Шығыс Азиядағы халықаралық қатынастар

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

І тарау. Халықаралық қатынастардың қазіргі кездегі ахуалы ... ... ... ...
1.1. Өркениет арасындағы қақтығыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2. Қырғи қабақ соғысынан кейінгі АҚШ.тың сыртқы саяси
стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3. Иран мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ тарау. Шығыс Азиядағы халықаралық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... .
2.1. ХХІ ғасыр . Қытай ғасыры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. «Күн шығыс мемлекеті» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3. КХДР проблемасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІІ тарау. Қазақстанның қазіргі халықаралық қатынастар жүйесіндегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.1. Қазақстан және Қытай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.2. Қазақстан мен Ресей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.3. Азиядағы саяси ойынның бас төрешісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қолданылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Әлемде қақтығыстардың негізгі қайнар көзі ретінде экономика мен идеология немесе қақтығыстардың негізгі қайнар көздері мәдениетпен байланысты болады. Ұлт-мемлекет халықаралық аренада ең негізгі тұлға болып қалғанымен, дегенмен дүниежүзілік саясаттың ауқымды қақтығыстары әр түрлі өркениеттерге жататын ұлттар мен топтар арасында орын алады.
Халықаралық қатынастар тарихына көз салсақ, ондағы әрекеттенушілердің (державалар) алатын орны мен даму динамикасының қалайша өзгергенің, яғни:
• 1 сверхдержаваның болуы (Ежелгі Египет, Персия, Ежелгі Қытай, Ежелгі Үндістан, т.б.)
• 17-18 ғасырларда халықаралық аренада «Антанта» (Англия, Франция, Ресей), Үштік Одақ (Германия, Австро-Венгрия, Түркия)
• екі сверхдержава – КСРО мен АҚШ арасындағы қақтығыс
• биполюстін жойылуы;
Орта Азияда жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы аймақтағы геосаяси жағдайды өзгертті. Күн тәртібінде Орталық Азияға Қытай тарапынан келетін қауіп, түрік сепаратизмі, Орталық Азия мемлекеттерінің Ресеймен, Қытаймен байланысы, ҚХР мен Орталық Азия арасындағы демографиялық, экономикалық факторлар зерделеніп өзектілігі артты.
«Түлкінің жүні өзіне жау» дегендей қазба ресурстарға толы жерімізге мұхиттың арғы жағындағы Американың, Еуропаның біраз елдері, Қытайдың және Ресейдің мұнай-газ, индустриялық-экономикалық саясатының тоғысар жері алдағы уақытта Қазақстан болмақ. Оған негіз болатын барлық факторлар бар.
Евразия алдағы жылдары әлемдік саясаттың тоғысар тұсы болады. Сондықтан осы аймақтағы елдер бірінші өзара ықпалдаса отырып дамуы керек. Бірақ көбінес жағдай басқаша болып жатады. Өзбекстанның ел ішіндегі реформаларды көбінес мойындамауы, Қырғыздырдың сыртқа берешегі көбейіп, Араб елдерінің ауызбіршіліктен алыстауы, әлемде Қытай елінен қорқу стеротипі қалыптасып келе жатқан кезде, Ұжымдық қауіпсіздік кеңесің қару жарақпен қамтамасыз етіп отырған Ресеймен қарым қатынас алдағы жылдары да дами бермек. Дегенімен де алдағы ширек ғасырда кіндік азияның басты ойыншысы және шешуші күші Қытай болады.
Қытайдың демографиялық және экономикалық дамуы біраз елдердің есін шығаруда. Сондықтан алдағы уақытта Қытайды тоқтатуға тегеурін болатын, халықарық саяси істерде жоғары беделге ие, нарықтық жүйенің орталығы Батыс Еуропа мен Жапония, халық санының көптігі арқылы әлемдік саясат сахнасына тырмысып келе жатқан Үндістанмен, орта және таяу шығыс елдерімен қарым қатынас бүгінгіден де жоғары қарқымен дамуы мүмкін.
Қолданылған әдебиет
1. Торкунов А.В., Современные международные отношения. – М., 1999.
2. Гаджиев К. С. Введение в геополитику. - М., 1997.
3. Цыганков П. А. Международные отношения. - М., 1996.
4. Абдулпаттаев С. Халықаралық қатынастардың қазіргі проблемалары. Оқу құралы. Алматы: «Қарасай», 2006.
5. Хантингтон С. Столкновение цивилизаций // Полис. - 1994. - № 1.
6. Фукуяма Ф. Конец истории? // Вопросы философии. - 1990. - № 3.
7. Горбачев М.С. и др. Грани глобализации: Трудные вопросы современного развития. – М.: Альпина Паблишер, 2003. – 315 бет.
8. Сыроежкин К.Л. Мифы и реальность этнического сепаратизма в Китае и безопасность Центральной Азии. – Алматы «Дайк-Пресс», 2003, 98 бет.
9. Сыроежкин К.Л. Взаимоотношения Китая с государствами Центральной Азии// Казахстан- Спектр №1.- 2000,- С.85
10. Лаумулин М.Т. Китайско-центральноазиатские отношения: геополитика и безопасность. Взгляд с Запада // Казахстан – Спектор. №2. -1998.- С 77.
11. Тоқаев Қ.Қ. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации. Алматы – 2000.
12. Егемен Қазақстан, 2004, 16-қыркүйек.
13. «Қоғам және Дәуір», 2006/№1.
14. «Қоғам және Дәуір» журналының 2004 жылғы №4
15. Қазақсан Республикасы Президентінің жанындағы ҚСЗИ - www.kisi.kz
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
...........................................
І тарау. Халықаралық қатынастардың қазіргі кездегі ахуалы...............
1.1. Өркениет арасындағы
қақтығыс......................................................
1.2. Қырғи қабақ соғысынан кейінгі ... ... ... ... ... ... Азиядағы халықаралық
қатынастар.............................
2.1. ХХІ ғасыр – Қытай
ғасыры................................................................
2.2. «Күн шығыс
мемлекеті»..................................................................
...
2.3. КХДР
проблемасы..................................................................
..............
ІІІ тарау. Қазақстанның қазіргі халықаралық қатынастар жүйесіндегі
орны........................................................................
.............................................
3.1. ... ... ... ... ... ... ... бас
төрешісі.............................................
Қорытынды...................................................................
......................................
Қолданылған
әдебиет.....................................................................
...................
Кіріспе
Әлемде қақтығыстардың негізгі қайнар көзі ретінде экономика ... ... ... ... ... ... мәдениетпен
байланысты болады. Ұлт-мемлекет халықаралық аренада ең ... ... ... ... ... ... ауқымды қақтығыстары әр түрлі
өркениеттерге жататын ұлттар мен топтар ... орын ... ... ... көз ... ... ... алатын орны мен даму динамикасының қалайша өзгергенің, яғни:
• 1 сверхдержаваның болуы (Ежелгі Египет, Персия, Ежелгі Қытай,
Ежелгі ... ... 17-18 ... ... аренада «Антанта» (Англия, Франция,
Ресей), Үштік Одақ (Германия, Австро-Венгрия, Түркия)
• екі сверхдержава – КСРО мен АҚШ арасындағы қақтығыс
... ... ... жаңа ... ... ... ... аймақтағы
геосаяси жағдайды өзгертті. Күн тәртібінде Орталық ... ... ... ... түрік сепаратизмі, Орталық Азия мемлекеттерінің Ресеймен,
Қытаймен байланысы, ҚХР мен Орталық Азия ... ... ... ... өзектілігі артты.
«Түлкінің жүні өзіне жау» дегендей қазба ресурстарға толы жерімізге
мұхиттың арғы жағындағы Американың, Еуропаның біраз елдері, ... ... ... ... ... тоғысар жері
алдағы уақытта Қазақстан ... Оған ... ... ... факторлар бар.
Евразия алдағы жылдары әлемдік саясаттың тоғысар тұсы болады. Сондықтан
осы аймақтағы елдер бірінші өзара ықпалдаса ... ... ... ... жағдай басқаша болып жатады. Өзбекстанның ел ішіндегі реформаларды
көбінес мойындамауы, Қырғыздырдың сыртқа берешегі көбейіп, Араб ... ... ... ... елінен қорқу стеротипі қалыптасып
келе жатқан кезде, Ұжымдық қауіпсіздік ... қару ... ... ... ... ... қатынас алдағы жылдары да дами бермек.
Дегенімен де алдағы ... ... ... азияның басты ойыншысы және шешуші
күші Қытай болады.
Қытайдың демографиялық және экономикалық дамуы ... ... ... ... ... уақытта Қытайды тоқтатуға тегеурін болатын,
халықарық саяси істерде жоғары беделге ие, нарықтық жүйенің ... ... мен ... ... ... көптігі арқылы әлемдік саясат сахнасына
тырмысып келе жатқан Үндістанмен, орта және таяу ... ... ... ... де ... қарқымен дамуы мүмкін.
І тарау. Халықаралық қатынастардың қазіргі кездегі дамуы
1.1. Өркениет арасындағы қақтығыс
Дүниежүзілік ... жаңа ... ... және ... ... ... оның келешек келбеті туралы дау көтеруде: тарихтың аяқталуы,
ұлт-мемлекеттер арасындағы дәстүрлі бәсекелестікке қайта бет ... ... ... бағытталған тенденциялардың әсерімен құлауы.
Осы заманның американ социологы С. Хантингтон қазір әлемде негізгі бес
өркениет барын, атап айтқанда: ... ... ... ... жапон, сондай-ақ
бұған православие, ... және ... ... ... (Гарвард университеті қарамағындағы, Дж. Олин
атындағы Стратегиялық зерттеулер ... ... ... ... ... әлемде қақтығыстардың негізгі қайнар көзі ретінде экономика
мен идеология болмайды. ... ... ... ... ... ... ... көздері мәдениетпен байланысты болады. Ұлт-
мемлекет халықаралық ... ең ... ... ... ... ... ... ауқымды қақтығыстары әр түрлі өркениеттерге жататын
ұлттар мен ... ... орын ... ... ... ... басымды факторы ретінде қалыптасады.
Өркениеттер қақтығысын қорытындылай келе, ол ... ... ... ... ... мүмкін және
маңызды;
2. өркениеттік сана-сезім дами түседі;
3. идеологиялық және басқа да конфликттердің ... ... ... формасы ретінде өркениеттер арасындағы
қақтығыс келеді;
4. батыс өркениетінің ішінде тарихи ойын ... ... ... өте келе ... ұшырап, яғни
бұл ойынның жаңа белсенді ... ... ... ... болады;
5. саясат, экономика, қауіпсіздік саласындағы тиімді халықаралық
институттар өркениеттер ... ... ... ... ... ... ... потенциалді қайнар көзі ретінде әр түрлі
өркениеттерге жататын топтар арасындағы әскери ... ... ... негізін Батыс елдері мен қалған әлем
арасындағы қатынастар құрайды;
Өзінің мақаласында («Өркениеттер қақтығысы») Хантингтон Батыс елдерін
ынтымақтастыққа ... ... ... ... ... Европа мен Солтүстік Америка өркениеттер ... ... ... ... ... ... мен Латын Америка
мемлекеттерін интеграциялау;
3. Жапония мен Ресеймен ... ... және ... ... ... ... жергілікіті (локальді)
қақтығыстардың ... ... ... ... ... ... ... әскери күшінің қысқартылуын болдырмау және ... және ... ... ... артықшылығын
сақтау;
6. Ислам және конфуциялық мемлекеттер ... ... ... ... ... ... мен мүддесіне жақындау тұрған елдерге
(басқа өркениеттердің өкілдеріне) қолдау көрсету;
8. ... ... ... ... мен құндылықтарын
қорғайтын және ... ... ... күшеюіне, оларға ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың дамуы жөнінде Ф. Фукуяманың альтернативтік
қөз-қарасы («тарихтың ақыры» ілімі) ерекше орын алады. 1989 жылы ... ... ... ... ... ақыры осы ма?» деген
мақаласында либерализмнің ... ... ... ... ... ... жеңісі тарихтың ақырына әкеп ... - ... Оның ... ... ХХІ ... әлем екі ... қақ ... дамыған «орталық» пен
мәңгі артта қалатын «периферияға» бөлінеді.
• Либеральді өркениеті бар ... ... ... ... ... ... мақсаты – орталыққа энергия тасымалдауыштарды
тасымалдау және улы қалдықтарды ... ... рөл ... ... үшін ... ... ... көмек
көрсетеді. Ал бұл арқылы халықаралық қатынастардың тұрақтылығы
қамтамасыз етіледі.
Халықаралық ... ... көз ... ... ... алатын орны мен даму динамикасының қалайша ... ... ... ... ... кезеңі – әскери күші,
экономикалық мүмкіндіктері, әлемді тануына байланысты басқа
елдердің үстінен билік құрған 1 ... ... ... ... ... ... Ежелгі Үндістан, т.б.).
2. 17-18 ғасырларда ... ... ... ... ... ... ... қатынастар, ондағы
қарама-қайшылықтар күрделене түсті. Ресурстар үшін ... ... ... ... ... ... ... екі полиске бөліне бастады. Ол 20 ғ. Басында ерекше
көрінді – ... ... ... ... ... ... Австро-Венгрия, Түркия).
3. Қазан революциясынан кейін, әлемнің биполярлігі сақталды.
Бірақ, бұл кезеңде полюстар ... мен ... ... ... ... ... екі сверхдержава – КСРО мен
АҚШ болды. Екеуі де ядроллық қару иеленді. ... ... ... ... ... күшті нығайту арқылы тежеп
отырды. Бүкіл әлем екі ... ... ... НАТО (1949) мен ... ... (1955) ... ... соғыс блоктары құрылды. Ал басқа мемлекеттерге осы екі
державаның сыртқы саясатына бағынуға тура келді.
4. 1991 жылы ... ... ... аяқталды. Әлемнің енді
биполюстігі жойылды. Көп ... әлем ... ... ... әр
түрлі мүдделері мен мақсаттарые ұмтылған әр түрлі мемлекеттер
(бай - кедей, үлкен - ... ...... ... ... ... кездегі әрекеттері, оның әлемдегі ... ... ... көрсетуде жатыр. Яғни,
дүниежүзіні «америкалық әлемге» айналдыру.
1.2. Қырғи қабақ соғысынан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... АҚШ әлемдік үстемдікке ие болып,
халықаралық қатынастар жүйесі Король мен свита сипатына ие болды. ... ... ... ... ... ... көптеген
геосаясатшылар болжаған болатын: Мэхэм, Маккиндер, ... ... ... ... орны ... 20 ғ. ... ... ұлы теңіз державасына
айналуын болжаған болатын.
1989 жылғы желтоқсанда АҚШ пен КСРО мемлекет басшыларының Мальтадағы
кездесуі ... ... ... ... ... ... құлап, күштердің
арасалмағы өзгергеннен кейін тепе-теңдік бұзылды. АҚШ әлемде өз үстемдігін
орнатуға көшті. 1991 жылы Иракқа ... «Шөл ... ... ... ... Ауғанстан мен Суданға ракеталық соққы беру, ... ... ... ... күштері арқылы бомбалау, ... ... ... күш ... ... ... ... Руандада әскери
үстемдікке қол жеткізу, 2003 жылғы көктемде Иракқа қарсы соғыс жүргізу –
осының ... ... он ... ... ... лидер болу әрекетін көрсетіп
берді.
Дж. Буш әкімшілігі Ирак, Иран, Солтүстік Кореяны «зұлымдық белдеуі»
(«Ось ... деп ... ... оған ... мен ... ... жылы 11 ... АҚШ сыртқы саясатында жаңа кезең басталды,
халықаралық терроризм әлемдегі ең күшті елге соғыс бастады. ... ... ... одан ... де ... ... ... басты кеңесшісі болды.
АҚШ әлемнің әр аймағына өзінің ... ... ... ... ... ... олар ... географиялық қашықтығына,
орналасқан жағдайына, мұнай т.б. байлығының молдығына сәйкес маңызға ... ... ... ... ... ... ... әскери
қуаттың тиімділігін күшейту, американ экономикасының гүлденуін қолдау, шет
елдерде демократияны жүзеге асыру және адам құқығын сақтау ... ... ... аталып отыр.
АҚШ-тың экономикалық мүддесіне мұнай саясаты ерекше орын алады. Оның
мақсаты – шет елдердегі ... ... ... ... ... аймақтарындағы жұмыстарына жаңа қарқын беру, мұнай
өңдіретін аймақтардан АҚШ-қа транзиттік, қауіпсіз мұнай ... ... ... ... ... ... тиіс деп атап ... Иранды айналып өту
себебіне қысқаша тоқталссақ, 1979 жылғы 4 ... ... ... демонстрациясы нәтижесінде АҚШ елшілігінде 52 адам
кепілдікке ... Иран ... ... сол елге ... ... ... беруді, шах отбасының шет елге алып ... ... ... ... ... ішкі ... қол ... талап етті.
АҚШ бұрынғы қарсыластары – ТМД және Шығыс Еуропа елдерін кредит пен
инвестиция беру арқылы өзіне тәуелді ... ... ... 2003 жылы 400 ... долларға жетті. Бұл елдің
Еуропа мен Қиыр Шығыста 100 мың әскер топтамалары, Таяу Шығыс пен ... 50 мың ... ... ... ... ... 23 мемлекетіндегі қөз-қарас
бойынша, ... ... ... өз елдерінде позитивті емес, теріс ықпал
еткендігін ашық айтты. Философия ғылымдарының докторы, ... ... ... демократияшыл ел АҚШ – бұл күнде өзіне ұнамайтын режим
орныққан басқа елдерде демократия орнатам деп, ... ... ... ... отыр» деп жазған. [3]
АҚШ соңғы жылдары өңірлердегі қақтығыстар мен жанжалдарға ... ... ... ... ... Бұл ... АҚШ ... БҰҰ
Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларын мойындамады. Оған дәлел – Ирактағы соғыс.
1.3. Иран мәселесі
Бүгінде, әлем ... ... ... Иран ... ... ... Тіпті төрткүл дүниеге белгілі саясаткерлер мен елбасылар да ... ... жиі ... мәжбүр. Бұл тегін болмаса керек-ті. Мәселенің
басы – Иранның ядролық бағдарламасы. Неге ... ... ... парсы
елінің ядролық бағдарламасына елеулі көмек берген АҚШ пен Батыс елдері неге
бүгін Иранға өші ... ... ... ... не? Мәселе Иран Ислам
республикасының тізігінін ультраконсерватор Махмуд Ахмадинежадтың қолға
алуына ... тұр ма еді, әлде оның ... жер ... жою ... ... қатаң мәлімдемелері ме, бәлкім, атом саласына айрықша көңіл бөліп,
халыққа қажетті бейбіт атом өндірісін дамытуымыз керек дей ... ... ... қару жасауға деген ниеті ме, дүниені үрейлендіріп отырған?
Қалай айтсақ та, Иран билігіне Ахмадинежад ... ... ... ... бұлт ... ... Мұның арты көп ұзамай экономикалық ... не ... ... ... аяқталуы мүмкін. Көптеген әлем
сарапшылары осылай дейді. Әлемге соншалықты ... үрей ... ... ... ... қай ... алады? Енді соған ... ... ... ядролық (атом) бағдарламасы Реза Пехлеви шахтың билік
құру кезінен бастау алады. Ол АҚШ-тың сенімді әріптесі болды. ... ... ... еді. 1974 жылы ... рет Иран атом энергиясы ... Онда 23 ... ... ... тиіс-ті. Бұған кем дегенде, 25
жыл бойы 30 миллиард доллар бөлінуі ... Бұл ... ... ... ... ... берді. Тіпті сол жылы, яғни 1974 жылы Иран
шахы Мохаммед Реза ... ашық ... ... ... ... ие ... тиіс
және ол өзге елдерге қарағанда, неғұрлым тезірек болғаны жөн» ... ... ... оған АҚШ не оның одақтастары, тіпті КСРО ... ... ... Сол жылы Иран Франция мен ФРГ-дан екі атом
реакторын сатып алды. Ал 1977 жылы ... ... тағы да 4 ... Арада жыл өткен соң, АҚШ Иранға қуаты 5МВт. ... ... ... ... Шах ... жүйе сол ... ядролық сала бойынша
Франция, Аргентина және ФРГ -мен ... ... ... ... ... ... ... кезінде Тегеран амалсыз ядролық бағдарламадан бас
тартуына тура келді. Сол тұста көптеген ... ... ... ... ... 1980 ... ... Иран қайтадан ... ... ... ... күш ... ... ... зерттейтін реактор орнатылды. Уран кен орындарын қазу басталды. Ал
1992 жылы ... АЭС салу үшін ... ... ... 1995 жылы ... жақты түрде Иранға сауда-экономикалық санкция жариялады. Алайда ол
ешқандай нәтиже бере қоймады. Иран өз дегенімен ... ... бұл – ... ... ... ... бар мәліметтерге қарап, мынадай сұрақ туады: Иран Таяу
Шығыс аймағындағы халықаралық қатынастар жағдайына, геосаясатқа ... ... ... және бұл ... ... ... ... XXІ ғасырдағы Иран АҚШ пен Еуроодақ елдеріне мінез ... ... ... ... ... байқатты. Уранды байытып,
ядролық бағдарламадан ешуақытта бас тартпайтынын мәлімдеді. «Қажет болса, –
дейді ресми ... ... ... ... ... ... соққы
береміз. Одан АҚШ-тың Ирактағы әскери базалары да құр ... ... ... ... ... тастаймыз. Сөйтіп, аймақтағы ... 80 ... ... жол ... Бұл ... мұнай
бағасының шарықтауына әкеп соғады. ... ... ... ... ... елдерінің экономикасы зардабын тартатын болады». Иран Батыс
ойлағандай, оңай ... ... ... ... АҚШ Иракты басып аларда 25
генералын сатып алып, Еуропаға ... ... ... ... бұл ... ... ... Иранның жері төрт есе үлкен, армиясы 1 ... ... ... ... да ... ... ... қанатты
зымырандарымен қатар, жергілікті «Шаһаб-2» секілді ұшу қашықтығы ... ... ... бар. ... «Тор-1» секілді қуатты әуе
қорғаныс кешендерін 1 миллиард доллардың көлемінде ... ... Оның ... өте жаңа қару ... ... ең ... ... радарға
түспейтін шағын гидроұшақ, өзге де ... ... ... ... ... ... Осыдан-ақ егер ең соңғы қару үлгісіне ие, АҚШ
не болмаса Израиль Иранға қарсы жорық жасай ... ... ... ... ... ... ... Тегеранның қолындағы ең сұмдық
алапат қару әскери ... ... емес ... ... айтады. Ол 40 мың
адамнан тұратын арнайы әзірліктен өткен жанкештілер тобы. «Егер Иранға
қарсы агрессия ... ... ... Ирактағы, Ауғанстандағы, Парсы
шығанағы елдеріндегі және Еуропадағы Америка нысандарына соққы береді»
дегенді ... ... ... ... бір ... ... ... тағы бар. Олар әлемнің кезкелген жерінде болса да,
ирандықтарды жерге қаратпайды, басқыншыларға қарсы ... ... ... әлемдегі мұсылмандардың 16 пайызын құрайды, яғни саны 180 миллион.
Шииттер Иракта – 59, ... – 21, ... – 16, ... ... елдер Кувейтте – 20, Біріккен Араб эмиратында – 17, ...... – 64 ... Бұл ... ... АҚШ ... базалары бар.
Демек, Иранға қауіп төне қалса, шииттер бірден ... ... ... ... ... Тегеранның сеніп отырған күші. Иран мұнай экспорттайтын
елдердің алғашқы бестігіне кіреді. Иран көмірсутегі ... ... ... ... және ... тәуелді. Содан болар, Қытай БҰҰ-ның
Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты ... ... да ... ... ... қарсылық білдіріп отырғаны.
Кейбір дерек көздеріне ... ... ... ... ... ... дайындап қойғанға ұқсайды.
Бірінші Ирак нұсқасы: Иракқа басып кіргендей Иранға жорық жасай ... ... ... ... шықпайтын басшыны таққа отырғызу.
Екінші нұсқа: «Югославия сценарийін» қайталау. Ирандағы ... ... ... ... Экономикасын күйрету. Дағдарысқа тірелген ел
өздері-ақ басшысынан теріс айналары хақ.
Бұдан өзге де Батыс сарапшылары келтірген ... ... ... ... ... Бұл өте ... қонымды деп айтылуда. Мәселе
– Иранды Солтүстік және Оңтүстік деп екіге бөліп тастау. ... ... ... ... ... ... яғни әзірбайжан ұлты (18
миллион көлемінде, – дейді дерек көзі) көп ... ... ... барлау топтары жұмыс істеуде. Олар «аз ұлттарды ресми Тегеранға
қарсы айдап салуда» дегенді келтіреді. Егер ... бола ... АҚШ ... ... ... ... бір елді екіге бөліп, солтүстікте
Әзірбайжандар басшылық ... жаңа бір ... құру ... ... ... ... ... бәрі ресми дәлелденген жобалар емес,
дегенмен бір ... бола ... ... асуы ... ... ... ... айтарымыз, Иран мен АҚШ арасы күн санап ушығып бара жатқаны. ... ... таяп ... ... Мәселен, АҚШ жақын арада Таяу Шығыстан ... ... ... ... ... ... қағып түсіретін
қондырғыларды Чехия, Польша және Венгрияға орналастыру жобасын ... ... ... ... әуе күштерінің және АҚШ әуе қорғаныс күшінің
басшысы Уильям Том Хоббинстің ... ... ... ... ... ... НАТО-ның стандартына сай ету үшін 400 миллион
доллар бөлуі – бір ... таяп ... ... АҚШ ... ... аша ... ... плацдарм рөлін атқарады деген сыбыс бар.[4]
ІІ тарау. Шығыс Азиядағы халықаралық қатынастар
2.1. ХХІ ғасыр – Қытай ғасыры
Осыдан 55 жыл ... ... ... ... құрылды. Осы жылдардың
басым көбі оның халқы үшін қиындыққа толы болды, және ... ... ... ... жағдай бірнеше рет туындады. Алайда теперішті көп
көрген халық өз партиясына – яғни барлық ... жеңе ... ... жаңа ... ... ... билік басындағы Қытай Коммунистік
партиясына (ҚКП) адал берілгендіктерін танытты. Осы ретте көбінесе бұрынғы
басшылықтың валюнтаристік саясатынан ... ... ... ... ... өз күшін еселей бастады. Бәлкім, қазіргі күндегі жетістікке
жету үшін осынау күрделі жолдан өту де керек болған ...... ... ... мен ... ... қытай халқы мен оның
билеуші элитасы бүгінгі күндегі дамуға жұмыла алмасы сөзсіз ... ... ... ... 1949 жылы ... Халық Республикасы
(ҚХР) орнаған сәтінен бастап, Қытайды «жаңа» (Xin ... деп ... ... ... ... ең ... ... анықтамаға Дэн
Сэопиннің бастамасымен реформалар мен ашықтық курсы бастау алған ... ... ХХ ... ... аяқ ... бастау алған
реформалар елді танымастай өзгертті және бүгінгі күндегі ... ... ... ... ... ... Қытайдың шын мәніндегі жаңа ел
екендігін Қытайда 11-шақырымдағы ҚКП Орталық ... ... ... ... ... болған адамдар айтады. Міне, осының барлығы қытай
мемлекетінің бүгінгі даму ... оның ... ... үш мыңжылдық
тарихынан мүлдем ерекшелігі туралы айтуға мүмкіндік береді.
Қытай бүгінгі күндегі даму шарықтауын өз тарихында әлі көрмеген. ... ... ... ... көтеруде: жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) (соңғы
ширек ғасырда Қытайдың ЖІӨ алты есе ұлғайды және оның ... ... ... ... ... сатып алу қабілеті (әрбір тұрғынға шаққандағы
тұтыну кемінде 3,5 есе ... ... ... ... қорлары
(403,3млрд. долл), әскери қуаты, халықаралық беделі және т.б. ... ... ... ... ... ... зор, және бұл әлемде жаңа күш
орталығының туындап келе жатқандығы күмән келтірмейді. Ал оның ... ... ... ... оның бұл позицияны қашан
алатындығы уақыттың еншісі...
Одан бөлек, Қытайдың ... ... ... ... түсуде –
осынау жаңа саясаттанулық ұғымды қытай сарапшылары тек ... ... ... сонымен қатар бірқатар экономикалық ... ... ... ... ... ... ... реформалардың
нәтижелерін анықтау үшін орынды пайдаланады.
Қазіргі Қытай әлемдегі ... биік ... ... Бүгінгі Қытайдың
экономикасы да, әскери қуаты да, ... ... да ... Олай ... жоқ, өйткені айдаһар елінің бүгінгі қол жеткізіп отырған табыстарына
көз салсаң, амалсыз илануға тура ... ... ... ... 1978 жылдың күзінде Дэн Сяопин алғаш рет ... ... ... ... Артынша аспан асты елі Дэн Сяопин нұсқаған
жолмен жүруге ден қойды. 80-жылдары жүріп өткен ... ... ... ... ... жол ... Міне, соңғы ширек ғасыр бойы
Қытайдың жалпы ішкі өнімі үнемі 8-9 пайызды құрап отыр. Алайда ... ... ... өкіметі экономиканың “қызып” кетуінен ... үшін ... ... ... яғни 7,5 пайыз көлемде ... жөн ... ... ... ... ... даму жағынан төртінші орынға
көтерілді. Айдаһар елі әлемдегі құрыштың 26, ... 32, ... ... 47 ... пайдалануда. Энергетикалық отынды тұтыну жөнінде тек
алға АҚШ-ты ғана салады. Осыдан болар, мұнай өнімдерін ... ... қоя ... Оны ... ... ... ... біздің елден, яғни
Қазақстаннан ... ... ... ... тартуынан (алғашында
құбырдың мұнай өткізу қуаты жылына 10 миллион баррельдей болғанымен, толық
қосылғанда 50 миллионға жетуі ... және ... осы ... саласы
бойынша өзін ондаған жыл бойы қамтамасыз етіп отыру үшін 70 миллиардтық
келісімшартқа отыруынан ... ... ... ... ... ... пен АҚШ ... білдіріп отыр. Өйткені осы елде
өндірілген арзан киім-кешек пен жеңіл тамақ өнеркәсібі ... ... алды ... ... ... дерекке көз салсақ, Қытай халқының саны ... 350 ... ... Ал ... ... бұл ... одан
бірнеше есе көп дегенді алға тартады. Енді әскери қуатына келсек, ондаған
жыл бойы ... ... ... ... өсе ... Биылғы бюджеті 35
миллиардтың ... Бұл ... ... салыстырғанда 14,7 пайызға
көбейген. Соңғы жылдары Пентагон Қытайдың әскери ... ... өсіп ... алаңдаушылық танытуда. АҚШ әскери сарапшылары “Қытай әскери
бюджетін ондаған есеге азайтып ... ... ... ... 2005 жылғы
бюджет 90 миллиард долларды құрайды” дегенді айтады. Қытай армиясы ... ең көп ... ... ... (№1 ... ... ... әлемді соғыссыз-ақ табан астына салып билеуге болады»
деген қағидадан ... ... ... ... өзінде кейбір деректерге
қарасақ, Пекин «Қытай асханасы» деген біртіндеп жаулап алудың ... ... ... ... ... отырып, арзан тауармен
әлемді жарылқау). Сол арқылы ықпалын жүргізу. Шын ... ... ... ... ... ... ... «Қытайдың арзан киімі болмағанда
жалаңаш ... ... ... ... ел ... қалыптасуы соның
көрінісі десе де болады. Мұның арты Қытайды «жарылқаушы», ... ел» ... ... санаға сіңіп қалатынын көрсетеді. Ал сен сананы жаулап
алған ... үшін ... ... ... асты ... ... ... осы болса керек-ті.[6]
БҰҰ сарапшылардың айтуынша, ХХІ ғасыр – ... ... ... ... ... елі ... ... жетуде (экономикалық сектор,
әскери қуат, сыртқы саяси бедел, т.б.). ... ... ХХІ ... 50 ж-
нда Қытай ... ... ... ... ... ... бұндай
болжамдарға қарамастан, АҚШ бұған қарап, бір ... ... ... «Күн ... мемлекеті»
Қазіргі кезде, «күн шығыс мемлекетінің» дамуы мен өркендеуі әлемдік
қауымдастықты таң ... Сөз жоқ, ... ... кейінгі екінші
экономикалық держава. «Экономикалық» деген ... ... ... рас. ... ... да бір держава туралы сөз қозғағанда, оның
әскери күші мен потенциалы ... ... ... ж-ң тамызында Жапонияның ... ... Ол 7 ... Осы ... ... Жапонияда буржуазиялық-демократиялық реформалар
жүргізіліп, экономикалық дамуға бағыт алынды. Жапонияның сыртқысаяси
қызметінің қайта ... ... ... келісіміне қол қойылғаннан
кейін басталды. Ол ... ... ... беріліп, оккупация режимі
бітті.
Президент Н. Назарбаев: «Шығыс - әр қилы ... ... ... ... орны ... Ол – ... жаңарудың көшбасшысы. Тынық
мұхиттың азиялық бөлігіндегі мемлекеттер содан өнеге алып отыр», деп ... ... ... ... ядролық қаруды жасамау, оны шетелден әкелмеу
және ядролық қаруды ұстамау ... ... 1976 жылы ... ядролық қаруды таратпау шартын бекітті.
1977 жылы Жапонияның сол кездегі премьер-министрі Такэо Фукуда Жапония
өзінің сыртқы саясатында ... ... ... ... достық және сенімді қарым-қатынас орнатуды ... ... ... тең ... ... қарайтынын мәлімдеген
еді. Өзара сенім шараларына құрылған бұл саясат жоғарыдағы мемлекеттердің
өркендеуіне қолайлы әсер еткен болатын.
Д. ... ескі ... ... ... жаңа ... ... мен ... тұрақтылық, болашақ үшін бірігіп еңбектену»
ұранындағы «Коидзуми ... ... Азия ... ... ... ... ... міндеттері: елдің егемендігі
мен аумақтық тұтастығын қорғау, Жапонияның төңірегінде тұрақты стратегиялық
хал калыптастыру, «демократия мен ... ... ... ... ете ... ... ... әл-ауқатын өркендету, «өзінің
қорғаныс күштерінің» жауынгерлік күш-қуатын дамыту болып табылады.
Жапонияның сыртқы саясатының ...... ... ... қауіпсіздігін сақтау, елдің экономикасы үшін оны үздіксіз
мұнаймен ... ету, ... ... ... үшін ... ... ... әлемде қаржы-экономикалық ықпалының өсуі
арқасында халықаралық қатынастарда саяси ықпалының күшеюіне жету.
Жапонияның ұлттық қауіпсіздігін ... ету ... ... ... орын ... 1995 жылы ... 45 ... доллар
бөлінді.
Қазіргі кезде жапон саясатшыларын ойландыратын ... ... ... әлсіреуі, оның есесіне Қытайдың күшеюі. Екінші қауіп –
Корея Халық Демократиялық Республикасының ядролық қаруды иелену ... ... ... өзінің әскери-экономикалық күш-қуатының өсуіне
ерекше маңыз беріп отыр. ХХІ ғасырды Жапония ... ... ... мәртебесін алуға жету мақсатын алға қойып отыр.
2001 жылғы 11 қыркүйектегі АҚШ-тағы террорлық актіден ... ... ... доктринасына өзгерістер жасады. АҚШ-пен бірге Жапония «мың
мильдік (1852 км) зонадағы қорғаныс» тұжырымдамасын ... онда екі ... ... әскери шабуыл қимылдарын жүргізуге ... ... ... ... ... – Азия қауіпсіздігінің негізі ... ... ... ... ...... және ... ұйымына (ОБСЕ) ұқсас аймақтық құрылым құру
жоспарларын жасап, жүзеге ... ... ... болып Д. Коидзумидың орнына 2006 жылы Синдзо
Абэ болды. Жапония басшылығындағы өзгерістер оның ... ... ... әсер ... екен?
2.3. КХДР проблемасы
КХДР сыртқы саясаты туралы бірер сөз: АҚШ президенті Дж. Буш ... 30 ... күні ... ... ... ... ... ұмтылып отырған Солт. Корея, Иран және Ирак ... ... деп ... КХДР СІМ осы ... ... Ирактағф соғыстың
сабағы елдің қауіпсіздігін сақтау үшін ядролық қару басқыншыны (яғни АҚШ-
ты) тоқтататын күш деп ... 2005 ... ... ... ... ... басшылығы өздерінде ядролық қару бар екендігін жария етті.
Бұған себеп болған тағы бір жағдай: 1994 жылы АҚШ ... ... атом ... ... 2003 ... таяу осы елде жаңадан
екі реактордан тұратын станса жасау жөнінде және олар тек бейбіт ... ... ... қол ... Жабылатын атом электр
стансасының компенсациясы (қайтарымы) ретінде АҚШ жыл сайын 500 мың ... ... атап ... 2002 жылдың күзінен ... АҚШ ... отын ... ... ... КХДР Оңт. ... мен ... баратын ядролық оқтұмсықтармен жарақталған зымырандарға ие болды.
Онды ... мен ... ... ... қару ... 2002 ... ... КХДР-дың 1082 мың әскері, 3500 танкісі, 621 ұшағы, 24 ткіұшағы, ... ... 26 ... қайығы бар. Оңт. Кореяның 683 мың әскері, 1000
танкісі, 555 ұшағы, 39 ... 19 ... ... бар. ... АҚШ-тың 37 мың
әскері орналасақан.
ІІІ тарау. ... ... ... ... ... ... және Қытай
Казақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің қазақстан
халқына жолдаған жолдауында мемлекеттің ... ... ... ... келе, ҚХР-мен қатынасты бірінші орынға қойғаны белгілі.
Осы орайда екі мемлекет арасындағы тарихи қатынастарды ... мен ... ... ... зор ... ... - Ресей мен Қытайдай әлемдік державалар арасында ... ел. ... ... үшін ... осы екі ... ... жүргізу керек. Тарих Абылай ханнан кейін араға үш жүз жыл ... ... ... ... құру мүмкіндігін берді.
1996 жылы сәуірде Шанхайда ҚХР, РФ, ҚР, Қырғызстан және ... ... ... ... ... мен ... көпжылдық өзара түсініспеушілік пен сенімсіздіктің негізіне
нүкте қойылды. ... ... сол ... КСРО - дан ... ... ... ... Қазақстандық сарапшылардың
пікірінше Қытайдың Қазақстандағы және Орталық Азиядағы саясатына өткен
тарихтың әсері әліде ... Сол ... ҚХР ... ... ... ... ... да пайдаланып отыр.
Қазақстан мен Қытай катынастарын зерттеудегі қалыптасқан тарихнаманы
шартты түрде кеңестік және посткеңестік деп екіге бөлуге ... ... ... ... ... ... ... шолу жасай келе, белгілі
геосаясатшы М. Лаумулин былай деп атап көрсетеді: ... ... ... ... ... ірі ... еңбекті жазған Р.Проис пен Г.Лиас.
Олардың еңбектерінде Шығыс Түркістандағы ұлт-азаттық қозғалысты талкандаушы
және казақ ауылдарының ... мен ... ... ... Сол ... Дрейер және С.Э. Уимбуш ... ... ... және ... үрдістері сарапталған. Бұл авторлар ... ... ... және аз ... ... ... ... қатынастарына да назар аударады»[7]
Автордың пікірінше XX ғасырдың 70-80 жж.. ... ... ... ... ... ... факторы басым болған.
И.Сванберг және ... ... ... ... ... 1944-1949 жылдардағы Іле аймағындағы Осман-батыр бастаған
қазақтардың көтерілісі және оның ... ... Азия мен ... ... ... ... зерттеушілерінің бұл жылдардағы
еңбектеріндегі негізгі ... ... ... ... ... үрдістері КСРО–ның Орта Азиядағы саясатына қарағанда
тиімсіз ... жоқ. ... ... ... насихаттау, хандық Кытайдың
ассимиляция үрдісіне қарсы күрес тамырын ... ... ... ... ... сақтап қалды. Ал КСРО саясатының нәтижесінде Орта ... ... ... ... ... белгілі. КСРО
ыдырағанға дейін Қытайдың ресми ... ... ... болжап, баға беруге арналған еңбектер саны аз.
Орта Азияда жаңа ... ... ... болуы аймақтағы
геосаяси жағдайды өзгертті. Күн тәртібінде Орталық Азияға Қытай тарапынан
келетін қауіп, түрік сепаратизмі, ... Азия ... ... байланысы, ҚХР мен Орталық Азия арасындағы демографиялық,
экономикалық факторлар ... ... ... ... Т.Фуллердің пікірінше өзгерген геосаяси жағдайда
ҚХР үшін ҚР ... ... ... ... ... ... саясат жүргізіп отыр. Оның басты ... ... ... ... ... сыртқы саясатында этникальқ мәселеге көп көңіл
бөліп, бұл факторды Қытай-Ресей, ... ... ... ... ... ... ... деп есептейді. Оның
пікірінше егер ҚХР-РФ қатынастары жақсарса ҚР-нан ұстамды этникалық саясат
жүргізуді талап етеді.
Қазақстан мен ... жаңа ... ... ... екі ... шекара мәселесі де үлкен әсер етуде. КСРО негізінде шекара
мәселесі халыкаралық қатынастардың ... ... ... ... ... ҚХР-ның арақатынастарының шиеленісуіне байланысты бұл мәселеде бірінші
орынға шығып отырды. ... ... ... 1969 жылы ... ... территориялар» КСРО жағынан емес, ҚХР жағынан қойылып отырғанын атап
өту керек.
КСРО ыдырағаннан кейін шекара мәселесі ... және ... жаңа ... ие ... 1992 жылы Амур мен ... ... 600-ге жуық ... және 10 кв.км жерді Қытайға беру туралы келісім-шартқа қол қойды.
1995жылы ... ... ... ... 1,5 га ... айырылып
қалды.[8]
Қазақстан-Кытай арасыңдағы шекараны анықтау мәселесі 1992 ... 1998 жылы ... Бұл ... 1992 жылы ҚР премьер-министрі ... ... ... ... 1994 жылы ҚХР ... Кеңесінің
төрағасы Ли Пэнның Орта Азия мемлекеттеріне сапары барысында, 1996 жылы
Цзян ... 1997 жылы Ли ... ... ... кезінде, сол сияқгы
Н.Ә. Назарбаевтың 1997 жылы ... және М. ... 1997 ... ... ... сондай-ақ Цзян Цзяминнің 1997 жылы
қыркүйектегі ... ... ... Осы ... ... жылы 29 ... ... арасындағы шекара мөселесіне
байланысты «қосымша келісімге» қол ... ... ... мен ... арасындағы дау туғызып отырған жаңа
мәселе «Қара ... ... ... Бұл ... әлі де өз ... күтуде.
Қазақстан мен Қытайдың арасындағы сондай-ақ, экономикалық мәселеде
маңызды орын алуда. Экономикалық мәселенің дұрыс ... екі ... ... жаңа геосаяси жағдайын анықтаудағы шешуші фактор болмақ.
Қазақстан мен ... жаңа ... ... орны туралы
айтқанда, біз этникалық мәселені айналып өте ... ... ... ... ... Р.дж.Кайзер Қытайдан Қазақстанға
көшетін эмигрантардың легі Қазақстанға этно-демографиялық ахуалды өзгертеді
деп есептейді. Ал ... ... ... ... ... ... ... күштерін қолдау Қазақстан—Қытай қатынастарына кері әсер етіп
қана ... ... ... ... таралуы да мүмкін ... Орта ... ... ... ... қуаттылығын барынша
кең пайдаланады. Бұл Қытайдың Орталық Азиядағы негізгі стратегиясы.
ҚХР мен Қазақстан және Орталық Азия ... ... ... ... ... қатынастардың дамуына, тарихтан
қалған кейбір күрделі мөселелердің шешілуіне қарамастан, бүгінде жалпы
Орталық ... ... ... ... ... бар. Бұл ... және
«ішкі» даму мәселелері.
Орталық Азия мемлекеттері үшін, бұл өздерін егемен мемлекеттер құқыңда
сақтап қалу және ... ... өз ... алу ... ҚХР ... ол ... ... алдыңғы қатарлы мемлекеттер қатарына қосылу, экономикасының өсу
динамикасын төмендетіп ... ... да ... ... Қытай бірнеше
қиындықтармен кездесуі мүмкін. ҚХР-ның даму қарқынына сараптама жасай келе
қазақстаңдық зерттеуші К.Л. ... ... ... атап ... ... санының өсуі, қызмет атқаратын адамдардың
2. санының азаюы, карттардың саныньң көбеюі;
3. Ауыл шаруашылығының төмендеуі;
4. Қоршаған ортаны жақсарту мен экологиялық ... ... ... ... өндірудің қажеттілігі, астық
өндірудің тиімділігі мен өнімділігі;
6. Ұлттық аймақтағы сепаратизм, Орталық пен ауылдар арасында
қатынастардың шиеленісуі;
7. ҚХР жоғарғы ... ... ... дағдарыстың шиеленісуі,
фракциялық саяси дағдарыс;
8. Қалалық жердегі экономикадағы мемлекеттік ... ... ... ... ... зардаптары, топтардың
және ауылдық жерлердегі жұмыссыздықтың көбеюі;
10. Әлемдегі геосаяси жағдайдың тұрақсыздығы. Оның ішінде
Орталық Азия, ... ... ... ... Сол ... Азия қаржы дағдарысының салдары
Бұл факторлардың бәрі ҚХР мен Орталық Азия мемлекеттері арасындағы
жағдайға тікелей әсер етеді. Өзінің демографиялық, ... ... ... ерекшеліктеріне сәйкес және дүние жүзілік геосаяси
жағдайдың өзгеруі Қытай алдында үлкен мәселелерді қойып ... ... ... ... екі ... ... қажет деп есептейді:
Бірінші, Қытай жалпы адамзат алдында тұрған ғаламдық мәселелерді
шешуге ат салысуы мүмкін, ... ол ... ... ... бой ұрып,
Қытай идеологиясын, территориялық бақталастық геосаясатына оралуы ... ... ... ... ... ... Казақстаннан
бастамайтынына кім кепілдік бере алады?
ҚХР-дың Орталық Азиядағы саяси басымдылықтардың негізгілері ... ... ... ... мен ... ... шектеу;
• Орталық Азия мемлекеттерімен сауда-экономикалық катынастарды нығайту
арқылы өзінің саяси-экономикалық ықпалын сақтап қалу;
... ... ... ... және ... Азия
мемлекеттерінің арасындағы белгілі ... ... ... ... ... ... тұтасынан алғанда ҚХР-ға тиімді
болып отыр. Сондықтан да ол бұл ... ... ... мақсат-
мүдделерін анықтап алды. Олар төмендегідей:
• ҚХР үшін Орта Азия ... ... ... ... өнеркәсіптер (Қарағанды металлургия
зауыты, ... ... ... ... т.б.)Құрылыс
саласындағы өндіріс органдары;
• Қазақстанға бос ... ... ... Қытайдан
миграцияны күшейту;
• Қазақстанның бай тұтынушы рыногын кең түрде пайдалану.
Сарапшылардың пікірінше, егер 90 ... ... ... ... ... ... көңіл бөлсе, қазіргі уақытта бірінші орынға
геостратегиялық мақсаттар шығуда. Осы ... ... ... ... (Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан) тығыз сауда-экономикалық
қатынастар орнатуда. Ал ... ... ... ... ... ... мен Ресей
ХV111 ғасырдан бастап Ресей мен ... ... ... ... ... ... мәдени үстемдігін, қысымын,
басымдығын мойындау түрінде жүріп ... ... ... ... алғанынан кейін де Қазақстан мемлекетінің ішкі және ... ... ... ... азаймаса кеміген жоқ.
Қазір Мәскеу Астананың стратегиялық әріптесі. Біріншіден мұнай өнімдерін
басты тұтынуша ел, ... ... ... ... ... көлік,
төртінші мәдени, бесінші қауыпсіздік. Ресей Қазақстандағы ішкі ... әсер ете ... ел. ... әрі ... эканомикалық байланыстар
үзілмейтін тарихи сипатта қалыптасқан. Оның себебі көптеген ... ... ... ... ел ... ... бұрынғы экономикалық және саяси қарым
қатынастар жанданып келеді. Бүгінде энергетикалық станциялардың ... ... пен ... дамытуда, мұнай өндіру мен
тасымалдауда, ... ... ... ... зәрулігі, біздегі
орыстардың өздерінің этникалық тамырымен мәдени қарым-қатынастарға деген
сұранасы Қазақстан Республикасын Ресей федерациясына ... ... ... дамуында орыстар мен қазіргі заманның кәсібін меңгерген еуропа
нәсілдес ұлыстардың жергілікті ұлтпен саяси тұрғыда бәсекелес ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тілдің
жаппай қолданысқа түсіп, дәстүрлі мәдениетіміздің үстемдік алуының төбесі
жақын маңда көрінбейді. Осындай фактілерді ... ... ... ... еліміздің ішкі консалидатциясын тіпті мемлекеттілікті
сақтауда көбінесе Ресейге тәуелді деп есептейді.
Бірақ қазір Қазақстан әлемдік ... ... ... ... ... ... тарапынан мойындалған. Республикада батыс
елдерінің, алдыңғы қатарлы Азия мен ... ... ... ... ... ... жобалары іске асып жатыр.
Сондықтан бір жағынан алып қарағанда ... ... ... ... ... АҚШ, ... ... мемлекеттер де мүдделі.
Дегенімен де Қазақстан үшін Ресей ... ... ... ... ... ... ... Қытай, Иран, Түркия, Пәкістан
сияқты державалардың ... ... ... Таяу ... ... ... ... орналасқандықтан сол аймақтарда болып жатқан
қауіптердің әсерін, ықпалын сезіп-біліп отырмақ.
Сондықтан әлем саясатында ... әлі бар ... ... ішкі және ... ... үшін өте ... ... соңғы
жылдары экономикалық жетістіктерге жете бастағанымен кейбір жерлерінде
жұмыссыздық пен кедейшіліктен көз ... ... елді ... бар. ... ... ... этникалық мәдени ерекшеліктері болғандықтан
экстремизм мен терроризмнің қалыптасуына және дамуына әсер ... ... ішін ... ... алып ... ... Ал демографиялық саясатында
екі проблеме қатар келіп отыр: бірінші жыл сайын халық саны ... ... ... ... ... ... Қазір халық саны 144 миллоннан
аржақ-бері жағында, алдағы жылдары 80 миллионға дейін азаюуы ... ... ... ішкі жағдайы мүшкіл болғанымен, бұрынғы кеңестік
елдерге орыс диаспорасы арқылы және әскери жағынан ықпал ... газ ... ... да ... ... ... БҰҰ-ның Қауіспіздік Кеңесінің шешім ... ... ... ... жоғары. Ресейдей ірі ел ширек ... ... ... ... алаңдап отырғанда ұланғайыр Алтайдан-Алатауға,
Алатаудан-Атырауға ... жері бар ... саны сын ... тірек болар Қазақстанның демографиялық ахуалын Мемлекет
басшысы Н. ... 2003 ... ... ... арнаған жолдауында
мемлекеттік саясат деңгейіне қойды.
Жаһандық қатер экстремизм мен ... ... бері ... өзі ... күш ... ... және ... жалғыз қалуынан үміттенген Мәскеу,
мәлімдемесі мүмкіндігін мың орайтын ... ... ... ... ... ... ... жылдары халықаралық қауымдастықта біршама
беделге ие болды. Қазір Қытайдың экономикалық, әскери дамуы, демографиялық
өсуі ... таң ... ... ... ... ... елмен
өзін санастыратын жағдайға жеткен. Сондықтан батыспен ішкі ... ... ... ... ынтамақтасуға мүдделі.
Соңғы жылдары Ресей Орталық Азияда интеграцияның қозғаушысы болғанымен
саяси себептерге ... ... ... ... бола ... ... Азия ... ықпалдаса отырып интеграциялануға және
жаһандық қауіптердің алдын алу бастамасы мен ... ... ... ... ... Бұл ... мен Ресей қарым қатынасының қалыпты
жағдайда дамуына әсер етіп отыр. Жалпы ... ... ... ... ... ... Астананың еңбегі сүббелі.
Өткен жылдары Қазақстанда Ресей, Ресейде Қазақстан жылы ... ... Бұл ... ... ... ... министірлігінің
дипломатиялық тактикасы болуы мүмкін. Бірақ ... ... ... ... ... осы ... ... дамуға қол жеткізген
және халықарық деңгейде ... ие ... ара ... жақындату.
Екіншіден Мәскеу ТМД елдерінің бір бірімен тым алшақтамай интеграциялануына
мүдделі, Қазақстан осы ... ... ... өткізе алатын жағдайға
жетті. Үшінші сыртқы саясатында ... ... ... ... ... ... орыс ... өздері үшін маңызды екенін және
олардың да қорғаушысы бар екенін бекіте түсу. Бесінші ... ... ... ... Кезінде Қырғызстанға Америакамен қабаттаса әскер
орналастырғаны есімізде. Осындай ... ... ... ... елдердің әскери қару жарағы, базасы ... ... ... ... ие Астананың өз үшін қаншалықты маңызды екенін
білдіру болатын.
Ең бастысы мұнай мен газға ... да ... ... бай, ... ... келе ... ... жылдарында барлық салада орасан ... ... ... ... ... ... ... асыруды көздеп отырған, ішкі саяси тұрақтылығы берік Қазақстанмен
қарым-қатынасты бір нығайтып алу болатын. ... ... ... АҚШ-тың
ықпалы күшейіп, экономикалық қуаты инвестицияға зәру елдерді ықтырып отыр.
Оның ішінде Қазақстан да ... жүні ... жау» ... қазба ресурстарға толы жерімізге
мұхиттың арғы ... ... ... ... елдері, Қытайдың және
Ресейдің мұнай-газ, индустриялық-экономикалық ... ... ... ... ... ... Оған негіз болатын барлық факторлар бар.
Евразия алдағы жылдары әлемдік саясаттың ... тұсы ... ... ... елдер бірінші өзара ықпалдаса отырып дамуы керек.. ... ... ... болып жатады. Өзбекстанның ел ішіндегі реформаларды көбінес
мойындамауы, Қырғыздырдың сыртқа ... ... Араб ... ... ... ... елінен қорқу стеротипі қалыптасып
келе жатқан кезде, Ұжымдық қауіпсіздік кеңесің қару ... ... ... ... ... қатынас алдағы жылдары да дами бермек.
Дегенімен де алдағы ширек ғасырда кіндік ... ... ... және ... Қытай болады. Сарапшылар болашақта Қытайдың демографиялық және
экономикалық дамуы біраз ... есін ... деп ... ... алдағы
уақытта Қытайды тоқтатуға тегеурін болатын, халықарық саяси істерде жоғары
беделге ие, нарықтық жүйенің орталығы Батыс ... мен ... ... ... ... ... саясат сахнасына тырмысып келе жатқан
Үндістанмен, орта және таяу шығыс елдерімен қарым қатынас ... ... ... ... ... Евразия құрлығында орналасқан. Мұндағы елдердің экономиканы
дамытуда мүмкіндіктері және ішкі саяси ... ... ... ... іс ... ... ... сақтаудың өзі күрделі
қайшылықты проблема. Себебі ... да ... ... арасындағы
қайшылықтарды анықтап, ішкі ... ... ... сол ... ... ... саралап барлық мемлекетердің мүдделерін ескеру
қажет. Сондықтан экономикалық немесе ... ... ... ... ... ... ... осыған қатысты барлық
елдерді қатыстырудың өзі күрделі. Себебі АҚШ және ... ... ... және ... ... жету ... Және осы
аймақтағы елдердің жеке амбициялары тағы бар. Орталық Азияны өз ... ... ... арзан шикізат көздерін өндіруге келген халықаралық
ірі державалардың арасындағы қарама қайшылықты сәтімен пайдаланып, әлемдік
тәртіптің баланысын тең ... ... ... ... ... бас ... жыл ... 1 миллиардтың үстінде Ресейден қару-жарақ, түрлі
әскери техникалар сатып алуда. Қытай – ... ... ... ... кейін, яғни 1964 жылы ядролық ел атанды. (Алғаш рет 1945 жылы
16 маусымда Нью-Мексика шөлінде АҚШ атом ... ... ... ... оған КСРО тек 1949 жылы ғана қол ... ... Қытайдың да
өзіндік шешілмей жатқан мәселелері жеткілікті. Бір ғана Тайвань мәселесін
сөз етсек те ... ... ... қашанда Тайваньді жеке ел деп таныған емес.
Өзінің бір бөлшегі, яғни “Бір ғана Қытай” деп есептейді. Қажет ... ... да ... алуға да бар. Ал Тайвань Вашингтонға арқа сүйеуде. Ақ үй
Пекиннің бой бермей ... ... ма, ... ... ... ... ішкі мәселесімен айналысып ... ... ма, кім ... сол ... ... ... ... танып, соңғы үлгідегі
қарумен жарақтандырып, жарылқап жатыр. Бүгінгі Тайваньның ... ... ... ... ... бола қалуы мүмкін ... ... ... ... айтсақ та, Қытай Азия құрлығындағы басты
ойыншының рөлін атқаруда. Бұл – аксиома. Аймақта ... ... ... ... ... ... (аймақтағы өзге экономикалық ұйымдарды
айтпағанда) мүше ретінде кіре ... ... ... ... ... ... және ... енеді) Орталық Азияда өзінің ықпалын одан
әрі күшейтуге күш салуда. Осы ұйымның аясында ... ... түбі ... қарсы тұратын әскери одаққа айналуы мүмкін дегенді ... ... ... ... бассейнінде өте ірі әскери жаттығу өткізді. Ал ... ... және ... өзге ... да ... ... бар. Осыдан келіп
Вашингтон аймақтағы Қытайдың қарқын алып бара жатқан ықпалын тежеу үшін әрі
тепе-теңдікті сақтау үшін ... ... яғни ... күш ... ... деуге болады. Оған өткен жылы Үнді ... ... ал ... ... ... айында Ақ үй басшысы Дж.
Буштың Үндістанға сапарын айтуға ... Осы ... ... екі ... сала ... ... ... шарттар жасасты. Мұның сыртында Дели
Вашингтоннан 6 миллиард ... ... ... ... қол ... ... ... Делиге атом саласы бойынша шегіністерге баруын ол Үндістанның
Қытаймен терезесі тең ... әрі ... ... елін ... ұстау үшін
жасаған шегіністері деп ұққан жөн. Енді ... ... ... ... ... ... ... келейік.
Бүгінгі Үндістан Қытай секілді қарқынды дамуда. Халқының саны ... ... ... ... ... ... Оны мына
цифрлардан байқауға болады: 2007 жылы Дели ... ... 7,2 ... Яғни ол 890 ... рупий не болмаса 19,8 миллиард долларды
(АҚШ 2007 жылғы әскери бюджетін 562,9 ... ... ... ... жылы ... ... 14,6 миллиард болған еді. Үндістан үкіметі мұны
жаңа әскери техника сатып алу әрі ... ... ... ... үшін ... ... ... Өткен жылы Ресеймен 10 миллиард доллар
көлемінде әскери ... алу үшін ... ... ... 1998 жылдан
бастап ядролық елге жатады. ... атом ... ... ... алып ... ... ... арналған баллистикалық зымырандары
бар. Әрине, Үндістан – халық саны, ... және ... ... ... ... ... түсетін алып ел. Вашингтонның Қытайдың қарқын алып бара
жатқан әскери күшімен экономикасын тежеп ұстау үшін Делиге ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы ықпалы Пекиннен кем
болмауы тиіс. Үндістанның Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына әзірге ... жүре ... ... мүше ... ... ... ... артында Орталық
Азиядағы саяси ойынға тек ... мен ... ... ... тиіс ... ... де қалыс қалмауы керек деген пиғыл жатқаны ... Егер ... ... ... Иран еніп ... ... Азия ... ойынға өзгерістер енері анық. Демек, “ойын” сценарийі АҚШ ойлағандай
болса, ШЫҰ ешқашан НАТО-ға қарсы тұратын ... ... ... ... ... ... келгенде (Астана, Бішкек, Ташкент, Душанбені қоспағанда)
Пекиннің, Мәскеудің, Делидің, Ислам-Абадтың және ... басы ... ... сия ... белгілі. Әр елдің өзіндік амбициясы басым
екені айқын. Демек, Ақ үйдің Еуразия құрлығында ... ... ... ... ... ... кіруіне неге мүдделі дегенді осыдан іздеген жөн.
Енді Үндістанның әскери қуаты ... ... ... ... ... ие екенін байқауға болады. Әрине, Үндістан Қытайға ... ... ... Және екі ел ... әлі ... ... мәселесі шешілмеген
даулы нысандар да баршылық. Дегенмен Делидің бас ... ... ... ... мен екі арадағы даулы жер – Кашмир. Әлі күнге осы ... ... жоқ. ... ... Дели мен ... ... ... атысып-шабысып алатыны бар. Пәкстан Үндістанға қарағанда ... ... және ... күші әрі әлеуметтік саласы бойынша таразылауға
болады. Әрі Азияда үлкен ... ... ... ... қойған жоқ. Дегенмен
бұл ел де 1998 жылдан бастап ядролық державалардың қатарына енді.
Алдағы уақытта Азия құрлығындағы саяси ойында кім ... ... ... ... оны ... қиындау. Ол – Қытай ма, ... ... ба, Иран ба, ... ... ... ... ойынның көрігін қыздырып
отырған АҚШ па, белгісіз. Дегенмен көптеген сарапшылар кем ... ... ... ... экономикасы әрі әскери күш-қуаты жағынан АҚШ-ты қуып
жетеді ... ... ... ... ... да бір орнында ... одан әрі дами ... ... да ... ... ... ... Пәкістан
Қытай қарулы күштері:
Жалпы әскері – 2,48 миллион адам.
Құрлық әскері – 21 ... ... 1,6 ... – 10 000, ... машиналары – 5500. Артқондырғылары – 14500. Реактивті
артқондырғылары – 2300. Әуе күштері және әуе ... ... – 320 ... Әр ... ... – 3500, ... – 180. ... күштері 230
мың жауынгерден тұрады.
Атомдық сүңгуір қайық – 6 ... – 63, су ... – 62, ...... ... – 386 кемесі бар.
Зымырандық-ядролық арсеналы – 410-440 бомбалар, оқтұмсықтар.
Үндістанның қарулы күштері:
1 миллион 263 мың адамнан тұрады.(2000 жылғы есеп бойынша. Бір ... ... ... ... ... ... ... күштерінде көптеген
өзгерістер болды. Көптеген жаңа үлгідегі техникалар ... ... ... Ресейден 1 авионосец алғаны да мәлім.)
Құрлық әскері – 1 ... 100 мың ... ... ... – 53 мың ... ... – 110 мың адам бар.
Танк – 3500,Ұшақтар – 740.
Дизельді сүңгуір қайықтар – 16, Фрегат – 11
Пәкістан қарулы күштері:
Әскер саны – 620 мың ... ... ... – 550 ... күші – 25 мың адамнан тұрады.
Әуе күштерінде 45 адам бар,танк – 2300, әскери ұшақтар – 350
сүңгуір қайықтары – ... ... – 150 ... мен зымырандар.[10]
Қорытынды
Бүгінгі таңда әлемдегі негізгі проблемалардың бірі болып интеграция,
жаһандану, есірткі айналымының ... ... ... ... ... мәселелер, заңсыз көші-қон және т.б. ... ... дүр ... ... ... ... ... террорлық
ұйымдарға және ... ... ... қарсы
бірлескен күрес және оны шешудегі ... ... ... ... ... қолға алуы ... ... ... ... ... ... проблемалар
Азия үшін айрықша көкейкесті ... ... ... ... ... ... ... ажсау, трансшекаралық
өзендердің су ... ... ... ... ... ... ... азайту сияқты
салаларда ынтымақтастықтың ... ... ... ... бола түсуде. Аймақ ... ... ... ... ... ... ... ол, бәлкім, аталған
мемлекеттердің экология ... ... ... жеке ... түрінде ресімделетін ... ... ... ... ... толыққанды
ынтымақтастықты жолға қоюдың ... мол. Бұл ... ... ... ... ... табиғи байлықтар
және орасан зор ... ... ... жалпыға бірдей ... пен ... жаңа ... және ... ... ... ... ... құру ... Олар тату
көршілік, достық және ... ... ... кеңістікте тұрақтылықтың, ... ... ... жұмыс істейтін факторына айналдыруға ... ... ... А.В., ... ... ... – М., ... Гаджиев К. С. Введение в геополитику. - М., 1997.
3. ... П. А. ... ... - М., 1996.
4. Абдулпаттаев С. Халықаралық қатынастардың қазіргі проблемалары. Оқу
құралы. Алматы: «Қарасай», ... ... С. ... ... // ... - 1994. - № 1.
6. Фукуяма Ф. Конец истории? // Вопросы философии. - 1990. - № ... ... М.С. и др. ... ... ... вопросы современного
развития. – М.: Альпина Паблишер, 2003. – 315 бет.
8. Сыроежкин К.Л. Мифы и ... ... ... в Китае и
безопасность Центральной Азии. – Алматы «Дайк-Пресс», 2003, 98 бет.
9. Сыроежкин К.Л. Взаимоотношения Китая с ... ... ... ... №1.- 2000,- С.85
10. Лаумулин М.Т. Китайско-центральноазиатские отношения: геополитика и
безопасность. Взгляд с Запада // Казахстан – ... №2. -1998.- ... ... Қ.Қ. ... ... ... в условиях глобализации.
Алматы – 2000.
12. Егемен Қазақстан, 2004, 16-қыркүйек.
13. «Қоғам және Дәуір», ... ... және ... журналының 2004 жылғы №4
15. Қазақсан Республикасы Президентінің жанындағы ҚСЗИ - ... ... С. ... ... ... ... ... Алматы: «Қарасай», 2006, 27 б.
[2] Хантингтон С. Столкновение цивилизаций // ... - 1994. - № ... ... ... 2004, ... ҚР ... ... ҚСЗИ – www.kisi.kz/ Сейсен Әмірбекұлы:
Иранды бөлшектеудің сценарийі бар. ... ҚР ... ... ҚСЗИ – ... ... Галямова: Қытай:
реформалар, олардың нәтижелері және елдің ххi ғасырдағы даму
перспективалары. Қаңтар 27, 2006
[6] ҚР ... ... ҚСЗИ – ... ... Әмірбекұлы:
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының әскери одаққа айнала алмауының ... ... ... М.Т. ... отношения: геополитика и
безопасность. Взгляд с Запада // ...... №2. -1998.- С ... ... К.Л. Взаимоотношения Китая с государствами Центральной Азии//
Казахастан- Спектр №1.- 2000,- С.85
[9] . Токаев К.К. ... ... ... в условиях глобализации.
Алматы - 2000. - С. 333
[10] ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ – www.kisi.kz/ Сейсен Әмірбекұлы:
Азиядағы ... ... бас ... кім? ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау50 бет
АҚШ-тың Оңтүстік Шығыс Азиядағы саясаты47 бет
Оңтүстік шығыс Азия елі Вьетнам4 бет
Оңтүстік Шығыс Азия және Тынық мұхит елдері Жапония сыртқы саясатында12 бет
Оңтүстік – Шығыс Азия10 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия7 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі рекреациялық туризмнің дамуы38 бет
Тынық мұхиттағы соғыс кезіндегі Оңтүстік Шығыс Азиядағы Жапонияның сыртқы саясаты34 бет
ХVІІІ- ХХ ғ.ғ. Орта Азия халықтары және Орта Азияны Ресейдің жаулап алуы. Еділ, Сбірі, Шығыс Түркістандағы түркі тектес халықтар68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь