Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1 Мемлекеттің ақша.несие саясатын жүргізудегі негізі
және оның экономиканы реттеудегі ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Ақша.несие саясатының мәні мен мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Мемлекеттік ақша.несие саясатының құралдары ... ... ... ... ... ...7
1.3 Мемлекеттің ақша.несие саясатының түрлері мен
аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11

2 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша.
несие саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.1 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша.несие
саясатын жүргізудегі негізгі қадамдарына сипаттама ... ... ... ... 14
2.2 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша.несие
саясатының құралдары және оларды дамыту жолдары ... ... ... ..18
2.3 Ұлттық банктің ақша.несие саясатының бағыттары ... ... ... ... .21

3 Ақша.несие саясатының стратегиялық мақсаттары
мен ақша.несие саясатын жүргізу құралдарын жетілдіру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Қазақстан тәуелсіз ел болып қалыптасқаннан бері бір қалыпты экономикаға қол жеткізді. Алайда отандық экономиканың ақсаңдайтын әлсіз жерлері экономикалық тұрақтылықтың орнауына жол бермей отыр. Елбасымыз Н.Назарбаев өзінің жыл сайынғы Қазақстан халқына жолдауында ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттырып, алдыңғы қатарлы дамыған елу елдің қатарына кіру – ел экономикасының міндеті екенін айтып келеді. Әлемдік экономикадағы қолайсыз ахуалды ескере отырып, инфляциядан әрбір қазақстандықтың кірістерін қорғауды қамтамасыз ететін және экономикалық өсім үшін лайықты деңгейін ұстап тұратыны анық. Бұл жай ғана макроэкономикалық мәселе емес, бұл елдің әлеуметтік қауіпсіздігінің мәселесі және де бұл – 2013 жылдың өзінен бастап Ұлттық Банктің басты мәселесі.
Курстық жұмыстың мақсаты – мемлекеттің ақша-несие саясатынының түрлері мен типтерін талдап, ақша-несие саясатының негізгі бағыттары мен салдарын қарастыру.Ұлттық Банктің ақша-несие саясатын жүргізудің дамыту жолдарын іздестіру.
Қазақстандық банктер өз кезегінде өзінің мақсатын орындауға және нақты экономика секторының кредиттік ресурстарға деген қажеттілігін қамтамасыз етуге тиіс.Бұл ретте қаржылық жүйеге бақылауды әлсіретуге болмайды,банктерді проблемалық несиелерден тазарту және қорландыру мәселелерімен тығыз айналысу қажет.
Бұл үшін Ұлттық Банк пен Үкіметке Президент Әкімшілігінің үйлестіруімен экономиканы қажетті ақша ресурстарымен қамтамасыз етуге бағытталған түбегейлі ақша-несие саясатының жаңа жүйесін әзірлеу қажет болатыны жөнінде елбасымыз Н.Ә.Назарбаев жолдауда айтып өткен болатын.
Ақша-несие саясатының мақсаты-елдегі қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және банк жүйесінің нығая түсуіне, экономикалық нақты секторды банктердің несиелеуінің әрі қарай өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады және ұлттық валюта тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа шетел валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді.
1. .«Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. 29.01.2010.
2.Ілиясов А.Ә «Ақша-несие саясаты»: Алматы 2008 5-6б
3.http://www.nationalbank.kz/?docid=809,Ақша-кредит саясатының негізгі бағыттары;
4.А.Доғалов, Н.С Досмағанбетов: Макроэкономика:экономикалық мамандықтарға арналған оқулық/-Астана: Л.Н.Гумелев атындағы ЕҰУ, 2011.-157-159б
5. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева К.С.,Тілеужанова М.Ә., Микроэкономика. «Экономика» 2000 ж.-57б
6.А.С.Мақыш. «Коммерциялық банктер және банктік операциялар». Алматы 2003 ж.-26-27б
7. А.С.Мақыш. «Ақша айналысы және несие». Алматы 2003 ж.-19б
8. Есіркепова А. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы 2004 ж.
9. Сейітқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банктер”. Алматы 2001 ж.-81б
10. Тұраров Н. С. Ақша-несие саясаты // Саясат. – 2006, №7.
11. Самрат Ж. Бәсекеге қабілетті болу – стратегиялық мақсат // Егемен Қазақстан. – 2006, №19.
12.Кенжеғозин М. Қазақстан экономикасы: басымдықтар мен проблемалар // Егемен Қазақстан. – 2006, №20.
13. Мұхамбетова З. С. Аймақтың ақша-несие саясаты // Аль-Пари. – 2003, №1.-21-25б
14.Лаврушкина О. М. Деньги, кредиты, банки. Москва: «Финансы и статистика», 1999ж.-18б
15. «ҚР-дағы Ұлттық банк туралы» ҚР Заңы. 31.03. 1995ж.
16. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР Заңы. 30.08. 1995ж.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................................................3
1 Мемлекеттің ақша-несие саясатын жүргізудегі негізі
және оның экономиканы реттеудегі ролі...................................5
1.1 Ақша-несие саясатының мәні мен ... ... ... ... ... ... ... саясатының түрлері мен
аспектілері.......................................................................................11
2 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... саясатын талдау.................................................................14
2.1 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-несие
саясатын жүргізудегі ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие
саясатының құралдары және оларды дамыту жолдары..............18
2.3 Ұлттық банктің ақша-несие саясатының бағыттары.................21
3 ... ... ... ... ... ... ... жүргізу құралдарын жетілдіру
жолдары..........................................................................................31
Қорытынды..........................................................................................35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі....................................................37
Кіріспе
Қазақстан тәуелсіз ел болып қалыптасқаннан бері бір ... ... қол ... ... ... ... ... әлсіз жерлері экономикалық тұрақтылықтың орнауына жол бермей отыр. Елбасымыз Н.Назарбаев өзінің жыл сайынғы Қазақстан халқына ... ел ... ... ... ... ... ... дамыған елу елдің қатарына кіру - ел экономикасының міндеті ... ... ... ... ... ... ахуалды ескере отырып, инфляциядан әрбір қазақстандықтың кірістерін қорғауды қамтамасыз ететін және экономикалық өсім үшін ... ... ... ... ... Бұл жай ғана ... ... емес, бұл елдің әлеуметтік қауіпсіздігінің мәселесі және де бұл - 2013 ... ... ... ... ... ... мәселесі.
Курстық жұмыстың мақсаты - мемлекеттің ... ... ... мен ... ... ... саясатының негізгі бағыттары мен салдарын қарастыру.Ұлттық Банктің ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... өз кезегінде өзінің мақсатын орындауға және нақты экономика секторының кредиттік ресурстарға деген қажеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... жүйеге бақылауды әлсіретуге болмайды,банктерді проблемалық несиелерден тазарту және қорландыру ... ... ... ... үшін ... Банк пен Үкіметке Президент Әкімшілігінің үйлестіруімен экономиканы қажетті ақша ресурстарымен қамтамасыз етуге бағытталған түбегейлі ақша-несие саясатының жаңа ... ... ... ... ... ... ... жолдауда айтып өткен болатын. ... ... ... ... ... тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және банк жүйесінің нығая ... ... ... ... ... ... әрі қарай өсіру үшін жағдай жасауға, ... ... ... ... жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады және ұлттық валюта тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... етуді көздейді.
Ақша-несие реттеудің негізгі объектісі - жалпы ... ... ... ... ... ... динамикасына әсер ететін, экономикадағы жалпы ақшалай және ақшалай емес ақша ... ... ... ... ... ... жүргізу ғана Ұлттық банкке және оның жүргізіп отырған ақша-несие ... ... ... ... және жалпы халықтың сенімін қамтамасыз ететін болады.
Ақша-несие саясаты мемлекеттің экономикалық саясатының аса маңызды құрамдасының бірі ... ... ... ... оны ҚР ... банкі экономикалық өсудің тұрақтылығын,жұмыссыздық пен инфляцияның төмен деңгейін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігін және т.б белгілей отырып, банктердің қызметіне ықпал ету арқылы жүзеге асырады. ... ... ... ... ... экономикалық дамудың ажырамас элементін білдіреді. ... ... ... - бұл ... ақша ... ... ... сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы. ... ... ... ... қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету, инфляция өсімінің ... ... ... бір ... ... ... ынталандыру үшін нақтылы айырбас бағамының икемділігін сақтап ... ... ... қор ... роль ... ... қор ... ашықтығын және ұтымды құралуы мен пайдаланылуын қамтамасыз етуі тиіс деп санаймын. ... ... ... таңда несиелеуге болатын экономика ... ... ... білуге, сондай-ақ ... беру ... ... ... ... сұрақтарын шешуде банк үшін бірінші ... ... бар ... ... мен ... алушының несиелік қабілетіне қарап өз ... ... ... ...
1 ... ақша-несие саясатын жүргізудегі негізі
және оның экономиканы реттеудегі ролі
1.1Ақша-несие саясатының мәні мен мақсаттары
Ақша-несие саясатының негізінде ақша мен ақша ... ... ... әсер ету ... ... ақша ... ... Мемлекеттің ақша-несие саясаты экономиканы ... ... ... ... ... ...
Мемлекеттің ақша-несие саясатының ең басты мақсаты - баға тұрақтылығын, тиімді еңбекпен ... ету мен ... ... өнімнің нақты көлемінің өсуін қамтамасыз ету. Бұл мақсат ұзақ уақытта жүзеге асатын жылдарға созылатын және ... ... ... тез ... ... ... ... шеңберінде жүзеге асырылатын шаралар арқылы жүргізіледі. Осыған байланысты ағымды ақша-несие саясаты ірі тапсырмаларға қарағанда нақты және мүмкін ... ... ... ... да ... ақша-несие саясатын жүргізуші болып, өзіне тән қызметтеріне сәйкес орталық банк есептелінеді, ал саясаттың объектілері ақша нарығындағы ұсыныс пен сұраныс ... -- бұл ... ... іс, ... ... ... да ... саясаты -- бұл мемлекеттің ерекше қызметі. Ол оның ... ... ... ... реттелетін жүйесіне шаралар жасап, жүзеге асыруда көрінеді.
Ақша-несие саясаты елдегі макроэкономикалық ... қол ... және ... өсу үшін ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық саясатының маңызды құрамдас бөлімдерінің бірі болып ... ... ... - бұл ... процестердің мемлекетке қажетті бағытта дамуы үшін Орталық банктің ақша айналымы мен несие қатынастар саласында жүргізетін ... ... ... ... ... егер оны ... экономикалық саясат мақсатының нақты көрінісі ретінде алғанда, ел шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... ақша өте үлкен және алуан түрлі рөлді ... ... рөлі ... ... ... ... ... өйткені бұл рөлге айрықша арнайы тауарларды бөліп шығару тауар ... мен ... заңы ... ... Ақша ... айырбастау құралы ретінде әрекет етпейді, ол өндіріспен үздіксіз байланыста ... Ақша ... мен ... ... ... ... сонымен бірге қаржы - несие жүйесі арқылы жеткізушілер мен тұтынушылар арасында ақша ... ... ... ... ... экономикадағы рөлі ақша жинақтарын қалыптастырудың механизмдерін құру және кеңейтуде, барлық қаржылық ... ... және ... ... ... ... ... үшін инвесторларға беруде жатыр. Ақшаның экономикалық жүйедегі қоғамдық рөлі мынада, яғни олар нарықтық экономикадығы тәуелсіз ... ... ... буын ... ... ... - несиелік реттеудің мақсаты - ақша массасының өсуін тежеу, инфляцияны болдырмау, елдегі Жалпы Ішкі ... ... ...
Несиелеу процесі кезінде ақша массасының құрылымына, төлем айналысына және ақша айналымының жылдамдығына әсер ететін сол ақша айналымы үшін ... ... ... ... Айналымда ең қарапайым қарыздық міндеттемелер - вексельдерден бастап қазіргі электрондық ақшаларға дейінгі несие ақшаның түрліше формалары ... ... ... ... өте ... рөлді атқарады: ол трансакциялық шығындарды төмендету есебінен экономиканың жеңіл қозғлысы жүзеге асады, ол еңбектің мамандануы мен бөлінісін ... ... ... ... ... ... ... мен жұмыссыздықтың төменгі дәрежесі тән экономиканы құруға ... Бұл ... ... үшін ол ақша ... бақылау орнатуы керек. Ақша айналымын реттеу үшін монетарлық реттеудің классикалық құралдары - ашық ... ... ... резервтер нормасының өзгеруі пайдаланады.
Ақша-несие саясаты - бұл айналыстағы ақша жиынын, несие көлемін реттеу мақсатында мемлекеттің ақша-несие саласында ... ... ... ... ... ... ... салаға тікелей әсер ете алмайды, ол кәсіпкерлік шешімдерге тек ... ... ... әсер ... Сондықтан ақша-несие саясаты мемлекеттің өндіріске әсер етуінің тиімді әрі икемді әдісі болып табылады. ... ... ... - ұлттық шаруашылықтың тұрақты дамуы мен тепе-теңдікте болуын қамтамасыз ету. Ақша-несие ... ... ... - Орталық банк (Ұлттық Банк). Ол үкіметтік институт ... оның ... ... Алайда, Ұлттық Банктің мемлекеттік саясатты жүзеге асырудағы рөлі мен маңызына көңіл аударатын болсақ, ол өз ... ... ұйым ... ... ... оның ... ... қабылдауға толық құқы бар.Ұлттық банктің міндеттері екі бағытта атқарылады.
* Валюта жүйесінің бірқалыпты тұрақты дамуын қамтамасыз ету.
* Мемлекеттің мүддесін ... ету үшін жеке ... ... ... ... әсер ... ... саясатына жалпы сипаттама бере отырып, оның мазмұнын былайша нақтылауға ... ... ... - ... Банктің ақша айналымы мен несие қатынастары ... ... ... үрдістерді мемлекеттік деңгейде реттеу мен дамытуға бағытталған шаралар ... ақша - ... ... мемлекеттің белгілі мақсаттарына жету үшін қолданылады. Ақша-несие саясатының мақсаттарын ақырғы және аралық деп ... ... ең ... ... ... ... ... экономиканың тұрақты өсуін, толық жұмысбастылық, бағаның тұрақтылығы мен төлем балансының тепе-теңдігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ұзақ уақыт, ақша-несие саясатының шараларын бірнеше жылдар бойы жүргізу арқылы қол жеткізуге болады. Соған ... ... ... ... ... ... ... жағынан шағын аралық мақсаттарға бағытталады: айналымдағы ақша жиынының оңтайлы көлемі, пайыз мөлшерлемесін өзгерту, тұрақты айырбас бағамы, міндетті резерв деңгейін анықтау ... - ақша ... ... ... мемлекет инфляция мен жұмыссыздықтың төменгі дәрежесі тән экономиканы құруға ... Бұл ... ... үшін ол ақша ... ... ... ... Ақша айналымын реттеу үшін монетарлық реттеудің классикалық құралдары - ашық ... ... ... ... ... ... пайдаланады.
1.2 Мемлекеттік ақша-несие саясатының құралдары
Ұлттық Банк мемлекеттің ақша-несие саясатын жүзеге асыруда ... ... ... Ол құралдар ақша-несие саласына жанама әсер ету әдістерінен құралады. Бірақ кейбір операцияларды жүргізгенде ... банк ... ... ... ... араласуы да мүмкін. Ұлттық банк тікелей әдісті қолданғанда коммерциялық банктердің банктік емес секторға несие беруіне шектеу қояды. Нақтырақ айтқанда, белгілі ... ... ... банктердің несие операциялары арқылы өтетін ақша сомасына ... ... ... Ол ... ... жағдайда айып-пұл салынады. Оның көлемі несие көлеміне өскен сомаға тең ... Бұл ... ... жақтары мен қатар кемшіліктері де бар. Ол өте икемсіз, өйткені Ұлттық Банк белгілеген норма экономиканың қысқа мерзім ... ... ... ... ... алмайды. Сөйтіп ол рыноктық экономика заңдарына қайшы бола тұра бір мәселені шешу ... ... ... тудырады Тікелей әдіс тек жанама әдістер нәтиже ... ... ол ... ... нәтижелерін ұзақ уақыт күтуге мемлекеттің мүмкіндігі болмаған жағдайда қолданады. ... ... ... ... ... ... жатады
* есептік мөлшерлемені өзгерту (дисконттау);
* ашық рыноктағы операциялар;
* ... ... ... ... еркін келісімдер.
Есептік мөлшерлемені өзгерту (дисконттау). Бұл әдіс ақша-несие саласында жақсы зерттелген әдіс. Мұнда ... Банк ... ... ... ... ... ... ретінде қаралады. Ұлттық Банк белгілеген есептік мөлшерлемені ресми есептік ... деп ... ... Банк ... мөлшерлемені кез- келген уақытта өзгерте алады. Ұлттық Банк есептік мөлшерлемені өзгерту ... ... ... ... пен ұсынысты реттей алады. Есептік мөлшерлемені өсіру арқылы ... ... ... ... ... ... сұранысты қысқартады және керісінше, есептік мөлшерлемені төмендету арқылы несиеге сұранысты ұлғайтады. ... ... ... ... ... де ... ... ... ... ... - ... Банк ... ... сату және ... алу арқылы ақша несие қатынастарының дамуына әсер етеді. Мұндай операциялар Ұлттық Банктің ақша-несие саласына белсенді араласуына мүмкіндік тудырады. ... ... ... ... ... ... рөлі ... (пассивті), өйткені онда несие алу туралы шешімді коммерциялық банктер ... ал ... Банк ... ... күтуге мәжбүр болады Ал ашық рынокта Ұлттық Банк рыноктың басқа да агенттіктері сияқты саудаға қатысады. Сондықтан ашық рыноктағы операциялар ... ... ... ең ... ... ... табылады. Бұл әдістің артықшылығы - Ұлттық Банктен экономиканың қаржылық емес секторларына қызмет ете алады. Қаржылық емес құрылымдар ҰБ ... ... ... алу ... ... ... банктердегі депозиттерін қысқартады. Сөйтіп Ұлттық Банк коммерциялық банктердің рөлін төмендете отырып, қаржылық емес ... ... әсер ету ... ие ... Ал ... ... ... - уақыттың шектеулілігі. Оның ұзақтығы шығарылған құнды қағаздың мерзіміне байланысты. Егер ... ... ұзақ ... ... бұл ... ... мерзімі де ұзақ болады. ... ... ... ... ... ... - бұл ... банктердің Ұлттық Банкте арнайы шотта сақтайтын ақша ... Ол ... екі ... ... 1) ... ... өз ... алдында міндеттерін орындау кепілдігін беру; 2) ақша массасын реттеу құралы. Міндетті ... ... ... ... ең алғаш рет АҚШ-та 1933-ж. енгізілді. Қазақстанда 1993 жылы 1- қаңтарда енгізіліп нұсқауға сәйкес, ... ... ... 18 - 20% мөлшерінде бекітілген болатын. ... ... ол ... 10,5% - ды ... ... ... ... коммерциялық бактің ҰБ-гі міндетті салымының сол банктің мерзімдік міндеттемесіне қатынасы арқылы ... ... = ... ... ... ... ... МRН=20%,коммерциялық банктің мерзімдік міндеттемесі 1 млн долл. болса, онда ол 200 мың доллар резерв ... ... Егер ... айда ... ... 1 млн. ... көбейсе, онда резерв көлемі 400 мың долларға өсуі ... ... Банк ... норма көлемін көтеру арқылы коммерциялық банктердің қызметін шектейді, керісінше ... ... ... Міндетті резерв нормасының жиі өзгеруі мүмкін емес, өйткені бұл жағдайда банктер мен басқа ... ... ... тепе-теңдік бұзылады. Сондықтан оны ҰБ сирек қолданады немесе есептік мөлшерлеме ... ... ...
Еркін келісімдер әдісі жоғарыда берілген құралдар жиынтығын толықтырады. Мұндай келісімдер ҰБ пен ... ... ... ... ... ... сақтандыру қоғамдары, зейнетақы қорлары және мемлекеттік институттар қатыса алады. ... ... ... ... ... ... өз ... өз қызметтеріне шектеулер қояды. Мысалы: олар өздерінің несие беру көлемін белгіленген шекте ғана ... ... ал ҰБ өз ... ... ... қаржы операциялары (мыс.валюталық операциялар) мен олардың өзгерісі туралы алдын-ала мәліметтер беріп отыруға міндеттеме алады. Сөйтіп еркін ... ... ҰБ ... ... ... ... ... ... ... ... ... басқа деп аталатын әдіс қолданылады. Бұл әдіс бойынша ОБ ... ... ... мен ... емес ... ... түсініктемелер, жолдаулар жіберіліп отырады. Осындай әдіс арқылы ОБ коммерциялық банктер мен басқа да ... емес ... ... ... ... ... мақсатында алдын ала ескертіп отырады. Қазақстанда және басқа да ТМД елдерінде бұл ... ... ... әлі ... ... еліміздің ҰБ жүйесінде кеңестер беру емес, нұсқаулар жасау әлі де басым[4].
Ақша-несие саясатын жасағанда және оны іске ... ... ... ... ... өте көп. Бірақ ең маңыздыларына екеуін жатқызуға болады:
1)Экономиканың жалпы жағдайын ;
2) ... ... ... ... экономикалық
факторлар әсерін; ... ... ... банк ... ... мерзімінде ақша-несие саласын реттеу бойынша нақты іс-әрекеттер жүргізе отырып, экономика буындарының барлық басқа да өзара байланыстылық ... ... алуы ... ... Жеке ... ... оның есеп ... саясаты коммерциялық банктерден тыс экономиканың көптеген басқа салаларына, оның ішінде қарыздары көп болатын мемлекет ... ... ... үй ... әсер ... ... саясатын іске асырғанда онда қолданған құралдардың өз кемшіліктері де ерекше қиыншылықтарды қосымша туындатады. Мысалға, ақша-несиені реттеудің ең бір кең тараған ... ... есеп ... ... саясатын алайық. Дисконттық саясаттың ең бір елеулі кемшілігі - оның баға ... әсер ...
* ... субъектілері несие шығындарын өзінің клиенттеріне, түптеп келгенде, тұтынушыларға ауыстыруға ... ... ... әсер кез ... ... ... емес,әсіресе әлі тұрақтанбаған экономика үшін қосымша ауыр жүк болады.
* ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет бола алмайды. Ал нарық механизімін бұлай әлсірету,мысалы,астыртын экономикалық ... ... ...
* ... ... процент арқылы экономикаға ықпал жасау мүмкіншілігі ... ... ... және ірі фирмалар көбінесе өз операцияларын шетелдерге, егер онда процент ставкасы төмен болса, аударады және де ... ... ... ... ... ... процентпен реттеу-тіпті де абсолютті тұрақты құрал емес. Орталық банктің капитал нарығын реттеу деңгейі әртүрлі жағдайларға байланысты ... ... ... екі ... ... бөліп қарастыру қажет.
1) экономикалық жағдайға байланысты реттеу моделінің өзгеруі;
2) шаруашылық өмірінің интернациялануы. ... ... ... ... банк ... ... байланысты және бір-бірімен үйлесімді жүргізуді қажет[8].
1.3 Мемлекеттің ақша-несие саясатының түрлері мен
аспектілері
Қазақстан Республикасының осы ... ... даму ... ... ... сипатталады. Бұл қатынаста жаңа ақша- несие жүйесі қалыптасып, қаржы институттарының жаңа түрлері пайда болып жатыр, нарықтық экономикаға тән ... ... банк ... ... ... ... ... саясаты халықаралық несиелік саясатпен жұмыс істеу принциптеріне көшу барысында Қазақстан Республикасындағы өтпелі кезеңнің ерекшеліктері мен ... ... ... ... білудің маңызы зор.
Несиені өтеу қабілетін бағалау үшін рейтинг агенттіктері елдің несие рейтингін әзірлейді, бұл ... мына ... ... ... ... ... жүйені жасаудағы прогресс: мұны демократиялық саяси институттардың тиімділігі, шешімдер қабылдау процесінің ашықтығы, экономикалық реформаларды жүргізуге саяси жолды ... және ... ... ... асыруға қабілеттілік деп түсінеді.
* Қаржылық тұрақтылыққа және экономикалық өсуге жетудегі жетістіктер. Олар өзіне мыналарды біріктіреді: ... және ... ... ... ұлттық валютаның тұрақтылығы мен айырбасталымдағы кезінде инфляцияның ... ... ... тұруы.
* Нарықтық экономикаға көшудегі прогресс: экономикадағы және меншік сектордың рөлі (мемлекеттік секторды ... ... жеке ... ... ... ... құрылымын өзгерту, корпарациялық басқарудың тиімділігі, қоғамның салық салуға қатысындағы өзгерістер және төлем тәртібі, экономикалық ырықтандыру, баға ... жаңа ... және ... ... үшін ... ... ... сауда мен инвестициялық қызметтегі ақықтық), қаржы секторының ... ... ... дамуы және оны реттеу, қаржы делдалдылығының дамуы, қор нарығының және ... емес ... ... дамуы), нарықтық институттардың дамулығы (тиімді инфрақұрылым мен ... ... ... ... ... ... ... пен импорттың өсу серпіні мен құрылымы, халықаралық экономикалық сауда ұйымдарына қатысу, қаржыландырудың көзі ... ... тура ... ... ... ... ... беру арқылы бағаланады [9].
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы шетелдерден едәуір несиелер алды. Сондықтан валюта қаражаттарын ұтымды, үнемді ... ... арта ... Олар ... кезекте тұтынуға арналған тауарды шығарған кәсңпорындарды құру және жаңғырту және ... ... яғни ... ... үшін ... ... ... ескере отырып дамыту үшін пайдаланылуы тиіс ... ... ... ... ... саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады.
ҚҰБ ақша-несие саясатының басты мақсаты: Ұлттың валютаның тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... етуді көздейді. Ақша-несие саясаты -- бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі Ұлттық банк болып табылады. Ал ақша-несие ... ... банк ... реттеу объектісіне экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша массасының жиынтығы жатады.
Шаруашылық конъюктурасының ... ... ... ... екі түрі ... ... ... саясаты;
2. Экспанцондық ақша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты -- екінші денгейлі банктердің несиелік ... ... ... және ... шарт ... ... ... мөлшерлемесінің денгейін арттыруга бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие саясаты -- несие беру көлемін кеңейтумен, ... ақша ... ... ... ... және ... мөлшерлемесінін төмендеуімен байланысты шаралар[6].
2 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-
несие ... ...
2.1 ... ... ... Банкінің ақша-несие
саясатын жүргізудегі негізгі қадамдарына сипаттама
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі өзі ... ... ... ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты басқа да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми қайта қаржыландыру ... ақша ... ... жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ мүдделеңдіру мөлшерлемесі саясатын ... ... ... ... ... ... нарықтың мүдделендіру мөлшерлемесіне әрекет ету үшін пайдаланады[7].
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... басты мақсаты -- айналыстағы теңге деңгейін ... ... ... ... сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны және ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Жоғары пайыз мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның көлемін ... ... жаңа ... ... ... ... ... белгілі бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге ... 1993 жылы 13 ... ... ... ... ... оныншы сессиясында Қазақстан Республикасыньщ Заңы қабылданды, ол Қазақстан ... ... ... ... ... ... құқықтык мәртебесі мен өкілеттігін, оның банк жүйесіңдегі рөлі мен орнын, мемлекеттік билік органдарымен өзара қарым-қатынасын айкындап берді. Заң Қазақстан Республикасыньщ ... және ... ... деген сұранысын қамтамасыз етуде, салым салушылардың мүддесі мен мемлекеттік несие саясатын жүзеге асыруды қамтамасыз етуде кепілдікті қарастырды. Заң Ұлттық ... ... ... ... ... ақша ... несие, банктік есеп айырысуларды ұйымдастыру және валюталық қатынастар саласында мемлекеттің саясатын әзірлеу мен ... ... ... ... берушілер мен банктің салымшыларының, несиелік, есеп айырысу мекемелерінің, ... ... ... алу, сату және ... ... ... ... асыратын мекемелердің клиенттерінің мүдделерін қорғау, банктік және басқа несие мекемелерінің қызметін реттейтін ... ... ... оны ... ... ... Қазақстан Республикасының ақша-несие ... ... ... ... мүдделерін қорғау [8].
1993 жылы 15 қарашада ... ... ... валютаның енгізілуіне байланысты Қазақстанның Ұлттық Банкіне ақша-несие жүйесінің жұмыс істеу ... оның ... және ... ... ... принциптерді енгізу, банктердің қызметін реттеудін жүйесін бекіту міндеттері жүктелді. Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының -- ... ... ішкі және ... ... ... ету -- ... орталык банкісі -- Қазақстан Ұлттық Банкінің негізгі міндеттерінін біріне айналды.
Орталық банктердің ... ... ... ... ... оны ұйымдастыру мен басқара білуге көп байланысты болады. 1995 жылғы 30 наурызда шыққан Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші бар ... ... ... ... ... ... қызмет принципін, құқықтық мәртебесі мен өкілеттіктерін, оның мемлекетгік банк жүйесіндегі рөлі мен орнын айқындап ... 1995 жылы 30 ... ... жаңа ... ... ... заңнамаға бірнеше рет өзгерістер мен толықтырулар енгізілді[9].
Ақшаның кұнсыздануын төменгі деңгейде ұстап, ұлттық валютанын тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан ... ... ... саясатын жүзеге асырады. Қазақстан Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... және жүзеге асыратын бірден-бір орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын ... ... ... ету ... ... ... ... қайта қаржыландырудың ресми ставкасын;
* ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйақы ставкаларының деңгейлерін;
* ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін;
* ерекше жағдайларда, операциялардың ... ... ... мен көлеміне тікелей сандық шектеулерді белгілеу жолымен жүзеге асырылады.
Қазақстан Ұлттық Банкі қайта қаржыландырудың ... ... ... ... ... қайта есепке алуды жүргізеді.
Қайта қаржыландырудын ресми ставкасы ақша-несие саясатының негізгі ... үшін ... ... бойынша бағдар болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкі қайта каржыландырудын ресми ставкасын ақша нарығының жалпы жай-күйіне, қарыздар бойынша сұраныс пен ... ... ... және инфляциялык болжауларға қарай белгілейді.
Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие ... ... ... ... ... ... сыйақының нарықтык ставкаларына әсер ету максатында ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйакының ставкасын белгілейді[10].
Резервтік талаптар нормативі банктер алдындағы ... ... ... ... ... ... ... есебінде есептеледі және 40 проценттен артық емес мөлшерде белгіленеді.
Қазақстан Ұлттық Банкі айырықша ... ... ... резервтік талаптар енгізуге құқылы. Ең төменгі резервтік талаптардыц нормативтерін әзгерту осындай шешім қабылданған күннен бастап бір айдан ерте ... ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстан Республикасының заң актілерімен Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген мөлшерде айыппұл салынып, ендіріліп алынады.
Қазақстан ... ... банк ... ... ... бір апта мерзім ішінде банкке Қазақстан Ұлттық Банкінде резервтелген қаражатты қайтарып береді.
Қазақстан ... ... ... ... ... айырықша жағдайларда ғана белгілейді. Қазақстан Ұлттық Банкінің тіке сандык шектеулері дегеніміз операциялар мен мәмілелердің ... ... ... ... ең жоғарғы деңгейі, несиелендіруді тікелей шектеу, сыйақының (мүлденің) ставкасын ұстап тұру, жекелеген салалардың дамуын ынталандыру немесе тежеу максатында несиенін ... ... ... ... ... ... Банкі тікелей сандық шектеуді ақша-несиемен реттеудің ... ... ... ... ... мүмкін болмаған жағдайда қолдануға құқылы[11]. ... ... іске ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі мынадай операция түрлерін жүзеге асырады:
1) ... ... ... қабылдау;
3) валюталық интервенциялар;
4) Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ... ... ... және ... да ... ... сатып алу және сату, оның ішінде кері сатып алу құқығымен;
6) коммерциялык вексельдерді қайта есепке алу;
7) Қазақстан Ұлттық Банкі Басқармасынын ... ... ... да ... Ұлттық Банкі ақша-несие саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес банктердін ... ... ... көлемін реттейді.
Банктерге берілетін карыздарды беру мен өтеу тәртібін, талаптарын, түрлерін, мерзімдерін және ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды өтімділігі жоғары және кауіпсіз бағалы қағаздармен және басқа активтермен қамтамасыз ете отырып та, қамтамасыз етпей де бір ... ... ... ... Бұл мерзімді Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы ұзартуы мүмкін. Бұл орайда Қазақстан Ұлттық Банкі соңғы инстанциядағы ... ... ... ... ... ... ... Банкінің Басқармасы белгілеген тәртіппен, шарттарда және мерзімдерде беруге құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкінің нормативтік қүқыктык актілерінде көзделген мүлік Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... ету үшін кепіл заты бола алады.
Депозиттерді тарту мен өтеу ... ... ... және ... ... ... Ұлттық Банкі айкын-дайды. Қазақстан Ұлттық Банкі Ұлттық валютамен де, ... ... де ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты мақсатында қысқа мерзімді ноталарды ұлттық та, шетелдік те валюталарда шығаруға құқылы.
Қысқа мерзімді ноталарды ... ... ... ... және отеу ... мен талаптарын Қазақстан Ұлттық Банкі айкындайды. Қазақстан Ұлттық банкінің қысқа мерзімді нотасы - ... ... ... ... ... ... қағаздар.
Мемлекеттік және өзге де бағалы қағаздарды сатып алу және сатуды Қазақстан Ұлттық Банкі жалпы ақша-несие саясаты ... ... ... ... Банкі коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу тәртібін және Қазақстан Ұлттық Банкінің коммерциялык вексельдерді қайта есепке алуға қабылдауы үшін ... ... ... ... ... ... интервенциясы жалпы ақша-несие шеңберінде жүргізіледі. Валюталық нарықта интервенцияны Қазақстан Ұлттық Банкі кез келген банктер мен валюталық биржалар арқылы кез келген ... ... ... ... ... ... реттеу саласындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің құзыреті ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында банктерге несие беру тәрізді ақша-несие саясатының құралын да пайдалануға құқылы.
Банктерге несие берудің тәртібін, шартын, ... ... мен ... ... ... ... ... айкындайды. Қазақстан банкі несие берудің соңғы сатысының несие берушісі ретіңде банктерге несиені ұлттық және шетелдік валюталармен, ... ... ... Ережесімен белгіленген тәртіпте және мерзімде, қамтамасыз етіп те, қамтамасыз етпей де ұсынады. [13]
2.2 ... ... ... Банкінің ақша-несие
саясатының құралдары және оларды дамыту жолдары
Әлемдік тәжірибеде Орталық банктің және ... ... ... арасында тұрақты өзара байланыс байқалады. Бұндай байланыстар әртүрлі елдер бойынша ерекшелінеді, мысалы Германияда Орталық Банктің ставкалары несиелер бойынша банктік ... ең ... ... ... ал ... мен ... ең ... шегі белгіленеді.
Орталық банктің несиелері банктік ресурстар көзі ... ... ... ... ... ... әсер етуі жалпы экономикаға таралады. Ақша-несиелік ... осы ... ... ... ... ... ... ереқше танымал болды, себебі ҚРҰБ-нын, резервтері сыртқы факторларға қарсы түру үшін жеткіліксіз болды, ал ашық нарықтағы операциялар дамымады.
Ал ... ... ... саясатының жалпы бағыты ставка деңгейлерін бақылау сақталуда, бірақ осы құралдың мәні біртіндеп азайып келеді. Бірақ, пайыздық саясаттан толық бас ... ... ... өйткені осы құралдың инфляцияға қарсы тиімділігінің маңыздылығы зор. Мысалы, АҚШ ресми ставкаларды ... бас ... ... бірі ... ... Германия, Жапония, Швеция елдерінде ресми пайыздық ставка инфляцияға қарсы реттеу ... және ... ... ... ... ... ... тәжірибеде пайыздық саясатқа жанама әсер ету шараларына көшу тенденциясы байқалуда. Бірақ, көптеген жағдайларда пайыздық ставкаларда жанами реттеу банктік резервтер келеміне әсер ... ... ... ставкаларды тікелей белгілеуді ауыстыруды болжайды.
Нарықты экономикасы дамыған елдерде макроэкономикалық ... ... ... ... көп ... ... ... осы салада басқа елдердің тәжірибесін толық пайдалану қажетті нәтижеге қол ... ... ... реттеудің мақсаттары мен әдістерін таңдау кезінде экономиканың дамуының нақты тарихи жағдайын ескеру қажет.
Ақша-несие саясатын iске асыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... асырады:
1) қарыздар беру;
2) депозиттер қабылдау;
3) валюталық интервенциялар;
4)Қазақстан ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк және басқа да бағалы қағаздарды сатып алу және сату, оның iшiнде керi сатып алу құқығымен;
6) коммерциялық ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша басқа да операциялар.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ресми ставкасын ақша рыногының жалпы жай-күйiне, қарыздар бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция ... және ... ... ... ... және ... да ... қағаздарды сатып алу мен сатуды Қазақстан Ұлттық Банкi ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Ұлттық Банкi жүзеге асырылатын ақша-кредит саясаты шеңберiнде қаржы ... ... ... ... әсер ету мақсатында ақша-кредит саясатының негiзгi операциялары бойынша сыйақы ставкаларын белгiлейдi.
Қазақстан Ұлттық Банкi ақша-кредит саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды беру мен өтеу тәртiбiн, талаптарын, түрлерiн, мерзiмдерiн және лимиттерiн Қазақстан Ұлттық Банкi айқындайды.
Қазақстандағы ... ... ... ... диспропорцияны бірте-бірте жоймай елестету мүмкін емес[15].
Инфляцияға қарсы саясаттың басты элементі - қаржыны сауықтыру мен халық шаруашылығы экономикасын тұрақтандыру, ... және ... ... шаруашылық субъектілерін қысқарту болып табылады. Бұған халық тұтынатын тауарлаға бағаны көтеру жолымен емес, интенсификация негізінде және өндірістің тиімділігін көтеру ... қол ... ... несиелерін солай пайдаланған маңызды, оларды тезірек иесіне қайтарып, сөйтіп аса мол ... ... ... ... ... Қазақстандағы аса пайдалы салаларға -- түсті металлургия, ауыл ... ... ... ... ... ... және ... жатады. Сондықтанда осы салалар басымдылықлен дамуы қажет. Сырткы саудамен айналысатын кәсіпорындарға толық валюталық өзін-өзі ... ... ... ... Бір ... ... ... тұрғындардың өмір денгейіне әсер ететін инфляцияның келеңсіздігін төмендету үшін шаралар жүйесін іске қосқан жөн [16].
2.3 Ұлттық банктің ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар мемлекеттiк бағалы қағаздар болып табылады және олар жөнiнде Қазақстан Ұлттық Банкi жауап бередi және де ... ... ... келiсiм бойынша Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң мемлекеттiк қарыздарына қызмет көрсетуге қатысады және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң мемлекеттiк қарыздарына ... ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша Қазақстан Ұлттық Банкiнде банк шоттарын ашқан заңды тұлғаларға несие ... ... ... үшiн ... ... кредитор болып табылады;
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Басқармасы ... ... және ... банктердiң және басқа ұйымдардың алған кредиттерi бойынша ... ... ... ... ... қайта құрылымдауға құқылы және банк операцияларының мынадай түрлерiн жүргiзу ... ... ... айта ... ... және банк ... жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың корреспонденттiк шоттарын ашу және жүргiзу және жеке және заңды тұлғалардың металл ... ашу және ... ... осы ... ... тазартылған қымбат бағалы металдардың нақты мөлшерi көрсетiледi, ... ... ... ... есепке алу операциялары; жеке және заңды тұлғалардың, оның iшiнде корреспондент банктердiң тапсыруы бойынша олардың банк шоттары бойынша есеп ... ... ... ... клиринг, сейфтiк операциялар, ломбардтық операциялар, төлем карточкаларын шығару, банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялау және ... ... ... ... ... операцияларын ұйымдастыру, чек кiтапшаларын шығару, аккредитив ашу ... және ... мен ол ... ... ... және Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде белгiленген жағдайларда қаржы ... мен ... ... реттеу және қадағалау жөнiндегi уәкiлеттi мемлекеттiк органға (бұдан әрi уәкiлеттi ... банк ... ... ... бойынша уәкiлеттi органның лицензия беру мүмкiндiгi туралы қорытынды бередi де Қазақстан Республикасында кредиттер бойынша сыйақының (мүдденiң) ставкаларын ... ... ... Республикасында инфляциялық процестерге ақша-несие әдiстерiмен реттеу арқылы бақылау жасау мүмкiн ... ... ... ... Банкi олар бойынша кредиттер көлемiн және сыйақының (мүдденiң) банктiк ставкаларын шектеуге құқылы[17].
Қазақстан Республикасында ақша ... мен ... ... асыру тәртiбiн, жүйесi мен нысанын белгiлейдi, ... банк ... ... ... ... асыратын ұйымдар арасында Қазақстан теңгесiмен ақша аударымдарының уақтылы және кiдiрiссiз ... ... ... ... жүйелерiнiң жұмыс істеуін ұйымдастырады, сондай-ақ қадағалауды жүзеге асырады, банктердiң, банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге ... ... ... ... ... жүйелер мен банк ақпаратын қорғаудың сенiмдi, қауiпсiз болуын қамтамасыз ету жөнiндегi ең төменгi талаптарын белгiлейдi және банк операцияларын жүзеге ... ... ... банк ... ... ... ... алғанда экономика болжамды шектерде дамуда, макроэкономикалық дамудың 2012 жылдың қорытындылары бойынша нәтижелері жоспарлы деңгейде ... ... ... 2012 жылы өсу факторларының бірі банк секторының несиелік белсенділігінің өсуімен және халықтың ақшалай кірісінің ... ... ... ... ... ... болды. Мәселен, орташа айлық жалақы 2012 жылғы қазанда 2011 жылғы тиісті аймен салыстырғанда 3,0%-ға (2011 жылы 14,1%-ға) өсті. Бұл ретте ... ... ... 2012 ... ... 5,4%-дан 2012 жылғы қарашада 5,3%-ға дейін төмендеді[3].
Салық-бюджет саясаты. Мемлекеттік басқару органдарының ақырғы тұтынуға жұмсалған шығыстары 2012 ... ... 5965,4 ... ... ... ... бюджеттің барлық шығыстарының шамамен 50%-ы білім беруге, әлеуметтік көмекке және денсаулық сақтауға жұмсалды. 2012 жылғы қаңтар-қарашада мемлекеттік ... ... 5432,3 ... теңгені құрады. Салық түсімдері мен ресми трансферттер мемлекеттік бюджет кірістерінің құрылымындағы негізгі ... ... ... ... трансферттердің жоғары үлесі республикалық бюджетке Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан кепілдік берілген трансферттің түсуімен қамтамасыз етілді. Дағдарыстан кейінгі ... ... ... ... ... ... 15%-ға 1380 млрд. теңгеге дейін көтеру туралы шешім қабылданды, ол 2012 жылғы 10 айдың қорытындысы ... ... ... ... кірістерден асып кетуі нәтижесінде 2012 жылғы қаңтар-қарашада мемлекеттік бюджет 533,1 млрд. теңге көлеміндегі ... ... ... үрдісі.Банк секторы 2012 жылы қалыпқа келудің баяу, бірақ тұрақты динамикасын көрсетті. 2012 ... 1 ... ... ... банктің активтері жыл басынан бері 0,9 трлн. теңгеге немесе 7% ұлғая отырып, 13,7 трлн. теңгені құрады. 2012 жылғы қарашаның қорытындысы ... ... ... жыл ... бері 10,5% ... отырып, 9,7 трлн. теңгеге жетті. Бұл ретте ұлттық валютамен кредиттеу 6811,5 млрд. теңгеге 19,9% ұлғайды ... ал ... ... ... 2926,0 ... ... дейін 6,5% төмендеді. Резиденттер депозиттерінің көлемі 2012 жылғы қаңтар-қарашада 9,1 трлн. теңгеге дейін 8,3% ұлғайды. Заңды тұлғалардың депозиттері 3,7%, жеке ... ... 17,9% ... 2012 ... ... шетел валютасындағы депозиттер 2833,4 млрд. теңгеге дейін 7,7%, ұлттық валютадағы депозиттер 6252,1 ... ... ... 8,6% ... ... ... ... 2012 жылғы 11 айда 17,6%, оның ішінде ұлттық валютадағы салымдары 20,3% ұлғайды. Банктердің қорландыру базасын қалыптастыру ... ішкі ... ... арттыру, қаржы жүйесінің тұрақтылығын және депозиторлардың мүдделерін қорғау мақсатында 2012 жылғы қыркүйекте Қазақстан депозиттерге кепілдік беру қорының жарғылық ... 146,4 ... ... ... 13,31 ... ... ... туралы шешім қабылданды.
Инфляциялық үрдіс. 2012 жылғы 1-жартыжылдықта елде инфляциялық үдерістердің бәсеңдеу ... ... ол 2012 ... ... бастап байқалды. 2012 жылғы күзден бастап, ақылы қызмет көрсету, оның ішінде тұрғын үй коммуналдық, көлік қызметі ... ... 2012 ... ... ... ... салдарынан астық шығымдылығы болжамының төмен болуына, сондай-ақ маусымдық факторларға байланысты инфляцияның шамалы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің үдерістер ағымдағы кезеңде Қазақстан ішіндегі баға белгілеулерге қысым ... ... 2011 ... ... ... тұтынушылық нарықтағы ахуал Қазақстандағы инфляцияға белгілі бір ... бар ... ... ... ... ... сауданың көлемі шамалы болғандықтан Қазақстанға айтарлықтай ықпал ... ... 2012 жылы ... ... өлшемдерден аспады, жылдық инфляция динамикасы 1999 жылғы мамырдан бергі ең төменгі деңгейді көрсетті. 2012 жылдың қорытындысы бойынша ... ... 6,0%, ... жылдық инфляция 5,1% деңгейді көрсетті. 2012 жылғы инфляцияның өсуінің негізгі факторларына бірқатар факторлар себепші болды, ... ... ... тауар нарықтарындағы тұрақсыз ахуал, шикізат пен азық-түліктің әлемдік бағалары деңгейінің жоғары болуы, Қазақстан ішіндегі баға ... ... ... ... ... мен ... ... жекелеген нарықтарындағы бәсекелестіктің төмен болуы ең маңыздылары болды. 2012 жылы Қазақстанда инфляциялық үдерістерді қалыптастыру монетарлық факторлар тарапынан төмен ... ету ... ... 2012 жылы ақша ... ... қарқынмен өсті. 2012 жылғы қаңтар-желтоқсанда ақша базасы 1,9% кеңейді, ақша массасы 2012 жылғы қаңтар-қарашада 7,3% ұлғайды, қолма-қол ақша ... 1,0% ... ... ақша ұсынысы жалпы алғанда, экономиканың тиісті өсуі ... ... ... ... ... үрдісі.Қазақстан экспортының негізгі баптарының әлемдік бағалары 2012 жылы барынша жоғары ... ... ... ішкі валюта нарығындағы ахуал тұрақты болды. Теңге бағамы 2012 жылы бір АҚШ доллары үшін 147,50 - 150,86 ... ... ... 2012 жылы ... АҚШ ... ... бағамы номиналды көрсетумен 1,6% бәсеңдеді[18].
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатының негізгі бағыттарын ... ... ... жылдарға арналған 3 сценарийлік болжамды қарады, олар Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің бағаларымен үйлестірілген және келісілген. мұнайдың әлемдік бағасының ... ... ... ... ... ... негізгі өлшемі болып айқындалды
Сонымен қатар, Ұлттық банк Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... асырады және валюта операцияларының барлық түрлерiн жүргiзуге құқылы және валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты операцияларды жүргiзуге лицензиялар ... және банк ... ... ... ... ... ұйымдарға шетел валютасымен айырбас операцияларын жүзеге асыруға, банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялау, ... ... ... клиринг жөнiндегi операцияларды жүргiзуге лицензиялар бередi, банк қызметi, есепке алу, ақша төлемдерi мен аударымдары, заң ... ... ... ... валюталық операцияларды жүзеге асыру мәселелерi бойынша ... ... банк ... ... ... ... асыратын ұйымдардың және олардың клиенттерiнiң мiндеттi түрде орындауына жататын нормативтi құқықтық актiлер шығарады, сондай-ақ олардың ... ... ... ... бухгалтерлiк есепке алу және қаржылық есептiлiк жүйелерiн реттеу жөнiндегi уәкiлеттi органмен келiсе отырып халықаралық қаржылық есептiлiк стандарттарымен ... және ол арға ... ... ... бойынша бухгалтерлiк есептiлiк стандарттарын, сондай-ақ оларға әдiстемелiк ұсыныстарды әзiрлейдi және ... ... ... ... ... мемлекеттiк ақша-кредит саясатын айқындайтын және жүзеге асыратын бiрден-бiр орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкi ақша-несие саясатын инфляцияның төмен ... және ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырады.
Ақша - несие саясаты ... ... ... ... ақша-кредит саясатының негiзгi операциялары бойынша сыйақы ставкаларының деңгейлерiн, ең төменгi мiндеттi резервтердiң нормативтерiн (резервтiк талаптарды), ерекше жағдайларда, операциялардың ... ... ... мен ... тiкелей сандық шектеулердi белгiлеу жолымен жүзеге асырылады.
Қазіргі уақытта қолданылатын келесі ақша-несие ... ... ... бар. ... ... iске ... мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкi мынадай операция түрлерiн ... ... ... ... ... ... ... интервенциялар;
4) Қазақстан Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi ноталарын шығару;
5) мемлекеттiк және басқа да бағалы ... ... алу және ... оның ... керi ... алу құқығымен;
6) коммерциялық вексельдердi қайта есепке алу;
7) Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша басқа да операциялар.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ақша рыногының жалпы жай-күйiне, қарыздар бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейiне және ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың ресми ставкасына сәйкес коммерциялық вексельдердi ... ... ... ... ... ... ставкасы ақша-несие саясатының негiзгi операциялары үшiн сыйақы ставкалары бойынша ... ... ... ... ... ... реттеу мақсатында, банктердiң өз мiндеттемелерi бойынша төлемсiздiк ... ... ... ... ... мен акционерлерiнiң мүдделерiн қорғау үшiн Қазақстан Ұлттық Банкi резервтiк талаптар ... ... ... ... нормативi банктер алдындағы мiндеттемелердi қоспағанда, мiндеттемелердiң жалпы сомасының процент ретiнде есептеледi және ол 40 ... ... ... белгiленедi[19].
Қазақстан Ұлттық Банкi ерекше жағдайларда мiндеттемелердiң өсiмiне резервтiк талаптарды енгiзуге құқылы. Ең төменгi мiндеттi резервтер ... ... ... ... ... күннен кемiнде бiр ай кейiн күшiне енгiзiледi.
Қазақстан Ұлттық Банкi ең төменгi мiндеттi резервтер нормативi бұзылған ... ... ... заң ... ... мөлшерде айыппұл салып, оны өндiрiп алады. Қазақстан Ұлттық Банкi банк қызметiн тоқтатқан жағдайда Қазақстан Ұлттық Банкiнде резервке салынған қаражатын ... бiр апта ... ... ... және ... да ... ... сатып алу мен сатуды Қазақстан Ұлттық Банкi жалпы ... ... ... ... ... ... Банкi жүзеге асырылатын ақша-несие саясаты шеңберiнде қаржы рыногындағы рыноктық сыйақы ставкаларына әсер ету мақсатында ақша-несие саясатының негiзгi операциялары ... ... ... ... Ұлттық Банкi ақша-несие саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес банктердiң қарыз алуының жалпы көлемiн реттейдi.
Банктерге берiлетiн қарыздарды беру мен өтеу ... ... ... ... және ... ... ... Банкi айқындайды.
Қазақстан Ұлттық Банкi қарыздарды өтiмдiлiгі жоғары және қауiпсiз бағалы ... және ... ... ... ете ... та, ... етпей де бiр жылдан аспайтын мерзiмге бередi. Бұл мерзiмдi Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Басқармасы ұзартуы мүмкiн. Бұл ... ... ... ... ... ... қарыз берушi ретiнде банктерге қарыздарды Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Басқармасы белгiлеген тәртiппен, ... және ... ... ... ... Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiнде көзделген мүлiк Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету үшiн кепiл заты бола алады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң валюталық интервенциялары Қазақстан ... ... әсер ету ... банкаралық немесе биржалық рыноктарда шетел валютасын сатып алу-сату және валюталық мәмiлелердiң басқа да түрлерiн ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң валюталық интервенциялары жалпы ақша-кредит ... ... ... ... мен өтеу ... талаптарын, мерзiмдерiн және тарту лимиттерiн Қазақстан Ұлттық Банкi айқындайды.
Қазақстан ... ... ... ... де, шетел валютасымен де депозиттер тартуға құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi ноталары - ... ... ... ... ... ... қағаздар.
Қысқа мерзiмдi ноталарды шығару, орналастыру, айналысқа жiберу және өтеу ... мен ... ... ... ... айқындайды.
Қазақстан Ұлттық Банкi ақша-несие ... ... ... ... мерзiмдi ноталарды ұлттық валютамен де, шетел валютасымен де шығаруды жүзеге асыруға құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкi коммерциялық вексельдердi ... ... алу ... және ... Ұлттық Банкiнiң коммерциялық вексельдердi қайта есепке алуға қабылдауы үшiн қойылатын талаптарды белгiлейдi.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... деп ... ... түрлерi және мәмiлелерi бойынша ставкалардың ең жоғары деңгейлерi, несие берудi тiкелей шектеу, сыйақы (мүдде) ... ... ... ... дамуын ынталандыру немесе тежеу мақсатында несиенiң нақты түрлерiн тiкелей реттеу ұғынылады.
Қазақстан Ұлттық Банкi инфляциялық процестердi жанама ақша-несиелік реттеу ... ... ... ... тiкелей сандық шектеулер қолдануға құқылы.
Негiзгi қызметi несие жағдаяттарын жүргiзу және несие есептер беру болып табылатын кредиттік бюро құру ... ... ... алып отыр.
Ақша-несие саясатының мақсаттары болып нақты сектордың қаржы ресурстарына қажеттiлiктерiн қанағаттандыратын және халықаралық ... сай ... ... ... ... ... құру.
Ал оның шешу жолдары болып қазiргi уақытта Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың ... ... ... ... ... ... таргеттеу қағидаттарына көшуге дайындалу;
* валюта режимiн одан әрi ырықтандыру;
* қаржы рыногын қадағалау жөнiнде дербес бiрыңғай ... ... ... банктерде, сақтандыру ұйымдарында, жинақтаушы зейнетақы қорларында ағымдағы қадағалау әдiстерiн жетілдiру және корпоративтiк басқару мен ... ... ... ... несиелік бюро құру;
* сақтандыру рыногының инфрақұрылымын дамыту және оның кәсiби қатысушыларының (сақтандыру брокерлерiнiң, ... және ... ... қызметiн жандандыру;
* халықаралық стандарттарды ескере отырып, жеке тұлғалардың салымдарына мiндеттi ұжымдық кепiлдiк беру (сақтандыру) жүйесiн ... ... ... ... ... жүйесiн енгiзу;
* ипотекалық кредиттеу және тұрғын үй-құрылыс салымдары жүйесiн дамыту[21].
Қазақстан Ұлттық банкі ақша-несие ... ... және ... ... коммерциялық банктерінің іс-әрекетін қадағалайды және ... ... ... ... және ... асыратын орган ретінде ақша-несие саясатын ... ... ... реттейді:
- қайта қаржыландыру мөлшерлемесі: ресми мүдделендіру мөлшерлемесі ... ... ... ... ең ... ... ... нормасын белгілеу, оның ішінде сырттан тартылған ... ... ... және түрлеріне байланысты жіктеу
- ... ... ... сатып алу және сату бойынша ақша ... ... ... ... және үкіметке несие беру
- ресми есепке алу ... ... ... ... ... ... жағдайларда несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейі мен ... ... ... ... енгізу.
3 Ақша-несие саясатының стратегиялық мақсаттары ... ... ... жүргізу құралдарын
жетілдіру жолдары
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша барынша қабілетті 50 ел қатарына кіру ... ... ... көп ... қол ... біз тағы бір ... міндетті - таяудағы 10 жылда ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына шығару міндетін қойдық. ... ... ... Қазақстанды 2030 жылға дейін дамыту қағидаттарына негізделеді, оларды ... ... ... ... ... тереңдетеді. Жаңа үкімет үшін басымдықтар мен міндеттер мынадай.
Қазақстан ... ... және оған ... ... ... ... ... міндеттер кешенін шешуді көздейді[22].
Ақша-несие саясаты қаржы секторын ... ... ... ... ... ... арттыру, валюталық реттеуді кезең-кезеңмен ырықтандыру, банктердің сыртқы қарыз алуын жанама ... ... ... ... ... ... ... ырықтандыру мен артттыру негізгі міндеті болып ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыс та жалғасады. ... ... ... мақсатында болашақта әрбір шетелдік валюта бойынша банктердің анық валюталық ... ... ... Одақ ... ... ... ... тарапынан бәсекелестікті дамыту үшін отандық рынокқа олардың кіруі ... ... ... ... ... ... ... агенттердің тізбесі кеңейтілетін болады.
Президент Нұрсұлтан Назарбаев осы жылғы жолдауында атап айтқанда, Қазақстанның таяудағы он жыл ... ... ... ... 50 ... ... ... көздейтін стратегиялық бағыт оған негіз болуға тиіс. Сонымен бірге соңғы екі жарым жыл көлемінде қабылданған ... ... одан әрі ... ... да ... қатарына кіреді.
Алғашқы кезекте салық, бюджет және ақша-несие жүйелерін реформалау ... ... Бұл ... ... ... ... ... салу мен салық салу әкімшілігін қарапайымдандыруға баса назар аударылды. Президент атап көрсеткендей, Жеке ... ... ... салығының кесінді ставкасын енгізу мүмкіндігін де зерттеу қажкт.
Ақша-несие саясаты саласында инфляциялық үрдістерді реттеу тиімділігін, ... ... ... ... ... реттеуді сатылап ырықтандыру міндеттері алға қойылмақшы.
Валюталық реттеудің мақсаты - ... ... ... қол ... және экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... Валюталық ретеудің міндеттері мынадай:
+ Республикада валюталық құндылықтардың айналысының тәртібін ... ... ... ... одан әрі кірігуі үшін ... ... ... ... мен ... легі ... ақпараттық базаны қамтамасыз ету
Қазақстан Республикада ... ... ... ... ... банк болып табылады.
Валюталық бақылауды ... банк ... ... ... ... өзге де ... ... (валюталық бақылау органдары) және ... ... ... ... ... ... ... экспорттық түсімнің толық және уақтылы түсуін, ... ... ... және ... қаражатты импорт мақсатына пайдаланудың ... және ... ... ету ... ... ... ... бағыттары:
+ жүргізілетін экспорт-импорт валюта операцияларының заңға сәйкес келуін және ... ... ... ... банктің тиісті лицензиялары немесе тіркеу куәліктерінің болуын ... ... ... ... ... ... операциялары жөніндегі есептің толық және дұрыс ... ... және ... емес ... мәмілелер паспорттары рәсімделетін шетел валютасымен және теңгемен жүргізілетін ... ... ... төлемдер мен ақша аударымдары тек олардың банктік ... ... ... ... ... банк ... ... монополияны жоюға тиіс, өйткені активтердің басым бөлігінің елдің үш ірі банкілерінде шоғырлануы сапалық төмендеуге қарамастан қызметтер ... өсіп ... ... жасап отыр. Банк секторын ырықтандыру капиталды басқаруда шетелдік озық ... ... ... сапасын жақсартуға, соған сәйкес банк жүйесінің даму ... ... жол ... ... ... - ... саясатының басты мақсаты. Біз өзіміздің шетелдік әріптестеріміздің бұған дейінгі ... ... ... мен ... арқа ... ... ... саясатын басқарылатын ырықтандыру ... ... ... ... ... ... төмендету мақсатында нақты айырбас ... ... ... ... ... тиіспіз.
Елбасының Қазақстан халқына арнаған жыл сайынғы жолдауында Ұлттық ... ... ... ... ... және ... өсудің теріс салдарын азайту үшін ... ... ... ... ... қолдауға және сонымен бірге ... ... ... ең ... ... ... ... әдістемесін жетілдіруге;
+ компаниялардың жарғылық капиталындағы үлесті шамалы инвесторлардың, акционерлердің және ... ... ... бағытталған заң жобасын әзірлеуге;
мемлекеттік және жалпы сыртқы борышты ... ... ... ... ... ... ...
Орталық банктер бүкіл елдің несие жүйесін бақылаушы әрі реттеуші бос ... ... ... ... ... орынға ие және экономикалық басқарудың мемлекеттік ... ... ... ... басшылық рөлі мемлекет берген үлкен өкілеттіліктермен ... ... банк ... ... ... және ... орталығы, сондай-ақ ол норма шығару, басқару құқықтарына ие, ... және ... ... ...
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, мемлекеттің орталық банкіге кең ... ... ... ... банк жүйесінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі бәсекеге барынша барынша қабілетті 50 ел қатарына кіру ... ... 10 ... ... ақша-несие саясатының қаржы секторын дамыту саласында инфляция үрдістерін реттеу ... ... ... реттеуді кезең-кезеңмен ырықтандыру, банктердің сыртқы қарыз алуын ... ... ... ... ... қаржы жүйесіндегі бәсекелестікті ырықтандыру мен артттыру негізгі міндеті болып ... ... ... таңда Қазақстанда жүргізіліп отырған ақша-несие саясаты жайлы ... ... ... ... ... ... - бұл айналыстағы ақша жиынын, несие ... ... ... өзгертуге, жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар ... ... ... ... ... - ... валютаның тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа шетел валюталарына ... ... ... ... көздейді;
+ Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі субьектісі - Ұлттық банк ... ... ҚР ... банкінің басты міндеті - ... ... ... ... ету, ... ... ... жүргізу, екінші деңгейлі банктер қызметін қадағалау;
+ Ақша-несие саясатының ... банк ... ... обьектілеріне экономикадағы қолма-қол және ... ... жиын ...
+ ... күрес - ақша-несие саясатының басты мақсаты. Инфляцияны реттеу жөнінде ... ... ... банктің ақша-несие саясатының негізгі бағыттарында айқындалған.
Жалпы алғанда, бүгінгі еліміздің ... ... ... ... ... әрі ... ... келе жатқан жағдайын жоғары бағалауы - әуел ... ... ... ... ... ... алғанын айғақтайды.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... соңғы жылдар көлемінде қалыптасудың жолынан өтіп, тұрлаулы ... ... куә ... ... өту ... ... Республикасы егеменді ел ретінде өзінің даму жолында шетелдермен төлем балансы және оның ақша-несие және валюталық ... ... ... ... мен даму ... ... мен ... талаптарына түсіндіру міндеттерін жоспарға алып, бұл мәселені кезкк ... ... ... экономикасы мен ертеңі үшін ауадай қажет екендігін айқындады.
Ақша-несие саясатын ... ... ... ... мен ... төменгі дәрежесі мен экономиканы құруға ұмтылады. Бұл міндетті орындау үшін ол ақша ұсынысына бақылау орнату қажет.
Экономикасы ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкісі экономиканы реттеуді тікелей өзі емес, ақша-несие жүйелері арқылы жүргізеді, Сонымен қатар, ақша-несиелік әсер ... ... мен ... ... Ұлттық банк жүйесінің ерекшелігінен, елдің экономикасының бағдарынан тәуелді.
Нарықтық экономиканың реттелетін жүйе ... ... Оның ... ... үнемі сұраныс пен ұсыныстың әсеріне тәуелді болады, яғни сұраныс пен ұсыныс қатынастарымен реттеледі. Ондай болса неліктен ... ... ... араласуы керек. Ақша-несие қатынасы нарықтық қатынас жүйесінде ерекше орынға ие. ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес. Ақша-несие қатынасы -- барлық нарыктық байланыстардың негізі, ... оның ... тек қана ... пен ... ... ... бере салу ... емес.
Қорыта айтқанда,Ұлттық банктің ақша-несие саясаты инфляция деңгейінің төмен қарқының ұстауға бағытталған.бұл ... ... үшін ақша ... деңгейін реттейді.
Орталық Банк "қалқып жүретін айырбас бағамы'' саясатын жалғастырады.Валюта бағамының қысқа мерзімді және спекулятивті тербелістерін женілдету мақсатында ғана ... ... ... әсер ... Банк ... қоғамдастықтар шегінде, ЕврАзЭС пен ТМД сияқты, төлем жүйесі мен ... ... ... бағытында жұмыстарын жалғастырады, сонымен қатар Бірыңғай Экономикалық Кеңістікті қалыптастыру мақсатында мемлекет және ведомствоаралық топтардың жұмысына араласуды ... ... ... басты мақсаты мен құралдарының көмегімен еліміздің экономикасын реттеуге болатынын айта кетуіміз ... ... ... ... ... ... солғұрлым болашағымыз ашық болмақ.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. . ҚР Президентінің Қазақстан халқына ... ... А.Ә : ... 2008 5-6б
3.http://www.nationalbank.kz/?docid=809,Ақша-кредит саясатының негізгі бағыттары;
4.А.Доғалов, Н.С Досмағанбетов: Макроэкономика:экономикалық мамандықтарға арналған оқулық/-Астана: Л.Н.Гумелев ... ЕҰУ, ... ... Н.Қ., ... К.С.,Тілеужанова М.Ә., Микроэкономика. 2000 ... . ... 2003 ... ... . ... 2003 ... Есіркепова А. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы 2004 ... ... Ғ.С. ... ... ... ... 2001 ... Тұраров Н. С. Ақша-несие саясаты // Саясат. - 2006, ... ... Ж. ... қабілетті болу - стратегиялық мақсат // Егемен Қазақстан. - 2006, ... М. ... ... ... мен ... // Егемен Қазақстан. - 2006, №20.
13. Мұхамбетова З. С. ... ... ... // ... - 2003, ... О. М. ... кредиты, банки. Москва: , 1999ж.-18б
15. ҚР Заңы. 31.03. ... ҚР ... 30.08. 1995ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Мемлекеттің ақша-несие саясаты."9 бет
1.Мемлекеттің ақша, несие саясаты. 2.ҚР бюджет- салық саясаты. 3.ҚР әлеуметтік саясаты5 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері85 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатың құрамдас бөлігі87 бет
Мемлекеттің ақша несие саясаты31 бет
Мемлекеттің ақша – несие саясаты44 бет
Мемлекеттің ақша, несие саясаты4 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты47 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь