен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарттары бойынша міндеттемелерін беру болды. Еліміздің басшылығы ГНПФ базасында Бірыңғай ... ... ... құру ... ... ... 2013 жылдың 21 маусымында Қазақстан Республикасының жаңа редакциядағы Заңы қабылданды. Зейнетақы заңнамасына сәйкес, Қазақстан Республикасының Үкіметі Қордың ... ... ... ... ... ... ... сақтау мен есепке алуды Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі жүзеге асырады. БЖЗҚ ... ... ... ... да Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне жүктелген.
31.Микронесиелік ұйымдар мен олардың ... ... ... 6 наурыз 2003 ж. ҚР туралы заңына ... ... ... және өзінің капиталы есебінен кредиттендіруді жүзеге асырады. ... ... ... ... және ... ... дамыту есебінен экономикалық өсімді ынталандыру Міндеттері: Бастауыш кәсіпкерлерді қаржыландыру; Қаржаландырудың сыртқы көздеріне үлкен емес ... ... ... және ... ... кредит беруді пайдалану мүмкіндігі жоқтардың қол жеткізілімін кеңейту; Өз бизнесін ашқысы келетін, бірақ ақша қаражаттарын алудың дәстүрлі көздеріне қол ... жоқ ... ... аз ... ... ... Бұл ... табыс деңгейі төмен, жұмыссыздар және кәсіпкер әйелдер туралы әңгіме болып отыр.Қайнар көздері : Шағын несиелік ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютада толығымен төлеуі тиіс. Бастапқы капитал барлық ... ... ... ҚР ... ... айлық есептiк көрсеткiштi кемiнде мың еселi өлшем болуы керек Ұйымның клиенттері негізінен: тек қана ұсақ кәсіпкерлер, фермерлер, ... ... ҚР ... мен ... еместерінен гранттар мен қарыздар тартуға; Уақытша бос активтерін мемлекеттік ... ... ... ... ... депозитіне орналастыруға; Кепілдегі мүлікпен мәміле жасасуға; ... ... ... ... ... ... ... қызметтер көрсетуге; Лизингтік қызметін жүзеге асыру және т.б.
32.Бағалы қағаздар мен оның жіктелімі
Бағалы қағаздар-мүліктік құқықты куәландыратын, дивиденд және пайыз ... ... бір ақша ... ... ... ... құжат. ҚР бағалы қағаздарының жіктелуі:
Эмитенті бойынша: мемлекеттік, муниципалды, корпоративтік.
Атқаратын қызметіне және рөліне байланысты:негізгі, ... ... ... ... үлесік,борыштық
Құқықты жүзеге асыру формасы бойынша: атаулы,ұсынбалы,ордерлі
Шығарылатын формасы бойынша: құжаттандырылған,құж\маған
Айналыс ... ... алу ... бойынша: инвестициялық,нарықтық
Айналыс шарты бойынша:қайтарымды, қайтарымсыз
Мемлекеттік бағалы қағаздар - бағалы қағаздардың бұл түрі Қазақсатан ... заң ... ... сыртқы және ішкі қарыздарын қайтару мақсатында шығарылған. Мемлекеттік бағалы қағаздардың мынадай түрлері бар: ... ... ... қысқа мерзімді қазынашылық міндеттеме (МЕККАМ); Мемлекеттік орта мерзімді қазынашылық міндеттеме (МЕОКАМ). Муниципалдық бағалы қағаздар - бұл ... ... ... түрі ... ... ... ... атқарушы органдар шешімімен шығарылады. Бағалы қағаздардың бұл түрін шығарудағы басты ... - ... яғни ... салу ... бала ... мен мектептер, тұрғын үйлер, жолдардың жағдайын жақсарту және тағы басқадай аймақтың әлеуметтік мәселелерін шешу болып табылады. Корпоративтік бағалы қағаздар - ... мен ... заң ... ... ... өзінің жарғылық капиталын қалыптастыруға немесе шаруашылық қызыметін жүзеге асыру үшін шығарылатын бағалы қағаздарын корпоративтік бағалы қағаздар деп атайды. Бағалы ... бұл ... көп ... ... ... ... және олар ... болып табылады.
Негізгі бағалы қағаздар - олар\ң негізінде қандай да бір ауктивке ідетте тауарға,ақшаға,капиталға,мүлікке әр тұрлі ресурсқа берілген мүліктік ... ... ... ... ... - ... да бір базиске арналған бағ қағ.базистік активке бағаларына,пайыз\қ ... ... ... активке тауар,мүнайғалтынғастық,тб жатады. Туынды бқ\ға фьючерстік шарттар,варрант,құқық және еркін ... ... ... ... қағаздар - кәсіпорын таратыларда өз ие\ң мүліктік құқығын бөліп береді,өз иесіне жарғылық кап құруға,басқару құқығына қатысуға мүмк береді. Борыштық бағалы ... - ... ... мен эмитенттерң арсындағы қарыз\қ қатынасты белгілейді.
Атаулы бағалы қағаздар - олардың барлық иелеріне ... ... бқ ... ... ... ... өтуі ... сәйкестендіруін қажет етеді. Ордерлі бағалы қағаздар - б\ша құқық бқ\да аталған тұлғаға тиесілі,ол және осы бқ\ды табыстау ... ... ... ... үлгілеріне весель ж\не ипот\қ куәлік жатады.Ұсынбалы бағалы қағаздар - ол куәландырылған құқықтардың бағалы қағазды ... ... ... ... ... қағаздар - бағамдық айырма ретінде оған табыс алуға мүмкіндік береді. Инвестициялық бағалы қағаздар - дивидент, купон, пайыз түрінде осы бқ б\ша ... ... алу ... ұзақ мерзімге сатып алынады.
Құжатталған бағалы қағаздар - құжатты нысанда (бағалы ... ... ... ... ... пайдаланбай-ақ тікелей оқу мүмкіндігі болатын қағаз н/е өзге де ... ... ... ... ... қағаздар - шотқа жазу жолымен эмитенттеледі.
Қайтарылымды бағалы қағаздар - мерзімінен бұрын ... ... бқ. ... ... ... - айналыс мерзімі біткенше айналыстан алынбайтын бқ.
33.Қазақстанда бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы
Бағалы қағаздар нарығы - қаржы ... ... ... болып табылады. БҚНмәні-нарық қатысушыларының бағалы қағаздарды шығаруымен және БҚ\ң ... ... ... ... жиынтығын білдіреді.
Бағалы қағаздар нарығының Қазақстан егемен алғаннан бастап өз дамуын бастады. Қазақстанда бағалы қағаздар нарығының ... чек ... ... ... ... ... 1991-1993 жылдардағы жекешелендіру бағдарламасын қабылдаудан басталды. Дәл сол жылдары "Бағалы қағаздардың айналымы және қор биржасы туралы" Қазақ КСР-нің ... ... ... ... ... жекешелендіру және мемлекет иелігінен алу жөніндегі жұмысты жандандыруға арналған шаралар туралы" ҚР Президентінің Жарлығы сияқты бағалы қағаздар нарығында қызметті регламенттейтін ... ... ... ... ... 1993 жылы қарашада Ұлттық банктің бастамасы бойынша ... қор ... ... ... ... ... нарығының қалыптасуы бойынша қабылданған шараларға қарамастан, оның жұмысы қалыптасқан гиперинфляцияға, өндірістің құлдырауына және мемлекет меншігінің үстемдік етуші ... ... сол ... ... ... экономикасының дамуына қарай бағалы қағаздар нарығын реттеу жетілдіріле түсті. 1995 жылы жеке орган ретінде бағалы қағаздар бойынша Ұлттық комиссия ... ... ... ... түрде шеше бастады. Одан кейінгі жылдары оның құрылымы қайта ... 2004 ... 2011 ... ... бұл ... ... ... реттеу және дамыту жөніндегі агенттік пен қаржылық ұйымдар айналысты, ал 2011 жылдан бастап - ҚР ... ... ... ... ... ... Оның басты міндеті - бағалы қағаздар нарығындағы заңнаманың сақталуын қадағалау, нарыққа барлық ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін ережені әзірлеу және онда жұмыс ... ... ... ... мен жұртшылықты, шаруашылық субъектілерін ақпараттандыру.Жұмыс істеген кезеңдерінде нарық ірі отандық кәсіпорындардың акцияларын, мемлекеттік бағалы қағаздарды, ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырды.1997 жылдың соңында 22 банк пен 7 брокерлік компанияны біріктіретін, нарыққа ... ... ... ... ... ... құрылды, сонымен оның институттық және техникалық инфрақұрылым базасын ... ... ... басты талаптарға жауап береді, сенімді мәміле жасауды қамтамасыз етеді, "Тіркеушілер одағы" ... ... ... ... ... жақсарды. Сандық және сапалық жағынан бағалы қағаздар нарығының дамуына зейнетақы жүйесін ... ... үлес ... - ... ... қоры ... едәуір инвестициялық активтер шоғырланды
Қазақстан бағалы қағаздар нарығының дамуы барысында ... ... мен ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу талаптары туындады. Сондықтан бағалы қағаздар нарығының кұқықтық инфрақұрылымын жетілдіру ... ... ... ... ... ... және ... түсіру тәртібін, бағалы қағаздар нарығы субьектілерінің қызметін реттейтін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мен тәртібін анықтайтын 2003 жылы 2 ... ;зан ... ... қор ... оның ... мен операциялары
Қор биржасы- бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын тұрақты рынок. Қор биржасында экономикаға ұзақ мерзімдіинвестиция салу және ... ... ... үшін ... ... ... ... облигациялары, мемлекеттік облигациялар сатып алынады және сатылады. Биржада айналысқа түсетін бағалы қағаздардың бағамы белгіленеді, бұл бағам ... ... ... не пайыз түрінде), несие пайызының деңгейімен айқындалады. Қор ... ... ақша ... ... ... өндірістің түрлі салалары арасында қайта бөлуге жәрдемдеседі. Қор ... ... - ... ... мен ... жасау үшін көпшілікке жағдай жасау, бағалы қағаздарға ұзақ мерзімге ақша қаражатын салушы жеке институционалдық ... ... ... ... және ... мүшелерінің мүддесін қорғау. Қор биржасы мен басқа биржалардың қор бөлімдері заң ... ... ... ... жарғысы, құнды қағаздармен жасалатын мәмілелердің ішкі ережесі негізінде ... ... ... ... - бағалы қағаз бағамының төмендеуіне, ал - оның жоғарылауына іс - әрекет жасап ойнайды.
Қазақстан ... ... Қор ... (KASE) бар, ол ... қор ... ... ... көрсеткіші болып табылады. Қазақстанда биржа ісі 1993 жылы 30 желтоқсанда Қазақ банкіаралық валюта биржасын тіркеуден бастап дами ... KASE - ... ... ... оны ... ... төрт негізгі секторға бөлуге болады: шетелдік валюталар рыногы, мемлекеттік бағалы ... ... ... ҚР ... ... ... ... акциялар және корпоративтік облигациялар рыногы, деривативтер рыногы.
Қор биржасы:
1) сауда жүйелерін пайдалану және қолдау;
2) қор ... ... ... ... ... ... отырған немесе енгізілген эмитенттерге, сондай-ақ қор биржасында айналысқа жіберілетін (жіберілген) бағалы қағаздар мен ... ... ... ... қою;
3) қор биржасында айналысқа жіберілген бағалы қағаздармен және өзге де ... ... ... жасау мақсатында сауда жүйесіне кіруге өз мүшелеріне мүмкіндік беру, осы 467 қаржы құралдары бойынша тұрақты сауда-саттық ұйымдастыру және ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдастыру және жүзеге асыру, не осындай есеп айырысуды жүзеге ... үшін ... ... әзірлеу;
4) өз мүшелеріне ұйымдық, консультациялық, ақпараттық және өзге де қызметтер көрсету;
5) бағалы қағаздар нарығы және өзге де қаржы құралдары мәселелері ... ... ... ... банк ... белгіленген тәртіппен банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыру және қор биржасының ішкі құжаттарында көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады.
35.Валюталық қатынастар мен ... ... ... ... ... қатынастар -- ұлттық шаруашылықтары қызметтерінің нәтижесінен ... ... ... және ... шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы. Халықаралық валюталық қатынастар халықаралық экономикалық қатынастарды жалғастырады. ... ... ... ұлттық және әлемдік экономиканыңдамуына, саяси тұрақтылыққа, елдер арасындағы күштердің шекті қатынасына тәуелді болып ... ... ... ... оның ішнде валюталык байланыстарда саясат пен экономика, дипломатия мен коммерция, өнеркәсіптік өндіріс пен сауда бір-бірімен өзара бітісе байланысуы валюталық қатынастардың ... және ... ... ... ... ... ... жүйе -- ұлттық заңдылықтармен немесе мемлекет аралық келісімшарттармен бекітілетін валюталык, қатынастарды ұйымдастыру және ... ... ... жүйелер үш түрге бөлінеді:Ұлттық валюталық жүйе; Дуниежүзілік валюталық жүйе; Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе.
* Ұлттық валюталық жүйе -- ... ... ... ... ... ... өндіріс үдерісіне қажетті валюталық ресурсты құрайтын және оны пайдалануға көмектесетін ... ... ... ... ... ... жүйе - елдің ақша жүйесінің бір бөлігі. Оның ерекшеліктері елдің ... ... ... ... ... даму дәрежесі мен жағдайына байланысты анықталады.
* Дүниежузілік валюталық жүйе -- бұл халықаралық ... ... мен ... ... қызмет етуін қамтамасыз ететін халықаралық келісімшарттар мен мемлекетаралық құқықтық нормалар ... ... ... ... ... ... ету сипаты мен тұрақтылығы дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымдылық кағидаларының сәйкес келуі дәрежесіне және ... ... ... ... байланысты болып келеді.
* Аумақтық валюталық жүйе - өнеркәсібі дамыған елдердегі әлемдік валюталық жүйе төңірегінде ... ... ... ... жүйе (ЕВЖ) -- бұл ... қоғамдастыққа мүше елдердің валюта аумағында ұйымдастырылу -- экономикалық нысанындағы қатынастарды білдіреді.
36.Төлем ... мен оның ... ... ... есеп айырысулар баланстарында жетекші орын алады. Ол мемлекеттердің сыртқы экономикалық байланыстар сипаты мен құрылымдарын, ауқымдарын сандық және ... ... ... ... ... ... - елдiң, белгiлi бiр уақыт iшiнде шетелге шығарғандарынан түскен түсiмдерi мен сырттан әкелiнген тауарлары мен қызметтер үшiн ... ... ... шектi қатынасы. Төлемдер балансы - бұл белгілі бір уақыт аралығында аталған елдің, әлемнің қалған елдермен ... ... ... ... ... жүйесі. Оған мынадай бөлімдер кіреді: ағымдағы шот, капитал қозғалысы мен қаржымен жасалатын операциялар шоты, қателер мен ... ... ... ... ... Ағымдағы шотта мыналар көрсетiледi:Сауда балансы: :: ... :: ... ; Таза ... :: жүк ... :: адамдар тасымалдау; :: байланыс қызметi; :: туризм; :: басқа; Табыстар :: ... және ... ... ... ... :: резервтер бойынша сыйақы (мүдделендiру); :: басқа да.; Ағымдағы трансферттер; Гуманитарлық көмектер; Техникалық көмектер; Гранттар.
* ... және ... ... ... ... төмендегiлер көрсетiледi: тiкелей инвестициялар;портфельдiк инвестициялар; мигранттардың трансферттерi (кетуi және келуi); Сауда (коммерциялық) несиелерi; Займдар; Басқа инвестициялар (депозиттер, валюта және т.б.).
* ... мен ... ... ... ресми түрде резидент еместермен ескерiлмей қалғандарды, оған қоса есепке алады. Жалпы төлем балансы ағымдағы ... ... ... балансын, капиталдар мен несиелердiң қозғалысының балансы, сондай-ақ алтын және валюта резервтерiнiң қозғалысын құрайды.
* ... ... ... әрдайым теңесiп отырылады, яғни оның активтiк және пассивтiк операциялары бiрыңғай шаманы құрады.
* Қаржыландару ... ... ... ... 1) ... ... банкiнiң резервтiк активтерi; 2) Монетарлы алтын; 3) Шетел валютасы; 4) ХВҚ несиелерi. ... ... ... ... Банк жасайды.
* 37.Халықаралық несие, оның мәні мен нысандары
Халықаралық кредит - бұл бірқатар елдер мемлекеттерінің, ... ... ... заңи және жеке ... ... елдердің мемлекеттеріне, банктеріне және өзге де заңи және жеке тұлғаларына берілетін ... ... ... ... ... ... ... сферасында мына валюта-кредит ұйымдары барған сайын маңызды орын алып отыр:
* Халықаралық валюта қоры (ХВҚ),
* Халықаралық қайта құру және даму ... ... ... банк) және оның ұйымдары
* Дамудың халықарылық ассоциациясы (ДХА),
* Инвестициялар кепілдігінің көпжақты ... ... ... ... ... ... құру және даму ... Азия даму банкі,
* Ислам даму банкі және басқалары\
ҚР - ң ... ... ... ұымдарға мүше болуы, экономикалық реформалар жүргізу үшін қосымша қаржылық көздерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Халықаралық валюта ... 185,6 млн. СДР ( ... ... құқығы ) сомасын > несиесі шеңберінде келісімге қол ... -- ... ... - ... ... ... жағдайда және көрсетілген талаптар орындалған кезде ( бұл жағдайда сөз Қазақстандағы экономикалық реформалардың бағыттары бойынша ХВК - мен ... ... ... ... ... отыр ) ақшалай қаражаттың белгілі - бір сомасы келісілген уақыт аралығында несиеге берілетіні туралы келісім.
Келісімнің әрект етуінің ... ... ... ХВҚ ... > бағдарламасының жүзеге асуының нәтижелеріне талдау жасалынды және кредитор зайымның ... ... бөлу ... ... ... ... ... бағдарламаның жетістікті орындалуы ХВҚ - ның 1996 - 1997 жылдары орта мерзімді ... ... ... ... ... береді.
1993 жылы Халықаралық қайта құру және даму банкімен 1993 ... ... ... ... ... ... ... 180 млн. АҚШ доллары сомасында медеттік займ бөлу туралы және Қазақстанның экономикалық қаржылық, әлеуметтік қорғау, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы ... ... ... көмек көрсетуге бағытталған 38 млн. АҚШ доллары сомасында тезникалық көмек қарызын бөлу туралы келісімге қол қойылды.
Еуропалық Халықаралық қайта құру және даму ... > ... 100 млн. ЭКЮ ... несие бөлді. Бұл бағдарлама экономиканың төмендегідей секторларындағы жобалар ... ... үй ... ... бар рудаларды қайта өңдеу, диірмен құрылысы, косметика өндірісі, құрылыс және медицина саласындағы жобалар. Азияның даму банкі мен ҚР ... 1994 жылы 40 млн. АҚШ ... ... ... көмек займы туралы келісімге қол қойылды.
Халықаралық займдарды ... ... ... ... де ... ... валюталық жүйенің дамуы
Жаңа дүниежүзлiк валюталық жүйенi құру үш ... ... ... жаңа ... ... ... алғы шарттардың түзiлуiн, анықталуын қамтиды, мұнда бұрынғы жүйемен өзара байланыс ... жаңа ... ... ... ... ... ... iске қосылады; толық қызмет ететiн жаңа дүниежүзлiк жүйе ... ... ... ... ... белгiлi: Жаңа валюталық жүйенiң құрылуының алғы ... ... ... ... Генуэз валюталық жүйесi. Бреттон - Вудс валюталық жүйесi. Ямайск валюталық жүйесi. Европалық валюталық ... - ның ... - ... 1944 жылы ... ... қаржылық конференциясында дүниежүзлiк сауданың ұйымдастырудың,валюталық,несиелiк және қаржылық ... ... ... ... үшiншi валюталық жұйе дүниеге келдi. ... рет ... ... ... ... ... Валюта Қоры және Дүниежузілік қайта құру және даму банкісь(ДКДБ) құрылды.
Европалық валюталық жүйе, экономикалық интеграциялану ... ... ... ... ... ... даму себептерiне: шаруашылықтың интеграциялануы, өндiрiстiң ... ... ... ... өзара қарсы күресi және валюталық ... ... . ... ... ... - бұл батыс европа елдерiнiң бiршама дамыған аумақты интеграцияналдыру тобын ... ол 1957 жылы ... алты ... ФРГ, ... Италия, Бельгия, Нидерландия, Люксембург, Рим елдерiнiң арасыында жасалған келiсiм шартында қабылданып, 1958 ... 1 ... ... ... ... ... 1 ... бастап, Еуро қолма - қолсыз төлемдер үшiн ... жаңа ... ... ... эволюциялық одаққа мүше елдердiң ұмтық ақша бiрлiктерi 2002 жылы 1 шiлдесiнен ... өз ... ... ... ... ... аралық аймақтықты реттеу орталықты ... ... ... балансындағы тапшылықты жабуға және валюталық интеграцияға байланысты есеп айырысулар үшiн ... беру ... ... ... дүниежүзлiк соғыста Еуропа мемлекеттерiнiң қираған экономикасын қалпына келтiру және ... ... шешу ... Бреттон-Вудстағы өткен халықаралық валюта қаржылық ... 2 ... ... ... ... (ХВҚ) және ... ... құру және даму банкi ( ХҚҚДБ) құру туралы қаулы қабылданды. Қор әлемдiк ... ... ... ... үшiн, ал банк оған ... ... ұзақ ... экономикалық дамуын ынталандыру үшiн құрылған .
39.Халықаралық қаржы-несие институттары мен олардың ... ... ... - ... ... ... және қаржы ұйымдары. Оларды халықаралық ынтымақтасты дамыту және күрделі де қарама қайшы дүниежүзілік шаруашылықтың тұтастығы мен тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсаты ... ... ... ... ... ... ... экономикасын қалпына келтiру және тұрақтандыру ... шешу ... ... өткен халықаралық валюта қаржылық ... 2 ... ... валюта қорын (ХВҚ) және халықаралық қайта құру және даму банкi ( ХҚҚДБ) құру туралы ... ... Қор ... ... ... тұрақтылығын қолдау үшiн, ал банк оған қатысушы ... ұзақ ... ... ... ынталандыру үшiн құрылған .
Халықаралық Валюта Қоры - ... ... ... ... ... Мүше ... валюталық-кредиттік қатынастарын реттеуге және төлем балансының дефициті кезінде оларға шетел ... ... және орта ... ... беру ... ... көрсетуге арналған. Қордың БҰҰ арнайы мекемесі мәртебесі бар. Ол әлемдік ... ... ... ... ... қызмет атқарады. Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ) 1944 жылғы 1-22 шілдеде Бреттон-Вуде (АҚШ) өткізілген конференцияда 29 ел ... ... ... қол ... кезде, 1945 жылғы 27 желтоқсанда құрылды.
Дүниежүзілік Банктің тобы 1944 жылы құрылған және оған мынадай бес қаржы институты кіреді:
Халықаралық ... құру және Даму ... ... даму ... ... ... корпорациясы
Инвестицияларға кепілдік беру жөніндегі көпжақты агенттік
Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталық ... 1992 ... ... ... ... ... ... мүше және 1993 жылғы қыркүйекте ХҚК-ге мүше болды. Дүниежүзілік банк тобы Қазақстандағы сыртқы қаржыландырудың ірі ... бірі ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Халықаралық Қайта құру және Даму Банкі активтерінің ... ... ... және ... ... құру және Даму ... ... қызмет көрсетуге қатысады.
Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі ... 1991 жылы ... ЕҚДБ 26 елге ... және ... ... ... ... қаржылық көмек көрсетеді. Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі 1999 жылғы маусымда Банктің ұйымдық ... ... ... ... қабылдады. Бұл шешімдер жұмыс істеп тұрған нарықтардың және аймақтардың даму серпінділігін мұқият зерделегеннен кейін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ала отырып қабылданды. Жаңа ұйымдық құрылым Банкке болашақта болжанып ... ... жою ... ... ... Банк бекіткен, қолданылып жүрген, орта мерзімге арналған басымдықтар күмән туғызып отыр. Ұйымдық ... Банк ... ... ... ... ... жақын болашақта, Банктің жоғары басшылығы деңгейінде өзгерістер көзделмейді. Негізгі ... Банк ... ... қатысты.
40.Инфляция мен ақша айналымын реттеу әдістері
Инфляция (лат. , ) -- бұл бағаның ... ... ... және тауарлар мен қызметтер сапасының төмендеуінен туындайтын ақшаның құнсыздануы, сондай-ақ оның сатып алу ... ... ... ... факторлардың əсерінен туындайды: əскери шығыстардың өсуі, мемлекеттік бюджет тапшылығы жəне ішкі қарыздардың өсуі, несиелік экспанциялау, яғни елдің ... ... ... ... мен ... ... беретін несиелер көлемінің ұлғаюын сипаттайды; Шығын (ұсыныс) инфляциясы - бұл баға ... ... əсер ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің өсуін азайту жəне өндірістің құлдырауы; көрсетілетін қызметтің маңызының артуы; бір өнім бірлігіне ... ... ... ... ... ... өсуі;
Бағаның өсу қарқынына қарай: - баяу инфляция - баға баяу ... ... ... 10 % -ға ... - ... инфляция - баға тез қарқында жылына 20 - дан 200 %-ға ... ... ... баға ... ауыр ... жəне ... зардаптарға шалдықтырады; - ұшқыр инфляция - баға жылына 500 - ден 1000 % -ға ... жəне одан ... ... ... ... ... ақша жүйесінің құлдырауына əкеліп соғады. Мұндай жағдайда ақша ... ... ... жоғалта бастайды.
Инфляциямен күресу және инфляцияға қарсы арнайы бағдарламаны жетілдіру экономиканы ... ... ... болып табылады.
Қазіргі тәжірибе экономика жағдайына байланысты инфляцияны реттеудің екі нұсқасын бөліп көрсетеді:
-Дефляция (лат. , ) ... ақша ... ... ... ... ең аяғы төлем қабілеті бар сұраныстың шектелуімен байланысты.
-Табыстар саясаты стагдефляция (инфляцияның экономиканың құлдырауымен қоса жүруі) кезінде ... ... ... жалақылар мен бағалардың өсу қарқынының үйлесімімен келісімін, тіпті ... ... ... ... өсу шектерін анықтап көрсетеді.
-Индексациялау - ақшаның құнсыздану нәтижесінде болған зиянның орнын ... ... ... ... ... ...
-Таргеттеу (ағылш. target, мақсат) бұл реттеу ұйымның жауапкершілігіне жататын мақсатты көрсеткіштердің сандық бағдарына ... ... ... ... ... қолдануды білдіреді.
Қазіргі уақытта баяу инфляция (5-8%) сақталып отыр.
Ұлттық банк инфляцияға қарсы шаралар сияқты ақша айналымын реттеуде ашық ... ... ... ... ... ... резервтер нормаларын, пруденциалды нормативтердің бекітілуін өзіне қосатын ақша-кредит саясатын қолданады. Ұлттық банк ақша жиынының (массасына) өзгерісіне қатаң ... ... ... оның тауар жиыны мен қызмет көрсетуінің сәйкестігіне тікелей және ... ... әсер ... ... тұрақтылығы экономиканың тұрақты дамуын нақты білдіреді. Сондықтан ... және ... ... үшін ... және ... ... қолдануға бағыттайды.
Ақша айналымын тұрақтандыруға және инфляцияны шектеуге ақша реформалары да бағытталған. Ақша реформасы - ұлттық ақша бірлігін ... ... ақша ... ... келтіруге және нығайтуға бағытталған ақша айналысында мемлекет тарапынан жүзеге асатын түрлендірулер. Ақша реформалары мынадай әдістер көмегімен жүзеге ... ... ... келтіру; деноминация .
41. Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша несие саясатының негізгі құралдары
Ақша-несие саясаты мемлекетті ... ... бір ... ... ... Ақша-несие саясаты -- нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық дамудың ажырамас элементін білдіреді. Ақша-несие саясаты Қазақстан ... ҚР ... ... ... ... ... ... валюта курсын, төлем қабілеттілігін анықтау жолымен іске асады. Сонымен қатар ақша массасы ... ... ... оның ... ... ... несие саясаты - бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге ... ... ... ... ... мемлекеттік ақша несие саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын ... ... ... ... ... саясатының басты мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету, яғни оның төлем ... мен ... ... ... ... ... ... ету. Анықтайтын және жүзеге асыратын орган ҚҰБ болып табылады. Ақша ... ... ... ... ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.Ақша несие саясаты 2 типке бөлінеді: рестрикциялық, экспанциялық
Рестрикциялық ақша несие ... ... ... ... ... ... ... шектеуге және қатаң шарт белгілеуге, сондай- ақ сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша- несие саясаты- несие беру ... ... ... ақша ... ... ... әлсіздігімен және сыйақы мөлшерлемесінің төмендеуімен байланысты сипатталады.
ҚР Ұлттық ... ... ... ақша-несие саясатының құралдары екі топқа бөлінеді.
Тікелей құралдар (несие бағасы мен ... ... ... ... ... ... бағасын (Р - сыйақы мөлшерлемесін) не санын (Q) ... ... ... ... банктердің балансына қатысты несиелік лимиттер белгілеу.
* Жанама құралдар (нарыққа ықпал ету арқылы ақшаға деген сұраныс пен ұсынысқа ықпал ... ... ... ... ... ... талаптар; несиелеуге және вексельдерді қайта есепке алуға байланысты операциялар.
42.Банктер қызметін бақылау әдістері мен нысандары
Банктік жүйенің елдің ... ... ролі мен орны ... ... несие банктік сфера мемлекеттік органдар жағынан мұқият бақылау мен талдаудың объектісі болып табылады. Республикамызда банктерді бақылау мен қадағалау ... ... ... және ... да ... ... қамтамасыз етуге, шаруашылық-қаржылық қызметтегі және банктегі оның мекелерінде жұмысты ұйымдастыруды кезендік тексеруге бағытталған кешенді шаралар жиынтығы ұсынылады.
Банктер үстінен жасалатын ... мен ... ... ... ... және ... деп ... болады.
Республикада банктер үстінен халықаралык бақылауды Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюталық қор, т.б. жүзеге асырады. Олар республикаға өз несиелері мен экономикасын нарыққа ... ... ... және ... ... көрсете отырып, белгілі бір талаптар мен шарттар қояды. Мысалы, елде инфляцияны ... бір ... ... ... ... ... ... ұсыныстарын есепке алу, т.б. Сонымен қатар, елдегі экономикалық жағдайдың дамуымен бірге -- ... ... ... мен жеке ... ... де бақылап отырады.
Мемлекеттік бакылау ведомствадан тыс және ішкі ведомоствалық ... ... ... ... тыс ... ... жанындағы Қаржылық бақылау Комитеті, Жоғары Кеңестік бақылау палатасы, бас салықтық инспекция, құқық қорғаушы ... ... ... Олар ... ... әр ... бағыттар бойынша тексереді: шаруашылық және операциялық, бухгалтерлік есеп пен есеп ... ... ... және ... ... ... клиенттер мүдделерінің қорғалуы, ақша-несие саясатының дұрыс жүргізілуі және т.б.Банктер қызметіне қадағалау және ішкі ведмоствалык бақылауды банк ... ... ... -- ... банк өзінің Қадағалау департаменті арқылы жүзеге асырады.
Аудиторлық бакылауды арнайы және тәуелсіз аудиторлық мекемелер, бақылау ... ... ... асырады. Аудит өз алдына банктердің қызметіне бақылаудың тәуелсіз ... ... ... ... ол ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Банк қызметінің сыртқы ... ... бар ... ... ... ... ... лицензиясы бар тәуелсіз жеке аудитормен ақы төлеу ... ... ... ... және ... ... есеп пен есеп берудің нақтылығын тексере отырып, қаржы-шаруашылық операциялардың заңдарға сәйкестігі мен олардын мәліметінің растығын бекітеді; іс жүргізу дұрыстығын, құжат ... ... ... ... шарттары мен несиенің қамтамасыз етілуін бақылайды; төлемдердің уақтылы төленуін, кассалық тәртіптің сақталуын, т.б. жағдайларды тексереді.
Өз қорытындысында аудиторлар ... ... мен ... бойынша кеңестер мен ұсыныстар береді.
Банк қызметіне құрылтайшылық бақылау бірнеше формада жұргізіледі: басқарма қызметіне бақылау кеңесінің жүргізетін; ревизиялық комиссия; ... ... ... банк ... өткен қаржылық жылдағы, оның қызметінің нәтижелері жайлы қажетті мәліметтерді алуға, қорытындыланатын банк қызметіне тікелей бақылау жасауға ... және олар ... ... ... жиналысында жариялайды. Бакылауды жүргізу үшін акционерлер сараптамашыларды, аудиторларды, т.б. шақыра алады.
43.ҚР ... ... ... ... мен ... ... Ұлттық Банкі туралы Заңы 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155 қаулысымен қабылданды.
ҚР ... ... ... ... ... банкі болып табылады және Қазақстан Республикасы банк жүйесінің жоғарғы (бірінші) деңгейін білдіреді. Ерекше құқықтық ... бар ... Даму ... ... ... өзге ... банк жүйесінің төменгі (екінші) деңгейін білдіреді. Ұлттық Банк ҚР ... ... ... өз қызметін жүзеге асыруда оған заңнамада берілген өкілеттіктер шегінде тәуелсіз. Ұлттық Банк өз қызметін Қазақстан Республикасының Үкіметімен ... ... ... ... ... саясатын ескеріп отырады және егер өзінің негізгі функцияларын орындауға және ... ... ... ... ... ... ... оны іске асыруға жәрдемдеседі. Ұлттық Банк сатылап бағыну схемасы бар біртұтас ... ... ... ... ... жоғары органы Басқарма, ал жедел басқару органы Директорлар кеңесі болып табылады.
Ұлттық ... ... ... ... ... баға ... қамтамасыз ету болып табылады.
Негізгі мақсатын іске асыру үшін ... ... ... міндеттер жүктеледі:
* мемлекеттің ақша-кредит саясатын әзірлеу және жүргізу;
* төлем жүйелерінің жұмыс ... ... ... валюталық реттеуді және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
* қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
* қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын, ... ... ... өзге де тұлғаларды реттеу, бақылау және қадағалау;
* қаржылық ... ... ... мен ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз ету;
* ақша-кредит статистикасы және сыртқы сектор статистикасы саласында статистикалық ... ... ... ... ... ... Банк ... филиалдар мен ведомстволарды қоса алғанда, ҚР Президентінің 2003 жылғы 31 желтоқсандағы № 1271 Жарлығымен бекітілген Ұлттық Банк туралы ... ... ... ... күні ... Банк ... классикалық қызметтерді атқарады:
:: ақшаны эмиссиялау, яғни айналысқа қажетті мөлшерде банкноттар мен ... ... ақша - ... саясатын әзірлеу және жүргізу;
:: несие беру;:: депозит қабылдау;
:: төлем жүйесін ұйымдастыру;
:: валюталық реттеу және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
:: төлем балансын ... ... ... ... ... ... (1 департамент Астана қаласында), 4 дербес басқармадан ... ... ...
16 ... ... және Алматы қаласындағы бір филиал - Кассалық операциялар және құндылықтарды сақтау орталығы;
-Ұлттық Банктің Ресей Федерациясындағы Өкілдігі;
2003 жылы аталған ... ... ... мен толықтырулардың нәтижесінде 2004 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің атқаратын қызметтері ... бір ... ... пайда болды. Бұл жерде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкке дамыған ... ... ... ... тек классикалық қызметтерді атқару жүктеліп отыр.
44. Депозиттер: түрлері мен ... ... - бұл ... ... және ... тұлғалардың) банктегі белгілі бір шотқа салған және өздері ... ... ... ... банк үшін бірден - бір арзан ресурс көзі болып табылады.Депозиттік операциялар активті және пассивті ... ... ... ... операциялар - банктің уақытша бос ақша қаражаттарын басқа корреспондентбанктердегі шоттардаорналастыруымен байланысты операциялар. Пассивті д операциялар-бұл ... ... бос ... ... ... бір ... ... төлеу шартымен тартатын опер.Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
1) Талап етуіне дейінгі депозиттер -- бұл ... ... ... ... ... ... әр ... төлем құжаттар арқылы қолма-қол ақшаларын алатын әр түрлі шоттардағы қаражаттар. Оған жататындар: мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың,шағын коммерциялық құрылымдардың ағымдық ... ... ... 2)Мерзімді депозит - бұл банктерде белгілі бір мерзімге және ... ... ... ... ... уақытша бос ақша қаражаттары.3)Жинақ салымдары-олардың белгіленген мерзімі жоқ, қаражатты алуда ескертуін талап етпейді, ... ... шегі ... ... салу және алу ... ... кітапшасын көрсетуі қажет. 4)Бағалы қағаздар түріндегі депозиттік және жинақ сертификаттары-бұл салым иесіне белгілі мерзім өтен соң, ... ... және оған ... ... алуға құқық беретін және оның шотындағы ақшалай қаражатының ... ... банк ... жазбаша куәлігі. Депозиттік және жинақ сертификаттары иемденуіне қарай екі ... ... ... ... сертификаттар.
Атаулы депозиттік және жинақ сертификаттары бұл салым иелерінің атына толтырылып беріледі. Ал, мәлімдеуші ... ... ... ... ... яғни оны кім ... сол ... иесі болып саналады.
Сондай-ақ, олардың төмендегідей белгілеріне байланысты жіктеуге болады:
- мерзімдеріне ... ... ... ... ... ... салу және қайтарып алу шартына қарай;
- ... ... ... қарай;
- ... ... ... ... ... ... қарай;
- ... ... мен оның ... ... -- ірі ... ... мақсатында банктердін өзара қосылып беретін несиелері. Мұндай несиелер негізінен ірі ... ... бір ... ... ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Консорциалдық несие (Синдикатталған несие) -- екі және одан көп несиегерлер, яғни банк ... бір ... ... ... ... ... беру үшін ... өздерінің уақытша бос қаражатын уақытша біріктіреді.
Консорциалды әдіспен несие беру банк үшін тәуекелді бөлісу мен өз ... ... ... ... ... ... ... келісім- шартқа отыру әр кезде тиімді бола бермейді, сондықтан да несиені қайтармау тәуекелін алдын алу үшін банктер несиенің жаңа ... ... ... ... болды. Осылайша консорциалды несие түрі пайда болды. Консорциалды несие - ... ... ... - ... ... және бір ... бірнеше кредиторлардың несие беруін білдіреді. Банктердің немесе жеке инвесторлардың бірігуі консорциум деп аталады. ... ... ... бір ... бірігеді. Басқаша айтқанда, егер ірі жобамен айналысатын корпорацияны несиелендіру үшін бір банктің ақша қаражаттары ... ... онда ол ... біріккен банк ұйымымен консорциалды келісімшартқа отырады. Консорциалды келісімшарттар келесі объект түрлеріне байланысты жасалынады:
* бағалы қағаздармен операциялар;
* әр ... ... және ... ... ... ... нарығындағы операциялар;
* Ірі жобаларға инвестициялар құю кезінде.
Консорциалды ... ... ... мен қарызгерлерден басқа банк- агенттер мен банк- организаторлар жатады. ... ... ұзақ ... ... және 5 мың ... кем болмайды. Тәуекел орын алған жағдайда банк-организатор қарызгермен бірге арнайы резервтік фонд құрады.Консорциалды ... ... ... (кредиторлар бірлестігіне тек арнаулы банктер мен жеке тұлғалар кіреді);
* ашық (консорциумға кез келген банк қатыса алады).
Консорциалды мәмілеге бірнеше келісімдер ... ... ... ... ... ... ... негізгі экономикалық шарттары мен қатысушы тұлғалардың міндеттері мен құқықтары көрсетіледі);
* консорциалды (консорциумның құрылу мерзімі, қатысушылардың сипаттамасы, бірігу мақсаты көрсетіледі);
* ... ... ... ... зат көрсетіледі);
* кепілгерлердің келісімшарты (қарыз алушы, банк пен кепілгердің арасындағы).
46. Несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету ... мен ... ... ... банк ... ... қамтамасыз етудің әр түрлі формаларымен коммерциялық банктерге несие беру ... ... ... ... ... әрі ... коммерциялық банктер қолданып жүрген несиелік қамтамсыз етудің маңызды түріне кепілзат, кепілдеме, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің бір немесе бір мезгілде бірнеше формасын пайдалана алады. Оның өзі ... ... яғни ... ... несие келісімшартынада бекітілетін болады. Кепілзат келісімшарты Мүлік кепілзаты (жылжитын және жылжымайтын) оны ұстаушы - несие ... осы ... егер ... ... ... ... ... өткізуге құқығы бар екендігін білдіреді. Мұнда несие беруші кепілзат шарты бойынша өзге несие берушілерге қарағаyда кепілге ... ... ... қаражаттың орнын толтыруда артықшылықты құқыққа ие болады.Оның ... ... ... ... ... ... мүліктің нарықтық құны кеміп кетуі мүмкін. Осыған ... ... құны ... ... ... ... ... жоғары болуы керек.
Құқық кепілзаты - Қазақстанда мүлікті кепілге салудың жаңа формасы және бұл заң тұрғысынан әлі толық қарастырылмаған ... ... ... және ... ... ... ... объектілеріне (өнеркәсіп жобаларындағы, тауарлық белгідегі, ноу-хаудағы, патенттегі авторлық ... ... ... ... ... ретінде банкке берілгенін растайтын құжаттар кепілге салынған мүлік ретінде жүре ... ... ... ... ... басқа тұлға (қарызгер) үшін несие берушінің алдында оның өз міндеттемесін орындауына жауапты болады. Кепілдік- бұл тек ... ... ... ... ... ету үшін қолданылатын кепілгерлік шарттың айырықша түрі. Онда кепіл субсидиярлық сипатта болады. Кепілді бағалау
Жылжымайтын мүлікті бағалау1. Жылжымайтын мүлік нарықтарының ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық қамтамасыз ету
3.Бағалау процесі
- міндет қою
- жұмыс жоспарын жасау
- мәліметтерді жинау және өңдеу
- келістіру
- бағалау туралы есеп беруді жасау
4.Жылжымайтын ... ... ... ... объектілерінің техникалық экспертизасы
- қозғалмайтын мүлік объектілерін зерттеу.
-бағалау объектісін куәландыру кезіндегі бағалаушы жұмысының ерекшеліктері.
- есеп беруді құрастыру кезіндегі ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті бағалау7.Жылжымайтын мүлікті бағалаудың табыстық тәсілімен бағалау8.Жылжымайтын мүлікті шығындық тәсілмен бағалау9.Мүлікті бағалау ... ... ... ... кепілдеме және олардың айырмашылығы
Кепілдік - 1) ... ... ... ... ... ... үшін кепілгер деп аталатын басқа бір тұлғаның құжат жүзінде рәсімделген ... жүк ... ... ... хаттар кең таралған. Басқаша айтқанда жүк жөнелтуші жүк тасымалдаушыға жүктің таңбалары, салмағы, саны және ... күйі ... ... енгізілген мәліметтердің дәл болмауы салдарынан келтірілген зиянды оған өтеу жөнінде кепілдік береді; 2) сатушының (жеткізушінің) сатылатын (жеткізілетін) тауардың, көрсетілетін ... ... үшін ... ... ... ... сатып алушыға сатып алу-сату шартының талаптарына сай келетін тауарды ... ал ... ... ... ... талаптар жоқ болған жағдайда - мұндай тауардың ... ... ... ... ... ... екіншіден, сатушының немесе дайындаушының тауардың кепілдікті мерзім бойына жұмыс істеуін қамтамасыз етуге міндеттілігін көздейді.
Банк ... -- ... ... көрсетілген өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда, кепілдік сомасы шегіндегі соманы бенефициардың ... ... ... оған ... ... ... ... берілген банктің міндеттемесі.
Банк клиенттерге келесі кепілдік түрлерін ... ... - ... ... алу ... өтініші бойынша берілген және сатып алу қатысушысымен ұсынылған тендерлік ұсыныстан туындайтын, оның өз ... ... ... ... ететін банктің міндеттемесі;
міндеттемелерді орындау кепілдігі - жеткізушінің ... ... өз ... ... ... ету ретінде, сатып алушының/тапсырыс берушінің пайдасына тауарларды/қызметтерді жеткізушінің (мердігердің) тапсырмасы бойынша берілген ... ... ... ... ... - ... ретінде, келісімшарт/шарт бойынша жеткізушінің алатын аванстық төлемі мөлшерінде және төленген авансты қайтаруды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... пайдасына тауарларды/қызметтерді жеткізушінің (мердігердің) тапсырмасы бойынша берілген банктің міндеттемесі.
төлем кепілдігі - сатушының (тауарларды/қызметтерді жеткізушінің, мердігердің) ... ... ... ... ... ... ... берілген және жеткізілген тауарларды/қызметтерді төлеу бойынша сатып алушының келісімшартқа/шартқа сәйкес, өз міндеттемелерін ... ... ... ... міндеттемесі;
Кепілдеме - (мүлікті) қарызды қамтамасыз ету үшін беру. Кепілдеме дегеніміз бірінші тұлға несиені өтей алмаған жағдайда екінші ... ... ... хаты ... несиені төлеуі болып табылады.
Мысалы. Қазір көптеген компаниялар банктерден алған бұрынғы қарыздарын өтей алмай ... Сол ... ... несие беруде және оны алушыны бағалауда қатаң талаптар қоя бастады. Оның үстіне, ... ... ... мүмкіндігі де бола бермейді. Мемлекет кәсіпкерге жаңа несие ... ... ... ... ... алды. Яғни, бұл кепілдеме бойынша кәсіпкер алған несиесін өтей алмаса, оның банк алдындағы міндеттемелерінің жартысын мемлекет өз ... ... Бұл ... ... де біраз төмендетуге мүмкіндік береді
48. Жинақтау салымдары: түрлері, айырмашылықтары, тарту проблемалары
Жинақ салымдары-олардың белгіленген ... жоқ, ... ... ... ... ... ... жоғары шегі шектелген, ақшаны салу және алу ... ... ... ... ... үшін ... шоттар қосымша жұмыстарды талап етеді: операцияны рәсімдеу қиынырақ, кітапшаны жоғалту және ұрлатып алу жағдайына сай екі жақты ... ... ... және т. б. ... ... және ... ... депозитті ресурстардың біршама тұрақты бөлігін білдіреді.
Жинақ салымдарының тұрақты мерзімі болмайды. Бұл ... түрі ... ... ... ... ... ... пайыз төленеді. Жинақ салымдары жинақ кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдарының төмендегідей ерекшеліктері болады:
- ақшалай қаражаттар сақтауда тұрақты мерзім болмайды;
- ... ... ... ала алу ... ... да ... ... етілмейді;
- ақшаны шотқа саларда немесе шоттан аларда міндетті түрде ақшалай ... ... ... ... кітапшасының болуы талап етіледі.
Отандық банктік тәжірибеде жинақ шоттар тек жеке ... ғана ... Ал, ... ... ... ... ... емес ұйымдарға және іскер фирмаларға ашыла береді.
Отандық банктік ... жеке ... ... ... салымдары салым операцияларының мерзіміне және мазмұнына қарай төмендегідей түрлерге бөлінеді:
- ... ... ... ... ... ... мерзімді жинақ салымдары;
- ұтыс ... ... ұтыс ... ... және ағымдық салымдар;
- алдын ала алуын хабарлайтын ... ... ... жинақ салымдарға тұрақты мерзімі белгіленетін және сол мерзім өткенше алуға мүмкін емес салымдар жатады. Мерзімді жинақ салымдарына басқа жинақ салымдарға ... ... ... пайыз төленеді.
Қосымша жарна қосатын салымдар -- бұл шоттағы ... ... ала ... уәде ... ... ... соманы қосып отыруға болатын салымды білдіреді. Бұл шотта жинақталынған соманы белгілі бір күнде (жаңа жылдық салым, ... ... және т. с . с.) ... төленеді.
Депозиттік және жинақ сертификаты -- бұл салым иесіне белгілі ... өтен соң, ... ... және оған ... ... ... ... беретін және оның шотындағы ақшалай қаражатының барлығын куәландыратын банк эмитенттің жазбаша куәлігі.
Депозиттік және жинақ сертификаттары иемденуіне қарай екі ... ... ... ... және ... ... бұл ... иелерінің атына толтырылып беріледі. Ал, мәлімдеуші сертификаттарда салым иесінің ... ... яғни оны кім ... сол ... иесі ... ... ... тәжірибеде депозиттік сертификаттардың мынадай екі түрі бар:Аударылмайтын депозиттік сертификаттар салым иелерінің қолдарында болып, уақыты жеткен соң банкке ұсынылады.Аударылатын ... ... ... бір ... ... ... ... алу -- сату арқылы өтеді.
Жинақ сертификаты жеке тұлғаларға арналып шығарылады. ... ... ... 1 ... 3 ... ... мерзім аралығын құрайды. Жинақ сертификаты да жеке тұлғаларға ғана беріледі.
49. Банктердің түрлері мен ... ... ... ... байланыты банктер эмиссиялық және эмиссиялық емес болып екіге бөлінеді. Эмиссиялық банк ─ ол айналысқа ақша ... ... ... ... бар, ... ... банк. Мемлекеттің Орталық банкінің негізгі мақсаты ─ ... ақша ... ... ... ... тауар ─ ақша белгіін сату және банк жүйесінің несие-есеп, эмиссиялық жұмысын басқару. Ол ─ елдің екі деңгейлі банк жүйесінің ─ ... ... ... ... бүкіл елдің несие жүйесін бақылаушы әрі реттеуші бас органның ролін атқара отырып, ... ... ие және ... ... ... ... болып табылады.Олардың басшылық ролі мемлекет берген үлкен өкілеттіліктермен анықталады.Орталық банк ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тұрақтандыру саясатын, тауар-ақша тепе-теңдік саясатын жүзеге асырады.Мемлекеттегі басқа банктердің барлығының да ақша бірліктерін ... құқы жоқ ... емес ... ... ... ... ... және т.с.с. банктер. Коммерциялық банктер клиенттерге көрсететін қызмет түрлерін үнемі ұлғайтып тұратын әмбебап үлгідегі ... Ал ... ... бір-екі қызмет түріне маманданған банктер.Инвестициялық және инновациялық банктердің екі түрі де ұзақ уақытқа ақша ... ... ... яғни олар ... ... және басқа бағалы қағаздар шығару арқылы ақша тартып, кейін ұзақ ... ... ... ... ... ... ... берсе, ал инновациялық банктер технологиялық жаңалықтарды өңдеуді және оны игеруге несиелейді.Ипотекалық банктер ─ ... және ... ... кепілдікке алып, ұзақ мерзімге несие береді. Олар ипотекалық облигация, акция және басқа бағалы қағаздарды сату арқылы ақшажинақтайды.Қазақстан ... ... банк ... ... 1990 жылы ... ... ... Кеңесі қабылдаған Заңынан бастау алады. Заңға сәкес ... екі ... банк ... ... ... ... банк ─ ... Мемлекеттік банкі және төменгі (екінші) деңгейдегі банк ─ коммерциялық банктер жүйесі.Мемлекеттің несие жүйесінде коммерциялық банктердің алатын орны өте зор. ... ... ақша ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету, өнеркәсіп мекемелерін, мемлекет пен халықты несиелеу, халық шаруашылығына қор ... үшін ... ... ... ... ... ҰБ лицензиясы негізінде заңды және жеке тұлғалардан ақшалай қаржыларын және басқа ... ... ... ... оны өз ... ... ... шарттарында орналастыратын есептік және басқа банктік операцияларды жүргізетін коммерциялық ұйым.Коммерциялық банктердің негізгі атқаратын қызметтері::: Ақша ... ... және ... ... беру;:: Шаруашылықтармен есеп және төлем жұмыстарын жүргізу;:: Төлем құралдарын шығару,:: Бағалы қағаздарды шығаруды және орналастыруды ... ... ... ... мүлкін басқару ( яғни траст операциясын жүргізу);:: ... ... ... инфрақұрылымы және оның банктік жүйедегі рөлі
Банк жүйесінің ұйымдастырылуындағы басты элементі болып банк инфрақұрылым жатады. Банктік жүйенің құраушысы ... ... ... ... үшін банк ең ... ... инфрақұрылыммен тығыз байланыста болуы қажет. Банктің инфрақұрылым болып оның ... ... ... ... жиынтығы болып табылады.
Кең мағынада банктің инфрақұрылымы - жеке және заңды тұлғаларды, мемлекетті ... ... ... бір бірімен тығыз байланыстағы институттар жүйесі.
Банктік инфрақұрылым ішкі және сыртқы екі бөліктен тұрады. Осылайша, банк инфрақұрылымына әр түрлі саладағы ... ... ... ... қолайлы әсер ететін агенттіктер мен мекемелер кіреді. Мемлекет пен коммерциялық банктердің негізгі міндеті- ел ... ... ... ... ... жоқ шалғай аудандарды толығымен банктік қызмет көрсетумен қамту болып табылады.
Банктің қызметкерлерінің жақсы деңгейде жұмыс жасауы үшін ішкі ... ... ... қажет. Оған жатады: 1) заңнамалық нормалар. Заңнамалық нормалар мен ... банк ... ... ... ... ала ... 2) операцяларды жүргізудегі ішкі ережелер. Заңнамалық актілерді жүзеге асыру үшінғ өзінің қызығушылықтары, салымшының және банк ... ... ... етуі үшін ... ... ... ... және бухгалтерлік есептің дұрыс құрылуы, аналитикалық базаның, мәліметтерді компьютерлік жөндеудің тиісті деңгейде болуы. Табысты қызмет жүргізу үшін ... ... ең ... ... ... ... мен есептің дұрыс құрылымы болуы керек.;
4) банкті басқару аппаратының құрылымы. Экономикалық институт ... ... ... мен оның ... ... ... үшін банкте жоғарғы басқарушыларға бағынышты бөлімшелер құрылады.
Банктің сыртқы инфрақұрылымына жатады: ақпараттық, ... ... және ... қамтамасыз ету, сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдары.
Жоғарғы бәсекелестік жағдайында банктердің өз қызметтерінің табысты болуы үшін, клиенттері жөнінде ... алу үшін ... ... өте ... ... ... ... туралы барлық ақпарат банктің мәліметтер базасында тіркеледі.
51. Заң, оның ... мен ... ... ... ... туралы 1995 ж. 30 наурыздағы № 2155 Қазақстан Республикасының Заңы 13 тарау, 74 ... ... 1 ... ... ... (1 - 6 баптар)2 тарау. Қазақстан Ұлттық Банкінің мiндеттi, функциялары және өкiлеттiктерi (7 - 8 баптар)3 тарау. Қазақстан ... ... ... және ... (9 - 11 ... ... ... Ұлттық Банкінің құрылымы мен органдары. Оларды қалыптастыру тәртібі және құзыреті (12 - 20 ... ... ... ... және оның ... ... (20-1 - 20-5-баптар) 5 тарау. Қазақстан Ұлттық Банкінің Мемлекеттік өкiмет органдарымен өзара iс-қимылы (21 - 28 баптар) 6 тарау. ... ... (29 - 37 ... 7 ... Ақша ... және ақша ... (38 - 47 ... 8 тарау. Ақша төлемі мен аударымын ұйымдастыру (48 - 51 баптар) 8-1-тарау. қаржы жүйесінің ... ... ... ... (51-1 - 51-2- баптар)
9 тарау. Қазақстан Ұлттық Банкінің операциялары (52 - 54 баптар) 10 ... ... ... ... сыртқы экономикалық қатынастар саласындағы қызметi. Валюталық құндылықтармен жүргiзiлетiн операциялар (55 - 60 баптар) 11-тарау. Қаржы ... мен ... ... және ... ... ... заңнамасы саласындағы бақылау мен қадағалауды ұйымдастыру және жүзеге асыру тәртібі(61 - 64 ... 12 ... ... Ұлттық Банкінің есеп беруi (65 - 68 баптар) 13 тарау. Қорытынды ережелер (69 - 74 баптар) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... әрі - ... ... ... ... орталық банкі болып табылады және Қазақстан Республикасы банк жүйесінің жоғарғы (бірінші) деңгейін білдіреді. Ерекше құқықтық мәртебесі бар Қазақстанның Даму ... ... ... өзге ... банк жүйесінің төменгі (екінші) деңгейін білдіреді.Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының Президентіне бағынышты, ... өз ... ... асыруда оған заңнамада берілген өкілеттіктер шегінде тәуелсіз. Ұлттық Банктің негізгі мақсаты Қазақстан Республикасында баға тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... іске ... үшін Ұлттық Банкке мынадай міндеттер жүктеледі:
мемлекеттің ақша-кредит саясатын әзірлеу және жүргізу;
төлем жүйелерінің жұмыс істеуін ... ... ... және ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын, сондай-ақ құзыреті шегінде өзге де ... ... ... және ... ... ... ... мен заңды мүдделерін қорғаудың тиісті деңгейін қамтамасыз ету;
ақша-кредит статистикасы және сыртқы сектор статистикасы саласында статистикалық қызметті жүзеге асыру. Жүктелген ... ... ... Банк ... ... мен ... қоса ... Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 желтоқсандағы № 1271 Жарлығымен бекітілген Ұлттық Банк туралы ережеде көрсетілген функцияларды орындайды. Ұлттық ... ... ... ... 25 департаменттен (1 департамент Астана қаласында), 4 дербес басқармадан тұратын орталық аппарат; 16 ... ... және ... ... бір ... - Кассалық операциялар және құндылықтарды сақтау орталығы; Ұлттық Банктің Ресей Федерациясындағы Өкілдігі;
4 есеп ... ... ... ... құқығы бар республикалық мемлекеттік кәсіпорны;
шаруашылық жүргізу құқығы бар республикалық мемлекеттік кәсіпорны; шаруашылық жүргізу құқығы бар ... ... ... ... Заң, оның ... мен мәні
Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы Қазақстан ... 1995 ж. 31 ... № 2444 Заңы 3 ... 10 тарау, 78 баптан тұрады. I Бөлiм Банкiлердi құрудың және олардың қызметiнiң негiздемесi мен шарттары (1 - 59-3 ... ... ... ... (1 - 11-2-баптар)2-тарау. Банкiлердi құру (12 - 29 баптар) 3-тарау. Банк қызметiн жүзеге асыру (30 - 40 баптар) 4-тарау. ... ... ... және ... ... қорғау (41 - 52 баптар) 4-1-тарау. Ислам банктерін құрудың және оның қызметінің ерекшеліктері (52-1 - 52-11 баптар) 5-тарау. Есеп және есеп беру (53 - 56 ... ... ... және ... ... ... аудит(57 - 59 баптар) II Бөлiм. Банктердің және банк холдингтерінің ... ... ... және қызметiн тоқтату ерекшелiктерiнiң шарттары (60 - 74-4 баптар)7-тарау. Банктердi және банк ... ... ... ... ... - 61 баптар)8-тарау. Банкті және банк холдингін консервациялау(62 - 67-1-баптар)
9-тарау. Банктердi тарату және ерiксiз қайта құру (68 - 74-4 ... ... ... ... (74-5 - 78 ... Банк ... байланысты құқық бұзушылық үшiн жауапкершiлiк (74-5 - 74-9 баптар) 10-тарау. Қорытынды ережелер (75 - 78 ... 1. Банк - осы ... ... банк қызметiн жүзеге асыруға құқылы коммерциялық ұйымболып табылатын заңды тұлға. 2. Банктiң ресми мәртебесi заңды ... ... ... ... әрі − ... ... банк ... мемлекеттiк тiркеумен және банк операцияларын жүргiзуге Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі лицензиясының болуымен айқындалады.3. Банкінің ресми мәртебесi жоқ бірде-бір заңды ... деп ... ... ... өзiн банк ... айналысушы ретiнде сипаттай алмайды. 4. Банк басқармасы тұрған жер (почта бойынша мекен-жайы) банк тұрған жер деп танылады. 1. Қазақстан ... екi ... банк ... бар. 2. ... ... ... ... мемлекеттiң орталық банкi болып табылады және ол банк ... ... ... ... ... ... ... Банкiнiң (уәкілетті орган) мiндеттерi, қызмет қағидаттары, құқықтық мәртебесi және өкiлеттiктері Қазақстан Республикасының Заңымен және Қазақстан ... ... да ... ... ... ... заң актісімен белгіленген ерекше құқықтық мәртебесі бар Қазақстанның Даму Банкін қоспағанда, өзге ... бәрi банк ... ... ... ... ... 4.Жоқ. 5. Шетелдер қатысушы банк - орналастырылған акцияларының үштен бірiнен астамы: а) Қазақстан Республикасының резиденттерi еместердiң;
б) ... ... ... ... капиталдарға қатысу үлестерiнiң үштен бірiнен астамы Қазақстан Республикасының резиденттерi еместердiң не ... ... ... Республикасы резиденттерiнiң - заңды тұлғаларының иелiгiнде, меншiгiнде және/немесе басқаруында болатын Қазақстан Республикасы резиденттерiнiң - заңды ...
в) ... ... ... ... не осы ... 6 ... көрсетiлген заңды тұлғалардың қаражаттарына билiк етушiлер (сенім ... ... ... ... ... ... резиденттерiнiң иелiгiнде, меншiгiнде және/немесе басқаруында болатын екiншi деңгейдегi банк.
5-1. Ислам банкі - уәкілетті ... ... ... осы Заңның 4-1-тарауындакөзделген банк қызметін жүзеге асыратын екінші деңгейдегі банк.
53. Банктік ресурстар, олардың құрылымы мен арналымы
Банк ... деп - ... ... ... ... қалыптасқан және барлық активтік операциялар бойынша банк ... ... ету және ... табу мақсатында орналастыруға бағытталатын банктің меншікті және тартылған қаражаттарының жиынтығын айтамыз. Сонымен банктің ... екі ... ... ... ... қаражаттары;
-- банктің тартылған қаражаттары.
Банктің меншікті қаражаттары қатарына меншікті капиталы мен оған сай келетін баптар кіреді. Коммерциялық банктердің меншікті капиталының рөлі мен ... ... ... ... кәсіпорындар және ұйымдарға қарағанда өзіндік ерекшеліктерге ие. Банктің меншікті капиталы арқылы, оның барлық қаражаттарға деген ... 10%-ы ... ... қаражаттарының банктің үнемі тұрақтылығын ұстап тұруда маңызы бар. Банктің бастапқы құрылуы барысында, осы меншікті қаражаттары алғашқы ... яғни ... ... ... ... жұмсалатын шығындарды жабады. Банктің меншікті қаражаттары - банктің ... ... және ... ету ... ... ... әр ... қорлар (капиталдар) мен бөлінбеген пайда жиынтығы.Банктің меншікті қаражатына жататындар:
-- ... ... ... ... ... капиталы;
-- ... ... және ... ... ... ... қорлары;
-- сақтандыру резервтері;
-- бөлінбеген пайдасы.
Банктің жарғылық капиталы - ... ... ... ... міндетті түрде құрылуын және өмір сүруінің экономикалық негізін құрайды. Жарғылық капиталдың төменгі мөлшері ... ... ... ... ... ... ... Банктің жарғылық капиталы, оның құрылтайшыларының қосқан жарналары немеее пайлары сомасынан тұрады.Резервтік қор - банк ... ... ... ... зияндардың орнын жабу мақсатында құрылған ақшалай қаражаты.Резервтік қор банктің тұрақты қызмет етуін қамтамасыз етеді. Резервтік ... ... ... ... ... ... ... бір пайыз мөлшерінде, айталық, 25% мөлшерінде қүрылатын болса, оның ... ... ... ... ... жарғылық капиталға толығымен аударылады.Бөлінбеген пайда - акциялар бойынша ... ... ... және резервтік қорға аударғаннан қалған пайданың бөлігі.
.Әлемдік банктік ... ... ... ... ... тәсілдеріне байланысты үлкен екі топқа бөледі:
I топ -- ... топ -- ... емес ... ... ... ішінде ең көп бөлігін депозиттер қүрайды. Депозиттер банк үшін бірден -- бір арзан ресурс көзі болып ... -- бүл ... ... және ... ... ... ... бір шотқа салған және өздері пайдалана алатын қаражаттары.
Депозиттік емес тартылған қаражаттар -- бүл ... ... ... ... өз ... ... сату жолымен тарататын қаражаттары.Депозиттік емес банктік ресурс көздері мен ... ... ... Біріншіден, олар персоналдық емес, яғни банктің нақты клиентінің атынан тартылмайды; екіншіден, мұндай қаражаттарды тарту инициативасы банктің өзінен туындайды.Депозиттік емес ... ... ... ірі коммерциялық банктер айналысады.
54. Банктің меншік капиталының функциялары мен олардың ерекшелігі
Банктің меншікті ... ... ... капиталы мен оған сай келетін баптар кіреді. Банктің меншікті капиталы арқылы, оның барлық қаражаттарға ... ... 10%-ы ... ... құрылуы барысында, осы меншікті қаражаттары алғашқы шығындарды, яғни ... ... ... ... ... ... ... Себебі, меншікті қаражатсыз банктің қызметін бастау мүмкін емес. Осы меншікті қаражаттар есебінен банкте қажетті резервтер құрылды. Ең соңында, банктің ... ... -- бұл ұзақ ... ... ... ... көзі болып табылады.Банктің меншікті қаражаттары - банктің экономикалық дербестігін және қызмет ету тұрақтылығын қамтамасыз ететін әр ... ... ... мен ... ... ... меншікті қаражатына жататындар:
-- банктің жарғылық капиталы;
-- банктің резервтік капиталы;
-- ... ... және ... ... ... ... ... сақтандыру резервтері;
-- бөлінбеген пайдасы.
Меншікті капитал бірқатар қызметтер атқарады:
* ... ...
* ... ... ,
* Реттеуіш қызметі;
* Айналым қызметі;
* Резервтік қызметі;
1. Қорғаныс ... ... ... капиталдың қорғаныс қызметі оның капиталының шамасының банктің төлем қабілетіне және тұрақтылығына тікелей байланыстылығын сипаттайды. Банктің меншікті капиталы ... ... ... соғұрлым банк өтімді болып саналады. 2. Шұғыл қызметі. Банк капиталының шұғыл қызметі қорғаныс қызметіне қарағанда екінші ... ... ие ... ... ... ... ... қызметі жер, ғимарат, құрал - жабдықтар алуға қажетті меншікті қаражаттарды жұмылдыруды, сондай - ақ көзге ... ... ... ... ... ... ... 3. Реттеуіш қызметі. Қаржы және салым иелерінің мүдделерін қамтамасыз етуден басқа, банктің меншікті капиталы реттеуіш ... ... Бұл ... ... ... сол сияқты банк операцияларына бақылауды жасауға мүмкіндік беретін заңдар мен ережелерге ... ...
4. ... ... Кез ... банк капиталы банкротқа қарсы, не болмаса зияндардың орнын жабу үшін құрылмайды. Олардың басты мақсаты ... ... ... ... ... ... қызметтер тәуекелмен байланысты болатындықтан, банк капиталының мұндағы қызметі тәуекел дәрежесін есепке алатын активтік ... ... ... 5. ... ... ... тек активтік операцияларға ғана емес, сондай-ақ пасивтік операцияларға да тиісті болып келеді. ... ... ... тәуекелділіктерді болғызбау үшін, банктер тартылатын қаражаттар есебінен міндетті резервтер ... ... ... резервтерін құрайды.
Банктің тартылған қаражаттары активтік операциялар, оның ішінде, несиелік операциялардың 90%-ға ... ... ... қажетін қанағаттандырады. Олардың рөлі біршама жоғары тұрады.
55. Меншік капиталының жеткіліктілік коэффициенті
Капиталдың ... ... ... ... 01 ... ... ... 01 қаңтардан бастап
Талаптар
Негізгі капиталдың жеткіліктілігі (k1)
5%
5,5%
Бірінші деңгейдегі капиталдың жеткіліктілігі (k1-2)
6%
6,5%
Меншікті капиталдың жеткіліктілігі (k2)
7,5%
8%
Ескертпе: Уәкілетті орган меншікті ... ... ... және меншікті капитал буферлерінің мәндерін үш жылда бір реттен сирек емес қайта қарайды. Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі ... ... ... 1) негізгі капитал жеткіліктілігінің коэффициенті (k1): негізгі капиталдың мынадай сомаға қатынасы: кредиттік тәуекел дәрежесі бойынша мөлшерленген ... ... және ... ... ... тәуекелді ескере отырып есептелген активтер, шартты және ықтимал талаптар мен міндеттемелер; 2) бірінші деңгейдегі ... ... ... k1-2):бірінші деңгейдегі капиталдың мынадай сомаға қатынасы: кредиттік тәуекел дәрежесі бойынша мөлшерленген активтер, шартты және ықтимал міндеттемелер; нарықтық тәуекелді ескере отырып ... ... ... және ... ... мен ... ... тәуекел;
3) меншікті капитал жеткіліктілігінің коэффициенті (k2):меншікті капиталдың мынадай сомаға қатынасы:
кредиттік тәуекел дәрежесі бойынша мөлшерленген активтер, шартты және ықтимал міндеттемелер;
нарықтық тәуекелді ... ... ... ... ... және ықтимал талаптар мен міндеттемелер;
.k1, k1-2 и k2 коэффициенттерінің есебіне қабылданатын тәуекел дәрежесі бойынша мөлшерленген активтер, шартты және ықтимал ... ... ... ... ... ... отырып, енгізіледі.Капитал жеткіліктілігі коэффициентінің мәні осы Нұсқаулықтың 1-2-қосымшасында белгіленген.
Меншікті капитал жеткіліктілігі коэффициенттерінің мәндеріне қосымша меншікті ... ... ... мәндері белгіленеді: Консервациялық буферге қойылатын талап тұрақты негізде орындалады және ... ... ... ... 1 қаңтардан бастап - 1 пайыз; 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап - 2 пайыз; 2017 ... 1 ... ... - 3 пайыз; жүйе құраушы банктер үшін: 2015 жылғы 1 қаңтардан ... - 2,5 ... 2016 ... 1 ... бастап - 3 пайыз;
Меншікті капиталдың минималдық мөлшері келесідей (2001 жылдың 1 ... ... ... бар ... үшін ... ... Аймақтық банктер үшін (Алматы және Астана қалаларынан тыс орналасқан)-500.000.000 тенге. Барлық банктер үшін меншікті капиталдың ең ... ... ... филиал және /немесе бір есеп - кассалық бөлімінен кп болуында- 1000.000.000тенге оған қосу: 30.000.000 ... ... және ... мен ... ... орналасқан әр бір филиалдар үшін; 15.000.000 тенге-басқа қалалада орналасқан әр бір филиалдар ... ... ... елді ... ... әр бір филиалдар үшін; 15.000.000 тенге-аудандық орталықтарда және ... мен ... ... орналасқан әр бір есеп-кассалық бөлімдер үшін;
5.000.000 тенге - басқа елді мекендерде ... әр бір ... ... ... ... ... бағалау жөніндегі Базель ұсыныстары
Банктер өздерінің ресурстарын арттыру үшін капиталдың төменгі мөлшерде болғанын қалайды. Ал банкті ... ... ... ... ... үшін ... ... мөлшерде. болуын талап етеді. Банктердің банкроттығы ондағы басқарудың нашарлығынан болуы мүмкін, себебі банкті жақсы басқарса, ол төменгі капитал ... ... ... ... ... ... бар.
Банк меншікті капиталын бағалау әдістемесі туралы сұрақ 80-ші жылдардың екінші жартысында ... ... ... да үлкен пікір талас туғызған болатын. Сөйтіп, 1988 ж. Базель комитеті келісімінің шешімімен "Халықаралық біртұтас капитал есебі және ... ... ... ... ... ... "Кук ... деп аталатын капитал жеткіліктігі нормативі іс жүзіне енгізілді. 1993 жылдан бастап күшіне енген бұл коэффициент көптеген елдердің ... ... ... ... ... ... ... норматив қатарында пайдаланылуда.
Базель келісіміне сәйкес, банктің капиталы екі деңгейге бөлінеді: І деңгейлі ... және ІІ ... ... ... ... ... акциялар, бөлінбеген пайда, сол сияқты еншілес компаниялардың бақылаусыз пакеті шегерілген материалдық емес ... ... ... жатады.
ІІ деңгейлі (қосымша) капиталға: ссудалар бойынша зияндарды жабуға арналған резервтер, мерзімсіз артықшылығы бар акциялар қосылған екінші дәрежелі қарыздар ... ... ... ... ... сәйкес, екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттеуде қолданылатын, пруденциялық нормативтер қатарында банк капиталының жеткіліктілігі ... ... ... ТМД ... ... ... банк жүйесінің мәртебесі жоғары, сондықтан Қазақстанның қаржы мамандары бір орында қалып ... ... ... ... Базел I-ге өтуді жоспарлап жүргенде, қазақстандық қаржы мамандары Банктік қадағалау жөніндегі Базель комитетінің жаңа келісімін Базель III-ге ... ... ... I ... 1988 жылы қабылданған, оның маңыздылығы тәуекел есебімен капиталдың активтерге қатысында. Әр ... ктив ... ... ... көбейтіледі. Мысалы, Базель 1-ге байланысты дамушы елдердің 1 жылға ... ... ... ... ... 20% ... ... ал дамығн елдің корпорация несиесіне 100% қолданады.Базель II келісімінің 1-ші версиясы 1999 жарияланды, және әлі ... ... ... ... Бұл ... проекті капитал жеткіліктіліктің реттеудегі бірін-бірі қоштайтын 3 бағытын қарастырады.Жеткіліктілік коэффициентін есептеудің жаңа методикасы.
Базель II-нің Базель I-ден ... оның ... ... ... ... тәуекелдерге байланысты капиталдың жеткіліктілік коэффициенттерінің максималды дифференциялауға бағытталған.
Қазіргі таңда Қазақстан Банктік қадағалау жөніндегі комитетінің жаңа келісімін ... III-ке ... ... ... ... болғандай, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Базель III - ке өту шаралар жоспарын әзірлеуде. ... ... ... ... ... Қайрат Келімбетов мәлімдеді.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 127 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баға белгілеу және қаржы айналымы9 бет
Несиенің қажеттелігі және оның мәні. Несие капиталы. Несиенің қажеттілігі және несие қатынастарының пайда болуы28 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi8 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Linux операциялық жүйесінің функциялары20 бет
MS Excel - дегі формулар мен функциялары7 бет
MS Excel функциялары мен формулалары30 бет
Norton Commander сервистік қаптама бағдарламасының функциялары мен қызметі7 бет
PHP тілінде шартты операторлар (if, switch), циклдермен жұмыс (while, for, foreach) және include, require функцияларын қолдану12 бет
PR – стратегияны жоспарлаудың функциялары мен міндеттері54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь