Ислам филасофиясы әл –Ғазалимен Ибн Рушд пікір таласы


Мұхаммед әл-Ғазали суфизмнің аса көрнекті ойшылы. Ол тек шығысқа ғана емес батысқа да белгілі болған. Ислам әлемі оған көзі тірісінде "Шейх-ул-Ислам" деген аса құрметті атақ берген.
Мұхаммед әл-Ғазали 450-хижра жылында (қазіргі 1058 жыл, кейбір деректе 1059 жыл) Хорасанның Туси қаласынан 20 шақырым солтүстік батысындағы Ғазали қыстағында туған делінген. Ол осы Тусидегі Ахма ар Радгонийден, кейін Нишапурдегі өл Жуванийден төлім алады. 484 хижра-жылында Низамия медресесінде кейін Бағдатта мұгалім болып 1095 милет жылында қажылық сапарға шығады. Қажылықтан кейін Дамашық - Сурия қаласьшда да мүғалім болады. Хижраның 505 жылы дүниеден өтеді.
Әл-Ғазалидің жалпы енбектерінің саны жүзге тартады. Бұл еңбектері құқықтану, философия, логика, теология, суфизмніц теориясы және тәрбиенің өзекті мәселелеріне арналған. Суфизмнің көрнекті өкілдерін халыққа танытушы белгілі ғалым Ғ.Есім: "әл-Ғазалисіз суфизм түгілі, жалпы ислам философиясын түсіну мүмкін емес",-дейді. Ғалым Ғазалиды ислам философиясын ғылыми дережеге көтерген аса мол білімді хәкім. Өйткені суфизм әл-Ғазали қолында христиан мен ислам арасындағы діни партикуляризмді шешудің құралына айналған" дей отырып, оның суфизмнің көрнекті ойшылы екенін "Нұрды" орын алу тәртібі"; "Жұмыс өлшемі"; "Інжілді бұрмалаушыларға нақтылы жауап" жене төрт томдық "Діни ғылымдардың қайта өрлеуі" атты еңбектеріне сүйене отырып дәлелдейді.
Имам Ғаззали -"Адасудан арылу" атты кітабында өзінің философиялық ішкі сырын ашып, тану-білу теориясы саласындағы толғаныстарьш ортаға салады. Сезім, ақыл-ой қабілетін сын кезімен қарап бағалайды. Әдістемелік күмөндану төсілін-ақиқатты ашудың жолы деп түсіну туралы мәселе қояды.
Имам Ғаззалиді" жазған шығармаларының ішінде халық арасында кең тарағандары "Жеуһар", "Орталық", "Қысқа", "Қорытынды", "Мұстафа", "Жас шыбық", "Философтарды" бекерге щығаруы", "Адасудан арылу", "Қозқарасты анықтау", "Ілім өлшемі", "Әдемі әсімдер — Алла есімдері", "Шығыс", "Мақсат пен уақыт аралығында", "Құстар жайлы кітапша", "Хақ жолының бастамасы", "Ей, перзент", "Діни ілімдерді" тірілуі", "Алла есімдерінің мағынасы", "Түсінулер" және т.б. Аталмыш еңбектерінің ішінде Т.Айнабекүлы өзбек тілінен аударған "Бақытқа жету өліппесі" атты ғибратнамалық енбегі төлімдік-тәрбиелік мәнінің зор болуымен құнды. Осы еңбегінің "Сөз апаты және тілдің зияны" атты 1-тарауында өмірдегі құбылыстардың іске асу-аспауына басты себепкер — тіл, оның үзындығының пайдасынан, зиянының зор екендігі туралы Мұхаммед пайғамбардың да осы кесапаттан сақғандырған хадистсрінен мысал келтіріп дәлелдейді. Оның бұл пікірлері қазақ ойшылы Ж.Баласағүннын пікірлерімен үндесіп келеді.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




II Ислам филасофиясы әл - Ғазалимен Ибн Рушд пікір таласы
2,1 Әл- Ғазалидің сопылық Дүниетанымы
Мұхаммед әл-Ғазали суфизмнің аса көрнекті ойшылы. Ол тек шығысқа ғана емес батысқа да белгілі болған. Ислам әлемі оған көзі тірісінде "Шейх-ул-Ислам" деген аса құрметті атақ берген.
Мұхаммед әл-Ғазали 450-хижра жылында (қазіргі 1058 жыл, кейбір деректе 1059 жыл) Хорасанның Туси қаласынан 20 шақырым солтүстік батысындағы Ғазали қыстағында туған делінген. Ол осы Тусидегі Ахма ар Радгонийден, кейін Нишапурдегі өл Жуванийден төлім алады. 484 хижра-жылында Низамия медресесінде кейін Бағдатта мұгалім болып 1095 милет жылында қажылық сапарға шығады. Қажылықтан кейін Дамашық - Сурия қаласьшда да мүғалім болады. Хижраның 505 жылы дүниеден өтеді.
Әл-Ғазалидің жалпы енбектерінің саны жүзге тартады. Бұл еңбектері құқықтану, философия, логика, теология, суфизмніц теориясы және тәрбиенің өзекті мәселелеріне арналған. Суфизмнің көрнекті өкілдерін халыққа танытушы белгілі ғалым Ғ.Есім: "әл-Ғазалисіз суфизм түгілі, жалпы ислам философиясын түсіну мүмкін емес",-дейді. Ғалым Ғазалиды ислам философиясын ғылыми дережеге көтерген аса мол білімді хәкім. Өйткені суфизм әл-Ғазали қолында христиан мен ислам арасындағы діни партикуляризмді шешудің құралына айналған" дей отырып, оның суфизмнің көрнекті ойшылы екенін "Нұрды" орын алу тәртібі"; "Жұмыс өлшемі"; "Інжілді бұрмалаушыларға нақтылы жауап" жене төрт томдық "Діни ғылымдардың қайта өрлеуі" атты еңбектеріне сүйене отырып дәлелдейді.
Имам Ғаззали -"Адасудан арылу" атты кітабында өзінің философиялық ішкі сырын ашып, тану-білу теориясы саласындағы толғаныстарьш ортаға салады. Сезім, ақыл-ой қабілетін сын кезімен қарап бағалайды. Әдістемелік күмөндану төсілін-ақиқатты ашудың жолы деп түсіну туралы мәселе қояды.
Имам Ғаззалиді" жазған шығармаларының ішінде халық арасында кең тарағандары "Жеуһар", "Орталық", "Қысқа", "Қорытынды", "Мұстафа", "Жас шыбық", "Философтарды" бекерге щығаруы", "Адасудан арылу", "Қозқарасты анықтау", "Ілім өлшемі", "Әдемі әсімдер -- Алла есімдері", "Шығыс", "Мақсат пен уақыт аралығында", "Құстар жайлы кітапша", "Хақ жолының бастамасы", "Ей, перзент", "Діни ілімдерді" тірілуі", "Алла есімдерінің мағынасы", "Түсінулер" және т.б. Аталмыш еңбектерінің ішінде Т.Айнабекүлы өзбек тілінен аударған "Бақытқа жету өліппесі" атты ғибратнамалық енбегі төлімдік-тәрбиелік мәнінің зор болуымен құнды. Осы еңбегінің "Сөз апаты және тілдің зияны" атты 1-тарауында өмірдегі құбылыстардың іске асу-аспауына басты себепкер -- тіл, оның үзындығының пайдасынан, зиянының зор екендігі туралы Мұхаммед пайғамбардың да осы кесапаттан сақғандырған хадистсрінен мысал келтіріп дәлелдейді. Оның бұл пікірлері қазақ ойшылы Ж.Баласағүннын пікірлерімен үндесіп келеді.
Келесі тарауында өсекшілдік сияқты кесапат туралы Алланың айтқапдарын мысал етеді. Ол: "Өсекшілер -- жетімнен де қор" деп мұндай қасиеттен жирендіреді және оның адамға тигзетін үш зиянын: !) көңілсіздендіру; 2) уайымға батыру; 3) өзінің жылпостығын көрсету дейді. Өсекшілік -- үлкен апат, оның себебінен нақақтан қам да төгіледі деп, оған өсекші құл туралы тәрбиелік мәнді мысал келтіреді. Үшінші тарауының қүндылығы сол, ол тәрбиедегі ең маңызды моселенің бірі -перзент тәрбиесіне арналады. Ғүлама жақсы перзентті - жаны таза, жаңалықты қабылдауға қүштар және ор нөрсепі үйренуге бейім келеді деп сипаттайды. Жақсы перзентті ата-ана қолындағы аманатқа теңейді. Сонымен қатар отбасы торбиесіндегі ата-ананың ролінс де жете мон бсреді. Ол ата-ана баланың үстазы ретінде серігі болады дей келе перзентіне жақсы онеге, ғибрат корсетіп, жақсылыққа жол сілтеумен қатар жаманнан жиреңдіру, жаман сүқбаттан сақтандыру да ата-ананын тікелей парызы екеніне тоқталыл омірден алынғап жагдаяттардан мысалдар келтіреді. Балалардың кемшіліктерін түзеуге комектесуде окесі озінің сабырлылық, шыдамдылық сияқты жағымды қасиеттеріи корсетіп үлгі-онеге болуы тиіс деп тербиеде ата-ананың жеке бас үлгісінің де зор екенін дэлелдейді. "Баланың торбиешісі сыпайы да адал болуы шарт. Сонда ол дөйім жаман қылықтардан аулақ үсталады"- деген пікірлері бүгінге дейін менін жоймағандығымен бағалы. Ата-ананың баласының кімдермен араласатынына жете мон беруінің мөиі зор екенін дс ескертеді. Ойткені, И.Ғазали пікірінше: " Бала бойындағы барлық жамандык, -- нашар мінез-қүлықтьг адамдармен сүхбаттас болудан пайда болады"- дейді. Оның бүл пікірлері бүгінгі торбис талаптарымен үндесіп жатыр. Ойткені, қазіргі ата аналардың отбасы торбиесінін потижесіздігінің бір үшы олардың балаларынын араласатын ортасына мән бермеушілігіндс жатқаны белгілі.
Сонымен қатар Ғазалидың ата-аналарды перзентін бала кезден сонді киім кию мен тагамды талғап ішуге үйір Қшлудап сақтандыруын да да терең мэн жатыр. Ойткені олар соның қызығына түсіп тіршілікте басқа қызығушылық жоқ деп түсініп омірін босқа откізуге дағдыланбақ. Мүндай дағдының аяғы жақсылыкка окелмейтіні туралы Абай атамыз да: "Тамагы тоқтық, жүмысы жоқтық -- аздырар адам баласын" дси сақтандырған.
Ал оның балаларга тамақ ішу одебін үйрсту, оларды тамаққа ыисапсыз болудан сақтау қажет, ойткені ол хайуандар мен падандардыи ісі, күндіз үйықтаудан сақтандырып, түнде жүмсақ тосекке жатудан сақтандырса бала қуатты болып оседі деген пікірлсрі баланы салауатгылыққа тәрбиелеу жолдарын корсетіп түрғандай.
Төртінші тарауында адамгершілік торбиесініц негізгі міндеттерінің бірі жаксылыққа шақыру, жамандықтан жирендіру моселелері жеке-жеке өрі жан-жақты кеңінен талданады. Моселен, ол егер адам аманатқа қиянат жасаса, уәдесіне она қылмаса, жалған сойлесе, Аллаға қашиа құлшылық стсе де текке кеткенмен бірдей болмақ. Сонымен қатар біреуге бірнәрсе беріп, соның есесін ондіріп алуға тырысу уәдеге опа қылмаудан да жаман дей келе пайғамбар ондай адамдарды "оз қиын жеген итке бағалаған" деп бала санасьшда оіппестей із қалдырарлықтай осерлі баяндайды.
Келесі тарауларында күншілдік, күмонданушылық пен коре алмаушылықтың аса қауіптілігін, "Егер күмонданушылық пайда болса -- алдымен өз нәпсіңді мүқият тексеріп, байқап коргін. Жаман пейіл жаныңнан жай ала бастаса -- оны жүзеге асырмауға өрекеттен. Күншілдік, коре алмаушылық пайда болса - тіл мен қолдарыңды сақтай біліндер" деп одан сақтану жолдарын корсетеді, отірік айтқан пенденің ризық несібесі кемиді деп жастарды жағымсыз қылықтан жирендіреді.
Еңбектің II болімі -- "Бақытқа жету кілті" деп аталады. Мүнда ол бүгінгі күннің озекті моселелерінің бірі -- озін озі тану оліппесі туралы баяндайды. Ол адам қалыбының екі нөрседен: тән жоне -- ішкі жан-дүниеден, яғни, жаннан құралатынын түсіндіреді. Ғалым: "Ақиқатында адам денесіне тон торт сипат бар. Олар: иттік, доңыздық және диюлык пен періштелік - осылардың бәрінің мөн-мағынасьш толық білгенде ғана өзіңді-озің таныдым деп есептсуіңе болады дейді. Сонымен қатар ғалым діл дегенімізді ішкі жан-дүние кейде рух деп атайды. Егер ділінді білсең озіңді танырсың. Ділді кокірек козімен гана коруге болады. Ділдіц мұрат-мақсаты, ақиқаты -- тек адамға тон. Жүрек діл бола алмайды, өйткені ол хайуанда да, олген өлікте де бар,- дейді. Оны" пікірінше, діл де -- ақыл-ой, ар-үят жауһарының сәулесін қажет етеді. Бүны кокірек көзімен ғана тануға болады. Көзбен ақиқатты коруге болмайды. Сенің бар ақиқатыңның озі осы ішкі жан-дүниеңде. Қысқасын айтқанда, діл -барлық дененің падишасы дей келе орі қарай оның қажеттерін кеңінен таратып оңгімелейді. Ділге де қажетті нәреслер бар. Бүлардан сыртқы козге көрінетіндері бес сезім -- бес қасиет, ол: коз, қүлақ, мүрын, татып білмектік, сипап, тұтып кормектік. Бүл түйсіктердің ішкі жан-дүниеге қатысы да бесеу болар: 1. Қияддау, 2.0йлау қуаты, 3. Еске сақтау -- зейін қуаты, 4.Түйсік пен қабыдцау қуаты, 5.Сезім мен ерік қуаты. Бұл бес қасиетті" түрақты жайын ми деп атайды. Осы қасиеттердің әрбіріне қатысты озіне ғана тән атқаратын іс-орекет амалдары бар. Діл -бүлардыц омірші падишасы.
Адамдардың биік бақыты, ой-пікір санасын жетілдіругс багытталган -- толім-торбие, оның долелі деп пайымды түжырым түйеді де ділдің мэн- мағынасын аша тұседі.
Діл -- адамдардың биік бақыты. Әр нөрсенің бақыты - сол нөрселердің рахаты мен ләззатында болар, Коздің қалауы -- келісімді
сулу сурет, корікті, табиғи одемілікті қалар. Құлақтың қалауы - осем он, әсерлі дауыс естігісі келеді. Осыларга ұқсас ділдіц қалауының да озінс тон қасиеті болар. Ділді сол үшін қүрметтер. Діл -- адамның ардақтайтын қалаулы қасиеті. Ділдің қалауы- ақиқат жақсы істерді білу болар. Қай норсенің ілімдік тағылымы, ғазиз жөнс игілікті іс екенін, оның ләззатының да толық екенін білгейсің, -- ділді сол үшін жаратқан деп адам әлемді тануы үшін озін озі тануы қажет деген озекті ойды түжырымдайды. Ал он сегізінші тарауында адам тәнінің жаратылысы мен оны зерттсйтін ғылым саласы туралы жан жақты жатық тілмен түсіндіреді. Мәселен, Ол: "Біліп алғын, діл сииаты бір таяныш тіреу болса, тән сипаты да бір таяныш тіреу сияқты. Тон-адамның жаратылысы. Адамның тәнімінде неше мың сіцір мен тамыр жопе сүйектер, орбірі бір болек бола түра, бір-біріне тоуелді, байланысты болып түзілген.
Енді перзент, білгенің жөн, тысқы жоне ішкі агза мүшелерін зерттейтін ілімді "ташрих" (анатомия) деп айтар. Ол ілімнен халықтын кобі хабарсыз. Оны дорігер, тоуіп болу уіпін оқиды. Ал дорігерлік емдсу ілімі ксремет жақсы ілім. Оны ұстаз болу үшін оқиды...Тән-мінетін ат-колікке үқсас, ал діл-атқа мінетін шабандозға үқсайды. Әр кісі оз жаратылысые танымай, озге нэрселердің ақиқатын білуді қаласа, ол-кедейлерге үқсас: озі жеуте нан таппаса да қападагы мүсәпір бсйшараяарга нан берсем деп, бостан-босқа оуреленср" -- деп адам Алланы тануды оз ділін танудан, ал оны тәнін танудан бастауы керектігін дойсктеп нақты долелдей білген..
Жиырма екінші тарауында айтылган бүкіл галамныц жаратушысы Алла тагаланың сипаттары мен ғаламның түзілісі туралы пікірлерінсн оның Қүранды терең меңгергендігін жөне оган гылыми талдаулар жасаута тырысқанын корсетеді. Мэселс, ол: "Сонымен хақ тағаланыц сипатын танымақ-әрбір адамның міндетті парызы. Оның сипаты ежелден белгілі мекенсіздігі жоне түлгасыз екендігі"... "Жүлдыздар мен табиіат жонс аспан күмбезіндегі жүлдыздар, күннің жылдық қимыл-әрекст жолып бойлап жайласқаны он екі скен. Ғарыш бүлардап оз аллына болсгірек, баскаша ерекшілігі бар", -- дсйді.
Жиырма жетінші тарауында: " Адамдыктың бар бақыты -- Хақ тағаланың ілімін үйренбек пен оган гибадат етіп, пенделігін өтемекте. Себебі уақытымен адам дүниеден отсе, яғни қайтып баратын жер-Хақ тағаланың кеңшілігі ғана" -- деген пікірлері коптеген галымдардың адам омірініц мақсаты неде дегсн сүрақтыц қысқа да нүсқа жауабы секілді. Сондай-ақ оның ақыл еркіндігі қателіктері туральг пікірлерінің де полсапалық моні оте терең. Мысалы: "Білімсіздіктен Хақ тагалаиы да козбен коріп, қолмен үстап, коруді талап қылар. Оның мекенсіз де түлгасыз да екенін білместен, козбен коргісі келер. Жалпы жаратылыс ақуалын жүлдыздар мен табигатқа байланыстырар. Олардыц айтуынша адам мен жан-жануарлар-барлық жаратылыстагы қүбылыстар оздігінен жаралған, озінше пайда болган дейді. Иө бәрі де о бастан табиги, озінше
пайда болар жөне біреудің себебімен пайда болар деп бар дауысымен жариялар.
Екіншісі - акыретті қаламаушылар. Олардың айтуынша, адам жан-жануар жоне өсімдікке үқсас. Уақыт жетіп олсе, жоқ болар. Оган сауап та, азап та болмас. Ал бүл білімсіздер өз жаратылысына сойкестсндіріп оздерін орбір жондік немесе осімдік қатарында санар. Ол топтагыларда адам ақиқаты жайында айтылғанмен, оиы танымайды, ол рух мэңгі-бақилық олмейтіннен екенін білмес. Денеден ол рухты алады, оны олім деп атайды.
Үшіншісі -- Қүдай тағала мен ақыретке иманы коміл болар, бірак шаригат мон-мағынасын білер емес. Олардың айтатыны-гибадат және күнә оның кеңдігіне барабар.
Төртіншісі -- бүл топтың өкілдері шариғат үкімдерін білмейтіндерден түрады. Олардың айтуынша, шариғат үкімі ділден-шаһуат пен ғазаб ашуды және екіжүзділікті босату шарт дейді. Ал бүл создер дүрыс деуге болмайтын жоне орындалмайтын қиын үкім, сипаттап айтсак, олардың бүл создсрі қара киізді жуумен агарту керек дегенге үқсайды. Бүл болмайтын соз, бүл білместік және ақымақтық деуге болады. Шаригат бүндай іске жарлық бермейді. Ал шариғаттың жарлығы "шаһуат пен ғазаб-ашуды -ақылдың қолында түтқын етіп үстау керек" дейді. Шариғатқа ақылға басым болмасын және косемдік жасамасын дейді. Ал пенде шариғатты ордайым есінде мақтағаны лөзім жоне күноһарлыктан сақтанғаны жен.
Бесіншісі -- Хақ тағаланын сипаттарын білмейтіндер. Олардын айтатыны: Қүдай тагала сақы да мейірімді, рахымды да. Қандай жағдайда да біздерге рахым етушіден жоне Хақ тағаланың бүл ғаламда ете сақи екенін жүрт біле бермейді. Сонымен қатар қатты газап беруші де, біле бермейтіндер де бар. Алла тағала адамдарды коп жағдайда кеселдік коңілсіздікте, қасіретте үстар. Бүл жағынан да ол сақы. Диқаншылык және сауда-саттық жасамайынша, мал-дүние таба алмас жоне қиыншылықпен орекетті істемегенше, ілім үйрене алмас.
Алтыншысы - өздерінің істеген істеріне массаттанатындар. Олар оздерінше, мөртебеге қолы жетіп қалғандардан сиякты болып корінер. Біздерге ешқандай күнә да зиян да әсер ете алмас дейді. Істейтін амалымыз бен дін жолымыз екі тау сияқты. Бүл амалдарымыз күнәға болене алмас дейді. Сонымен бүл ақымақтар айтқанынан қайтпастан оз дегенімен болар. Егер бір кісі бүлардың төккәппарлыгын, надандык ақылсыздықтарын ошкерелей қалса бар омірінше ол адамды дүшпаным деп етер. Егер доме қылган бір бөлшек үлестерін ала алмаса оларга барлық дүние тарлық жасар, қараңғыда болар. Бүл опасыздар -жомарттық кемерін беліне байламайтындардан...
Жетіншісі -- шаһуат шабытының басымдылығынан пайда болар. Бүл топтағылар білімсіздерден емес. Бүл топтағылардың істеген шүбөлі істері оздеріне мөлім болмас. Бірақта бүл топтагылар -- сырт козгс еркіндік жолында жүруші, осек-аяңцы айтып айла-қулық пен сүлу создергс желдей есіп, уолилік сопылық дәреже сипатында сопылық киімдерін киюшілсрдсн болар.Ал бүл топтагыларға шаһуат пеп оойкүйгі, бексршілік, жалкаулык, бос создік үстемдік етер. Бүл топтағыллрдыц кылган істері оздерініц коңіліне дүрыс болып, кылгаи істерінің анаггы салдарынан қорықпайтындар" - деген пікірлері ор кімге-ак оміріпің моиін түсінуіне дүрыс багыт-багдлр сілтер оіі тастары сө.зсіз деп ойлаймын.
Имам Ғазалидың тон меп ділдің кажеггіліктері туралы келесі пікірлсрі де торбиеде тірек боларлық. Мәселен: "Дене -- бүл дүниеде үім норссні кажет етпеуі мүмкін емес: жемек, кимек жоне мекен-жай. Ішпск-жсмсктік-тағат-ғибадат кылу үшін қуат пайда қылар. Лл киім дсиснді сақтауға қажет, мекен-жай ыстык-суықтан сақтап, басыңа пана болар. Ал ділдін ең қажеттісі -- Хақ тагаланың ілім-біяімі болар. Егер бүдап айрылса, жоғалғаны деуге болады.
Жүз жыл білім үйрепіп, мың кітапты оқып шықсац да ондап.і аіітылгандарды іске асырмасаң Аллапың мейірім-шапағатыпан үміт етугс хақың жоқ. Олгеннен соң халім мүшкіл болмасын десең, бугіп ой.іап' Түптеп келгенде, істеген іс-орекет амалдарың пендслер үшін смес Алла үшін істеліп отырғапдыгы есіңде болсын..." -- дейді.
Сонымен мақсатымыз Имам Ғазали сияқты ойшылдың енбегі туралы шағын мақалада өз мәнінде айтып шығу емес, опың пікірлері тек философия, теология ғылымдарының гана емес торбме саласының да зерітеу нысаны боларлық екенін корсету. Ғалым жалпы адамзатгық қүндылықтар, адамгсршілік торбиесі, озін өзі тану мэселелері, салауаттылық, отбасы торбиесі, тообиеші түлғасы, адамның танымдык қабілеттері, діпнің тәрбие күралы екендігі туралы келслі ойлар мсп қүнды пайымдаулар жасаган, сол себептен дербес зсрттелуі кажст. Жоне Имам Ғазали мүраларындагы пікірлері озінен кеііінгі доуірдс омір сурген қазақ ойшылдары Баласагүн, Абай, Шокорім, Ыбырай. А.Байтурсынов бабаларымыздың пікірлсрімен, бүгінгі козқарастармеп үндесіп келе жатқан оміршеңдігімен де багады. Бүрып соңды ғылыми айпалымға түспеген осындай модени мүраларды оз қажетіне жарату педагогика ғылымының басты міндеггсрінің бірі деп есептейміз.
Философиялык және сопылық ілімі.
Философиялык кезқарастары: Күмэнділігі жэне білім фэлсафасы. эл-Ғазадше байланысты барлык деректерде оның фыкь. кэлэм, фило-софия. педагогика. саясат, әдеи сиякты діни жэне ақли гылымдарда да сөз ететін ислам гылымы жэнс ойлау тарихында уқсасы аз кездесер бір галым жэне бір фи.тософ екендігі сөзсіз. эл-Ғазалидщ ақикагты табу жэне ацгару талабы жаратылысынан келген бір ерекшелігі бар. Сол себебтен о.т бала кезінен-ак еліктеуден пэк болган.
Фараби жэне Ибң Сина сиякты атакты ислам философтарына карсы шыккан эл-Ғазали
олардың көзкарастарының исламга сай келме-гендігін айта отырып. пікірлеріне карсы шықты. ^илософтардың Пайгамбарларда кабілет жэне Іеріштелік бар деп. уахидің сырттан келген бір ақикат емес деген пікірлерін жокка шығарган. гҒазали философтарга карсы шығуымен бірге Ашари Мутазилаға карсы шыгуы араларбінда жакындык, ұқсастык болғандыгы көрінеді. Алдый, ала философтардың пікірлерін иұкият зерттегЬі бір мүсылман галымды кезіестір-мегенін үйтқан эл-Ғазали олардың пікірлеріне карсы іАыққан кэлэмшілардың кітаптарына карапайым, адамдар былай түрсын, саіуаттылар түсіне алмаііды дейді. Замандасы Әбу $экір Ибн Араби эл-Ға\алидің философтарга өз дэлелде-рімен қарсы цкіғып, оларды женгенірі айтады
"Мизанул-імал" кітабының сонында ойлау еркіндігі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ортағасырлық ислам философиясы әл-Ғазали мен Ибн Рушд мысалында
Ибн Рушд ілімінің батыс әлеміне әcepi
Ислам философиясы және Әл-Ғазали
Әл-фараби – ислам философы
Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан әл-Фараби
Ибн Синаның Аллаһ түсінігі
Пікір
Ұлы ғалым Ибн-Теймианің (р.а.) оқушысы Ибн ал-Кайимнің(р.а) кітабы
Әбу Әли ибн Сина
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь