Оқу процесінде мұғалім имиджі мен оқушы әрекетінің теориялық мәселелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4.7
І Оқу процесінде мұғалім имиджі мен оқушы әрекетінің теориялық
мәселелері
1.1 Қарым.қатынас адамдардың өзара әрекеттесу формасы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8.19
1.2 Қарым.қатынастың оқу әрекетінде тұлға мәселесін шешудегі
алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20.30
1.3 Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым.қатынасының
психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31.45


ІІ Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым.қатынасының психологиялық ерекшеліктерін зерттеу
2.1 Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым .қатынасын
психодиагностикалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46.47
2.2 Мұғалім имиджі мен оқушының үйлесімді қарым.қатынасын
орнатуға арналған түзету жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48.52
2.3 Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым.қатынасына жүргізілген зерттеу нәтижелерін жинақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53.55

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56.57
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58.60
Қосымшалар
Бүгінгі таңда жастарға әлемдік деңгейге сәйкес білім мен тәрбие беру, оның рухани байлығы мен мәдениеттілігін, ойлауын, іскерлігін, төзімділігін, сонымен қатар кәсіби біліктілігін арттыру өркениетті қоғамның міндеті болып табылады.
Өз ісіне берілген, жаңалықты жатсынбай қабылдайтын, шәкіртінің бойына білім нұрын құятын жаңа тұрпатты педагог дайындау бүгінгі күннің негізгі өзекті мәселелерінің бірі. Өйткені ұстаз алдына егеменді еліміздің болашағы – жас ұрпақты оқыту, тәрбиелеу және толыққанды тұлға ретінде қалыптастыру міндеті тапсырылған. Ұстаздың қызметі тек баланы оқытып қана қоймай, оның күнделікті іс-әрекетінде көп еңбекті қажет ететін үйлесімді қарым-қатынас тәжірибесі болып табылады.
Қандайда болмасын қарым-қатынас екі жақтық әрекет. Ал қарым-қатынастағы негізгі рөл – атқарушы да, екіншісі – серіктесі. Осыдан қарым-қатынастың сәтті болуы екі субьектіге байланыстылығы анықталады. Қарым-қатынастың түрлері адамның дүниеге келген күнінен бастап жас ерекшелік деңгейінде қоршаған ортаның ықпалына байланысты дамиды. Оқу процесіндегі тәуелділік және оның орындаудағы қарым-қатынас себептері, қоғамдық ортадағы өзгерістер және тб. пікірлесушілердің өзара қатынасы барысында қарым-қатынас стилдерінің пайда болуына әсер етеді.
1. Алдамұратов Ә. Ж. Жалпы психология. - А.: Білім, 1996.
2. Арғынбаев Х. Қазақ отбасы. – А, 1996
3. Андреева Т.В. Семейная психология. – СП, 2004
4. Алешина Ю.Е. Индивидуальное и семйное консультирование. – М, 2000
5. Аккерман Н. Роль семьи в появлении расстроиств у детей. – СП, 2000
6. Андреева Г.М. Социальная психология. - М.: Аспект Пресс, 1996
7. Әбеуова И.Ә. Әлеметтік психология. – А, 2001.
8. Бакли Р., Кейпл Д. Теория и практика тренинга.- Питер, 2002
9. Бодалев А.А. Личность и общение. – М, 1983
10. Бодалева А.А. Психологическое общение. – Воронеж: Н.П.О, 1996.
11. Боданов Ж. Отбасы – тәрбие өзегі. – Ж, 1994
12. Бөлеев Қ.Б. Мұғалім және ұлттық тәрбие. – А, 2000
13. Гамезо М.В. Возрастная психология: личность от молодости до старости – М, 2001.
12. Гребенников И.В Семья өміріндегі әдеп және психология. - А, 1986.
13. Гарбузов В.И. Воспитание ребенка. – М, 2002.
14. Головин С.Ю. Словарь психолога-практика - М , 2001
15. Ғабдуллин М. Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес. – А, 1966.
16. Джакупов С.М. Психологическая структура процесса обучения.
- А , 2004
17. Добрович А.Б. Воспитателью о психологии и психогигиене общения
- М, 1987.
18. Дружинин В.Н. Психология, – П, 2002.
19. Давыдов В.В. Виды обобщения в обучении – М, 1972.
20. Елеусізова С.А. Қарым-қатынас психологиясы – А, 1985.
21. Жарықбаев Қ.Б. Әдеп және жантану.- А, 1997.
22. Зверева О.Л. Семейная педагогика и домашнее воспитание – М, 1999.
23. Зимняя И.А. Педагогикалық психология -М.: Логос; А, 2005.
24. Торн К., Макей Д. Тренинг. Настольная книга тренера.- Питер, 2001.
25. Изен Н.В., Пахомов Ю.В. Психотренинг игры и упражнения.
- П, 2000 .
26. Көмекбаева Л.К. Білім беру ұйымдарындағы психологиялық
қызметті ұйымдастыру. – А, 2002
27. Кушембаев Р.К. Психология успеха - Алматы, 1999.
28. Куликова Т.А. Семейная педагогика и домашнее воспитание - М,1999
29. Ковалев С.В. Психология современной семьи – М, 1988
30. Немов Р.С. Психология. - М, 1998
31. Парыгина Б.Д. Практикум по социально-психологическому тренингу. -
СП, 2000 .
32. Прутченков А.С. Социально-психологический тренинг в школе.-
М, 2001
33. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы-
А, 1987.
34. Петровская Л.А. Компетентность в общении. – М,1989.
35. Рогов Е.И. Настолная книга практического психолога.- М, 2003
36. Столяренко Л.Д. Основы психологии. – Ростов на Дону.: Изд. «Феникс»,
1995.
37. Сластенин В. А. Педагогическая деятельность и проблема формирования
личности учителя // Психология труда и личности учителя/
Под ред. А. И. Щербакова.- Л., 1976.
38. Сидоренко Е.В. Мотивационный тренинг – Р, 2000
39. Смирнова Е.Е. Психология общения – СП, 2005
40. Спиваковсая А. Психотерапия: игра, детство, семья. – М, 1999
41 Сейталиев Қ. Педагогиканың жалпы негіздері,- Ақтөбе:
«А-Полиграфия», 2004.
42. Құдайқұлов М.А. Способности умения и навыки. – А, 1986
43. Мұқанов М . Жас және педагогикалық психология. – А, 1981.
44. Малкина-Пых И.Г. Семейная терапия. – М, 2005.
45. Мудрик А.В. Время поисков и решений или старшеклассникам о них
самих. – М, 1990
46. Лисина М.И. Общение со взрослыми и психологическая подготовка
детей к школе – К, 1987
47. Широкова Г.А. Практикум для детского психолога-Ростов-на-Дону, 2004.
48. Шнейдер Л.Б. Психология семейных отношений – М, 2000
49. Филякова Л.Ф. Современная молодая семья – М, 1986
50. Фримен Д. Техники семейной психотерапии. – СП, 2001
51. Харли У. Законы семейной жизни. – М, 1992.
52. Холодная М.А. Психология интеллекта. – СП.: Питер, 2002
53. Вестник НАПК научно-практический психологический журнал,
№1., 2005.
54. Вестник НАПК научно-практический психологический журнал,
№2., 2005.
55. Эльконин Д.Б. Психология обучения младшего школьника.-М., 1974.
56. Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды.- М.,19989
57. Яноушек Я. Коммуникация трех участников совместной деятельности.-
М.,1981.
58. Якунин В.А. Психология учебной деятельности студентов.- М.,1974
59. Ясвин В.А. Образовательная среда. М.,1987.
60. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования умения учится: Автореф. М.,1992.
        
        Мазмұны
Кіріспе ..............................................................................................................4-7
І Оқу процесінде мұғалім имиджі мен оқушы әрекетінің ... ... ... ... ... әрекеттесу формасы
ретінде.....................................................................................................8-19
1.2 ... оқу ... ... мәселесін шешудегі
алатын орны .......................................................................................20-30
+ Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасының ... ... Оқу ... ... ... мен ... ... психологиялық ерекшеліктерін зерттеу
2.1 Оқу ... ... ... мен оқушы қарым - қатынасын
психодиагностикалау..........................................................................46-47
2.2 ... ... мен ... ... ... ... ... жұмыстары ...........................................48-52
2.3 Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы ... ... ... ... ... 53-55 ... ....................................................................................................56-57
Қолданылған әдебиеттер..............................................................................58-60
Қосымшалар
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі.
Бүгінгі таңда жастарға әлемдік деңгейге ... ... мен ... ... оның ... байлығы мен мәдениеттілігін, ойлауын, іскерлігін, төзімділігін, сонымен қатар кәсіби біліктілігін арттыру өркениетті қоғамның міндеті ... ... ... ... ... ... қабылдайтын, шәкіртінің бойына білім нұрын құятын жаңа тұрпатты педагог дайындау бүгінгі күннің негізгі өзекті ... ... ... ұстаз алдына егеменді еліміздің болашағы - жас ... ... ... және толыққанды тұлға ретінде қалыптастыру міндеті тапсырылған. Ұстаздың қызметі тек баланы оқытып қана қоймай, оның күнделікті іс-әрекетінде көп еңбекті ... ... ... ... ... болып табылады.
Қандайда болмасын қарым-қатынас екі жақтық әрекет. Ал ... ... рөл - ... да, ... - ... Осыдан қарым-қатынастың сәтті болуы екі субьектіге байланыстылығы анықталады. Қарым-қатынастың түрлері адамның ... ... ... бастап жас ерекшелік деңгейінде қоршаған ортаның ықпалына байланысты дамиды. Оқу процесіндегі тәуелділік және оның ... ... ... ... ... ... және тб. пікірлесушілердің өзара қатынасы барысында қарым-қатынас стилдерінің пайда болуына әсер етеді.
Мұғалім имиджі мен ... ... ... ... ... ... бірі - ... зерттеу, оның ішкі дүниесіне ену болып табылады. С.Л.Рубинштейн: - деген 5. ... тану ... ... ... мінез-құлқындағы мотивтері мен мақсаттарын, көңіл-күйлерін, сезімдерін түсініп, қорқыныштарын анықтау қажет. ... ол тек бір ... ... ... ... ... ұйымдастыра отырып, оқу - тәрбие процесінде әр ... да ... ... ... ... қарым-қатынастағы білім беру процесінде субьектілерінің өзара әрекеттесуі туралы профессор С.М.Жақыпов былай деген: 2. ... ... ... ... ... ... ... орасан зор ықпал етеді.
Еліміздің болашағы ұрпақ тәрбиесіне және білім деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беру, оның рухани байлығы мен ... ... ... ... ... ... Ұлы ... Мұхтар Әуезовтың ел болам десең, бесігіңді түзеу керек деген аталы сөзі бар. Сол елдігімізді бекемдеп, көк туымызды толық ... ... алға ... ... жалғастырушы келер ұрпақ екені мәлім. Жас ұрпақты жан-жақты ... ... етіп ... ... ең ... ... ... басталады.
Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушының үйлесімді қарым-қатынасы балының жаңа материалды толық ұғынуына, жеке ... ... оқу ... ... жетуіне әсер етеді де, практикалық, педагогикалық, тәрбиелік іс-әрекетте қарым-қатынас ... ... ... қоюды және шешуді талап етеді. Сондықтан қарастырғалы отырған ... деп алып ... ... - оқу ... ... имиджі мен оқушы қарым-қатынасы және оның оқу процесіне тигізетін әсерін теориялық негізде талдап, тәжірибе арқылы зерттеу.
Зерттеу нысаны - оқу ... ... ... мен ... ... пәні - оқу ... мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасының психологиялық маңызы.
Зерттеу міндеттері -
* Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасы ... ... ... талдау жасау
* Психологиялық мәселе ретінде оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасының оқу ... ... ... Оқу ... ... ... мен ... қарым-қатынасын эксперимент
арқылы анықтау.
4. Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасының
жүйелілігін қарастыру, жетілдіру жолдарын ... ... ... ... ... ... ... мен оқушы қарым-қатынасы оқу процесіне ... әсер ... егер де, ... және ... факторлар ескерілсе, үйлесімді қарым-қатынастың сол ортада білім алып келе ... ... ... ... ... ... жағдай жасалынса. Егер оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасы қақтығыссыз ... ... оның ... жеке ... болып қалыптасуына жағымды әсер етілсе, сонда ғана мазмұнды нәтижеге қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... ... әдісі, әңгіме әдісі, психодиагностикалық зерттеу, психокоррекциялық жаттығулар.
Зерттеудің әдіснамалық негізі:
Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен ... ... ... ... П.Ф.Ломов, М.М.Рубинштейн, В.Н.Носуленко, М.И.Лисинаның, Т.А.Куликова, Г.А.Широкова, И.В.Гребенников зерттеулері, қазақ ғалымдары С.М.Жақыпов, Қ.Жарықбаев, С.Қалиев еңбектеріне ... ... ... ... жасап және экспериенттік жұмыстарды жүргізуге негіз болды. ... ... ... ... ... оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасын жетілдіруге үлес ... ... ... ... психологтарына, ата-аналарға т.б. қарым-қатынас мәселесін терең түсініп, сол балаларға көмектесуге мүмкіндік туғызады.
Зерттеу базасы: Астана қаласы, №56 орта ... ... ... Кіріспе, екі тарау, қорытынды, қолданылған әдебиеттер тізімі.
Зерттеу кезеңдері:
Зерттеудің бірінші кезеңінде мәселенің ... заты мен ... ... ... ... ... ... зерттеу әдістері құрастырылды. Сонымен қатар жұмыстың мазмұны мен негізгі бағыттары анықталынды. Әдебиеттер жинақталынды.
Зерттеудің ... ... ... имиджі мен оқушы қарым-қатынасының даму деңгейі анықталынып, түзету - ... ... ... ... кезеңінде зерттеу жұмысымызға теориялық және тәжірибелік тұрғыда жалпылама қорытынды берілді. ... ... ... енгізілді.
І Оқу процесінде мұғалім имиджі мен оқушы әрекетінің теориялық мәселелері
1.1 ... ... ... ... ... ... ... коммуникация деп аталатын процесс - аса кең және сиымды ... Бұл ... және ... вербальды байланыс, ақпарат алу мен беру, оның өзі барлық жерде және үнемі байқалып отырылады. ... сан ... ... оның ... ... түрлері бар. Педагогикалық қарым-қатынас адамдар қарым-қатынасының жекеше түрі, отбасылық қарым-қатынас, іскерлік ... және т.б. ... ... ... ... бірі-қарым-қатынас мәселесі. Қарым-қатынас- өте маңызды, әрі күрделі де ұзақ ... ... ... ... мәселелержің бірі. Қарым-қатынассыз жеке адамды түсіну, оның адами қасиеттерін, дамып жетілуін талдау мүмкін ... ... ... ... ... орны ... іс-әрекеттік келісі тұрғысынан бұл - бірлескен іс-әрекетке деген қажеттіліктен туындайтын және ақпарат ... ... ... басқа адамды қабылдау мен түсінудің ортақ стратегиясын ... ... ... арасында байланыс орнату мен дамытудың күрделі, көп жақты процесі. Соңғы жылдарда адамның жан дүниесімен сырласып, оның психологиясын ... ... мен ... ... ... мен басқару қызметіндегі жетекшілерге жете зер салып көңіл аударып отырған маңызды мәселенің бірі адамдар ... ... ... ... ... ... ... құпия сыры және оның кілті неде? Деген мәселенің шешімін табу қазіргі өмір ... ... ... ... бет алған кезеңіндегі туындағын экономикалық, әлеуметтік қиындықтар тұлғаның ... ... ... ... өмір сүру ... ... өз әсерін тигізуде. Мұндай жағдайда тұлғаның қалыпты өмірін қамтамасыз етуге ықпал жасайтын қарым-қатынас. Жеке тұлға алдымен белгілі қоғам ... және ол ... ... бір іспен айналысатын, тәжірибесі, білімі мен ... ... ... қабілеті қалыптасып үлгерген өзінің іс-әрекетін қадағалай алатын кісі. Әрбір адам өзіндік тәрбие, өзіндік бағалау, ... ... ... өзін - өзі ... басқа адамдармен қарым-қатынасқа түседі. Өмір адамның сыртқы дүниесін танып біліп қоймай, сондай - ақ ... ... ... үшін ... адамдармен қарым-қатынасқа түседі.
Қарым-қатынас мәселесін жалпы психологиялық зерттеуде индивидуалды ерекшеліктердің қарым-қатынасқа ықпалын қарастыруға мүмкіндік туады. Сондықтан Б.Ф.Ломовтың еңбегінде қарым-қатынастың ... ... ... және ... ... ... кешенді қарастыруға бағытталған ең алғашқы ұжымдық еңбек болды.
Б.Ф.Ломов негізгі теориялық позиция тұрғысынан қарым-қатынасты күрделі, көпөлшемді және көп ... ... деп ... адам ... мен ... ... оқып-тануға адекватты мүмкіндік. Психикалық процесске қатысты мәселелерді адамдардың қарым-қатынасы және біріккен әрекет жағдайында оны ... ... ... ... ... ... әрекетте психикалық процесстің динамикалық ерекшеліктері қарастырылған. Н.Н.Обозов еңбегінде топтық және индивидуалды эксперименттерде психикалық процесстерді салыстырмалы ... ... ... ... Зерттеу нәтижелері, адамдардың өзара байланысы мен индивидуалды әрекеті, ... ... ... ... ... және өзара ықпалы, бірлескен жұмыста түрлі деңгейде талдауға мүмкіндік береді.
В.Н.Носуленко ... және ... ... ... субьективті психофизикалық шкалаларға салыстырмалы талдау берілген. Индивидуалды бағалау белгі шкаласына ... ... ... ... ... айырмашылықтар алынды. Сенсорлық тапсырмада біріккен іс-әрекет және ... ... және ... ... ... ... ... индививдуалды мінездерінің сәйкестігіне де байланысты.
В.А.Кольцов мектеп оқушыларында түсінік қалыптасуына ... ... ... нәтижелеріне арналады. Оның пайымдауынша күшті, орта және әлсіз оқушыларға қарым-қатынас түрлі деңгейде ықпал етеді. Орталау оқушыларға жоғары қатынаста болса, күшті ... ... жіне ... ... ... көтеріледі. В.А.Кольцов қарым-қатынас индививдуалды ерекшеліктерге байланысты ықпал етеді. Мұнда жаңа түсініктерге дайындығы, тапсырмаға қатынасы және ... ... ... де ... ... жеке және бірлесіп шешуде шығармашылықты қажет ететін зерттеуге бағытталған. Оның ... ... ... ойлау тапсырмаларын шешуге ықпалы едәуір жоғары екеніне қорытынды жасады.
Б.Ф.Ломов еңбегінің екінші бөлімінде қарым-қатынастың вербальды және вербальды емес ... ... ... мақаласы бірлескен ойлау әрекетінде диалогты зертееуге арналған. Автор талдау ... ... ... философия және лингвистикадағы қалыптасқан ұсынымдарды қолданады. Ойлау мұнда әрекет пен қарым-қатынастың ерекше синтезі сөз арқылы орындалатындығын негіздеген.
В.А.Барабанщиков және ... > ... ... эмоциялық жағдайын бейнелейтін ым-ишараларын зерттеулеріне жалпылама сипаттама жасалған.
Кітаптың атты ... ... ... ... ... ... ... мәселесі қарастырылған. А.А.Грачев мақсат құруда қарым-қатынастың ықпалын зерттеген. Е.В.Цуканова түрлі диадаларда түрлі тапсырмаларды шешу ... ... ... ... ... (диада және тирада үшін) өзара біріккен іс-әрекетке өатысушылар арасындағы заттық және ... ... ...
атты ... ... осы ... ... негізгі жалпы теориялық сұрақтарға негізделген. К.А.Абульханова-Славская қарым-қатынаста тұлға аспектілеріне теориялық талдау жасап, тұлғааралық қарым-қатынастың дамуында моральдық-этникалық ... ... ... ... әлеуметтік нормалары мәселесіне М.И.Бобнева теориялық талдау жасап, жеке ... ... ... мән ... және қарым-қатынастың ерекше арнайы түрлерін тұжырымдады.
Адамның сыртқы дүниемен қарым-қатынас жасау процесінде ... ... ... Адамға алдына мақсат қойып, оны шешуге ұмтылдыратын оның қажеттіліктері. Жеке адам ... ... ... ... ... алу, ... ... арқылы қоғамдық және жеке сананы, эмоцияны, сезімді, мінез құлық нормаларын көрсетудің формаларын меңгереді. Тұлғаның жас ерекшелігіне және ... ... әр бала ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасау арқылы қанағаттандырылады.
Теориялық талдау нәтижелері, қарым-қатынас процесіне субъектінің әлем туралы бейнесінің ... ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді:
- Субъектілердің когнитивті ұйымдастырылуына индивидуалды ерешеліктерді қарым-қатынас процесінің детерминантының бірі ... ... ... құрылымдар дифференциациясы деңгейіндегі жекелік ерекшеліктер қарым-қатынаста түсіну процесінде бейнеленеді;
- ... ... ... ... болып табылатын иілгіш когнитивті құрылымдар есебінен қарым-қатынастағы субъектілердің психологиялық ... ... ... ... ...
- ... процесінің жекелік детерминациясы бірнеше құрылымды, яғни бұл психологиялық дифференциациясы жоғары басқа адамдарды табысты түсіну нәтижелерінің әдебиеттерде келтірілгендермен сәйкес ... ... ... ... дифференциациялану (даралану) деңгейіндегі жекелік ерекшеліктер еңбек іс-әрекетіндегі табысты байланысты, жағымды қарым-қатынасты байқатады.
Қарым- қатынаста, қарым-қатынас мәселесін түсінуді ... үшін ... ... ... алынуы мүмкін ( тұлғаның қарым-қатынас ерекшеліктерін абстракциялау . Қарым-қатынастың түрлі қызметтері нақты бір субъектінің өмірінде ... орын ... Бұл ... ... ... ... болуы мүмкін, нәтижесінде субъект әлемі кең көлемде қарастырылатын зерттеу бағдарламасын құруға әкеліп соғады.
Қарым-қатынас мәселелерінің бірқатар ... ... ... аспектісі ерекшеленді. Осылайша, когнитивті стильдің қарым-қатынаста түсіну процесіне ықпалын зерттеу ретінде тұжырымдалады. Қазіргі уақытта ... ... ... теория болмауына байланысты, бұл бағыттағы зерттеу жұмыстарын қабылдау процесіне қатысты ... ... ... ... мүмкін деп отырмыз. Әдебиеттерде тұлғаның қарым-қатынас барысында қабылдау актісін ... ... ... салыстыру жағдайлары көптеп кездесуде бірақ бұл процесстердің айырмашылықтарына үлкен көңіл бөлінуде. Олардың ұқсастықтары негізді және мен ... ... ... табылатын психикалық бейнелеу механизмдерінің бірліктерімен анықталады.
Іс-әрекет пен қарым-қатынас бірлігі жайлы пікір, сонымен бірге, осы құбылыстар байланысының сипатын түсіндірулерінің ... ... Олар ... әлеуметтік болмысы жағынан (Б.Ф.Ломов), қарым-қатынас іс-әрекет түрі сияқты - түр ... ... ... ... ... ... (Г.П.Щедровицкий, А.А.Леонтьев, В.В.Рыжков, Г.В.Гусев және т.б.).
Қарым-қатынас - бұл ... ... ... ... ... әсерлесуі және біріккен іс-әрекетте өзара қатынасының дамуы. Қарым-қатынас адамзат қатынасының ... ... ... пікірінше, қарым-қатынас бірліктегі қызметті реттейді, сананың алғашқы қалыптасуының және дамуының құралы болып табылады. Ол жеке тұлғаның ойы мен іс-әрекетін анықтайды ... ... ... адамдар арасындағы жай байланыс емес, біріккен іс-әрекет процесінде адамдар бір-бірін қабылдайды, ақпарат алмасады. Сондықтан қарым-қатынас ... үш ... ... ... ... ... (қарым-қатынаста өзара қабылдау, өзара бағалау),
* интерактивті (әңгімелесунінің өзара әсерлесуін реттеу),
* коммуникативті ... ... ... - ... ... кезіндегі операция. Адамдар
арасындағы қатынас екі негізгі қарым-қатынас каналымен жүзеге асырылады:
* вербальды,
* вербальды емес.
Вербальды қарым-қатынас тіл, сөйлеу арқылы жүзеге ... Тіл - сөз ... ... дұрыс құрастыру, ойды төзбен толық жеткізу, дыбыстың, интонацияның, сөздің ... ... ... құбылыс - сөз темпі, дауыс ырғағы, ритм, тембор, ... емес ... - , ... ... ... Бұл ... құралына - поза, ым-ишара, мимка, визуалды қатынас, тұлға аралық дистанция. ... ... ... 7% ... ... (сөз арқылы), 38% дыбыс құралдары (дауыс темры, интонация, ... ... ал 55% ... алмасудың вербальды емес құралы арқылы берілетіні дәлелдеді. Осыдан Публиций: деген.
Ақпаратты жеткізу негізгі сөз арқылы жүргізіледі. Әлеуметтік өмірдегі адамдардың іс-әрекеттерінің ... бір түрі - ... ... ... ... процесс. Сөйлеу адамдардың қарым-қатынас құралы.
Қарым-қатынас процесінің маңызды бөлігі-тыңдау шеберлігі .Зейін қойып,тыңдап отырған ... көзі ... көзі ... ... ... ... айқын байқалады. Осы арқылы қарым-қатынас жасаудың белгілі таңбалары ... ... ... ... көіл ... ойын толық жеткізуге максималды ашуға мүмкіндік жасайды. Керісінше мен-мендік, сағырттық қарама-қарсы ... ... мен ... ... айырмашылық бар. Көбіне адамдар сөзді айта алады, бірақ естімейді (түсіну,қабылдау), көбіне адамдар ести алмайды. Бұдан адамдар ... ... ... ... ... тез ... Адам ... 4 рет жылдам ойланады. Айтылғандағы және оның мағынасын қабылдауға 1сек уақыт кетеді. Егер сіз ... сөз ... 3-5 сек. ... ... ал ... толық түсіну үшін 14-15 сек уақыт қажет. Адам 1минутта 60-70 сөздің мағынасын ұғынады.
Қарым-қатынас мәнін анықтау ... ... он ... ... оның ... және деңгейлік ұйымдасуы жайлы ұсынулар маңызды болып шықты (Б.Д.Парыгин, Г.М.Андреева, А.А.Бодалев, А.а.Брудный, Б.Ф.Ломов). Қарым-қатынастты ретінде анықтай ... ... ... төрт ... бөлген: байланыс, өзара әрекет, таным, өзара қатынас және осыған сәйкес қарым-қатынасты зерттеуде төрт ... ... ... ... грностикалық және реттеуші.
Жалпы тұлғаның дамуында қарым-қатынас екі жақты сипатта ... ... ... ... ... ... ... жетекші түрі, жеке интимдік мінез; қарым-қатынас заты басқа адам-құрдас, ал мазмұны-онымен ... құру және ... ... ... Д.Б., ... Т.В.). ... қарым-қатынас іс-әрекеттің жетекші түрі және қоғамдық мінездемесі бар, оның үлкендермен, құрбыларымен өзара қатынасында түрлі жағдайларды меңгереді. (Фельдштейн Д.И.).
Қарым-қатынастың өзіндік ерекшелігі: ... ... ... ... субьект, тұлға ретінде бағытталуы. Ол өзара белсенділікті болжайды және бір біріне қатысушылардың әрекеттесуі. Сондықтан ... ... екі ... ... ... қарым-қатынастың нәтижелігі біздің қоршаған ортаны және адамдарды қабылдауымызға байланысты. Олар психикалық кедергілер ... ... ... ... үйлесімді ара қатынас жасауына түрлі сатыдағы кедергілер. Кейде ... ... ... ... ... немесе әріптесімізге дұрыс айтылып дұрыс қабылданбайды .Сондықтан олар қатынастың жасалуынан қашады. Мұның барлығы кез-келген коммуникация, ... ... әсер ... өзі ... ... ... ... жанның тыныштығы т.б. Бірақ барлық ақпарат қарым-қатынаста кедергі бола бермейді. Мсыалы: ашықтар, көп жыл өмір ... ... ... ... көзқарас қисынынан түсінеді.
Қарым-қатынаста вербальды және вербальды емес қатынастық кедергілер бар. Вербальды - ... ... ... ... ... жабық түрдегі сұрақтардың қойылуы.
Вербальды емес екінші адам ... сөз ... ... көзіне тіке қараудан қашады, қайта-қайта сағатына қарап, арақашықтық сақтап және т.б әрекеттер жасайды.
Арнайы іскерлік сферада қарым-қатынас іскерлік мінездемеге ие ... ... ... ... және тұрмыстық деп бөлініун арнайы және арнайы емес қарым-қатынас,формальды және фрмальды емес топтардың адамдардың байланыстырған дұрысырақ.Формалбды топтарға ұйымдастырылған ұжымға анық ... ... ... ... ... ... мен ... шарттарға сәйкес анықталады,ол қарым-қатынасқа түскенде міндетті түрде көрінеді.Бірақтан әр ұжымда ... ... ... тағы жекеше қатынастың болатынын естен шығармауымыз керек.
деген сөздің өзі көбінесі іскер ... ... ... ... ... ... ... деп түсіндіріледі. Бірақ іскерлік қарым-қатынас дегенді кең көлемде түсіну ... яғни ... және ... ... ... ... ... жиналысы,бастықпен әңгіме,педсовет тағыда сол сияқты.)
Іскерлік қарым-қатынас бұл әңгімелесушілердің арасында бір-бірімен ақпарат, тәжірибе алмасады, нақты ... ... табу ... ... ... ... ... өзгешелігі - бұл процесте өздерінің шешімін табатын мақсат және нақты ... ... ... ... қатынастық көбінесе нақты тапсырмалар қойылмайды, арнайы мақсат жоқ және ол кез-келген уақытта ... ... ... ... ... ... бір мәселенің шешімін табу құралы болу керек. ... ... ... және ... ... ... ... Ауызша қатынастың келесі түрлері көрсетіледі:әңгіме,дисскусиялар,таластар. Ал жазбаша іскерлік қатынастың түрлеріне көбінесе іскерлік хат, өтініш, мірбаян, нездеме, ... хат, ... т.б. ... ... ... ... ... роль атқарады, болатын орны, уақыты, көптеген кедергілердің болмауы, телефонның дыбыстары, бөлмеде ықтият болуы және стол үстінде ... ... ... қолы ... ... жасап жатқан кезінде қатынасқа түспей-ақ қойған жөн.
Қандай болмасын әңгімеге алдын ала дайындалу керектігін ұмытпаған жөн. Егер ... ... көп ... білу ... болса, онда арнайы, қажетті сұрақтарды рет-ретімен жазып алу керек .Алдын ала өзіңді дайындау маңызды. Мен ... ... ... ... ... ... ... қарсылықты күту керек? Мен оларды қалай теріске шығарамын? Қандай ... ... ... ... жылу ... орташа ырғақпен сөйлеген дұрыс-ол оның бойында сенімділікті ұялатады.Әңгіме белгіленген уақыт жайында ескертіп отыру қажет.Бірінші сөз ол ... ... ... ... ... кейін өзіңіздің көз қарасыңызды айта аласыз.
Қарым-қатынастың болмауына келесі жағдайда әсер етеді.
1.Сенімсіздік көрсету.Кешірім сұраудан қашу керек яғни бұл ... ... . ... ... ... не ... ... айту керек.Серіктесіңізгеоның сұрағының барлығына жауап бере алатыныңызды байқатыңыз.
2.Кездесу барысында ыңғайсыздық көрсету яғни . . ... ... ... ... қарама-қайшылық сырларды ашуға кілт болып табылады. Ол білмегенді білуге талпыныс жасауға, іс-әрекетке итермелейтін ішкі ... Әр ... ... ... ... толы жұмбақ тұлға деп қарасақ, сонымен бірге басқалардың мінез-құлығындағы, іс-әрекетіндегі жұмбақты, ішкі сырын білуге ... ... та, әр ... әр ... болады. Мысалы, біреу өз жолдасынан жақсылықтың шетін естіп сезсе-ақ соны тәптіштеп сұрап білуге құмартады. Ал екінші біреу өзі айтпаса, оған ... ... ... ... ... өмір сүруінің құндылығы неде дегенге келсек, ол өмірде өзінің құмарлығынқандыруды місе тұтпайтын, өзі өмір сүруге ... ... ... ... ... ... арғы нәрселерді де білуге тырысатын жан иесі.
Адам өзінің өмір сүру шекарасынан, одан арғы ... ... ... үш ... ... ... ... Біріншіден - ол өзінің өмірде бар екенін , осы өмірдегі тіршілік иесі басқаларға білдіртуді мақсат ... ... ... ... ... өз мүмкіндігін іске асыруының жолдары алуан түрлі: ол сурет салу, кесте немесе өрме тоқудан, таңертеңгілік ... ... ... пен ... ... пен ... алуан түрлерімен айналысу, түрлі қызмет атқару арқылы іске араласады. Сөйтіп адам өмірде өзінің бойындағы қабілетін іске асыруда ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, шебер ұсталар соққан пышақты немесе қанжарды, тоқымашылар тоқыған алаша, кілемдерге қарап ... оның ... ... ... ... ... Адам ... де бір-біріне ұқсамайтын өзіндік мінез-құлық ерекшелігімен дараланса, өнерде де өз қолтаңбасымен даралануға тырысып бағады. Мұны адамдардың ... өз ... ... мен талантын танытуды, ерекшеленуі дейміз.
Екіншіден - адамдар өзінің бұл өмірде бар екенін айқындауды қоғамдық ортада ... ... ... ... іске асырады. Қарым-қатынастың алғашты түрі және деп бөлуден басталады да, әр адам ... ... ... ... тырысады. Ал басқа адам сол сияқты қарым-қатынасты өзінің бойындағы қасиеті мен ... ... ... ... ... әр ... өмірдегі қабілеті мен іскерлігі адамдар арасындағы қарым-қатынаста ... ... бола ... - адам ... өзі өмір ... ... ... ары шығуға талпынуы, өзінің іс-әрекетін өзінен жоғарғы, үлкен өмірге қатыстыру арқылы іске асыру.
Қарым-қатынас барысында байқалатын өзіндік ... ... ... бөле отырып, қазіргі кезеңде бұл салада зерттеулер әлі де ... Бұл ... ... ... болмаса да, өзіндік ерекшеліктердің қарым-қатынас процесінің кез-келген аспектілеріне ықпалы айқын байқалуда.
Біздің көзқарасымыз бойынша бұл жағдайда психологиялық сәйкестікке сәйкестікке қатысты зерттеулерді ... ... ... ... ... зерттеулерде өзіндік ерекшеліктердің тұлғааралық өзара әрекет, қарым-қатынас процесіне ықпал ету мәселелері ... ... Осы ... қызмет атқаратын мамандар былай дейді: .
саласына негізінделу нәтижесінде тек жаңа ... ғана ... ал ... ... ерекшеліктер рөлі анықталмай қала береді. Қазіргі уақытта психологиялық сәйкестік мәселесіне қатысты бір де бір тәсіл, түсінігіне қатысты түсіндірмелер, сәйкестіктің ... ... ... және индикаторы да жоқ. Осыған орай сәйкестік мәселесіне қатысты кең таралған ... ... ... ... ... ... шеңберінде серіктестердің өзара әрекеттегі (қарым-қатынастағы) сәйкестігі психологиялық сәйкестіктің ізделіп отырған эффектісіне қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... асырылады.
Аталған өзіндік сипаттың бірнеше деңгейі ерекшеленеді:
* Әлеуметтік (әлеуметтік-экономикалық статус, білімі, мамандығы);
* ... ... ... ... пен ... ... Психологиялық (тұлғаның мінезі және басқа да қасиеттері, ақыл-ой деңгейі);
* Психофизиологиялық (темперамент, эмоционалдылық, ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсушілердің психологиялық ерекшеліктері қызықтырады.
Құрылымды тәсіл шеңберінде өзара әрекеттегі адамдар мінездемелерінің оптималды үйлесімділіктерін анықтау бағытында психологиялық сәйкестік ... ... ... зерттеулер жүргізілген. Мұндай мінездемелер тікелей эксперимент (мысалы, Розман Л.Я., ... В.А және т.б ) және ... ... ... арқылы ерекшеленеді (мысалы, Михеева С.М.). Әлеуметтік-психологиялық зерттеулерде өзіндік психологиялық ерекшеліктердің субъектілердің ... ... ... ықпал етуіне қатысты дәйекті түрде қандай да бір берік нәтижелердің жоқтығын көрсетуге мәжбүрміз.
Субъектінің дүниетанымын ... ... ... кең ... түрі ... ... ... қайта жасау әдістерін қолдану болып табылады. Бұл әдіс қабылданатын объектілер мен субъективті ұқсастықтың негізі ... ... ... ... ... мен ... өңделуінде тікелей алғашқы субъективті жақындықты белгілеу арқылы жүзеге асырылады. (Лурия А.Р., Виноградова О.С., Петренко В.Ф., ... А.Г.,1 ... ... ... ... ... ерекшеліктері, дүниетаным, қабылдау ерекшелігін негіздейтін когнитивті стилі ... ... ... ... ... шешуде барлық өмір жағдайларында тұрақты көрініс табады. Когнитивті стиль субъектінің танымдық ... ... ... ... ... ... ... мен есте сақтаудан жекелік қорғаныс тәсілдеріне дейін.
Қарым-қатынастағы когнитивті стиль көріністеріне барлық зерттеулер субъектіге қатыстылығы бойынша бағдар шеңберінде ... ... ... ... ... ... жанама ретінде қарастырылады. .
Тұлғааралық қарым-қатынастың детерминанттары болып саналатын жекелік қасиеттер, мінездемелер, қасиеттерді ... деп айту ... ... баға ... ... мазмұны, жанама өзара әрекетпен анықталатыны, ал басқаның тұлғалық қасиеттері тек бағалаудың абсолютті өлшемі күшейтетінін әлеуметтік ... ... ... жанама дәлел ретінде қызмет етуі мүмкін.
Адам өз бойындағы мүмкіндігі мен қабілеті басқалармен қарым-қатынас арқылы іске асыратын ... , ол бұл ... ... ... ... ... алатын озық ойлы қайраткерлерді пір тұтып , бас иеді. Ол тілдік шеберлікке табыну, ... ... ... асыл ... ... ... ... қабілетімен,ерекше іскерлігімен көзге түскен, халыққа танылған көсемдерге ... ... ... ... өнерімен танымал болған артистерге табыну, соларды идеал тұту сияқты болып келеді. Яғни, өзінен жоғары тұрған ... ... ... ұқсап бағу,солардың жолын қууды армандау да адам баласына тән табиғи қасиет. Бұны ғылым тілінде адамның өмірге деген ынта,ықыласының саналы түрде іске асуы деп ... Әр адам ... ... ... саналы түрде ендіру арқылы оны (өмірді) өз үйіме айналдырам деп есептейді. Неміс философы ... ... ... ... өмір ... ... үй деп ... Қарым-қатынастың оқу әрекетінде тұлға мәселесін шешудегі
алатын ... өмір ... мен ... ... ... әрекетін бағалауға үйренеді, адамгершілік нормаларын меңгереді. Қазақтың көрнекті ғалымы, профессор Жақыпов С.М. оқыту процесіндегі субьектілердің қарым-қатынасындағы мағыналардың ... ... ... ... мен ... ... құрылуына мүмкіндік береді және оларды оқыту процесінде ескеру, біріккен танымдық іс-әрекетті ... үшін ... ... ... ... атаған]. Сондықтан қарым-қатынастың нақтылы бірізділігі болашақ тұлғаның дамуына орасан зор ықпал етеді.
Тұлғаның дамуында өзін адам етіп ... оны ... ... ... құқығынан айырылтуға болмайтын өршіген сезім пайда болады. ... ... ... ... элеметтерімен қатар оның жағдайын баланың жағдайына жақындататын ... ... әлі ... ... ... олар ата-аналар қарауында. Мектепте, үйде бір жағынан сен есейдің, үлкейдің десе, екінші жағынан тіл ... ... ... ... мен тұлғалық дамуында, оның жақын достары мен ... ... ... ... ие. Жыл ... ... құрбыларымен қарым-қатынас байланысы ерекше қажетті. Ол сыныптас құрбыларымен өзара достық қатынас жасауға тырысады, мүмкіндігінше оны сақтауға ... Сол ... ... ... ... көтеріледі, бірін-бірі сыйлау қасиеті артады. Осыдан жас өспірімнің жеке тұлға болып қалыпты дамуы құрбы-құрдастарымен қарым-қатынассыз мүмкін емес. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... арасында беделін көтеруге тырысады, жағымды қасиеттерін тәрбиелейді, өзіне сыншы болады.
Тұлғалық дамуда жас ... ... ... ... ... Ол өзін ... ұмтылу, өзін-жан-жақты ашуға құштарлық тән. Бірақ ол өзін қоршаған орта, үлкендер, ата-аналар толық түсінсе дейді. Өзінің ішкі жан дүниесін толық аша ... ... ... ... ... өзіне сенімсіздік пайда болады. Міне сондықтан, баланың құрбыларымен қарым-қатынасы, оның жеке бас ... өте ... ... ... олар дене және рухани теңдікті ұғынады, өзін және басқаларын бағалауды сезінеді. ... ... ... өсуіне, өзіндік білім алуға, белсенділікке итермелейді.
Жалпы ғылымда тұлғаны дамуы үш негізгі факторға тәуелділігін көрсетті - әлеуметтік орта, ... және ... ... ... балаға табиғи күш, яғни тума берілген қасиеттер, ата-аналардың гендік сапа-белгілері, оның ішінде психикалық ... ... ... қуат болып табылады. Бұл ең алғашқыда отбасында, кейін кең әлеуметтік ортада дамып, ... ... ... ... ... ... отбасы немесе мектепке дейінгі мекемелерде кең ауқымда тәрбие мен білім беру жүйесінде беріледі.
Үшінші фактор - әлеуметтік орта. Ол ... ... ... бар, ... ... - ... топ және шағын, ресми немесе ресми емес адамдар қауымы.
Осы көрсетілген факторлар тұлғаның дамуына қарым-қатынас маңызды ... ... ... ... дамуы психиканың қажеттілік, белсенділік және сапаның даму жағдайы оның ... ... ... ... ... саласында қарым-қатынас тұлға дамуында көкейкесті мәселелердің ... ... ... ... ... нәтижесі.
Барлық бағыттарда сапалық жаңа құрылымдар қалыптасады. Организмнің, сана-сезімнің, үлкендермен және жолдастарымен қарым-қатынастың, олармен әлеуметтік өзара іс-әрекет әдістерінің, мүдделердің, танымдық және ... ... ... ... іс-әрекет пен қарым-қатынасқа арқау болатын моральдық-этикалық ноормалар мазмұнының ... ... ... ... ... пайда болады. Қарым-қатынас процесінде индивид мотивке, мақсатқа, бағдарлмаға, ... ... ... ... ... және ... бақылауға, жалпы өзінің серіктесінің іс-әрекетіне ықпал жасай алады. Божович Л.И. өз ... ... ... ... моивтерді анықтап берді:.
* Өзін-өзі сыйлау, өзін құрметтеу және өзін таныту.
* Тұлғаның өзіндік бейнесін көрсету.
* ... ... ... ... достары мен үлкендердің қолдауын және мақұлдауын қажет етеді.
* Өз ... ... ... ... ... оны ... жалғыздық сезіміне бөленуден қорқыныш мотивы.
Жеке адамның дамуы жетіледі. Қоғамның дамуында әлеуметтік жүйеде жеке тұлғаның дамуында жас өспірімдік ... ... ... ... ... тұр. ... қарым-қатынас-бұл әр бір адамның тұлға болып қалыптасуының шешуші жағдайы. Әсіресе жеткіншектік шақ жеке тұлғаның қалыптасуының маңызды кезеңі. Педагог-зерттеуші ... А.В. ... ... ... тұжырымынша оқушылар қарым-қатынасы-бұл рухани құндылықтар алмасуының қоршаған адамдармен және әр түрлі серіктерімен ойша диалогтық формадағы біріккен әрекет ... ... ... ... ... ... алмастыра алмайды. Құрбыларымен қарым-қатынастың жоқтығы тұлғаның және өзіндік сананың дамуына ... ... ... ... ... дамып келе жатқан жеке тұлғаның өзін көрсетуі, жаңа байланыстар құруының бірден бір құралы. Сондықтан, үлкендер қысым жасағанда тұлғада ... ... ... ... ... ... болады. Олар өздерінің жоспарларын, құпиларын, іс-әрекеттерін ата-аналарына емес тек достарына ғана айта алады. Мұндай жағдайда бала шамадан тыс ... ... және ... ... ... ... ... Керісінше егер құрбыларымен қарым-қатынасы жақсы болса, олар өздерін бақытты сезінеді.
Біріншіден, құрдастарымен қарым-қатынас өте ... ... ... ... Сол арқылы жас өспірім ересектердің айта бермейтін өздеріне қажетті нәрселерді біледі.
Екіншіден, тұлғаралық ... ... ... ... түрі. Біріккен іс-әрекет арқылы әлеуметтік ықпалға қажетті дағдыларды меңгереді, ұжымдық тәртіпке бағынуға және өз құқығын ... ... ... ... ... түрі. Топтық құрамда болу, ынтымақтастық беріктік пен сәттілік сезімін ұғындырады.
Оның түрлі іс-әрекеттердегі қарым-қатынасы жаңа психологиялық және ... ... ... ... ... Сонымен, қарым-қатынас адамзат үшін әр түрлі деңгейде, әр түрлі кезеңде қалыптастыруды қажет ... ... ... ... ... ... ролін көрсететін іс-әрекет түрлері: жанұядағы ата-аналар мен балалар арасындағы, оқытушы мен білімгер, мұғалім имиджі мен ... ... мен ... ... мен алушылар және т.б. адамдар арасындағы әрекеттердегі қарым-қатынас.
Міне, қоғамдық әлеуметтік өмір тіршілігінда осындай қарым-қатынастардағы әр-бір адамның өзіндік даралық және мінез-құлық ... ... және ... ... ... ... ... ғалым Л.С.Выготскийдің пікірінше, әлеуметтік әлем мен қоршаған ... ... ... ... органикалық жағдай. Балаларда психикалық процестердің дамуы үлкендермен қарым-қатынастағы ролі алғашқы сатыда тұр. Оның ойынша үлкендер бала мен ... ... ... ... нормалары , белгілері мен тәсілдерін абстрактылы тасушы, бірақ жанды нақты адам емес.
Педагогикалық іс-әрекеттегі тәуелділік және оның орындау ... ... ... туу ... ... ... қоғамдық ортадағы өмірдің тәуелділігі, пікірлесішілердің арасындағы ара-қатынастың барлығы қарым-қатынастың түрлері. Қарым-қатынастың түрлері адамның дүниеге келген күнінен бастап жас ... ... ... ... ... ... ... бірі-біріне қатынасын реттеу мақсатындағы түрлі ақпараттар ауысу және біріккен ... ... күш деп ... осының негізінде балалардың үлкендермен қарым-қатынасының төмендегі белгілерін ашатындығын М.И.Лисина былайша жіктеген:
* үлкендерге зейін аудару және қызығушылық;
* ... ... ... эмоционалды рең;
* үлкенге бағытталған баланың ынталы акты;
* олардың қимыл-қозғалысында үлкендердің көрінуінде балалардың қатынасының сезімталдығы.
Бұл ... бір ... ... ... ... бейнесін құруға және басқа адаммен қарым-қатынаста қажеттілігін қамтамасыз етуге бағытталған. ... ... ... ... ... (зат, ... мотив, ...) қарым-қатынастың анайылылығы және нақты коммуникативті мазмұнымен толтырылған. Тек қана басқалармен қарым-қатынас арқылы адам өзін өзі ... және ... ... ... адамның өзінің және басқа адамдардың сапаларымен толықтырылады, қоршаған адамдардың әсері арқылы индивид өзін тануға және бағалауға кіріседі. Осы сапалардың ... ... ... ... арқылы қарым-қатынасының қалыптасуын топтастыруға болады:
1) танымдық, мұнда үлкендер баланың жаңа әсер қалдырушы ... және ... ... ... ... үлкендер біріккен практикалық іс-әрекеттің серігі, қозғалыстың көмекшісі және үлгісі;
3) жеке тұлғалық, мұнда үлкендер ерекше тұлға, қоғам мүшесі, оның тобының ... ... ... ... ... ... орындайды және нақты коммуникативті қажеттілікті қанағаттандырады. Қарым-қатынасқа қатысты коммуникативті іс-әрекетті жетілдіруші мүмкіндік жасайтын операциялар - экспрессивті, локомоторлы, табиғи ... ... ... ... ... іс-әрекеттерде бірлесуі, тілдесіп сөйлесуі қарым-қатынас жасаудың шешуші ... бар ... ... Егер балаларын үлкендер күнделікті өмірде өзара сөйлесіп, қарым-қатынасқа тартпаса, онда тұлғаның дамуы, өмірінің мән-мазмұны да болмас еді.
Балалардың күнделікті ... мен ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасаудың қаншалықты әсер ететіндігін жете түсінуге ... ... ... ... ... ... мағлұматтарды доғаратын болса балалардың өсіп жетілуіне, рухани жағынан толыққанды дамуына өз мұқтаждықтарын қанағаттандыра алмай, әр қилы өзгеріске ұшырар еді. ... ... үшін әр ... ... әр түрлі кезеңде қалыптастыруды қажет ететін құбылыс. Жеке адам қарым-қатынас процесінде ұқсау, мысал, өнеге алу, үйрену, еліктеу арқылы ... және жеке ... ... ... мінез құлық нормаларын көрсетудің формаларын меңгереді.
Тұлғаның жас ерекшелігіне және дамуына байланысты әр бала қарым-қатынастағы қажеттілікпен анықталады, негізінен үлкендермен қарым-қатынас ... ... ... ... балалардың дамуының алғашқы жеті жасқа дейінгі кезеңінде қарым-қатынас өзіндік үш ... ... ... және ... ерте ... ... қоршаған ортамен тікелей эмоционалды қарым-қатынасы. Оның белгілері баланың қоршаған ортамен тікелей эмоционалды қатынасқа түсуге ынтасы (үлкендер баланы ерекелетеді, бала оған ... ... ... ... ... негізгі құралдары ретінде мимика және мәнерлі ым-ишара қолдану. Мұндай қарым қатынас арқылы нәресте өзіне ... ... ... және ... қанағаттанады. Бала қол қимылын меңгеріп, ойыншықтарды манипуляция жасай алғаннан ... ол ... ... ... - ... бірігіп әрекет жасауға ауысады. Бала мен үлкендердің біріккен іс әрекеті эмоционалды байланыспен жалғасады. Қарым-қатынастың келесі формасы- ситуативті емес ... ... ... Бала ... ... ... ... өзара түсіну, бірге уайымдау арқылы қанағаттандырады. Соңғы жылдары көптеген зерттеулердің ... ... ... ... дамуы үлкендермен қарым-қатынасы және оқу тәрбие әрекеті арқылы қалыптасады.
Адамзат тарихында іс әрекетті жүзеге асыру құралдары ретіндегі жол - оқыту. ... ... ... даму процесінде айқындаушы роль атқарады. Баланың дамуының ... ... ең ... және ... ... іс әрекет әдістерін күрделендіру. Сондықтан оқыту процесіндегі педагогикалық қарым-қатынастың ... ... ... ... дамуы, ақыл-ой әрекеті және қоршаған орта ықпалы алады деп тұжырымдаймыз.
Мектеп ... ... ... ... оқу ... ... олар ... тек мінез құлық жүйелерін үйрету ғана емес. Оқушының ішкі дүниесіне жол таба білу, қарым-қатынасқа түсуде жоғары шеберлікті талап ... Оқу ... ... ... ... ... үш ... шешіледі: оқыту, тәрбиелеу, дамыту. Қарым қатынастағы оқыту міндетін шешуде оқушылармен ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық, танымдық және біріккен психологиялық ахуал жасау. Қарым қатынаста ... ... шешу ... мен ... қатынас негізінде құрылады, педагог және балалар арасындағы психологиялық байланыс. Ол оқу әрекетіндегі жетістік, жеке ... ... ... ... ... ... ... оқушылар ұжымында өзара үйлесімді қатынас қалыптасады. Қарым қатынаста дамытушылық міндеттерін шешуде жеке тұлғаның өздігінен білім алу және өзіндік тәрбие негізінде ... ... ... ... жеке ... ... ... қоятын (ынжықтық, ұялу, сенімсіздік және т.б.) әлеуметтік психологиялық факторларды жеңу;
* оқушылардың жекелік ерекшеліктерін есепке алу және анықтауға мүмкіндік жасау;
* жеке ... ... мен ... ... ... ... ... түзетуді жүзеге асыру.
Егер кіші мектеп жасындағы балалар үшін ... ... ... ... із ... оларға күшті әсер ететін тұлға болып саналатын болса, ал ересек балалар мұғалімнің әрбір қимыл-қозғалысына, іс-әрекеті мен сөйлеген ... оның ... өзге ... ... ... ... ... қоятын талаптарына өздерінше іштей сын көзімен қарайды. Баланың жасы ... ... ... ... ... ... қиындай түседі. Жеткіншек жастағы және ересек оқушылар арасында үлкендердің айтқан сөздерін тыңдамау, мінез көріністерінде әр қилы кедергілер мен себептер ... ... ... ... ... ... әсіресе ересек мектеп жасында туатын қайшылыққа өте сақ қарау екенін В.А.Сухомлинский атап өткен.
Мұғалім оқу-тәрбие процесінде оқушыларға белгілі талаптарды қойып ... ... ... ... ... орындау, оқушыларға талап тақырыбы не танымдық тұрғысынан қызғылықты, іс-әрекетке пайдалы екенін мұғалім жеткізе білмесе талап тиімсіз болады. ... ... де ... ... қалыптасқанда ғана мұғалім оқушылармен өзара қарым-қатынастарындағы (сөйлесу, құпия сақтау, сыйлау) сенімділік, билік құрады. Қазіргі таңда мұғалім тек ... ... қана ... ... оқу ... ... ... дұрыс жүйелі ұйымдастырса оқушы тұлғасының педагогикалық-психологиялық дамуына ықпал ететін міндеттер шешіледі:
* оқушылардың базалық білім, ептілік дағдыларын (білім беру ... ... ... ... ... оқу ... оқушының теориялық және өнімділік ой құрастыру әрекеттерін , танымдық қабілеттерін белсендіру;
* оқушылардың танымдық қызығуларын, оқуға деген мотивын дамыту;
* белгілі бір ... ... ... ... ... ... оқытуғы арналған ойындарды қолдану,
Әр түрлі жастағы балалардың қарым-қатынас ерекшеліктерін оқу-тәрбие іс-әрекетінің нәтижесінен байқауға болады. Оқыту мен ... ... ... қарым-қатынас жүйесін бір ізді ұйымдастыру тікелей педагог маманға байланысты. Жас ерекшелік деңгейінде тұлғада қарым-қатынастың қалыптасуында педагог-психолог мына ... ... ... ... ... ... сергек кіруі;
2. Өзін жалпы қарым-қатынастың бастапқы кезеңінде сергек, ... ... ... ... көңіл күй - қарым-қатынасқа түсудің анық бейнесі;
4. Эмоционалды көтеріңкі көңіл күй, оны ... бере ... Сөз ... ... ... ... Мимика (қуатты, анық, жүйелі);
7. Қарым-қатынастың қорытынды жалпы ерекшеліктерін ескеру.
Сонымен психология ғылымындағы негізгі ұғымдардың бірі-қарым-қатынас мәселесі. Қарым-қатынас- өте ... әрі ... де ұзақ ... ... ... көкейкесті мәселелердің бірі. Қарым-қатынассыз жеке адамды түсіну, оның адами қасиеттерін, дамып жетілуін талдау мүмкін емес. ... ... ... ... орны ... ... ... жетіледі. Қоғамның дамуында әлеуметтік жүйеде жеке тұлғаның дамуында жас өспірімдік шақта қарым-қатынас мәселесі ерекше орында тұр. ... ... әр бір ... ... ... қалыптасуының шешуші жағдайы. Әсіресе жас өспірімдік шақ жеке тұлғаның қалыптасуының ... ... ... ... А.В. ... ... оқушылар қарым-қатынасы-бұл рухани құндылықтар алмасуының қоршаған адамдармен және әр ... ... ойша ... ... ... ... процесінен көрінетіндігін тұжырымдаған.
Білім, іскерлік пен дағды ата-аналармен, құрбы құрдастармен қарым-қатынаста, ойындар үстінде, кітаптар оқығанда және т.б. игеріледі. Оқу ісі ... ... ... ... оның негізгі бөлігін ғылыми ұғымдар, ғылым заңдары және ... ... ... ... шешудің жалпы тәсілдері құрайды. Ойын үстінде бала өзінің алған белгілі бір рольді жақсы ойнауға ... Бұл ... ... ... ... тек ... ... қанағаттандыру үшін ғана қызмет етеді.
+ Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен ... ... ... шәкірттермен қарым-қатынасында әлеуметтік қызметті атқарушы және нақты жеке тұлға ретінде педагогикалық іс-әрекеттің құрамды бөлігі. Қарым-қатынас ... ... ... ... ерекше қажетті ақпаратты алып отырады. Тікелей қарым-қатынас жеке тұлға әр түрлі жағдайларда және іс- әрекетте диагностикалық және коррекциялық жұмыстар жүргізуге ... ... ... ... ... ... іс-әрекетімізбен қатар мінез-құлқымыз да өзгермелі. Соған сәйкес қарым-қатынас стильдері де ... ... ... ... ... басқа адаммен өзара әсерлесуі барысындағы мінез-құлқын көрсететеді. Сонымен ... ... ... оның анықталған нақты бір қарым-қатынасқа орнықталынуы, бағытталуы, соған дайындығы мен адамның сол жағдайдағы өзін ... ... ... ... ... негізгі қызметі арқылы жүзеге асады. Олар: активациялық - ... ... ... интердиктивті - тыйым салу, тежеу; дестабилизациялаушы - қоқан-лоққы, қорлау. Осыдан ... ... ... ... ... ... синдикативті (қауымдастықты, топты жасау);
* трансляциялық қызметтері анықталды.
Соңғысы педагогикалық қарым-қатынас үшін ерекше ... ... . ... ... ... ... ... адаммен қарым-қатынас негізінде өтеді. Қарым-қатынас процесінің барлық жақтары (коммуникативті, интерактивті, перцептивті) басқа құрылымдық тәсілдерді қолдануды қажет етеді. Олар кез ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мақсатынды іс-әрекеттің мазмұнына байланысты орындалатын процестің негізінде туындайтын қарым-қатынастың түрлері мен арақашықтықтары.
Педагогикалық қарым-қатынас ... біз ... ... ... ... ... ... әсерлесудің әлеуметтік психологиялық ерекшеліктерін көреміз. Педагогикалық ... ... және ... өзара әрекеттесу, ынтымақтастық формасы:
* педагогтың коммуникативті мүмкіндігінің ерекшеліктері;
* педагогпен оқушының өзара қатынасынан туындаған ... ... ... ... ... ... ... оқушылармен қарым-қатынас стилі - әлеуметтік және адамгершілік жағынан байытылған ... ... ... ... ... және үйренушілердің оқу іс-әрекеті негізінде қарым-қатынас қиындықтары пайда болады. Педагогикалық іс-әрекетте қиындықтар пәндік мазмұнның өзімен, педагогтың меңгерілуі оның ... ... ... табылатын білімдерге ие болу деңгейі және сипатынан да туындауы ... ... ... ... ... ... да, ... педагогикалық әсер ету тәсілдері және құралдарынан да туындауы мүмкін. Осыдан, педагикалық қиындықтардың негізгі бағыттары білім беру ... ... ... және ... мұнда оқыту мен тәрбиелеу іс-әрекетінің субьекті ретіндегі оқытушының ерекшеліктері және қарым-қатынас процесімен байланысты.
Педагогикалық ... ... ... ... жіктеуге болады:
- мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасының жалпы жинақталған / жүйесі;
- ... ... ... ... ... қарым-қатынас жүйесі;
- нақты педагогикалық және коммуникативті тапсырманы шешуден туындаған ситуативті қарым-қатынас жүйесі.
Білім беру ортасындағы өзара ... ... ... ... ... ... жетістікке жетуіне итермелейтін, сыныптық тапсырмаларды орындауда іскерлік пен тәсілдерді меңгеруде ... ... ... имиджі мен оқушы арасындағы бірлескен іс-әрекет неізінде ... ... ... Мектеп қабырғасындағы жасөспірімдердің негізгі іс-әрекеті қарым-қатынас. Бірақ осы жастағы оқушылардың жас ерекшелік деңгейінде болатын психологиялық өзгерістерге ... ... да ... ... ... Осы мәселені шешудегі маңызды фактор бірлескен педагогикалық іс-әрекетке қатысушылардың субьект-субьекттік өзара үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... Оқытудың нәтижелілігі педагогикалық әдістерге ғана негізделмейді, оқушылардың танымдық әрекеттерін ұйымдастырудың маңыздылығына да ... ... ... ... ... ... немесе жекеленген оқушыларға психологиялық-педагогикалық ықпалдың тиімділігі мәселесінеен артық мәселені табу ... ... ... ... ... ол ... немесе тәрбиелік-дамытушылық іс-шаралар мұғалім имиджі мен оқушы әрекетінің түрлі формалары мен өзара әрекеттестігінде ... ... ... ... ең ... оның ... ... көрінеді. Ол тек үйренушілердің өзара әрекеттесуінің өзінде олардың тұлғалық дамуы мақсатына бағытталмаған, ... ... ... ... негіз болып табылатын, оқу білімдерін игеруді ұйымдастыруға және осы негізде шығармашылық іскерліктерді қалыптастыруымен ... ... ... кем ... үш ... ерекшеленеді: оқудағы өзара әрекеттесудің өзіне, үйренушілерге (қазіргі жағдайлары және болашақтағы бағыттары) және игеру пәніне (меңгеру).
Педагогтың шәкірттерімен қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... іске асады. Бірақ қарым-қатынас каналдарында өте көп. Әрбір оқушыға әр ... ... ... әсер ... Оқушының дамуы мен жеке ерекшеліктеріне байланысты олар бір-біріне қарама-қайшы келуі де мүмкін. Осындай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... ететін ақпараты біріктіріліп, ықпал етуші элементтерді нақтылайды.
Мұғалім имиджі мен оқушылардың өзара қарым-қатынас тәжірибесінде әр уақытта да ... ... ... Көп ... бұл ... басқару стиліне, оның оқышылармен қарым-қатынас шеберлігіне байланысты. Психология ғылымындағы зерттеулерден мұғалімдердің оқушыларды басқарудың жиі ... 5 ... ... анықталынған:
- автократиялық (өзіндік әміршілдік),
- авторитарлық,
- демократиялық,
- ...
- ... ...
Өзіндік әміршілдік автократиялық басқаруда мұғалім активке сүйенбей, ұжымды өзі басқарады, оқушылардың өз көқарасы ескерілмей, тек ... ... оны ... ... ... Авторитарлық басқаруда автократиялық басқару стилінің негізгі белгілері тән, бірақ ұжым өмірінің мәселелері бойынша талқылауға қатысуға рұқсат берілгенімен әр ... ... ... өзі ... ... ... ... мұғалім ұжымды қолдап, өз бетінше белсенділіктерін ынталандырады. Бұрмалаушылық басқарда мұғалім оқушылардың өмірі мен ... аз ... ... ... ... шеттетіледі, басқару тек формальды жүреді. Бірізділік емес басқару стиліне тән ... ... ... ... мен ... ... ... кез келгенін іске асырады, ол көп жағдайда мұғалім имиджі мен оқытушылардың өзара қарым-қатынас жүйесін түсініспестікке және әр ... ... алып ... ... стилі мұғаліммен оқушылардың өзара қарым-қатынасының барлық жүйесіне із қалдырады, мұғалім өз оқушыларымен қалай қарым-қатынас жасайды, оқушылармен оның жиі ... ... ... ... ... ... және ... зерттеулер негізінде оқушылармен қарым-қатынас жасау белсенділігіне байланысты шарытты түрде мұғалімдерді бірнеше топқа бөліп қарастыруға болады. Бірінші ... ... ... ... тәлімгерлік міндеттерінен шығып, ерекше белсенділігімен, сенімділігімен және тиімділігімен ерекшеленеді. Олар оқушылармен жиі кездеседі.
Екінші топтағы педагогтар оқушыларға құрметпен қарап, ... ... мен ... ие ... ... ... әр ... жағдайға байланысты және мұғалімдіердің басқару стиліне байланысты бір ізді емес.
Үшініші топта педагогтар оқушылармен жақын қарым-қатынас жасауға ... ... ... ... қалыптаспаған. Оқушылар тарапынан сенім орнату, ұнату жағы аз қалыптасқан.
Педагогикалық қарым-қатынас жас ... ... жас ... мен ... ... ... тән үлкендердей болуға ұмтылуын есекеруіне байланысты. Орта және жоғары сынып оқушыларында ата-аналарымен, үлкендермен қарым-қатынасында қиындықтың деңгейі ... ... ... ... өзара қарым-қатынасының қалай құрылатынын ескеру маңызды.
Сонымен педагогтың ... ... ... ... қарым-қатынасы жеке тұлғаны қалыптастырудың маңызды факторы ретінде жас ерекшелік деңгейінде жетілуін ... ... ... ... ... ... ... мынадай нәтижелерге көңіл аудару маңызды:
* Қарым-қатынастың тәсілдері мен формаларына мән беріп, оның нақты стратегиясы мен тактикасын өңдеу:
* Тұлға ... ... ... Жаңа ... ... мен ... ... мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетін жүйелі жоспарлау.
Педагогикалық қарым-қатынастың оқу процесін ұйымдастыру барысында анықталған ...
* ... ... жеке бас дамуында жас ерекшелік деңгейінде жетілдірудің құралдарына бағытталады.
* Түрлі жағдайлар кезінде ... ... ... дайындықты қажет етеді.
* Қарым-қатынастың қалыптасуы үлкендерге еліктеуден, топ ішіне ену және бейімделуден ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті
- бұл оқыту процесінде субьектілердің біріккен іс-әрекетін үйлесімді ұйымдастыру, психологиялық ықпал ету мүмкіндіктерін біріктіретін жағдайдың ... ... ... жаңа ... ... ... ... шығармашылық қасиет.
Қазіргі кезеңде еліміздің саяси өмірінде, экономика сферасында, білім беру жүйелерінде елеулі өзгерістер болып жатыр. Осыған орай ... беру ... ... мәселесінің бірі- тұлғаның өмір бойы білімін жетілдіруін қолдау болып отыр. Мектепті бітірген жас өспірім, дербес өмірінің алғашқы жылдарында-ақ ... ... ... бір ... ... болып қалатынына қарамастан, еңбек нарығында өз орнын таба ... ... ... байланысты білім беру тәсілдерін жаңарту қажеттіліктері туындап отыр. парадигмасының орнына деген ... ... ... бола бастады.
Қазіргі психология аталған жаңалықтарды ескере ... ... мен ... ... жаңа ... ... ... бұл жағдай білім беру саласында айқын байқалуда. Сонымен қатар оқыту мен тәрбиелеуде мектеп, отбасы және әлеуметтік орта байланыстарын, мектептегі хал-ахуалды ... ... ... ... ... жаңа ... адамын қалыптастыруы мүмкін емес. Егер де соңғы он ... ... ... ... озық ... ... ... келетін болсақ, бірқатар өзекті мәселелер көз тарта бастайды. Олар мыналар:
- оқушы ... ... ... ... ... ... ... білім беру мәселелер мен бағыттар өрістерін болжау және құру ретінде;
- білім беру процесінің өмірге саналы түрде араласуы;
- педагогтардың ... ... ... білім беру процесін тұлғаны орталықтандыру ретінде басқару.
Көрсетілгендермен қатар ең маңызды сәтті ерекшелеу қажет: аталған ... ... ... Қазақстан азаматы ретінде ең бірінші орынға қойылып, білім беру процесі субъект-субъектілі болған жағдайда ғана шешуге болады. Қазіргі мектеп ... ... ... ... ... ... беру ... өз өмірін болжап, болашағын үйымдастыра және құрастыра білуі қажет. Білім беру процесі оқушының тұлғалық мүмкінліктерін ынталандырып және жетілдіріп ... ... ... уақыттағы білім беру жекелік дамуға жағдай жасауға бағытталып отыр. Осыған байланысты оны жаңа әлеуметтік тәжірибе ретінде қарастыруға болады. Жаңа ... оқу ... ... ... да ... енгізілуде. Сонымен қатар оқу бағдарламаларындағы жаратылыстану, қоғамдық, гуманитарлы және басқа да бағыттарды ерекшелеумен келісуге тура келеді.
Білім беру ... ... тағы бір ... ... ... Оның ... ... түрлі ғалымдардың өзара байланысу идеяларына негізделеді, ал осы негізде мектептегі бірнеше пәндерді ... ... ... ... ... идеяның негізі болып табылады: философия, әлеуметтану, логика, этнография, экология, экономика. Л.С.Выготский мектепті құнды құрылым ретінде қарастырда. Құнды деп мектептің мәдени ... ... ... болады. Л.С.Выготский пікірінше, балаға қандай да бір ... ... оны ... үйрету маңызды. Оның пайымдауынша, мектеп, мінез-құлықтың жанама түріндегі мәдениетін ... және ... ... үшін ... ... ... Осыдан мектеп оқушысының дамуы сапалы жаңаруды болжайды. Мектеп ... ... ... ... ... баланың жекеліктерін дамыту мүмкіндіктері қарастырылатын білім кеңістіктеріне ие болуы ... ... ... ... ... беру ... ... мектептегі әлеуметтік даму жағдай, ұжымды түрде бөлінген іс-әрекет және өмірлік мәселелерді шешуде балаға психологиялық көмек көрсету сияқты көптеген жаңа ... ... ... ...
ХХІ ғасыр мектебінің басты мақсаты- тұлғалық қасиеттері толыққанды қалыптасқан, ... ... ... алатын азамат дайындау, ол үшін азамат өз істерін еркін жүргізіп, пайдалы идеяларын өмірге енгізе білуі қажет. ... ... ... қалыптасып отырған жоқ. Мектеп пен өмірді байланыстыру мәселесі педагогикалық психологияның ... ... ... яғни 1920 ... ... келе жатыр. Егер де ол кездегі шешім өмірдің қандай да бір ... ... ... прагматикалық тұрғыда қабылданса, ал қазіргі кезеңде аталған мәселе әлемді әлеуметтік тұрғыда игеру ... ... ... ... ... орта ... өзгерістеріне әрқашанда бейімделуге қабілетті бола бермейтіні белгілі. Сонымен қатар ... ... ... ... де ... Жас ... еңбек нарығында өз орнындарын тауып, тиімді қарым-қатынас түрлеріне бейімді болуы шарт . Бірақ мектепті жаңа ... жас ... ... ресурстарын, өзінің мүмкіндіктерін әлі де толығымен білмейді, ал осы ерекшеліктердің барлығы мектеп қабырғасында ... ... ол үшін ... ... білім берудегі жаңаша көзқарстарды қарқынды жүзеге асыру қажет. Осы ... ғана ... ... яғни жас ... ... ... дамуға және өзін-өзі дәлеледеуге деген қажеттіліктерді қалыптастыру мүмкіндіктеріне ие бола аламыз. Сонымен қатар бұл ... ... де ... ... ... ... ... құрылған педагогикалық жоғары оқу орындарының негізгі стратегиялық міндеттері жоғары педагогикалық білімді модернизациялау деп бекітіліп отыр. Ең ... осы ... ... беру ... ... басты көрсеткіші жаңа форматтағы педагог мамандардың пайда болуын Елбасы Н.Назарбаев 2004 ... 19 ... ... ... жолдауында көрсеткен.
Жеке тұлғаға бағдарланған мектептегі қатысушылар өзара әрекеттестіктері басқару орталығы болу қажет деп тұжырымдалып келген. ... ... Е.А. ... зерттеулеріне негізделе отырып, жеке тұлғаға бағдарланған мектептің ... беру ... ... имиджі мен оқушының педагогикалық ұжымның барлық қызметтері және ата-аналармен бірлестікте әрекет ету барыснда ғана мүмкін болады. Мұғалім-оқушы жүйесін басқаруда ... ... ... ... ... ... мен формалары адамдардың белсенділігімен бастамашылдығына басымдылық көрсетпестен дамыту қажет. Осы жердегі ең басты мәселе- мұғалім имиджі мен ... ... ... ... Бұл жағдайлар Б.Ф.Ломов идеяларына негізделген. Ол, бірлескен ... ... ... ... болуы мүмкін: жеке әрекеттер немесе қатысушылардың бірқатар тізбекті әрекеттерді бір мезгілде орындауында. Үйлесімді әрекет іс-әрекетпен басталып, сонымен ... ... ... ... ... ... Бір ... әрекеттерінің нәтижелерін екіншісі пайдаланады. Кейде бір тәсіл бір мезгілде бірнеше адамдармен орындалады.
Оқушы мен мұғалім өзара әрекеттестігі аталған нұсқалардан ... ... ... ұсынған әрекеттерін барлық оқушылар қабылдап, сол уақыттағы олардың әрекетінің пәніне ... ... ... беру ... үйлесімді әрекеттер міндетті, онсыз оң нәтижеге қол жеткізу мүмкін емес.
Бірақ білім беру ... ... ... мен ... қатысуы міндетті, осы үйлесімділікте жеке тұлғаға бағдарланған оқыту мен тәрбиелеу баланың жекелік ерекшеліктерін барлық субъектінің ... ... ... ... А.В.Петровский зертеулерінде, бірлескен әрекеттегі адамдардың бір-бірлеріне қарым-қатынасы әрекет мазмұнына байланысты екені көрсетілген. Білім беру процесіндегі қарым-қатынас ... ... мен ... ... ... ... және достық формада жүзеге асады, ал олардың өзара қарым-қатынасы конъюктивті негізде құрылуы қажет. ... ... ... көрсетсе, айналасындағылар да оны солай қабылдайды. Егер де сыныпта бала өзін көрсете алса, өз ойларын еркін білдіретін ... оны ... ... ... ... бұл ... оның ... да балалармен және ересектермен бірлестікте екенін білдіреді.
А.В.Петровский пайымдауынша, ... ... болу ... ... Ол ... әлеуметтік қатынастарға араласуынан байқалады, сонымен қатар солармен шарттасады. Басқа адамдармен қарым-қатынасқа түсу қажеттіліктерін қанағаттандыру арқы Адам тұлғалық ... ... ... Бұл басқа адамдармен өзара әрекеттесу прцесінде жүзеге асады.
Оқыту- қатар және бір- бірлеріне тәуелсіз құбылыстар ғана емес, ... ... ... ... үйрету мен оқытудан тұратын процесс. Олардың бір-бірлеріне психологиялық байланыстылығының негізі процестердің рухани бірлігі ... ... ... беру ... ... оқуға және мұғалімдерге қатынасының жақсаруына қаншалықты негіз болуына байланысты.
Бұл бағытта білім беру ашық ... ... ... ... ... Онда ... ... ұйымдастырған іс-әрекеті арқылы оқушы тек білімдерді ғана игеріп қана қоймай, сонымен ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, жеке тұлғаға бағдарланған білім беру процесі оқушының тек білім алуына ғана емес, сонымен ... оның ... де ... ... ... ... ... және айналасындағылармен қарым-қатынасы мінез-құлықты реттейтін бірқатар ынталандыруларды игеруге мүмікнідік береді. Оқушы өз мінез-құлқын басқара отырып жекелік қасиеттерді иегере ... ... ... және ... ... ... ... бірлесіп әрекет жасау арқылы дамып отырады.
Коммуникативті ықпалдар педагог іс-әрекеті тұлғаны қанағаттандырған жағдайда ғана ынталандырып дамытады. Мұғалімнің ... ... ... ... ... жақсы қасиеттері қалыптасатын - бірлескен және достық қарым-қатынас маңызды.
2008 ... ... ... ... еліміздің мектептері толығымен 12 жылдық білім беру жүйесіне көшеді. Ал жалпы 12 жылдық ... ... ... ... келе ... ... өмір ... қабілетті, өзін-өзі дамытуға, өз ойын еркін айта ... өз ... мен ... ... сай, өзін көрсете білетін жоғары білімді, ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... бойында қалыптастырған, бәсекеге қабілетті, шығармашылығы дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру болып отыр. Бұл процесстің табысты ... ... ... дайындық деңгейіне байланысты. Сондықтан да мұғалім тұлғасын жан-жақты жетілдіру маңызды мәселенің бірі болып отыр.
Осы ... ... ... ... ... ... қалыптасуы ерекше назар тартып отыр. Құзырлы қарым-қатынас жас ... ... ... ... ... ... тиімді қатынасқа жасауда, өмірде өз орнын табуда оң ықпалын білдіреді. 12 жылдық ... беру ... ... ... құзыреттілігінің теориялық негізін айқындап алу үшін, осы терминнің дербес анықтамасын келтірейік: . Яғни, ... ... жеке ... білімі мен тәжірибесін нақты бір жағдайда қолдана білу іскерлігімен байланысты ... ... ... ұғым ... болады.
Кей зерттеушілер ұғымын ұғымымен нақтылайды. Алайда, осы екі ұғымды салыстыра отырып, ұғымының мағынасы кең ... ... ... ... ... ... зерттеген ғалымдардың ой-тұжырымдарын терең талдай отырып, 12 ... ... беру ... ... ... мынадай үш аспектімен бірдей кешенді сипатталады:
* мәндік аспект, яғни ахуалды жете ... оны ... және оған ... ... ... 12 ... ... көшу маңызын, теориялық негізін, өткір мәселелерді ұғыну;
* проблемалық-практикалық аспект: осы жағдайда педагогтың алдына мақсат, міндет нормаларын ... және ... ... ... сипаттайды;
* коммуникативті аспект: бұл- педагогтың осы үрдіске, ахуалға, ... және ... ... жасауын қамтамасыз етеді.
Оқу процесінің тиімділігін көтеру үшін мұғалім қарым-қатынас тәсілдерін жеткілікті деңгейде игеруі қажет.
Коммуникативті құзырлылық белгілі бір орта ... ... ... ... ... ... ... болатын ішкі мүмкіндіктер жүйесі ретінде қарастырылады.
Қазіргі жағдайларда құзырлы қарым-қатынас дамуы оның үйлесімділігінің бірқатар ұстанымды бағыттарын қарастырады. ... ... ... ... ... ... орнату іскерліктеріне
дайындықты көздейді. Құзырлы қарым-қатынасқа қол жеткізу серіктестердің үш деңгейінде жүзеге асады- коммуникативті, интерактивті, перцептивті. Осыған ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Тұлға өзін жан-жақты үйлесімді қалыптастыруға мүмкіндік беретін барлық ... ... ... ... ... өз субъективтілігі коммуникативті құзырлылық деңгейлеріне байланысты жүзеге асады. Коммуникативті құзырлылық келесі қабілеттерден тұрады:
* ... түсу ... ... коммуникативті жағдайға әлеуемттік-психологиялық болжам жасау;
* Коммуникативті жағдайдың өзгешелігіне сүйене отырып, қарым-қатынас процесін әлеуметтік-психологиялық тұрғыда бағдарлау;
* Коммуникативті жағдайдағы қарым-қатынас процесстерінің ... ... ... ... ... коммуникативті жағдайды алдын-ала көре білу деңгейінде талдау прцесінде қалыптасады. Бұл ... ... ... - ала көре білу ... - ... қарым-қатынас процесіндегі өзіндік бір мінез-құлық бағдарламасы. Алдын-ала көре білу ерекшелігі келесі ерекшеліктерді анықтауда байқалады: ... ... ... ... ... баға беру ... ... формасына қатынасы.
Тәрбиелік кешеннің бір және қызықты қатынасы ( жанұя, тұрғылықты шекарандан өндіріс, бұқаралық ақпарат құралдары, мектептен тыс ... ... ... әсер ... де ... педагогикалық тәрбиелік іс-әрекетте қарым-қатынас мәдениетінің жалпы сұрақты қоюды және шешуді негізді ... ... ... ... күрделі түрі. Кез-келген мектептегі қарым-қатынас адамдар арасындағы жай байланыс емес, оданда терең қасиетті білдіреді. жұбындағы қарым-қатынастың кез-келген түрі жағдайда тәуесіз ... ... ... ... оқудағы және оқудан тыс деп бөлуге болмайды. Мұны психология ғылымдарының докторы С.М.Жақыпов еңбегінде оқу ... ішкі ... ашып ашып ... ... ... өзара қарым-қатынас әрекетін көрсету. . Адаммен қарым-қатынастың кез-келген түрі обьективті және субьективті сипаттағы күрделі ... ... ... ... түрлерінің терең негізін адамың білуі оның тиімді іс-әрекетінің шарты болып табылады. Тәрбие, тәрбиелеуші және тәрбиеші ... ... ... нәтижесінде жүзеге асыра алатындықтан мұғалім имиджі мен қарым-қатынастағы ерекше дағды мен қабілеттілікті талап етеді. Сол кезде ғана ... ... ... ... жан ... ... ... кейде құрбандықты талап ететін ең күрделі мамандықтың бірі. ... ... ... ... қарағанда мұғалімге жоғары талап қояды. Мұғалім еңбегі бұл;
- ... ... және ... тыс ... ... ... өзімен жұмысы.
- өзін жүйелік бақылау.
- әр-түрлі қабілеттегі жіне сипатағы балалармен қатынас.
- әрқайсысы өз баласын идеалды деп ... ... ... ... - бұл педагогикалық пән мұғалімдері, методикалық бірлестіктің мүшесі. Шығармашылықпен айналысатын мұғалім бұл шығармашылық топтың,методикалық ... ... Осы ... ... ... ең ... өз ... құратын қарым-қатынастың әр-түрлі тәсілдері мен формаларында кездеседі. Педагогикалық іс-әрекет көлемі жағынан қаншалықты қарым-қатынас көп қырлы және әр-түрлі болып келеді. Кәсіби ... ... оның ... ... ... қарым-қатынасқа айналысатын талаптарды құрады.мұғалімнің кәсіби қарым-қатынасы әрқашан бір-бірімен ... ... екі ... бөлуге болады:
1. Бұл оқыту мен тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... ... өткеннен қалған құндылықтың қоғамдық сипатымен қатар салынған қарым-қатынстың ... ... ... индивидуалды принцптері мұғалім стилі яғни жеке білімгер кәсіби тәрбиелер қабіттер негізінде өз іс-әрекетін жүзеге ... ... ... ... ... мен мүмкіншіліктеріне тәуелді.
Нақты тәсілдер мен құралдардың жинақтығы. Педагогикалық қарым-қатынас творчестволық өнімді жеткізу негізінде дағдылар мен білімдерді беру ... өз ... ... ... ... ... ... түрі. Сонымен қатар үнемі жаңаны құру еркін,адамгершіліктің,гуманды творчестволық бейімді адам тұлғасын қалыптастыру. ... ... ... ... имиджі мен оқушы арасындағы өзара түсіністікке жетудегі кезеңдердің бірі - ... ... оның ішкі ... үңілу болып тобылады. Мұғалімнің шәкірттермен қарым-қатынасында ... ... ... және ... жеке ... ... педагогикалық іс-әрекеттің құрамды бөлігі. Қарым-қатынас арқылы мұғалім оқушылар туралы ерекше қажетті ақпаратты алып отырады. Тікелей қарым-қатынас жеке ... әр ... ... және іс- ... ... және ... жұмыстар жүргізуге мүмкіндік береді.
Өмірдің түрлі жағдайларына байланысты біздің іс-әрекетімізбен қатар ... да ... ... ... ... ... де ... болады. Қарым-қатынас стилі адамның басқа адаммен өзара әсерлесуі барысындағы мінез-құлқын көрсететеді. Педагогтың оқушылармен қарым-қатынас стилі - әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті және үйренушілердің оқу іс-әрекеті негізінде қарым-қатынас қиындықтары пайда болады. ... ... мен ... ... ... ... ... тұрады, өйткені педагогтың ұсынған әрекеттерін барлық оқушылар қабылдап, сол ... ... ... ... айналуы қажет. Білім беру процесіндегі үйлесімді әрекеттер міндетті, онсыз оң ... қол ... ... емес.
ІІ Оқу ... ... ... мен оқушы қарым-қатынасының
психологиялық ерекшеліктерін зерттеу
2.1 Оқу ... ... ... мен оқушы қарым - қатынасын
психодиагностикалау
Білім беру процесі көп жоспарлы және полиморфты өзара әрекет ... ... Бұл ... мен ... оқу, ... айтсақ, оқу-педагогикалық өзара әрекеттесуі. Оқудағы өзара әрекет S-->O сызбасымен сипатталған, мұндағы S - бұл ... ... ... ... ... ... қалыптастырушы, оны қадағалап және бағалаушы белсенді субьект. O - оқушы оқыту мен тәрбиелеу субьектісі ... ... Осы екі ... ... ... ... ... жақтардың түсінушілігінен туындаған және бір-біріне сенімі және қызыққандығымен байланысты, адамдардың психикалық күйлерінің ортақтығының нәтижесінде пайда болды. Педагогикалық ... ... ... ... ... педагогтың меңгерілуі оның іс-әрекетінің негізі болып табылатын ... ие болу ... және ... да туындауы мүмкін, сондай-ақ кәсіби-педагогикалық іскерліктерден, дидактикалық құзырлылықтан да, үйренушілерге педагогикалық әсер ету тәсілдері және ... да ... ... ... ... біздің көздеп отырға мақсатымыз осы оқу әрекетіне қатысушылардың ... ... ... мен ... ... анықтау.
қатынастарында болатын қарым-қатынас қабілетін анықтауға арналған жұмыстың негізгі міндеттері төмендегідей:
* психофизиологиялық жетілудің үйлесімділігі;
* жағымды ... ... ... ... тыс ... ... балалардың мұғаліммен мүшелерімен қарым-қатынас деңгейі;
* жағымды емес әсерге тұрақтылығы;
* қарым-қатынас қиындықтары; ұмтылысы, ... ішкі ... ... ... қажет етеді.
Оқытушы мен оқушы арасында қолайлы қарым-қатынасты орнату үшін жүргізілетін тренингтің жалпы ... ... ... ... ... толық меңгеру;
* қарым қатынас өрісінде ептілік пен дағдыны қалыптастыру;
* табысты қарым-қатынас орнатуды дамыту;
* өзін өзі және ... ... ... ... және тепе-теңдік мүмкіндіктерін дамыту.
Оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушының үйлесімді қарым-қатынас орнатуы, өзін дұрыс таныстыра ... және тб. ... ... оқытушылар тарапынан ұйымдастырылған әрекеттерге да байланысты әсер етеді. Зерттеу жұмысымыздың ... ... ... қаласы №56 орта мектебінің 6 сыныптар арасында өтілді. ... 6 және 6 ... ... 37 ... ... ... ... біз мұғалім имиджі мен оқушылардың қарым-қатынасын анықтау үшін - деген тақырыпта сурет салынды. Мақсаты: әр бір ... ... ... ... бір ... теңейді. Сурет салу барысында оқушылар гүл, тікенек, тал, бөлме гүлін бейнеледі және сол туралы сипаттама жасады. Екінші ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап алу арқылы мұғалім имиджі мен ... ... ... ... 15 ... құралған, 4 жауаптан тұрады. (қосымша 1).
Жалпы 6 ... ... ... түсе білу ... ... үшін ... ... ... ... ... ... анықтау (қосымша-2)
Нәтижелері пайыздық көрсеткіш арқылы диаграммада көрсетілді . Сыналушы топта 18 ... оның 4 ... ... 6 оқушы орташа, 8 - оқушы төмен көрсеткішті көрсетсе, ал бақылау тобында 19 оқушы, оның 5 оқушы ... 6 ... ... 7 ... ... ... ... туралы мәлімет алынды.
Мұғалім имиджі мен оқушылармен жүргізілген жұмыстардан қарым-қатынас көрсеткіштерін анықтағаннан кейін, мұғалім ... мен ... ... ... әрекетінде үйлесімді қатынас қалыптасуына әсер ететін қарым-қатынастағы ... мен ... ... ... ізденістер туғызды және түзету жаттығуларын ұсыну көзделді.
2.2 ... ... мен ... ... ... арналған түзету жұмыстары
Психологтар мен педагогтар кез келген іс-әрекет жеке адамға ... ... ... ғана орындатылыпп, оның нәтижелі болатына көз жеткізе алады. Осы ... ... ... ... ... ... мәдениетінің толық болуы үшін білімі, дүниетанымы, сезімталдығы, дағдысы мен икемділігі және ең маңыздысы қарым-қатынасқа байланысты. Бірақ ... ... оның ... ... ең ... орында. Анықтау экспериментінен кейін сыналушы 6 тобының оқушылары және пән мұғалімдерімен түзету-дамыту іс-шаралары ұйымдастырылды. Мұнда , , ... ... және ... тыс уақытта тренингтік жаттығулар, әдістемелер, ойындар жүргізілді. Мұғалімдермен тренингтік жаттығулар жұмыстан кейінгі қысымды шығару, ... ... ... ... ... ал ... ... тренинг арнайы ұйымдастырылған қарым-қатынас формасы. Тренингтің ең маңызды мәселесі - өзінің жек даралық қасиеттері ... ... ... ... көмек береді. Ал, ол үшін ең бастапқы жағдайда адам өзін жеке тұлға ретінде қабылдап және түсіне білуге ... ... Әр бір ... ... ... ... қадағалайды. Ең бастысы - басқаларға өзінің ойы мен сезімін, уайымы мен ... ... ... ... тренингтерді арнайы жоспарланған адамдарға ғана емес, отбасы мүшелеріне, достары және ... да ... ... Тренинг арқылы жақын адамдардың адамдық қасиеттерін ашып, бағалауға көмек ... ... ... тұлғаның қоғамда өзін ұстау іскерлігін және әдептілік ережелерін сақтауды енгізеді. Дұрыс ... ... ... жеке ... қалыптасуының жетекші құралы екендігіне толық сенімдеміз. Мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынас қабілетін дамытуға ... ... ... ... мына ... ... тиімді қарым-қатынасқа машықтау (байланыс құру, қосылып отыру, белсенді тыңдау, өз пікірін толыққанды ... ... ... ... ... қорқыныштан, қарым-қатынастағы қиындықтардан арылу;
* тиімді қарым-қатынасқа деген дайындығын дамыту;
* айналадағылармен қатынаста адамгершілікті дамыту;
* ... ... ... ... ... ... игеру;
* қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру;
* байланыс жасау іскерлігін меңгеру;
* өз коммуникациялық ерекшеліктерін сезіну;
* өзгелердің қызығушылығымен санасу және оны ... алу ... ... ... ... ... деген сенімді дамыту;
Сондықтан ең алғашқы сабақта оқушылармен "Сиқырлы ... ... ... ... ... қиын ... ... кейін топтағы қысымды шығару, ортада жаттығуды орындауда назар аудартқан қатысушылардың жетекшілікті қайта үйлестіруді ... ... топ ... ... ... ... ... ойлайтын пікірлерін, барлық мейрімділігін айту, бір-бірін дұрыс бағалау.
Тиімді қарым-қатынас деңгейін ... ... ... Бұл жаттығуды тілек айту ауызша (вербальды) түрде, ал сыйлықтар мимика, жест, жұмбақ түрінде берілетіндіктен қатысушылардың ... ... ... және ... ... ... ...
Сонымен қарым-қатынас адамның өмірлік іс-әрекетінің, әсіресе білім, ғылым, өнер салаларында бөлінбейтін біртұтас бөлшек. Топта үйлесімді ... ... үшін ... ... ... іс-әркетін сапалы ұйымдастыру, ақпаратты жүйелеу, оны қабылдауға жағдай жасай отырып, бағыт, бағдар беру ... ... Оның ... ... ... ... ... арқылы білімгерлердің қарым-қатынас икемділігі мен дағдыларын қалыптастыру.
"Ұстаз бен ... ... ... ... ... ... ... мақсат етіп алынады.
Қажетті құрал: Суреттер, бланкалар.
Барысы: Мұнда мұғалімдергеа өзіне ұнайтын әріптестірінің атын немесе суретін ... ... Әр ... ... беріледі. Неге? Не үшін? Қай іс-әрекеті жағымды? ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы өзгереді .
жаттығу.
5-6 адамнан 4 команда құру. Оларды жеке ... ... Әр ... ... қаламдар беріледі. Әр топ өздері таңдаған тақырыпқа сурет ... ... ... ... ... ... баяу ... қойылады. Суретті салып боған соң әр команда қалаулары ... ... атын атап ... таныстырады. Қалған командалар сол суреттерге қатысты өз эмоцияларын білдіреді ... ... ... ... ... ... Ойланыңыздар, сіздер жанжалға қатысушыларсыздар деп, әр қайсысына жауапкершілік артады.
* қақтығысты бастау;
* қақтығыстағы дәнекер;
* қақтығысты тоқтату.
- деген сұраққа жаттығу ... ... бере ... ... өз ... қорғайды. Жүргізуші жанжал кезіндегі мінез құлықты қадағалап отырады.
Жүргізушіге кеңес:
* Қақтығыс кезінде мені не мазалайды?
* Қақтығыс маған ... әсер ... ... ... ... өзгеруге болады? - деген сұрақтарды қолданады.
деген ұғымды ашу. ... ... ... кезінде қолданылатын дене жаттығулары жасалынады.
жаттығуы.
Мақсаты - эмпатияны дамыту, жағымды эмоционалды фон жасау.
Әр балаға оң ... ... ... ... атау ... нәтижесінде тыңдаушы алғысын білдіреді. Бірінші шеңберден кейін жаттығу кері ... ... ... сол ... ... мейіріммен атайды).
Тиімді қарым-қатынас деңгейін дамытуға арналған жаттығуы. Бұл жаттығуды тілек айту ауызша (вербальды) ... ал ... ... ... ... түрінде берілгендіктен қатысушылардың қиялы, ойлау деңгейі және қарым-қатынастағы бір-біріне тәуелділігі анықталды. Олардың бір ... ... ... ... ...
Мақсаты: ішкі тынышытықты қалыпна келтіріеді және шмамдан тыс ... ... ... ... жеке-жеке орындалды. Жаттығуды орындау үшін ата-ананларды ыңғайлы етіп орналастырдық. Ережесі: Егер ... ... ... ... ... ... артқа түсіріп, қолды алдыға қою керек. Қатысушылар толық ыңғайлы жағдай жасағаннан ... ... ... ... ... ... ... талап етеміз. Жүргізуші: - деген сөздерменқатысушылардың бойына жаңа талпыныс күшін ... ... ... ... сезімін орнатады. Мұғалімдерге жаттығуды орындағаннан кейін мына сөздерді айтқыздық: .
жаттығуы .
Мақсаты: Жаттығу мұғалімдердің ... ... ... ыза, ... ... ... алуға көмек беру. Жаттығуды жұмыстан шаршап келгенде, кез келген психологиялық қысымды ... ... ... ... ... жүргізер алдында өзіне сенімділікті тудыру үшін жүргізуге ұсындық. Ата-ана өзінің көкірек деңгейіне дейін іштей қатты прессті сезінеді. ... ... ... ... ... және ішкі қысымды шығарады. Жаттығуды орындау барысында денеде іштей физикалық ауыртпалықты нақты сезіну қажет. ... ... ... ауыратындарға орындатуға болмайды.
жаттығуы.
Қатысушылар жұпқа бөлінеді, серіктестер өздерінің бала тәрбиесіндегі өзара мәселелерін бір - ... ... Егер ... - кім ... ... өзі бағыт береді. әңгімелесуші адам серіктесін тыңдап болғаннан кейін оның мінез - құлқының ... ... ... жағдаятты талдайды. Рольдер ауысқаннан кейін шеңбер бойына отырып талқылау болады. Енді ата-ана өзінің жағдаят мінезінің қандай күшті ... ... ... ... соңында мұғалімдер өз сезімдерімен бөлісіп, психологтың келесі сұрағына жауап береді: .
* балаға деген ... ... ... аса қамқор болу
* шектен тыс талап қою
* парықсыздық
* қатаң қару.
жаттығуы.
Әрбір топ мүшелеріне жүргізуші: ... ... ... ... ... Сіздердің біреулеріңіз ауызша 3 мин ішінде серіктесіңіздің тілегін, сезімін, көңіл-күйін, жағдайын бейнелеп беріңіз. Содан соң ... оның ... ... ... ... ... Қасыңызда отырған адамға назарыңызды аударыңыз және оның қазіргі ойын ішкі сезімін, арманын түсініп, іштей қорытынды жасап отырыңыз. ... екі ... ... ішкі ... ... Оған 5 мин ... ...
Жүргізушіге кеңес: қатысушылар жаттығу басталмас бұрын өздеріне серіктес таңдаулары қажет. Белгілі уақыт аралығында қатысушылар өз беттерімен жұмыс істейді. ... ... ... ... Үлкен шеңбер құрып топ мүшесінің біреуін
Қарым-қатынас адамның өмірлік іс-әрекетінің, әсіресе білім, ... өнер ... ... біртұтас бөлшек. Сыныпта үйлесімді қарым-қатынас орнауы үшін педагог міндеті түрде оқушының іс-әрекетін сапалы ұйымдастыру, ақпаратты жүйелеу, оны қабылдауға жағдай ... ... ... ... беру болып табылады.
2.3 Оқу әрекетінде мұғалім ... мен ... ... ... ... нәтижелерін жинақтау
Оқушылардың күнделікті дамып, тұлға ... ... мен ... ... ... өзара тілдесіп қарым-қатынас жасаудың қаншалықты әсер ететіндігін жете ... ... ... мұғалімдер дұрыс ақпарат бермей, қарым-қатынаста жиі қиындықтар кездесетін болса, олармен тілдесіп, балаға жеткізетін мағлұматтарды ... ... ... өсіп ... ... жағынан толыққанды дамуына өз мұқтаждықтарын қанағаттандыра алмай, әр қилы ... ... еді. ... ... үшін әр ... ... әр түрлі кезеңде қалыптастыруды қажет ететін құбылыс. Оқушы қарым-қатынас процесінде өзінің мұғаліміне ұқсау, мысал, өнеге алу, үйрену, еліктеу ... ... және жеке ... ... ... мінез құлық нормаларын көрсетудің формаларын меңгереді.
Мұғалім имиджі мен оқушының оқу әрекетіндегі қарым-қатынасына жүргізген нәтижелерді жинақтау мақсатында біз ... ... ... ұйымдастырдық. Бақылау экспериментінде біз мұғалім имиджі мен оқушылардың қарым-қатынасына арналған - ... ... ... ... жүргіздік. Мақсаты: әр бір оқушы өзінің мұғалімін белгілі бір өсімдікке теңейді. Сурет салу барысында оқушылар гүл, тікенек, тал, ... ... ... және сол туралы сипаттама жасады. Екінші кезекте дәл анықтау экспериментіндегі саулнамасы жүргізілді. ... ... ... ... ... бақылау.
Нәтижелері пайыздық көрсеткіш арқылы диаграммада көрсетілді .
Сыналушы топта 18 оқушы, оның 7 оқушы жоғары, 5 ... ... 6 - ... ... көрсеткішті көрсетсе, ал бақылау тобында 19 оқушы, оның 5 оқушы жоғары, 6 оқушы орташа, 7 оқушы ... ... ... ... мәлімет алынды.
Түзету-дамтыу жұмыстарының қорытындысынан біз мұғалімдер балалармен қарым-қатнаста қандай жақтарына көңіл ... ... ... ...
* ... мен ... ... тұрғыда көңіл-күйлерін, сезімі мен тілегін ескеру;
* жеке пікірін айтуға және шешім қабылдауға құқысы бар адам ретінде қабылдау;
* әңгіменің ... ... ... ... ... ... ... қатынаста көңілін сергтетін және ойын ... жиі ... ... бала ... ... ... білдіре отырып даралық ерекшеліктерін де ұмытпауы керек.
Тәрбиелік кешеннің бір бағыты отбасы болғандықтан, ... мен ... ... ... әсер ... де, ... педагогикалық, тәрбиелік іс-әрекетте қарым-қатынас мәдениетінің жалпы сұрақтарын қоюды және шешуді талап етеді. Мектепте өзара әрекеттесуші тұлғаларды дамытудың, ... ... ... жетістікке жетуіне итермелейтін, сыныптық тапсырмаларды орындауда іскерлік пен тәсілдерді ... ... ... ... ... мен ... ... бірлескен іс-әрекет неізінде болатын қарым-қатынас мәселесі. Мектеп қабырғасындағы балалардың ... оқу ... ... ... тұлғасы - мұғалім. Сондықтан мәселені шешудегі маңызды ... ... ... ... ... ... ... үйлесімді психологиялық жағдаймен қаруландыру нәтижесінде оқытудың ... ... ... ... ... ... ғана негізделмейді, оқушылардың танымдық әрекеттерін ұйымдастырудың маңыздылығына да байланысты.
Қорытынды
Қазіргі кездегі білім беру орындарында (мектеп, гимназия,, лицей т.б.) жеке тұлғаны ... ... ... ... бірі - оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен оқушы қарым-қатынасын қалыптастыру ... ... ... ... ... істеген Қазақстан мектептерінде психологиялық қызмет атқару штаты болған жоқ. Тек ... жас ... ... соңғы жылдары ғана психологиялық мәселелерге жан-жақты ғылыми талдау жасалынып, тәжірибе жүзінде қызмет көрсету шаралары ... ... ... мұғалімдер мен оқушылардың оқу әрекетінде болатын түрлі жағдайларда қарым-қатынас қиындықтарының алдын алу, болдырмаудың ұтымды жолдарын ... ... ... ... ... ... жайт - ... имиджі мен оқушылардың оқу әрекетінде, бірлескен іс-әрекетінде қарым-қатынас үйлесімділігін қалыптастыру, дамыту-тәрбиелеу олардың жеке басының, психологиялық сапаларының қалыптасып жатқанын білдіреді. Ол үшін ... ... ... - тәрбиелеу жұмысының жоғары мәдениеттілігі қажет. Оның құрамына мұғалімдердің ... ... ... ... ... ал ... танымдық қызығушылығының дамуы, оқытуда белсенді әдістердің қолданылуы, оқушыларда жауапкершілік сезімінің ... ... іс - ... баға беру, есеп бере білу, сабаққа саналы қатынасы, білімнің ... ... ... ... ... ... және ... жүйелі жоспарлауға дағдылану жатады. Мұның барлығы мектептің алдында тұрған міндеттерді шешумен тығыз байланысты - ... тек ... ... қана ... оларды оқуға, жұмыс істеуге , қарым-қатынас жасай білуге үйрету қажет.
Тақырыпты ашу ... ... ... Б.Ф.Ломов, Б.Ф.Обозов, И.В.Дубровина, Розман Л.Я.,Лосенков В.А, С.Л.Рубинштейн, Г. У. ... ... ... С.М.Жақыпов, еңбектеріне сүйеніп ғылыми әдебиеттерге талдау жасалды.
Теориялық білімді тәжірибеде қолдану негізінде ... №56 орта ... 6 , ... ... ... мұғаліммен қарым-қатынас ерекшеліктері анықталды.
Психодиагностикалық нәтиже көрсеткіштеріне қарай түзету жаттығуларын қарастырдық. Оқу әрекетінде ... ... мен ... ... жетілдіруді мақсат ете отырып түзетуді психокоррекциялық жаттығулар ( психотренинг, арт, қарым-қатынас тренингі) жүргізу арқылы ұйымдастырдық.
Қалыпқа ... ... ... ... ... ... жаттығулар, ойындар күнделікті іс - әрекет жағадайында негізгі сабақты бекіту мен жаңа тақырыпты ... ... ... ... және оқу ... ... сағаттарында сабақтаса жүрді. Нәтижесінде сыналушы топ дамыту жұмыстарының әсерін бақылай алдық . ... ... ... оқу ... ... ... мен оқушы қарым-қатынасы туралы әдебиеттерге теориялық талдау жасалды. ... ... ... оқу ... ... имиджі мен оқушы қарым-қатынасының оқу процесіне әсерін зерттеліп, оқу әрекетінде мұғалім имиджі мен ... ... ... ... ... ... ... мұғалім имиджі мен оқушының бірлескен іс-әрекеттегі қарым-қатынас ерекшеліктері олардың өмірінде алатын орнын, әр түрлі жас ... ... ... ... ... оқу ... нәтижесі артып, тиімділігінің маңызды ... ... Оқу ... ... имиджі мен оқушы қарым-қатынасының жүйелілігін жетілдіру жолдарын ұсынылды.
Қолданылған әдебиеттер:
* Алдамұратов Ә. Ж. Жалпы психология. - А.: ... ... ... Х. Қазақ отбасы. - А, 1996
* Андреева Т.В. Семейная психология. - СП, ... ... Ю.Е. ... и ... ... - М, ... Аккерман Н. Роль семьи в появлении расстроиств у детей. - СП, 2000
* Андреева Г.М. Социальная психология. - М.: ... ... ... Әбеуова И.Ә. Әлеметтік психология. - А, 2001.
* Бакли Р., ... Д. ... и ... ... ... 2002
* ... А.А. Личность и общение. - М, 1983
* Бодалева А.А. ... ... - ... ... ... ... Ж. Отбасы - тәрбие өзегі. - Ж, ... ... Қ.Б. ... және ... ... - А, ... Гамезо М.В. Возрастная психология: личность от молодости до старости - М, 2001.
12. ... И.В ... ... әдеп және психология. - А, 1986.
13. Гарбузов В.И. Воспитание ребенка. - М, 2002.
14. ... С.Ю. ... ... - М , ... Ғабдуллин М. Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес. - А, 1966.
16. ... С.М. ... ... ... ... А , ... Добрович А.Б. Воспитателью о психологии и психогигиене общения
- М, ... ... В.Н. ... - П, ... Давыдов В.В. Виды обобщения в обучении - М, ... ... С.А. ... ... - А, ... ... Қ.Б. Әдеп және ... А, 1997.
22. Зверева О.Л. Семейная педагогика и домашнее воспитание - М, ... ... И.А. ... ... -М.: Логос; А, 2005.
24. Торн К., Макей Д. Тренинг. Настольная книга тренера.- Питер, 2001.
25. Изен Н.В., ... Ю.В. ... игры и ... П, 2000 ... ... Л.К. ... беру ... психологиялық
қызметті ұйымдастыру. - А, 2002
27. Кушембаев Р.К. Психология успеха - ... ... ... Т.А. ... педагогика и домашнее воспитание - М,1999
29. Ковалев С.В. Психология современной семьи - М, ... ... Р.С. ... - М, ... ... Б.Д. ... по ... тренингу. -
СП, 2000 .
32. ... А.С. ... ... в школе.-
М, 2001
33. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы-
А, 1987.
34. Петровская Л.А. ... в ... - ... ... Е.И. ... книга практического психолога.- М, 2003
36. Столяренко Л.Д. Основы психологии. - Ростов на ... Изд. ... ... В. А. ... ... и ... ...
личности учителя // Психология труда и личности учителя/
Под ред. А. И. Щербакова.- Л., 1976.
38. Сидоренко Е.В. ... ... - Р, 2000
39. ... Е.Е. ... общения - СП, 2005
40. Спиваковсая А. Психотерапия: игра, детство, семья. - М, ... ... Қ. ... ... ... Ақтөбе:
, 2004.
42. Құдайқұлов М.А. Способности умения и навыки. - А, ... ... М . Жас және ... психология. - А, 1981.
44. Малкина-Пых И.Г. Семейная терапия. - М, ... ... А.В. ... поисков и решений или старшеклассникам о них
самих. - М, 1990
46. Лисина М.И. ... со ... и ... ... ... к школе - К, 1987
47. Широкова Г.А. ... для ... ... ... ... Л.Б. Психология семейных отношений - М, 2000
49. Филякова Л.Ф. ... ... ... - М, ... Фримен Д. Техники семейной психотерапии. - СП, 2001
51. Харли У. Законы семейной жизни. - М, ... ... М.А. ... ... - СП.: ... 2002
53. Вестник НАПК научно-практический психологический журнал,
№1., 2005.
54. Вестник НАПК ... ... ... ... ... Эльконин Д.Б. Психология обучения младшего школьника.-М., 1974.
56. Эльконин Д.Б. ... ... ... М.,19989
57. Яноушек Я. Коммуникация трех участников совместной деятельности.-
М.,1981.
58. Якунин В.А. Психология учебной деятельности студентов.- ... ... В.А. ... ... ... ... Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования умения учится: Автореф. М.,1992.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалардың жас және дара ерекшеліктерін оларды тәрбиелеу үрдісінде есепке алу43 бет
Жастарды еңбекке баулу17 бет
Орта білім беретін мектептің оқыту процесінде оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға байланысты жүргізілетін педагогикалық тәжірибе жұмыстары35 бет
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру56 бет
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру52 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
XXI ғасыр мұғалімі9 бет
Адам іс-әрекетінің философиялық, психологиялық және педагогикалық негіздері44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь