1905-1907 жж. Ресей мен Қазақстанның саяси - әлеуметтік жағдайы

Мазмұны

Кіріспе. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2.6

І Тарау Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінің арасындағы қарым.қатынастар. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.1 XIX ғ. басында Орта Азия мемлекеттерінің Оңтүстік Қазақстанды жаулап алуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7.21
1.2 Орта Азия хандықтарының XIX ғ. I.ші жартысында Қазақстандағы саясаты. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.24
1.3 Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінің арасындағы сауда.экономикалық байланыстар. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25.29

II Тарау XIX ғ. 2.ші жартысында Орта Азия мемлекеттерінің саяси.экономикалық жағдайы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.1 Қоқан, Хиуа билеушілеріне қарсы ұлт.азаттық қозғалыс. ... ... ... ... ... ...30.36
2.2 Орта Азия аймағын Ресей империясының жаулап алуы. ... ... ... ... ... ... .37.43

Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
Кіріспе
Экономикалық мәдени салалар барысында қандай іс-шаралар атқарылды, қандай дәрежеде өтті, қаншама саяси қайраткер, мемлекет басшылары тағы да басқа әйгілі сол кездің ұлы тұлғалары жөнінде жан-жақты мәліметтерді қарастырып оқып білу.
Тақырыптың зерттеу өзектлігі.
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінің арасында қарым-қатынастардың жүзеге асырылуы, сонымен қатар әр елдің осындай стратегиялық мақсаттарды жүзеге асыру барысындағы мақсат-мүдделері және осы қарым-қатынастардың аталмыш елдерге тиізген әсерлері.
Сондай-ақ қарастырып отырған тақырып өзектілігіне сол кезеңдегі Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінің саяси басшылары мен тлғаларының таланты түрде жүргізген дипломатиялық саясаттары да жатады.
Зерттеу мақсаты.
Менің осы тақырыпты таңдап алып, зерттеудегі мақсатым, бұл дипломатиялық, әскери, саяси, экономикалық байланыстардың ай жылдары жүзеге асырып, оның жүзеге асуына қандай стимулдар мен себептер негіз болғандығын, осы байланыстар басында қанша саясаткерлер қатысқан онда сөйлеген сөздері, ұсынған ұсыныстары мен талаптары, сонымен қатар осы қарым-қатынастардың қандай дәрежеде өткендігін анықтау.
Зерттеу міндеттері.
Қалалы кітапханалар мен мұрааттардан сондай-ақ, Интернет әлемінен осы тақырыпқа сай дерек көздерін жйнастыру, соның ішінде керек жерлерін жазып алу , ғылыми құндылықтарын айқындап, бұрын осы тақырыпта зерттеу жүргізген ғалымдардың пікірлерін зерделей отырып, оның мәніне көз жеткізу.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.

1.Қазақстан тарихы 3том. Алматы 2002.
2.Қазақ ССР тарихы Алматы. 1982.
3.Қазақстан тарихы очерктер.
4.М.Мусин. Қазақстан тарихы Алматы.2003.
5.Х.Маданов. Қазақтың арғы бергі тарихы Алматы. 1995.
6.Асфандияров С. Қазақстан тарихының очерктері Алматы. 1994.
7.Әбдәкімұлы Ә. Қазақстан тарихы. Алматы. 1957.
8.Қайназаров Е.К., Қайназаров А.Е. История Казахстана.
(учеб. пособия) Алматы. 1992.
9. Қойшығара Салғараұлы. Қазақтың қилы тарихы. Алматы. 1992.
10. Казахско-русские отношение в ХVІІІ-ХІХ в.в. Алматы. 1964.
11. Қазақстан тарихы (Көне заманнан бүгінге дейін) очерк.
Алматы.1980-84.
12. Савоско В.К., Шамшатов И. « Колхозное строительство в
Казахстане» (1846-1970г.г) Алма-Ата 1974.
13. Толыбеков С. « ХVІІғ.- ХХғ басына дейінгі қазақтардың көшпенді
қоғамы» Алматы.1971.
14. Анчиков Г.В. Қазақ батыры Жанқожа Нұрмұхамедов. Алматы;
1992.
15. Бекмаханов Е. ХІХ ғ. 20-40 ж.ж. Қазақстан. Алм. 1992 ж.
16. Востров В. В. Муканов М.С. Родоплеменной состав и пасселение
казахов /конец ХІХ-начало ХХ в.в./ Алм. 1968.
17. Қасымбаев М.Қ. Қазақстан тарихы. /ХVІІІ ғ. – 1914 ж./ Алм., 1993.
18. Қозыбаев М.К., Бекмаханова Н.Е. История Казахстана. Алм., 1991.
19. Қойгелдиев М., Омарбеков Т. Тарих тағлымы не дейді? А., 1993.
20. Қазақ ССР тарихы «Көне заманнан бүгінге дейін» Көп томдық.
Алм., 1994.
21. Нығмет Мыңжан. «Қазақтың қысқаша тарихы». А., 1994.
        
        Тақырыбы: 1905-1907 жж. Ресей мен Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы.
Мазмұны
Кіріспе.
............................................................................
...............................2-6
І Тарау Қазақстан мен Орта Азия ... ... ... 7
1. XIX ғ. ... Орта Азия ... Оңтүстік Қазақстанды
жаулап
алуы......................................................................
.............. ...............................7-21
2. Орта Азия хандықтарының XIX ғ. I-ші ... ... ... мен Орта Азия ... ... ... ... XIX ғ. 2-ші ... Орта Азия ... ... ... ... Хиуа ... ... ұлт-азаттық қозғалыс.
.......................30-36
2.2 Орта Азия ... ... ... жаулап алуы.
.........................37-43
Қорытынды.
............................................................................
................ 44
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралар атқарылды,
қандай дәрежеде өтті, қаншама саяси ... ... ... тағы ... ... сол кездің ұлы тұлғалары жөнінде жан-жақты ... оқып ... ... ... ғасырдың ІІ жартысындағы Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінің
арасында қарым-қатынастардың жүзеге асырылуы, ... ... әр ... ... ... ... ... барысындағы мақсат-мүдделері
және осы қарым-қатынастардың аталмыш елдерге тиізген әсерлері.
Сондай-ақ қарастырып ... ... ... сол ... мен Орта Азия мемлекеттерінің саяси басшылары мен тлғаларының
таланты түрде жүргізген дипломатиялық саясаттары да ... ... осы ... ... ... зерттеудегі мақсатым, бұл
дипломатиялық, әскери, саяси, экономикалық байланыстардың ай ... ... оның ... ... ... ... мен себептер негіз болғандығын,
осы байланыстар басында қанша ... ... онда ... ... ... мен ... сонымен қатар осы қарым-қатынастардың
қандай ... ... ... міндеттері.
Қалалы кітапханалар мен мұрааттардан сондай-ақ, Интернет әлемінен осы
тақырыпқа сай дерек ... ... ... ... ... ... алу , ... құндылықтарын айқындап, бұрын осы
тақырыпта зерттеу ... ... ... ... оның ... көз ... ... тақырыпқа негіз болып отырған ... бұл ... 2 ... ... мен орта Азия ... жан-жақты қарым-қатыныстар болып отыр.
Сонымен қатар, зерттеу ... осы ... ... , ... зор рөл ... ... мен Орта
Азия елдермен саясаткелерімен қайраткерлеріде , олардың ... ... ... және ... жатады.
Зерттеу әдістері
Осы жұмысыма сәйкес негізінен тарихи дерек ... ... осы ... ... ... көрген еңбектері оқып ... оны ... және ... ... іздестіре
отырып, олардыда жіктеп, сыныптан тыс ... сай ... алу. ... қоса жұмысымның зерттеу әдістерінде кітапханалық
катологпен жұмыс істеу ... Бұл ... ауыр ... ... әдісі
Барысында осы аталған аймақ пен ... ... ... тек ... ... емес ... ... тақырыбымызды әрлендіері сөзсіз.
Зерттеу барысында осы ... ... ... ... ... ... жұмыстың маңыздылығын артыраттыны
хақ. Сондықтанда сөз ... ... ... ішкі және ... да ... ... жөн. Тарихшының негізгі
доктинасына сәйкес не болмаса Қазақстанның сол ... ... ... көз-қарас білдіріп , жұмысты одан әрі өрбіте ... бұл ... ... ... сын болар еді. Тарихшының
нақ осы ... ... ... ... нәтижелі ... бұл ... ... ... ... еді.
Талдау әдісі
Тақырыбына сай , газет-журналдардан ... ... ... және де ... ... ... талдау.
Сонымен қатар, жоғарыда атап өткендей-ақ, қолда бар мәлметтерді
сорттап-саралай келе оның ... ... ... ... ... ... ... керек. Өйткені Қазақ тарихшыларының
кейбір шоғыры субъективті пікірмен ғана ... ... ... ... ... қоса, қазақ емес, керісінше өзге ел ғалымдарының да мұндай қадамдарға
баруы заңды құбылыс.
Сондықтан да мұндағы ... ... ... кереғар тұспалдарды да
енгізіп одан қорытынды жасау. Өйткені, ол да ... , ол да ... ... өз ... , өз көз ... ... ... ... ... сыйлап , ол ... ... ... екі жақ ... салыстыру.
Хронологиялық әдіс.
Жалпы осы Орта Азия мен ... ... ... байланыстардың
қай жылдардан бастау алғандығын, түрлі қарым-қатынастардың ... ... ... ... оған қанша саяси қайраткерлер қатысып,
ат салысқандығын анықтау.
Сонымен қатар, осы қарым-қатынастардың қанша мемекеттердің ... ... ... ... ... ... келіссөдер барсында қабылданған шешімдерінің ... ... ... ... тағы да ... ... хронологиялық өрбумен
немесе шеңбермен зерттеу.
Оқиғаның, яғни ... мен Орта Азия ... ... ІІ ... ... ... сыры мол «ақтаңдақ»
тұстары мен жарыққа шықпаған жақтарын көрсету. Бұл ... үшін ... ... ... Тақырып ішінде кездесетін өзге де мемлекеттердің
(Қоқан, Хиуа ... ... ) ... мерзімін, олардың
Қазақстанмен жалғасқан ең ... екі ... ... ... және ... байланыстардың цифрын ... ... ... ... асады.
Тіпті, осы өлкелерді ... ... ... ... ... оның ... ... мерзімі, қанша
уақытқа созлыған датасын да ... өту ... ... ... ... ... тепкісінен азат болып, еңсесін енді көтере бастағанда,
Оңтүстік қазақтарына Орталық Азия ... ... ... ... ... ... қазақтары Бұхара, Хиуа, Қоқан хандықтарымен тығыз
байланысып жатқан еді. Бірақ, бір жағы орыстардың қоластына өтіп, байланысы
үзіліп, ... ... ... алу, ... ойларынан бір сәт болса да
кетпеді. Ақырында, 19 ғасырдың басында Сырдың төменгі ағысын билеген ... ... ... облысының жеріне бірқатар бекіністер салдыра
бастады. Олар көбінесе Жаңадария,Қуаңдария, Дәуқара өзендерінің ... ... ... ... ... ... болатын әсіресе
ылғалдың мол түсетін жолдары Сырдария мен жалғасатын Жеті көл ... ... ... ... ... ... ... және Қолғандария өзендері келіп құятын бұл ... ... үшін ғана ... ... ... егіншілікке де қолайлы еді. Хиуа
хандығы Елтерез ( 1800-1806) тұсында кіші жүз ... ... ... Мұхаммедрахым (1806-1825) кезінде сырдың ... ... ... ... жасауды одан әрі жалғастырып,
ақыры ... ... ... ... оның ... бас ... ... қайтадан күштеп бағындырды. Бұл 1812,1816 және 1820 жылдары орын
алған болатын.
Бұхара билеушілері де қазақтың ... көз ... ... жоқ
болатын. 1785 жылы Түркістан қаласына шабуыл жасады. ... ... күші ... болған бұхаралықтармен біраз шайқасып, қаланы
қорғағанымен ... ... ... ... ... ... Мир ... Мұрад Түркістан қаласын қазақтардан тартып алып қойды. Дәл осы кезде
Ташкент қаласы Көкше, Сібзар, ... ... ... төрт ... оны қазақтар төрт руы, Дулаттың төрт баласы: Смқым, Жаныс, Ботбай,
Шымыр ұрпақтары билейтін. Бірақ, олардың ... ... бері ... жатқан билік үшін дау- жанжалдар орын алып, ақыры 1789 жылы ... ... ... ... оны ... ... ... басқа
адамға беруді шешім қабылдады. Билікті Шайхантур ұрпағы Юнус Хаджаға берді.
Ол болса көп ... ... ... ... ... атап ... билікті өз
қолдарымен берген қазақтардың өзіне әңгір таяқ ойнатты. Біразан Ташкенттен
қуып шықты, біразын қастандық жасап өлтірді, ... ... ба көп ... ... ... көптеген қазақ ауылдарын қан-қақсатты./1/
I. Қазақстан мен Орта Азия ... ... ... XIX ғ. ... Орта Азия мемлекеттерінің Оңтүстік Қазақстанды
жаулап алуы.
Жоңғар тепкісінен азат болып, енсесін енді көтере бастаған ... ... Азия ... ... ... ... ... оңтүстік қазақтары Бұхара, Хиуа, Қоқан хандықтарымен тығыз
байланысып жатқан еді. Бірақ, бір жағы ... қол ... ... үзіліп, әлсіреген оңтүстікті жаулап алу олардың ойларынан бір сәт
те кеткен жоқ. Ақырында, XIX ғ. ... ... ... ағысын билеген Хиуа
хандығы қазіргі Қызылорда облысының жеріне бірқатар бекіністер ... ... ... ... Дәуқара, өзендерінің бойында салынған.
Хиуа хандығы Елтезер (1800-1806 жж.) тұсында Кіші жүз ... ... ... ... ... жж.) ... ... төменгі
ағысындағы қазақтар мен қарақалпақтарға шапқыншылықтар жасауды одан әрі
жалғастырып, ақыры оларды ... ... ... оның билігіне қарсы
1812,1816,1820 жылдары бас көтергенімен аяусыз жаныштан, қайтадан күшпен
бағындырды.
Бұхара билеушілері де қазақтың ... көз ... 1785 жылы ... ... жасалды. Қазақтар әскери жағынан күші басым болған
бұхаралықтармен біраз ... ... ... ... ... Ақырында, Бұхара билеушісі Мир-Масум шах Мұрад ... ... ... алды./2/
XIX ғасырдың орта шенінде Қазақстанның ... орта ... ... және ... ... ... бір ... Қохан
хандығының езгісінде болды. Қазақстанның едәуір териториясын басып ... ... Хиуа ханы ... ... пен қырғыз халықтарының арасында өте
қатал саясат жүргізді ... ... ... езгіге қарсы еңбекшілер тобы үнемі қарсылық
көрсетумен болды, ал Қоқан феодалдары оларға ... ... ... ... ... Әлім хан ... оңтүстік аудандарының халқына
талай рет жазалаушы отрядтар ұйымдастырды/4/.
Қоқан феодалодары жергілікті феодалдық ... ... ... еңбекші қазақтарды аяусыз ханға бөктіріп отырды. Халықтың тұрмыс-
тіршілігімен хал-ахуалы көз көріп құлақ ... ... ... ... Юнус Ходжа билігі өте қатыгездікпен , әрі қулық ... ... ... Ол дулаттың төрт тайпасын бағындырған соң көрші ... ... ... ... ... ... бағындырса, енді бірін
ығыстырды. 1799 жылы ... ... ол ... ... ... ... ... тартып алды. Бірақ, Юнус Ходжа өлген соң ... ... ... ... алып ... Бұл ... кензінде оңтүстік өңірінің
тарихын ұзақ жылдар зерттеп, 18-19 ... ... ... ... ... Р. ... ... тоқталып өткен/5/.
Бұл кезде орталық азиялық хандықтар ортағасырлық шымкент ... ... мән ... оны қалай жаулап алудың жолдарын ойластыра бастаған.
Бірақ, бекінісі мықты қазақтың бұл ... ... ... ... тәуекел ете алған жоқ. Бұл қала үшін Қоқан ханы Әлім мен Бұхар
әмірі Шах- Мұрад, кейін Омар мен ... ... ... да , ашық ... жүрді. Түркістанды қолына алған Бұхара әмірі ... ... ... жатқанда бұл жақта қоқандықтар бет бұрып, ... ... ниет ... шын ... ... ... әсіресе оңтүстік өлкеннің көз
тайдырар әсем қалалары осы замандарда жау ... алма ... ... ... 19 ... басы ... хандығының аса күшейнген
тұсы болатын. 1809 жылы өзінің ... ... хан» ... Әлім ... ... басып алса, ол сол жылы өзін қатты әжуалайтын бақсыларының
бірінің қолдынан зікір салу үстінде өлтірілген соң ... ... ... Омар
хан 1810 жылы Шымкентке шабуыл ... Қала ... ... ... Бұл кезде қала бекінісі түгелдей Мұңлық (Қошқарата) ,
өзенінің оңтүстік ... ... ... ... жарты шақырымға
созылған жардың биігінде болатын. Бұл жағы ... ... ... ... ... су толтырылған терең ор, одан кейін биік жар, оның
үстінде дуал – қорған болатын. Бекініс қаланың Қазығұрт ... ғана ... емес еді. ... ... Қазығұрт, Ташкент жағынан үш қақпасы ... ... бұл ... ... жаудың кіре қоюы оңай емес ... ... ... ... ала алмады. Қоршаудағы қазақтар
бекініс айналасындағы сыртқы жауға білінбейтін етіп жасалынған ... ... ... ... ... ... Сайрам, ескі Тараз,
Созақ өңіріндегі қазақтарға хабар беріп, көмек сұрады. Бірақ қоқандықтар
қоршауын ... ... ... Ташкент қоқандықтар қолында болса,
Түркістан Бұхара әмірлігіне бағынатын.
Ал 1800 жылы таққа отырып, 1826 ... ... ... ... ... Хайдар өзінің тыңшылары арқылы бұл жаймен алдын-ала хабардар
болатын. Ол ... ... алса ... ... ... көмектеспеді. Түркістанды қолына ... ... ... бұл қала ... сөзсіз еді. Бірақ,
онда Шымкент Бұхара әмірінің қолында болар еді. Шымкент ... ... ... ... ... соза ... ... Қоқанның жаңадан
таққа отырған ханы Шымкентке жаңа күш төгіп, әскерлер ... ... лап ... ... 20-шы күні тіке шабуылмен алды. Бірнеше күн
берілмей, қоқандық қаншама әскерлердің жандарын жаһаннамға ... ... ... ... түрде жазаланды. Өзінің туған жерінің тәуелсіздігі үшін
шетел ... ... ... ... ... ... судай
төгілді. Қала мен оның өңірі өте қатаң бақылауға алынды.
Осы уақиғадан үш жыл өткеннен кейін, 1813 жылы ... ... ... ... ... ... бұл қала ... шымкент Бадам өзенінің
бойындағы биік жерге орналасқан, өте биік дуалдармен қоршалған қала. ... ... ... ... бір салт атты адам ғана ... тар ... ... Күйдірілген қыштан жүңголік үлгімен салынған үйлердің
терезелері жоқ. Сондықтан да бөлмелеріне ... түсу үшін ... ... ... ашық ... деп ... жазылғаннан көріп отырғанымыздай, шыныда қала бекінісі мықты
еді. ... ... ... ... келесі жорық Сайрамға бағытталып, үш
күн бойына қоршалып, қазақтар бақайшықтарына дейін қаруланған, ... ... ... ... ... қоқандық әскерлеріне қарсы
аянбай соғысты. Бірақ күші басым ... ... ... ... ... көп жері талқандалды. Ақырында қала халқын тізе бүктірді
/6/. ... ... ... ... ... ... ... хандығының
қоластына өтті. Біртіндеп олардың қазақтардың ғасырлар бойы пайдаланып
келген шаруаға қолайлы жерлерін ... ... осы ... ... жаппай
қоныстану қозғалысы басталды.Шаруашылыққа қолайлы суы сүт, жері құт егіндік
және шабындық жерлер қазақтардан қоқандық билеушілердің ... өте ... ... ... ... ... ... кейін қоқан ханы Омар бір жағы Түркістан өңіріне, екінші
жағы Қаратаудың арғы бетіндегі далалық аймаққа, үшінші жағы Жетісу ... ... ... дайындала бастады. Оның мақсаты Сырдың бойын жағалап,
Аралға, солтүстігінде Бетпақдаладан әрі асып Сарыарқаға, шығысында ... ... жеті өзен ... – жер жанаты Жетісудың едәуір бөлігін
алу болды.
Бірақ, бұл кезде Қоқан ханының керуен үшін арты ... ... ... ... ... ... қауіп келеді деген ой өңі түгілі түсіне
кірген емес еді. Бар қаупі ... ... сәл ... түсе ... қалың
қолмен жетіп келіп, шауып кететін Бұхара ... ... 1815 жылы ... түн ... Шымкент қаласының биік
қорғанында арқан лақтырып дыбыс шығармай ... асып ... ... ... қоқандық жарты мыңдық әскер бір түнде жоқ болды. Сырдың ... ... олар екі ... ... ... Түркістан маңына жетті. Түн
ауа білдірмей дуалдан асып түсіп, күзетшілерді ... соң ... ... ... ... ... ... қақпаның сықырлап ашылғанынан
бірақ білді. Төрт қақапа бірінен соң бірі ... қала ... ... билеушісінің өзі Бұхараға қашып, әрең құтылды. Таң атқан кезде
Қоқан ханы Омар ... ... ... ... ... ... ... бетін оңтүстік батысқа, Меккедегі Адам ата (ғ.с.) үшін Алла Тағаладан
Кааба храмы түскен жердегі Мұхаммед (ғ.с.) 61 ... ... (ғ.с.) ... ... ... ... храмына қарай бұрды.
Бұхара әмірі Хайдар ... ... ... ... ... алып беріп кеткен қасиетті Әзірет Сұлтанынан айырылып қалғанына
өкініп өтті. Оның баласы Насрулла да, сол сияқты ... ... Хиуа ... ... одан ... ... отырған баласы Аллақұл да бұл ... ... олар ... одан ... таққа келген Мұхаммед Әлінің кезінде
де Түркістан ... ... ... ... ... өз ... оңтүстік қазақтарының жерінің
есебінен кеңейте түсті. Стратегиялық маңызы бар жерлерде ескі бекіністерді
жөндетті. Сыр бойына жаңадан жаңа ... ... ... ... ... 1818 жылы ... ... қаланып, 1820 жылы Сырдың сол жағындағы
қазақтар тұрған елді мекенге аса берік Ақмешіт ... ... ... өзеннің оң жағынан көшірілді, оны Якуб бек биледі. Бұл бұрынғы Жібек
жолының бойы еді.
Ал Қаратау ... ... ... ... ... үшін ... шағын елдімекеніне Шолаққорған бекінісін
салдырды. Ескі Созақ бекінісі күшейтілділді. ... ... ... Сыр бойымен жүріп, Арал теңізіне қарай жылжыды.
Акмешіт бекінісінің қашан ... және оның неге ... ... ... мәліметтер бар. Соның бірінде: қала 1817 жылы
Сырдарияның сол жағасында Қоқан ... ... ... ... ... Бір ... ... дарияның оң жағасына ... ... ... Бұл ... ... ... ханы Омар еді. ... кейінгі Сырдың төменгі құйылысындағы қазақтар қоныстанған қолайлы
жерлеріне салдырған алты ... ... ең ... осы ... ... алты ... ... Жаңақорған,Қосқорған, Қышқорған, Күміс3қорған
болатын. Қоқан ханның бұл бекіністі салдырудағы негізгі мақсаты ... ... ... ... ... шексіз билігін жүргізу еді. Сол
жаулаған жеріне салған бекіністердің біріне ... ... ... сыртын әктеткен екен. Содан сырты аппақ болып көрінгендіктен мешіт
Ақмешіт аталып, кейінен бекініс те солай аталып кеткен дейді.
Қоқан әскерлері ... ... да ... ... ... ... ... қаратаудың бөктерінен асып, ескі ... ... ... ... қыру күшімен бағындырып, 1826-1827 жылдары
сол өңірдегі қазақтарды бақылап отыру үшін бірнеше ... ... ... Қашқар мен Жүңго сауда керуенінің жолындағы ескі ... ... ... ... ... ... ... Оны салдырған
Қоқан ханы Мәделінің жіберген адамы Адынбек ... еді. ... де ... ... де ... сол ... еді. Бірақ, кейбір жазбагерлер
оны Абылай салдырған деген пікір айтады. Дегенмен әулие саналған Қараханның
құрметіне бұл қала Әулие ата ... ... /7/. Оның ... тез ... ... сияқты ірі елді мекендерде мықты бекіністерді салдырған
Қоқандықтар Алатау етегімен шығысқа қарай жылжи ... ... ... ... бір жағы ... ... ... жағы Жетісудағы
Қапал өңіріне жетті. Қоқан ханы қазақтарға өзінің ... ... ... Датқаларды кез-келгенінен емес, қазақтардың ішіндегі өздерінің
айтқандарын істете алатын, соның дегенімен жүретін, ел арасындағы ... ... ... ... тек осы ... ... ... Әрине
олардың ішінднгі Қоқандықтардың шын мәнінде қолшоқпары болып, қарапайым
халықтарға қоқандықпен қоқандап, зәбір көрсеткендері де аз ... ... ... ... мақтай бастау мәселесіне сын көзбен қарағанымыз
жөн. Олардың ... ... егде ... ... қазақ халқының
мүддесін көздеп, халқы үшін құрбан болған әулиеаталық Байзақ ... ... ... ры да бар ... ... жөн.
Сонымен оңтүстік қазақтарының жерін басып алған ... ... ... ... игеру саясатын жүргізді. Қалалардағы билеушілерге өз
адамдарынқойып, елді ... ... ұзын ... ... ... ... елді ... Түркістан, Сайрам, Созақ, Шымкент т.с.с. қалаларға
өзбектер ағылып ... ... ... саны ... ... ... ірі
өзбек елді-мекендері өсіп-шыға келді.сыр бойы, Келес, Ақсу, Сайрам-су,
Қарасу, Сайрам, Арыс, Талас және Шу ... ... ... ... ... иелігіне өтті. Қала маңындағы табиғаты өте әдемі
жерлер ірі байлардың демалатын саяжайларына айналдырылды.
Дегенмен, қоқан билеушілерінің ... ... ... ... ... орын ... қарамастан қарапайым қазақ халқы мен
өзбектердің ... ... ... ... айтыс-тартыс, бір
біріне деген қысым бола қоймаған. ... ... тегі ... осы екі ... ... ондай жайды кездестірген емеспіз.
Ал, билеушілер тарапынан болса, бұл өңір ... ауыр ... ... ... қанауды күшейтті, зорлық-зомбылық ... ... ... айта алмайтындай күн кешуге мәжбүр болды.
Соның салдарынын, олар 1821 жылы-ақ қоқондықтарға қарсы бас ... ... ... ... аты ... ... ... (шын аты
Мәлік) адам басқарды. Көтеріліс кең ауқым ала ... қару ... ... ... төмендегімен бірге бірікпей, Шымкент пен Сайрамға
бөлініп кеткен қазақ ... бұл бас ... Омар хан ... етіп ... ... ... ... билеушілеріне қарсы
наразылығы одан әрі кейінгі онжылдықтардада жалғаса берді. Бірақ, Шымкент,
Түркістан, Әулиеата, ... ... ... ... ... ... ... беклер-бек (бектердің бегі) халық наразылығын
тез басып- жаншу үшін бар күш ... ... ... ... ... ... күресі кезінде басқа
өңірдегі қазақтар көмек қолын созбады. Оның есебі, кей жағдайда ... ... ... мен, 1822 жылы орта ... 1824 жылы кіші ... ... ... кейін қазақтар арасында өзара байланыстар үзіліп,
енді олар бауырларына ұйымдасқан түрде ... келу ... ... ... осы ... ... тайпалары, рулары арасындағы
ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан өзара ... ... ... болғанымен санаспауға болмайды.
Қазақтардың қатты қанауға қарсы бас көтерулері Хиуа хандығына
қарайтын Кіші ... ... ... Аллақұл (1825-1825) тұсында
төртқара, шекті, табын, байұлы руларының қазақтарына хиуалық билеушілер ... алым ... ... ... ... ... ауыр ... салу одан
кейінгі хандар тұсында да тіпті Мұхаммедин (1845-1855) ханның тұсындада әрі
жалғасты.
Хиуа хандығының салық жинаушылары алым ... ... ... ... әр ... сайын олардың жас қызын ... ... ... көршілерге құлдыққа сатып жіберіп отырған. 1831 жылғы ... ... 300ге ... ер ... бауыздап кетсе, енді бір
жерде олжамен қайтып бара ... ... ... ... келгенде Кіші жүз
ауылдарынан алып баражатқан 30дан астам нәрестелерді ермек үшін бірінен соң
бірін суға ... ... 50 ... ... жағдай тағы да өзгерді. ... бұл өңір ... ... ... ... ... патша үкіметін
енді билікті қолына алғаннан кейін өздері озбырлық көрсете ... ... ... ... ... ... туғызды. Сөйтіп,
1856 жылы желтоқсанында Сырдария егіншілерінің үш мыңдық тобы ... ... ... ... ... ... Алайда, соғыс
өнерінен хабарсыз, атылатын қарулары жоқ көтерілісшілер жеңіліс тапты.
Осы сөз болып отырған кезеңде қазақ даласының басқа ... ... ... ... ... болып жатты. Соның бірі Кенесары
Қасымұлы көтерілісі. Осы жылдары Қоқан билігіне қарсы Әулиеата өңірінде ... ... ... ... . ... бірі ... батыр бастауымен
болған көтеріліс. Олда қазақ, қырғыз халқын қоқан езушілеріне қарсы күреске
бастап шықты. Оның басшылығындағы қозғалыс алғашқыда Кенесары ... ... ... ... ... айта ... бір жайт, қоқан хандығы оңтүстік қазатарын
қаншама ... ауыр ... ... осы ... ... куелген өзбектің
қарапайым шаруаларымен ешқандай дау-дамайға бар қойған жоқ. Алайда жоғарғы
үстем етуші билік қазақ қазақ ... ... ... ... беру ... келгенін жасап бақты, қанады,езді.
Орта Азия аймағы ХІХ ... ІІ ... ... ... тетегеуірінді тетігі болып келген еді. Алайда ... ... ... қазақ жерін алдымен ... ... ... ... бұл аймақта да ... ... ... тырысып бақты.
Орта Азия аймағындағы ... ... ... негізгі
екі мемлекет - оқан және Хиуа ... ... екі ... те ... бір-біріне туыс әрі ... ... ... ... ... ... салт-санасы
мен айналысатын шаруашылықтарыда егіз ... ... екі ... бірдей ... ... ХІV- ХV ... орта Азия ... міне ... екі ... бірлестік дүниеге келді.
Діни ... ... бұл ... екі ... жат ... ... ... империясына ... ... ... , екі ... ... ... - ... түрлі болатын. Сондықтанда Қоқан және Хиуа ... ... ... ... ... ... жолын
болсада пайдаланып келге болатын. Әрине , Қоқан және ... ... ... Өзбекстан ... ... ... ... үшін ... қақпа Қазақстан ... ... ... да ... ... Оңтүстік бөлігін ... ... ... қол ... ... әбден
көздері ... ... ... ... ... мен ... ... салып ілгегрілей берді. Бұл
процесс ... ... ... ... ... ... /2/
Қазақстанның солтүстігі, батысы мен ... ... ... қаратқан Ресей империясы ... ... ... қарсылыққа ұшырайтындарын есепке алмады.
Қазақстан ... ... ... мен ... ... қыл үстінде тұрды. Екі мемлекетте ол
аймақты ... ... ... ... ... ... Алайда,
бұл арада қуаты мен ... ... ... ... ... мен ... ... ұрынып тұрды.
XVII ғасырдың 2-ші жартысында қазақ жеріне көрші ... көз ... да ... Оның ... ... ... ... арасында талас-
тартыс орын алды. Бұл алауыздықтарды көршілер пайдаланып, ретін тауып бір-
біріне айдап салды. ... шоқ ... ... хандығын мейлінше
әлсіретіп, жерін алуды ойлады. Солардың ... ... ... ерекше көз
тіккен жоңғарлар болды. 1635 жылы ... ... ... ... ... ... ... құрды. Жоңғарлар негізінен бүгінгі Қытай елінің
Іле өзенінің басындағы ... ... 20 жыл елде ... ... ... ... ... іргесіндегі барған сайын күшейіп бара
жатқан Есім және Жәңгір хандар тұсында қазақ ... үш рет ірі ... осы ... ... ... тойтарыстар берілді. Дегенмен
Баатырдан кейін ел ... ... ... қонтайшсы да, одан кейін
1671 жылы ағасын өлтіріп орнын ... 1697 ... ... ... ... ... да ... жеріне басқыншылықты одан әрі жалғастырды. 1681
жылы Қалдан Бошоқту әскерлері Сайрамды қоршап, ... қол ... ... хан оларға тойтарыс берді. Бірақ, жоңғарларды осы жолы кейін
шегіндіргенімен 1683 жылы ... ... ... ... ... ... ... шығарды. Осыдан кейін оның жанында жиналатын Мәртөбе
кездесуі өтпей қалды. Жоңғарлар Ташкентті де алды. Қазақтар оны ... ... ғана ... ... ... ... ... жердегі Ангрен өзенінің жағасындағы Күлтөбеде әз ... Төле би, ... би, ... билердің қатысуымен «Қасым ханның
қасқа жолы» мен «Есім ханның ескі ... ... ... ... ... ... ... белгіленді. Елдің сыртқы жағдайы шиеленісіп, ... өсіп келе ... ... ... қайтыс болды. Түркістанда
өткен хан сайлауында билер оның баласы Болатты сайлады. Бірақ, ол ... ... ... ... Оны ... үш ... ірі сұлтандары
өздерін хан жариялады. Алғашқыда 1718-1719 ... Ұлы ... ... болған
Ташкентте бұған дейін сұлтан делінген Жолбарыс өзін хан ... ... ... ... Кіші жүздің ханы болды. Біртұтас қазақ хандығы үшке
бөлініп, ынтымақ кете бастаған кезде ел ішіндегі берекесіздікті пайдаланған
жоңғарлар 1723 ... ерте ... ... ... ... ... Шона
Добаның қолбасшылығымен 70 мыңнан астам әскер Жетісудан лап қойды. Ұлы жүз
қазақтары басқыншыларының табанында тапталды. ... ... ... ... орны толмас қасірет алып келді. Ел алдында күш біріктіріп
жауға қарсы соққы беру міндеті тұрды. Осы ... ... ... үшін 1726
жылдың көктемінде бадам өзенінің Арысқа қуяр жерінен жиырма шақырымдай
жердегі Ордабасы ... ... үш ... ... бас қосқан жиыны
өтті. Кездесудіьтүш жүздің ханы Болат ашты. Оның қасында билерден Төле ... би, ... ... мен Жолбарыс, Сәмеке, Әбілхайыр хандар, Бөгенбай,
қабанбай т.б. батырлар ... ... ... үжш жүз ... ... ... туды қанжығалы Бөгенбай батыр көтерді. Ордабасы жерінен
жоңғарларғады қарсы азаттық соғыс басталып, 1729 жылғы ... ... ... ... ... арғы ... ... апанына дейін
ығыстырды.
Кіші жүз жері Ресей қоластына өтіп жатқан кезде оңтүстік өңірінің
қазақтары өз бастарынан ... ... ... ... Атап ... жылы Ұлы жүз ... ... аманат беріп тұруға мәжбүр болды.
Бірақ, 1745 жылғы шайқастан кейін ... ... ... ... ... ... Сайрам, Манкент, Шымкент өңірінде қайтадан қазақ
билігі орнады. 1757 жылы Шин ... ... ... ... ... ... ... Абылай шығып, кездесті. Сөйтіп Қытай империясының
бодандығына өту туралы бітім жасасты.
Жоңғар тепкісінен азат ... ... енді ... бастаған Оңтүстік
қазақтарына Орталық Азия хандықтарының шапқыншылықтары ... ... ... Бұхара, Хиуа, Қоқан хандықтарымен тығыз байланысып жатқан
еді. XIX ғасырдың басындаСырдың төменгі ағысын билеген Хиуа хандығы ... ... ... ... ... салдырды. Бұхара билеушілері
1785 жылы Түркістан қаласына шабуыл жасады. Ақырында, ... ... ... шах ... ... қаласын қазақтардан тартып алды. XIX ... ... ... ... кезі еді. 1809 жылы өзінің қаталдығымен
«залым хан» аталған Әлім хан ташкент қаласын басып ... ал ... Омар ... жылы ... ... ... Шымкентті алғаннан кейін келесі жорық
Сайрамға бағытталып, үш күн болаған шайқастан ... қала ... ... 1815 жылы қоқандықтар Түркістан қаласын басып алды. Оңтүстік
қазақтардың ... ... ... ... билеушісі бұл өңірді отарлап, игеру
саясатын жүргізді. ... ... өз ... ... ірі ... ... ... Шымкент, Сайрамға өзбектер көптеп келе бастады.
Өңір халқына ауыр салықтар ... ... ... қанауды күшейтті,
зорлық-зомбылық орын ... ... ... ... 1821 жылы
қоқандықтарға қарсы бас көтерді. Көтерілісті кейінен лақап аты Тентек төре
аталып кеткен (шын аты ... адам ... ... кең ... ... ... ... ұйымдасу дәрежесі төмендігімен бірге
бірікпей, Шымкент пен Сайрамға бөлініп кеткен ... ... бұл ... Омар хан ... қанжоса етіп басты. 40-жылдардың басындағы
Қоқан хандығының күші Омар хан кезіндегіден бәсеңдеді. 1842 ... ... ... ... Әли, одан ... 1845 ... дейін тақта отырған
Шералы өзінен кейінгілерге едәуір төмендеген экономиканы мұраға қалдырды.
1864 жылдың маусым ... ... ... Н.А. ... ... әскерлері айналасы үш шақырымдық дуалмен қоршалған ежелгі Түркістан
қаласының түбіне ... ... ... 5 рота жаяу ... казактардың
екі жүздігі, 100-ден астам қазақ жауынгерлері бар болды. Әскер ... 44 ... мен 1598 ... ... ... ... қарудан 10 ірі
зеңбірек, 6 кіші зеңбірек, 2 ракеталық қондырғы ... ... 12 ... ... ... кетуге мәжбүр болды. Қаланы алу кезінде орыс
әскерлерінің зеңбірегінен атылған он бір оқ ... ... ... ... ... ... ... қару күшімен алған Н.А.
Веревкин де генерал-майор болды. Дәл сол ... 4 ... ... ... ... шыққан полковник М.Г. Черняев бар-жоғы 1500 қоқан әскері бар
парваначи Ниязалы басқарып ... ... ... зеңбіректің оғының
астына алды. 1864 жылы қыркүйек айында М.Г. Черняев 10,5 рота жаяу ... ... ... ... бар қалың қолмен айналасы алты
шақырымдық дуалмен қоршалған Шымкентке келген. Сөйтіп 22 ... ... ... ... ... Қала ... орыс әскерлері екі күн ... 1865 жылы 17 ... ... ... ... ... Сонымен
Ресейдің байырғы қазақ жерін толық басып алуы аяқталды.
Қазақ жерінің Оңтүстігін жаулап алып, ... ... ... ... ... ... ... басқа да жерлердегі сияқты бұрынғыдан
басқаша басқару ... ... ... ... ... ... ... бұйрықтар берілді. 1867 жылы 11 шілдеде ... ... ... басқару туралы уақытша ереже» бекітілді. ... ... ... ... мол ... ... Жетісу және Сырдария облыстары да енді. Сырдария ... ... ... ... ... ... ... және Жизақ
уездері кірді.Жергілікті ... ... ... уезд ... ... ... ... территориялық негізінде құрылды. Оңтүстік өңіріндегі
бүкіл билік Түркістан генерал-губернаторы Н.П. фон-Кауфманның қолында болды
және ірі елді ... ішкі ... ... ... ... құрылды. Патша үкіметі қазақ жерін біржола жаулап ... енді ол ... бай кен ... игеруді ойлады. Орыс өнідіріс
иелері мен көпестеріОңтүстік өңірінде алғаш рет Түркістанға жақын маңдағы
Қарнақ ауылында ... ... және бір ... ... зауыты құрылды.Бірақ,
қорғасын өндіруден пайда түсіре алмағандықтан иесі оны жабуға мәжбүр болды.
Оңтүстік өңірі бүкіл қазақ жері ... ... ... Ресейдің арзан
тауарларын шығаратын және арзан шикізат ... ... ... ... ... Оңтүстік өңірде дүние жүзінде өте ... ... ... ... ... қатты назар аударды. 1883 жылы орыс көпесі
Н.И. Иванов Шымкент ... ... ... ... ... ... ... зауыт іске қосылып, сол жылдың 16 желтоқсанында
алғашқы өнім алынды. ... ... ... ... ... ... пен ... Азиядағы басқа да ірі қалалармен байланысты
жақсарту мақсатында жолдарды жөндеуге мән ... ... ... ... ... ... ... Бүл кезде оңтүстік өңіріне орыс қоныс
аударушылары келе бастады. ... ... ... облысында 52 орыс
елді мекені құрылып, оның ішінде Әулиеата уезінде 22, Перовск ... ... ... 10, ... уезінде 17 елді мекен ... Ал 1909 ... ... тек ... уезінде 42-ге жетті. Келімсіктердің
көбеюіне байланысты ... ... ... ... олар ... айырылып тау-тасты, құнарсыз жерлерге ... ... ... ... ауыл шарушылығы құрал-саймандарының көптеп келе
бастауы қазақтардың ... ... ... ... ... 1894 жылы ... ... алатын император 1-Николай
атындағы және 1913 жылы ... ... ... ... ... ... өңірінде мақта егістігінің көлемі арта ... ... ... Сырдария облысының халқының саны біршама өсті. Шымкент
уезі 100,808 шаршы шақырым болып, онда 325,445 адам ... Орта Азия ... XIX ғ. ... ... саясаты.
ХІХ ғасырдың орта шенінде Қазақстанның ... ... ... ... және ... ... бір-бөлігі Қоқан хандығының ... ... ... ... басып ... ... ... Хиуа ... , қазақ пен қырғыз халықтарының ... өте ... ... ... ... ... ... қарсы еңбекшшілер тобы үнемі
қарсылық ... блды , ол ... ... ... ... жазалау отрядтарын жіберіп отырды.
Мәселен , ... ... ... ... ... талай рет ... ... ... феодалдары жергілікті ... ... ... ... еңбекші қазақтарды Халықтың тұрмыс-тіршілігі
мен ... ... ... ... . ... көз ... ... естімеген дәрежеге түсті. Осындай ... бір ... , ... ... тыс ... кетуі еді.
Халық ... ... ... астында қалды.
Салықтардың, алым және әр ... ... ... ... саналған еді. Қохан ... ... мен ... ... ... айналдырып, әскер санын да шамадан тыс өсіре ... ... ... ... ... Шымқорған,
Көшқорған қамалдары салынды: ... ... ... ... ... ашса ... ... жұдырығында ұстау
болатын, олардан шамадан тыс мөлшерде алым алу, ... ... алу, ақыр ... ... ... Орта Азия сұғына кіруіне
барынша кедергі жасау болған еді.
1850 ... ... ... ... бір ... Қоқан
ханының қол шоқпары Ташкенттегі Мырза Ахмет басқарды.
Оның ... ... ... қазақтар мен қырғыздардың суы
сүт, жері құт суармалы, ... ... мен ... ... ... ... мен ... үлестіріп берді.
Мырза Ахмет шын мәнінде нағыз барып тұрған ... ... ... адам ... Ол жергілікті халықтарға аяусыз түрде
зекет ... Ал егер де, сол ... ... ... жазықсыз жандарды,
берешегін өтей алмаған тауқымет ... ... ... ... ... ... ... халық бұқарасының назарлығы мен
қарсылығын тудырған еді. Ауылдарда ... ... ... бастады. Шымкент, Түркістан, Арыс, мер ке, ... ... ... ... қазақтар қолдарына қару
алып, Қоқан деспотизіміне ... ... ... 1858 ... нурызында
Әулиеата мен оның ... ... бұрқ ете ... ... ... ... Шымкентте т.с.с. ... ... ... ... ... ... алды.
Қазақ пен Қырғыз шаруалары тізе қосып бірге ... ... ... ... мен оның ... ... Көтерілісшілер
Әулиеатаны Ташкентпен байланыстыратын барлық жолдарды кесіп тастады,
бірақ күш тең емес еді. ... ... үш мың шаш ал ... бас ... ... қмалының қоршауын бұзды. Алайда көтерілісті
жаныштауға оның шамасы келмеді.
Қазақтар мен ... ... ... ... ... ата ... шабуыл жасап, оны қоршап ... ... ... жіберілген
Қоқан әскерлері кері қылып тасталды.
Көтерілісшілер пішпек түбінде шайқасып, оларды орасан зор ... ... ... білгеннен кейін, көтерілісшілердің
ауылдары Ресейдің билігіндегі территорияларға кете ... ... ... - 12 мың, перовск фортына 4700 үй ... ... ... Ауа ... кету қоқандықтардың феодалдық езгісіне
қарсылық білдірудің өзіндік формасына айналды.
Енді жерде оңтүстіктегі Қазақ және Қырғыз ... ... ... тозған
бөлігі Ресейдің билігін Қоқан және Хиуа қандықтарынан әлде қайда ... /7/ Бұл Орта ... ... ... екі ... ... ... тигізбей қоймады. Сыныққа сылтау ... ... ... де ... осы еді. ... өз билігіндегі территорияларға ... ... және ... ... ... ... жая қарсы алды.
Халық қозғалысының одан әрі өрістеуінен қауіптенген қазақ феодалдары
Қоқан ... ... ... Олар көтерілісшілерге сақтық ... ... ... ... ... ... ... кете барды.
1858 жылы шілдеде Қанай бастаған қазақ билері қоқан ... ... ... ... ... болып, ол кейбір жеңілдіктерді жасауға уәде
берді. Халыққа қара кеней жабысып, жек ... ... ... Ахметтің
орнына Ташкенттің билеушісі болып ханның ... ...... ... ... көтерілісшілерге қарсы жа ңадан әскер жіберіп,
көтерілісті аяусыз басып, тұншықтырды.
Қозғалыстың ұйымдаспағандығы мен Стихиялық сипаты, ондағы ... ... ... ... роль атқаруы, оның қоқан ханымен келісіимге
келуі көтерілістің жеңілдеуіне себеп болды. Қазақтардың Қоқан ... ... 1858 ... ... ... ... ... халық-азаттық
көтеріліс болды.
Бұл көтеріліс Қоқан және Хиуа қандықтарының ... ... ... ... ... сала алмады. Бұл қозғалыстың алдында және
одан ... де бұл екі ... ... жеріне көз тігуі жиілемесе,
баяуламады. Аймақ тағы халықаралық ... ... ... ... мен ... ... жеріне шабуыл жасаудан шаршамады.
1.3. Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттерінің ... ... ... ... және ... ... өзара тартыстармен және көршілерімен
болған соғыстармен ішінен білініп жатқан артта қалған феодалдық-мемлекеттік
құрылымдар ... Орта ... ... ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында Хиуа ... ... ... ... ... ... ... бірі болды. Әсіресе, егін
шарушылығы ... ... Біз ... ... ... Хиуа ... Орта
Азиядағы экономикасы дамыған мемлекет ретінде қолөнер кәсібі мен ... ... тек ішкі ... мақсатында емес, сыртқа шығару үшін
де молынан өндіре бастады. Мұндай экономикалық саясат, ... ... ... сауда байланыстарын нығайтуға ... ... ... ... ... ... ... жібек және мақта-маталарын, егін ... ... ... метеллдан жасаған тұрмыстық заттар, киіз үйлер үшін ... ... ... т.б. ... ... негізінен, тауарларын малға:
қой, түйе, жылқы және мал шаруашылығы өнімдеріне айырбастады.
Үстүрттің, Сырдарияның төменгі ағысы мен Қызықұмның қазақтары ... Жаңа ... ... ... ... Ханка, Ходжейлі базарларын
базарлады. Ал, Арал маңы қазақтары Хорезмнің атақты бес ... ... ... Шаһабат, Хазарасп, ... ... ... Хиуа ... сауда байланыстарын нығайтуда керуен жолдарының
маңызы зор болды. Әрбір керуен ... өз ... мен ... бар ... Хиуа ... Орынбормен байланыстыратын керуен жолының маңызы
күннен ... арта ... Ол ... жол» деп ... негізгі сауда жолына
айналды.
1808 ж. Қоқан ханы жаулап ... соң, ... ... мен ... ... ... ... да күшейе түсті. Қоқан хандығының
ірі сауда орталығы ретінде хандықтың ... және ... ... ... ... ... енді бүкіл Орта Азия ... ... ... Ол ... қазақ даласымен Шығыс Түркістан және Ресеймен
еркін сауда жасауға болатын еді.
Ташкенттіктер қазақ ... көк ... ... және ... Ташкент саудагерлерімен бірге қазақтар Орыс-Қоқан саудасына да
белсене ... ... Орта ... ... ... ... әскери бекіністері игі әсерін тигізді. Жыл санап Қазақ-Ташкент-
Ресей саудасы ұлғая берді. Сауданың қызу жүрген жерінің бірі – ... 1828 ж. ... ... арқылы Орта Азия керуені өтіп,
21272 сомға тауар сатылған.
Тұрғылықты және жартылай отырықшы қазақтар арасындағы ... ... ... мен базарлар арқылы жүргізілді. Сондай-ақ, керуен саудасы
арқылы олардың көшіп-қонып жүрген жерлерінде де ... ... ... ... ... айырбас сауда орны үш жерде ... ... ... және ... Бұқтырмада облды. Бұл сауда
орындарында қазақтар түрлі тауарлар алып келді. ... ... ... мен ... ... ... де болды. Қазақтар ... ... ... ... азық-түлік өнімдеріне айырбастады.
Жергілікті халықтар өзбектер, ... ... ... ... - ... феодалдары тарапынан да өте қатты
қанауға ұшырап жаты, ... ... хан ... ... ... ... ... өлкенің өндіргіш күштерінің дамуына
тежеу болған феодалдық өзара тартыстардан, соғыстардан зардап ... ... ... әйелдерге, қарттарға, не балаларға аяушылық етпеген жазалау
отрядтары жіберіліп тұрды: малды ... ... ... ... ... мен жас ... тұтқынға алып, соңынан күңдікке сатты. 1812,
1816 және 1820 жылдарда-ақ Хиуа ханы ... ... ... ... Жан ... күйзеліске ұшыратты. 1820 жылдың ... ... ... бұл жолы хиуа ханы 10 адам ... екі
мыңға жуық қазақ ауылдарын қаңыратып кетті. Бір ғана 1831 жылдың ... ханы ... ... ... 400 ... ... ... ал, жүздеген бала мен жас әйелдер шығыс базарына айдап
әкетілді де, сол ... ... ... ... ... ... мен Хиуаның билеуші сұрқия тобы ерекше байып отырды.
Қоқан қорқаулары Шымкент, Әулиеата, Түркістан, Сайрам және Құрам қор
ғаушыларының қарсылығы н ... ... ... Қазақ мал өсірушілері
жазғы жайылымдарын пайдалану мүкіндігінен айрылды, ... ... да зор ... ... ... қазақ мал өсіруші-шаруалары мен
егіншілері Хиуа мен Қоқан феодалдарына қарсы ... ... ... /10/ ... бірге еңбекші қырғыздар, өзбектер, қарақалпақтар,
түркімендер және тағы да басқа да халықтар ұзаққа ... ... ... 1821 жылы ... ... ... ие болды, оған Түркістан,
Шымкент, Әулиеата маңының қазақ шаруалары да ... ... ... ... оның ... 12 ... жуық
көтерілісші шайқасқан еді. Міне бұл ... ... ІІ ... қозғалыстарға алғышарт жасаған болатын.
а) Егер ХІХ ... ... Хиуа мен ... ... ... қол
астына кірейтін қазақ және қырғыз жерлеріне жасаған жорықтарымен шектеліп
қалса, енді ... мен ... 30-40 шы ... ... ... ... болды. Олар Қазақстанның оңтүстігі мен Қырғызстанның жеріне
көз алартып, бұлардың Ресейге қосылуына жол бермеуге тырысты.
Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... күресі олардың орыстық бағдарының күшею кезеңімен дәл келді; бұған
көптеген факторлар: Қоқан, Хиуа және өз ... ... ... ... ... мен ... ... сыртқы саяси
жағдайдың тұрақсыздығы, жекелеген халықтардың бірнеше мемлекеттер араснда
бөлшектеніп кетуі, Ресеймен сауда-экономикалық байланыстарды да ... ... ... ... ... бастап өлке халқының феодалдық езгіге қарсы
бірлескен күресі күшейе түсті. Бұл күрес көп ұлттық тәуелсіздік ... ... ... ... мен ... х1х ... 20-30-шы жылдарында-ақ қоқан
өктемдігіне ... ... ... ... ... және пішпек
аудандарын қамтыған бірлескен белгілі ірі ... ... ... Х1Х ... 40-70 ж. және кейінірек Қырғыстан мен Қазақстан
халқының Қоқан мен Хиуаға ... жаңа ... ... ... ... ... және бодандықтан құтылу ... ... мен ... ... ... ... Қазақстан территориясы х1х ғасырдың екінші ... ... және ... ... өз ... ... ... Ресейге бағынуға бет
бұра бастады.
Қоқан және Хиуа хандықтарымен Қазақстан өлкесін Жан ... ... ... екі ... ... ... кейін де өз
байланыстары мен қарым-қатынастарына сызат ... ... мен ... ... ... бірнеше саяси, сауда, экономика ... орын ... Екі ... халқының айналысатын кәсіптері де көп
жағынан ... ... ... ... ең ... көзі ... ... және Хиуа халқы да ... ... ... ... ... мал т.с.с. қолданып отырды.
Қазақстанмен Орта Азия мемлекеттері арасындағы соның ішіндегі тілге
тиек етіп ... тұсы Орта Азия ... ... отарлау саясаты
қарапайым халық арасындағы қарым-қатынастардың желісін үзе алған жоқ.
Керісінше қанаушы топтан зор ... ... ... топ өкілдері, яғни
қарапайым шаруалар орайы келсе қазақ халқының т.с.с. ... ... ... ұлт ... ... ... көмектерін аямады.
Алайда, Ресей империясының Оңтүстік аймақты өзіне қаратып алуы,
олардың қарым-қатынастарына едәуір мөлшерде зиян ... XIX ғ. 2-ші ... Орта Азия ... ... ... Қоқан, Хиуа билеушілеріне қарсы ұлт-азаттық қозғалыс.
ХІХ ғасырдың 50—жылдарының соңында Қазақстанда Қоқан ... ... ... ... тамаша із қалдырған көшпелілердің ірі көтеріліс
болды.
ХІХ ғасырдың 60 ... орта ... ... ... ... ... аяқталды. Патша өкіметі Қазақстанның ... ... 40 ... ... ... ... Ендігі жерде кезек Қоқан, Хиуа,
Бұқара т.с.с. Орта Азия ... ... айта ... бір жәйт, Ресейге келген ... лебі оның ... ... мемлекеттерге де әсер етпей
қоймады.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында мемлекеттерінде орын алған ... ... де ... ... болатын. Осыған байланысты Ресейдің
капиталистік өнеркәсібі мен ... ... ... қарым-қатынас күшейді. ... және ... ... ... ... ... губерниялары мен Қазақстан арасындағы
ғана емес, сонымен бірге ... өз ... де ... ... ... өлкеде үстем болған натуралды шаруашылық біртіндеп ыдырай
бастады.
Қазақстан ... ... ... ұлғаюына патша
үкіметінің салық ... ... ... ... Қазақтарға ақшалай көптеген
салықтардың салынуы, олардың өнімінің бір ... ... ... саудаға
салуға мәжбүр етті. Мал мен астық барған сайын тауарға айналды.
Бұл кезде ... ... ... ... ... өлке өнеркәсіп тауарларын ... ... және ... ... ... көзі ... капиталистік Ресейге
барынша тәуелді болып шықты.
70-80 жылдарда Ресейде фабрикалық тоқма өндірісінің шапшаң өсуімен
байланысты ... ... ... мата көп ... ... ... ... мақта-мата бірқатар шығыс елдерін майдагерлік
ұйымдарын шапшаң ығыстырды. /11/ ... ... ... ... ... ... ... орақ, кетпен, ошақ, балта,
пышақ т.с.с.) көтеріңкі ... ... ... ... бұл ... мал мен малша руашылығында өндірілетін шикізат ... ... ... жартсында Ресейге мал шаруашылығы өнімдерін жеткізу ... ... мал мен ... ... ... ... ... да былғары, тоңмай, тері илеу, ... ... ... ... тон, ... ретінде қайтып оралып отырды.
Қазақ халқы айырбас шартын қандайына болмаса да келісуге мәжбүр болды,
өйткені ол ... ... ... еш ... ... ала ... еді және
шаруашылығының артық өнімдерінің тиімді өткізе ... ... ... ... жаңа ... ... сауданы енгізді. Халқы сирек
ұшықиырсыз жері бар, қатынас жолы болмаған, дамымаған, ... ... ... ... ірі сауданың қолайлы түрі болды.
Қазақстандағы ... ... 1832 жылы ... ... хан ... ... ... Ақмола облысы Тайыншакөл (Петропавл ... ... ... ... және елуден астам ұсақ және
орташа жәрмеңкелер жұмыс істеді. 1848 жылы Қарқаралы уездіндегі ... ал ... Шар ... ... ... ... ... облысы), Ойыл, Темір (Орал облысы) жәрмеңкелері жұмыс істеді.
/12/
Жәрмеңкелер тауар рынок ... ... ... ... тауарлығын арттыруға ынта жігер туғызды, байлардың ... ... ... ... есепші болды. Алып-сатарлар малмен
шикізатты арзан бағада сатып алып, оны жәрмеңкелеуде қайтадан қымбат ... ... ... ... ... ... шаруашылығын, Ресейдің
капиталистік экономикасымен байланысын нығайтты, натуралды шаруашылықтың
ыдырауны және ...... ... ... ... ... ... капиталының дәрменді түрде енуімен өлкеде саудаеның
тұрақты формалары: дүкендер, көтерме сауда қоймалары көбейді. ХІХ ғасырдың
80-90 жылдарында ... ... ... ... ... кез ... ... шаруалары өсімқор капиталға түгелдей дерлік кіріптар болды,
өсімқорлар көшпелі қазақ халқына аямай тұсау салды. Сонымен ... ... ... ... ... ... қатар, банктермен басқа да кредит
мекемелері беретін қарыздардың ... ... орын ала ... мен Орта Азия ... ... ... ... сондай-ақ ішкі
рыноктың өсуі, өлкеде сауда буржуазиясы әлеуметтік тобын қалыптастырды.
Қазақстанда да сауда ... ... өсіп ... ... саудагер
Деевтердің, Путелавтардың, Оглотковтың, Хрупиннің ... ... және ... ... ... және өнеркәсіп тауарларын
сататын ондаған дүкендері болды.
Қазақстанда ... ... ... ... жергілікті
сауда буржуазиясының қалыптасуына үлкен әсерін тигізді. Осы ... ... ... ... мен төрт жүз ... поселкалары пайда
болды. Қазақстан қалалары халқының қалыптасуы мен өсуі ... ... ... мен тығыз байланысты болды. Қалаларда
әскери адамдар, ... ... мен ... ... ұлықтары болды.
Қазақ халқының көпшілігі кедейленген ... ... ... ... ... ... Ресей капиталистері Қазақстанда өнеркәсіп
өндірісін ұйымдастырып, мұнда ... ... ... бастады. Оған
өлкеде қолайлы жағдайлар болды: жер мен шикізат арзан еді, жұмысшылардың
жалақысы ... басы ... ... күші мол ... /14/ Кен ... өлкенің өнеркәсіп өндірісінің маңызды саласы бола бастады. 1896
жылы бір ғана Қарқаралы уездінде 70-ке жуық шағын мыс, 170 ... ... ... т.б. рудниктер болды.
Осындай кен орны Баянауыл және Петропавл уездерінде де (тас ... ... т.б) ... ... ХІХ ғасырдың аяғында Жайық өзені мен
Атырау теңізі жағалауында балық аулау ... ... ... ... ХІХ ... 70 ... ішкі Ресейден
Қазақстанға темір жол тартыла бастады. 1874-1876 жылдары Орынбор темір ... ) ... ол ... ... мен Орынборды Орталық Ресеймен
жалғастырды.1880-1890 жылдарында ... ... ... жағалауынан
Ташкентке дейін темір жол, су және ... ... ... және орта Азияның басқа да қалаларымен тікелей жалғастырды. Қатынас
құралдарының дамуы халықтың өзара ... ... ... ... кең жол ... капиталистік қатынастардың қазақ даласына енуі өлкеде
негізінен мал шаруашылығымен айналысқан көшпелі және ... ... ... қатынастарының ыдырау процесін жеделдетті.
Елде өнеркәсіптің жаңа салаларын туындатып, қоғамдық еңбек бөлінісіне және
жұмысшы тобы кадрларының шығуына ... ... ... ... ... ... мен оның санының өсуі Қазақстан
қалаларында біркелкі болған жоқ. Өлкенің кен өнеркәсібі дамыған ... саны көп ... ... ... ... ... аз болды.
Қазақстанның өндіріс орнындағы жұмысшы табы көп ... ... ... олар Қазақстанға қоныстануға келген түрлі ұлттардың
шаруа жұмыскерлерінен және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жағдайы өте ауыр ,
еңбекақысы да ... ... ... ... ... кәсіпорындарындағы, басқа ұлттардың
өкілдерінің, әсіресе қазақ жұмысшыларының өздерінің ертіс құқықтарын қорғау
жолындағы ... ... ... жасады. /16/
Қазақстанда жұмысшылардың бас көтерулері . 80-90 жылдары кең етек
ала бастады. Сонымен, XIX ғасырдың екінші жартысында ... ... мен ... ... ... арасындағы қатынас
күшейді. Сауда және өсімқорлық Ресейдің орталық губерниялары мен ... ғана ... ... ... өлкенің өз ішінде де тауар айналымының
өсуін ... ... ... ... келген өзара жабық құрсаудағы шаруашылықтың
түймесі сөгілді.
Қазақстан шаруашылығының рынокпен қатынасының ... ... ... ... да ... ықпал жасаған болатын. Қазақ халқына
көптеген ақшалай ... ... ... ... бір ... арқылы саудаға салуға мәжбүр болды. Мал мен астық барған сайын
тауар ... ... ... кезде Қазақстан экономикасында натуралды шаруашылықтың көлемі
қысқарды, өлке өнеркәсіп тауарларын өткізу рыногы және бағалы ... ... ... көзі ... ... Ресейге толық
тәуелді болып шықты.
1870-1880 жылдарда Ресейде фабрикалық ... ... ... ... ... ... ... әсіресе жоғарыда айтып
өткендей, мата көп келетін болды. ... ... ... ... бірқатар шығыс елдерінің
майдогерлік бұйымдарын ... ... ... ... ХІХ ... ... ... мал шаруашылығы өнімдерін жеткізу қарқын алды. Көптеген
мал мен шикізат ... ... сол ... ең ірі қалаларында
өңделіп, қырға тон, аяқ киім ретінде қайтып оралып отырды.
Қазақ халқы айырбас шартының қандайына болса да ... ... ... ол ... қажетті тауарларды еш жерден сатып ала ... және ... ... ... тиімді өткізе алмады.
ХІХ ғасырдың аяғында Ресейдің алпауыт капиталистері Қазақстанда
өнеркәсіп ... ... ... ... ... әкеле бастады.
Оған өкпеде қолайлы жағдайлар ... жер мен ... ... ... ... төмен еді.
XIX ғасырдың аяғында жайық өзені мен Каспий теңізі жағалауында балық
аулау кәсіпшіліктері капиталистік кәсіпорындарға айналды. /19/
Шымкент пен Түркістанда негізінен ... ... ... зауыт
жұмыс істеп тұрды. Орал облысы Басқұншақ кәсіпшілігінде тұз кен орындары
ашылды.
Жоғарыда атап өткендей, саудагерден тауар ... ... ... ... ... ... болмады. Сондықтан қырдағы сауда көбінесе
тауарды нешеге «қойға» деп ... ... да ... ... ақысын кейіннен төлеп отырды.
Сауданың мұндай ежелгі түрі ең алдымен көпестерге ... ... ... ... ... ... бұрынғы иелеріне қалуына ... ... өзі ... оны ... ... қам ... 2-3 жасқа
дейін борышкерлерге баққызып алып, кейін шалғайдағы рыноктарға айдап апарып
сатуына мүмкіндік берді.
Несиеге деп ... ... ... ... әштеп тауарларына көбіне
қымбат баға белгіледі. Қырдағы саудада сауда көпестері арасында ... ... ... ... ... ... ... келесі жылдың
ішінде берешек сома екі есе ... ... ... мал ... ... ... ... қаржы таппайтын
болғандықтан 3-4 жыл өткен соң ... ... ... 10-12 есе ... ... Мал ... ... көпестің төлеп тауыса алмайтын борышкеріне
айналды. Борышты сот арқылы ... алу ... ... ... ... ... ... шарттармен қыста астықты борышқа
беру жолымен орыс деревнясы кедейлерін қанау ... ... ... ... ... В.И.Ленин «астықтан өсім түсіру» деген сөзді
қолданды. ... ... ... әрекеттері Лениннің осы
сөздерімен анықтауға әбден ... ... ... адам ... мұқтаждығын пайдаланып, аса
қажетті заттарды (астық, шай, қант, шыт) тым үлкен өсімқорлықпен пайызбен
борышқа сатты. ... ... ... ... ... ... негізінен мал шаруашылығымен айналысқан көшпелі және жартылай
көшпелі ... ... ... ... ... ... ... жаңа салаларын өмірге әкеліп, ... ... және ... табы кадрларының шығуына себебін тигізді .
Жұмысшы табының қалыптасу қарқыны мен оның ... өсуі ... ... ... жоқ. ... кен ... дамыған аудандарда
жұмысшылар саны көп болғанымен, Ресейге қарағанда едәуір аз ... ... ... ... өзге ... ... ішінде қазақ жұмысшыларының өздерінің ерік құқықтарын
қорғау жасындағы күреске шығуына ... ... Бұл сол ... ... ... ... Орта Азия аймағын Ресей империясының жаулап алуы
ХІХ ғасырдың екінші жартысында Қазақстан территориясының ... өз ... ... патша өкіметі енді орта Азиядағы Қоқан, Хиуа,
Бұхара секілді хандықтарға да ауыз сала бастады.
Патша өкіметі қазақ ... ... ... үшін әуелі әр түрлі
реформалар жүргізіп, қазақтың елдік этникалық ұйытқысын ... ... ... округтерге теліп, ұлтанды елді
Тутастықтан айырды. Олар ... ... ... ... ... ... ... ұстаған мысықтай, жақыннан қармау үшін алыстан арбап,
зымияндық саясат жүргізді. Патия өкіметі оны ... іске ... ... -1731 ... 1822 жылға дейін созылған ел билеу жүйесіндегі
протектораттық дәуір, ... ... ... мемлекетке формальды
түрде болсада қамқорлық жасау саясатын жүргізу болды. /22/
Бұл ... ... ... ел билеудың бұрынғы хандық жүйесін сақтап, оның
шикі тірлігіне ... ... ... құрып, сырт иелігін жасады, яғни
қазақ еліне өзіне жағынып, бас шұлғып, бағынышты болған ... ... ... ... ... ... білімдер адамдарын қаптатып,
ғылымды бетперде етіп, алға ұстап, соның тасасында ... ... ... ... мінез-құлқын жан-жақты зерттеп, қазақ халқының осал
тұстарын пайдалануға тырысты. Оны ... ... хан ... ... мен сұлтандар арасында жел жүгіртіп, оларды тақ ... ... ... ... ... ... ... патша өкіметі ештеңеде алған жоқ. ... ... ... ... алауздық ұрғын ослайша енгізе бастады.
Патия өкметінің қазақ елінің басына тәуелділік ноқтасын бір ... 1822 ... ... дейін созылды./23/ Сөйтіп, патша өкметінің
отаршылдық саясатының екінші күеңі бастады. Бұл кезде ол ... күші ... ішкі ... араласып, жергілікті шаруаларды қонсынан қуа бастады.
Олардың орнына ішкі Ресейден жоқшылыққа ... орыс ... ... Отарлаудың осы әскерін -әкімшілік күйегінде патша өкіметінің
трек пунктері ретінде әскери бекіністердің іргесі ... ... ... үшін ... белгілермен бөліп қойды. Біртіндеп бекіністер
қазақстанның ішкі аймақтарына тамырын жайды. Бастапқы кезде бұл ... ... ... өзен – арналарына орналасты. Мәселен, бекініс есебінде
1716 жылы Омбы ... 1718 ж. ... ... 1720 жылы Өскемен қаласы, 1752
ж. Пепрапавл қаласы салынды. Сонымен бірге Омбыдан ... ... ... ... ... ... ... өлкенің ішкі аудандарында
тұрақты бекініс құрылыстары бой көтере бастайды.
Әскери-әкімшілік отарлау XIX ... ... ... ... 1831 жылы ... ... жағасында Аягөз бекінісі салынып, 1847
ж. ... ... ... ... 1854 жылы Алатау баурайында ... ... ... 1855 жылы ... үржар стансалары бой көтерді.
Жетісу өлкесінде 1847 ... 1867 ... ... қазақтар тұратын 14 станица
бекіністері салынды. Бұл Ресей империясының ... ... ... ... және ... ... шаруалардың көптеп келуіне жол
ашты.
Бұдан кейін отарлау саясатының ежелден келе ... ... ... елдің ішкі қуат көзі-этникалық тұтастығынан
айырып, қандас, бауырластар арасына іріткі салу мақсатымен ... ... ... ... ... аға ... ... жойды, оның орнына
сатылап бағындыру жүйесіне негізделген мемлекет аппаратын ... ... ... ... жаңа тәртіп бойынша қазақ даласын облыстарға, облыстарды
уездерге, уездерді болыстарға, ... ... ... де, ел ... ... болыс, старшын, сайлау дегенді шығарды. Соның салдарынан
шеен-шекпен үшін болатын ... ... ... алауыздық оты өршіп,
енді ол рулас, аталас адамдар арасында лаулады. Жемсауын ... ... ... бұл ... өз ... ... Жаңа ... Қазақстан жері үш генерал- губеонаторлыққа: Түркістан, Орынбор және
Батыс-Сібір генерал- губернаторлықтарына бөлінеді. ... ... ... ... билігі түгелдей генерал-губернатордың тікелей басшылығына
бағындырылды. Орынбор ... ... Орал және ... ... ... ... Ақмола және Семей
облыстары, Түркістан ...... ... және ... енді.
Бұрынғы Бөкей хандығының территориясы 1872 жылы ... ... ... ... 1870 жылы ... ... ... берілді, ал кейініректе Закаспий облысына енді. Әскери
губернаторлар жанынан жарлықшы, шаруашылық және сот ... ... ... ... ... вице – ... уезд ... екі аға және екінші көмекшісі болды. Кіші
көмекші феодалдық- рулық жоғарғы және ақсүйек сұлтандардан шыққан ... ... ... ... ... уезд ... ... шоғырланды,
полициялық үкімет орындарын да өзі ... ... ... мен бекіністерде уезд бастықтарына қарады.
Әрбір уезд рулық емес, жераумақтық ... ... ... ал ... 100-200 шаңырақтан құралған Әкімшілік ауылдарға
бөлінді.Болыстар 1000 шаңырақ пен 3000 шаңыраққа ... ... ... ... ... ... ... ғана болыс басқарушысы және
ауыл старшыны болып сайлана алатын еді. ... ... мен ... ... ... ... сайлау әрбір үш жыл
сайын өткізіліп тұрды. Сайланғандар әскери губернаторлар, облыс және ... ... ... ... ... ... реформалар бойынша Әскери-сот комиссиялары мен
уездік соттар құрылды, олар жалпы империялық заңдар негізінде жұмыс ... ... екі жыл ... ... ... уақытша Нұрсәуле
енгізілген ... ... бұл ... ... ... ... әсер
етуі ықтимал деген қауіппен 20 жылдан астам уақытқа созылды. 1886 жылы ... ... ... ... ... ереже», 1891 жылы 25 наурызда
«Ақмола, Семей, Жетісу, Орал және Торғай облыстарын басқару ... ... ... ... ... ... ... Самарқанд және
Сырдария облыстары енді. Сырдария ... ... ... және ... ... ... және Ташкент атаулы 5 уезден құралған. Ал
Орынбор және Батыс Сібір ... ... ... Омбы ... ... генерал-губернаторлығы құрылды. Оның құрамына ... ... ... және ... ... ... 1897 жылы ... облысы
қайтадан Түркістан генерал-губернаторлығының қарауына берілді.
Патша өкіметінің ... ... ... ... оған ақшалай алым-
салық төлеп тұрды. Мысалы, 1844 жылы «Ереже» бойынша әр түтіннен 1,5 ... 1891 ... ... бойынша 4 сомға жетті.
1886 және 1891 жылдары ... ... ... және Дала ... туралы жаңа «Ережелер» қабылдады. Ол бойынша Түркістан және Далалық
өлкелерінде жалпы империялық ... ... ... ... және ... сот ... ... Бұл реормалардың барлығы да
отаршылдық және феодалдық езгіні күшейте түсуге бағытталған еді.
Сонымен бірге ауылдың еңбекші халқы түрлі алым-салықтардан ... ... ... әрбір рудың төлейтін салығының ... ... де, ... ... ... ... феодалдар шешті. Сөйтіп, үй
басына салықты жинаған кезде наразылық ... ... бәрі ... қойған жоқ. Егер ХІХ ғасырдың 40-50 ... тек ... ғана алым ... бас ... енді ... бүкіл ауылдар салық
жинауға қарсы көтерілді. Қатал қанаушылық ... ... мен ... ... ... Қазақ кедейлері сианциялардан жұмыс іздеп
топ-тобымен шұбырды. 40-50 ... Орал және ... ... ... және тұз кәсіпшіліктерінде жалданып жұмыс ... ... саны 40 ... ... өкіметінің аграрлық саясатының ажырамас бөлігі қоныстандыру
саясаты болды. Помещиктермен импералистік буржуазияның мүдделеріне сай
келген ... ... ... ... ... ХІХ ... ІІ ... назар аударды. Өйткені, Ресейде басыбайлықтың жойылуы және әлеуметтік-
әкімшілік ... ... ... ... толық шешкен жоқ еді.
Ресейдің орталық ... ... ... ... Осындай
жағдайда патша өкіметі шаруалардың назарын революциялық қозғалыстан ... ... ... ... ... ... саясаты сол шаралардың бірі
болатын. Сібірді, Қазақстанның ... ... ... және Оңтүстік
Шығыс аудандарын отарлау арқылы патша өкіметі орталық Ресейден шаруаларды
қоныс аудартып, жаңа жерлерде солар ... ... ... ... ... - ... ... саясаты Ресейден шаруалардың ... ... ... жол ... ... ... отарлау саясатын іске асыру
жолында Жетісудың бірінші генерал- губернаторы Колпаковскийдің бастауымен
1868 жылы ... ... ... туралы уақытша ережелер»
бекітілді. Осы ереже бойынша қоныстанушы әрбір жанға 30 ... ... ... ... 15 жыл ... алым-салықтан, рекруттық (әскери
міндет) міндеткерліктен босатылды. Мұқтаж отбасыларға «керек-жарақтар ... ... ... ұсынды. Патша өкіметі 1889 жылғы 13 ... ... мен ... ... жерлерге өз еркімен қоныс аудару
туралы» арнаулы ереже бекітті. Бұл ережеде жерді бекітіп ... ... ... жоқ, ... ... орындарына оның өз қалауынша
белгілеуге ерік берілді.
Аграрлық саясатты жүзеге асырушылардың бірі – ... ... ... ... ... ... аудандар теміржолмен
байланысқаннан кейін, шаруалардың қоныс аударуы кең өріс алды. Қазақстанда
шаруаларды қоныстандыру ... ... одан ... ... Жетісу, одан әрі Семей, Орал, Торғай ... Тек 1885 ... 1893 ... ... ... ... ... 251779 десятина жер тартып алынып, 10940 халқы бар 24 жаңа ... ... ... ... бұл ... қазақ шаруаларынан 33064 десятина
егістік жер тартып алынды. ... жыл ... ... 3324 отбасы
қоныстанды. Шеттен шаруаларды әкеліп қоныстандыру Сырдария облысын,
Шымкент, ... және ... ... ... ... ... ... еуропалық бөлігінен ғана емес, сондай-ақ
басқа облыстардан да келді. Өйткені, ... ... ... ... жерде егін шаруашылығы да, мал шаруашылығына да қолайлылығымен
қызықтырды. Мәселен, 1900 жылғы халық ... ... тек ... ... (Ақмола, Торғай, Орал, Семей, Жетісу) ғана 3463598 адам ... ... ... ... ... 247000 ... Сібірден – 42119,
орта Азиядан -25530, Польшадан 1191, Кавказдан 1672, ... ... ... 3557 адам ... ... 1900 жылы 5 ... ... сырттан
келушілер өлкенің барлық халқының 10,5 процентін қамтыды. Оларға 44 миллион
гектар жер таратылды.
Патша өкіметі Қазақстанның кең ... ен ... ... шикізат
қоймасына, өндіріс тауарларын сататын сауда аймағына айналдырды. Ол ... мал, жүн, тері ... ... өте ... ... ... ... қазақ халқын аяусыз қанады. Патша әкімшілік орындарының бастықтары
мырзалық жасап, ... ... ... әр десятинасын 10 тиыннан оңды-
солды сатты.
Отарлау саясаты қазақтардың тек материалдық жағдайын ғана ... ... ... ... де қысымға салды. Патша
өкіметінің қолдауымен келген ... ... ... ... ... қуып ... ... генералитеті Оңтүстік өлкені
толық жаулап алған соң ХІХ ғ. 60 ... Орта Азия ... да ... 1864 жылы ... әскерилері Қоқан бекінісін орасан зор күшпен басып,
алып ... ... ... ... ... алу орыс ... үшін ... Орта Азияға кірудің алғашқы баспалдағы болатын. Осы кезден ... ... ... бүкіл Орта Азия аймағына жайылды.
Қорытынды
Орта Азия ... ... ... ... ... мемлекет - оқан және Хиуа хандықтары ... екі ... те ... ... туыс әрі ұқсас
болып келеді. Діндері әдетінше ... ... ... ... ... егіз ... ... екі мемлекетте ... ... ... ХІV- ХV ... орта Азия ... міне осындай
қуатты екі мемлекеттік ... ... ... ... алғанда бұл ... екі ... жат ... ... Ресей империясына ... ... ... , екі ... ... наным - сенімдерді
екі ... ... ... Қоқан және Хиуа хандықтарын
бағындыру ... ... ... ... қандай ... ... ... ... Әрине , Қоқан және Хиуа
хандықтары ... ... ... ... ... ... ... үшін ... ... ... ... ... ... да Қазақстан жерінің Оңтүстік ... ... ... нәтижеге қол ... ... ... ... ... өкіметі Қазақстанның ... мен ... ... ... ... ... Бұл
процесс қазақ ... ... ... ... ... ... қанауға қарсы бас көтерулері Хиуа хандығына
қарайтын Кіші жүздеде болды.Атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... руларының қазақтарына хиуалық билеушілер аса
ауыр алым ... ... ... ... ... ауыр салықтарды салу одан
кейінгі хандар ... да ... ... (1845-1855) ханның тұсындада әрі
жалғасты.
Сонымен, қорыта айтар болсақ, ХІХ ғ. ... ... Орта ... мен ... ... қарым-қатынасты өте жоғары деңгейде
болды деп айтуға болмас. Өйткені, жоғарыда айтып ... бұл ... зор ... жасаған сол Орта Азия мемлекеттерінің ... ... ... қиянаттары мен зор зардаптары көз көріп, ... ... ... ... ... ... ... Рахым, Аллақұл т.с.с)
жүгенсіздігі мен ... ... ... ... ... әбден
титықтатып бітірген болатын. Күн сайын ... ... ... ... ... ... ... күйге түсуіне алып келді. Алайда Орта Азия
халықтары мен сауда, экономика саласындағы байланыс жоқ ... де ... екі ... ... тұрмыс-тіршілікке мұқтаж ... ... ... енді ... өзі ... өсуіне алып келген еді. ХІХ ғ. ортасында
Ресейдің саясаты да капиталистік қатынастарға жан бітірді. Қазақ халқы Орта
Азия хандықтарының езгісінен ... оны ... 250 жыл бойы ... ... ... ... ... бейхабар еді.
Cілтемелер тізімі
1. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы., 2002. 283-284 б.б.
2. Жолдасов С. Шежірелі Оңтүстік ... ... ... дейін). Алматы,
2002. 96 б.ш
3. Бұл да сонда. 284 б.
4. Қазақ ССР ... Алм. 1982. 185 ... Бұл да ... 186 ... Бұл да ... 186 ... Бұл да ... 187 б.
8. Қазақстан тарихы очерктер. 243 б.
9. М.Мусин. Қазақстан тарихы. Алм. 2003. 161 ... ... ... арғы-бергі тарихы. А.1995. 107 б.
11. Бұл да сонда. 108 б.
12. Қазақ ССР ... Алм. 1982. 302 ... ... ... тарихы. Алм. 2003. 168-169 б.б.
14. Бұл да сонда. 169 ... Бұл да ... 170 ... Х.Маданов. Қазақтың арғы-бергі тарихы. А.1995. 123 б.
17. Асфендияров С. Қазақстан тарихының очерктері., А, 1994.
149 б.
18. Бұл да сонда. 158 ... ... Ә. ... ... Алм., 1957. 83 б.
20. Бұл да сонда. 93 б.
21. Қайназаров Е.К., Қайназарова А.Е. История Казахстана
(Учеб. ... А, 1992., 43 ... Бұл да ... 50 ... ... ... Қазақтың қилы тарихы. А.
1992.193 б.
24. Бұл да сонда. 196 б.
25. Казахско-русские отношение в ХVІІІ-ХІХ в.в. А, 1964. 47 б.
26. Қазақстан ... / Көне ... ... ... / очерк Алматы, 1980-
1984. ... ... ... ... 3том. ... ... ССР ... Алматы. 1982.
3.Қазақстан тарихы очерктер.
4.М.Мусин. Қазақстан тарихы Алматы.2003.
5.Х.Маданов. Қазақтың арғы бергі тарихы Алматы. 1995.
6.Асфандияров С. Қазақстан тарихының очерктері Алматы. 1994.
7.Әбдәкімұлы Ә. ... ... ... 1957.
8.Қайназаров Е.К., Қайназаров А.Е. История Казахстана.
(учеб. пособия) Алматы. 1992.
9. Қойшығара Салғараұлы. Қазақтың қилы тарихы. Алматы. ... ... ... в ... в.в. ... ... Қазақстан тарихы (Көне заманнан бүгінге дейін) очерк.
Алматы.1980-84.
12. Савоско В.К., Шамшатов И. « Колхозное строительство в
Казахстане» (1846-1970г.г) ... ... ... С. « ... ХХғ басына дейінгі қазақтардың көшпенді
қоғамы» Алматы.1971.
14. Анчиков Г.В. ... ... ... Нұрмұхамедов. Алматы;
1992.
15. Бекмаханов Е. ХІХ ғ. 20-40 ж.ж. Қазақстан. Алм. 1992 ж.
16. Востров В. В. Муканов М.С. ... ... и ... ... ... ХХ в.в./ Алм. ... Қасымбаев М.Қ. Қазақстан тарихы. /ХVІІІ ғ. – 1914 ж./ Алм., ... ... М.К., ... Н.Е. ... ... Алм., ... Қойгелдиев М., Омарбеков Т. Тарих тағлымы не дейді? А., 1993.
20. Қазақ ССР тарихы «Көне заманнан ... ... Көп ... 1994.
21. Нығмет Мыңжан. «Қазақтың қысқаша тарихы». А., 1994.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
XX ғасырдың басындағы Ресейдегі революциялар және олардың Қазақстанға әсері28 бет
Мемлекеттік дума71 бет
Бірінші орыс революциясы және ұлттық демократиялық қозғалыстың өрістеуі7 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
Қытайдағы 1905-1911 жылдардағы революциялық қозғалыстар12 бет
"Саяси модернизация."23 бет
11-15ғғ. франция, англия, германия, италия23 бет
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь