Қазақстан Республикасының аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің қазіргі даму жағдайы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ҰЙЫМДАСТЫРУ ҚАЖЕТТІЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Шағын кәсіпкерлік . кәсіпкерліктің ерекше формасы және оның дамуының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Мемлекет тарапынан шағын кәсіпкерліктің құқықтық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
1.3 Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудағы халықаралық тәжірибе ... ..28


2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ҚАЗІРГІ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
2.1 Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
2.2 Қазақстан аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің даму көрсеткіштерін салыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
2.3Алматы облысының шағын бизнес субъектілерінің қызметін талдау ... ... 53

3 ШАҒЫН БИЗНЕСТІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚОЛДАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
3.1 Қазақстандағы шағын бизнесті мемлекеттік қолдаудағы негізгі мәселелер мен бағыттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
3.2 Қазақстандағы шағын бизнес субъектілерін несиелеу механизмдерін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
3.3 Алматы облысының шағын бизнес түрлерін жетілдіру механизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .84
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...87
Англияның атақты мемлекет қайраткері Уинстон Черчиль шағын бизнесті дамыту туралы: «Батыс қоғамында кәсіпкерлікті дамытудың ұзақ жылғы тарихына қарамастан, адамдар әлі күнге оның әлеуметтік-экономикадағы рөлі бойынша бір көзқараста емес. Шындығында, кәсіпкерлік жердің көлі мен нарықтық экономиканың моторы» деп атап көрсеткен болатын. Осының өзінен-ақ, кез-келген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының басым бағытының бірі шағын бизнесті дамыту мәселесіне келіп тірелетінін көруге болады. Нарықтық, ашық экономикаға бағытталған Қазақстанның дамуында да шағын кәсіпкерлік қызметі белгілі бір деңгейде жолға қойылды. Дегенмен, шешуді талап ететін мәселелер әлі де жеткілікті.
Шағын бизнес субьектілері кез-келген мемлекет экономикасының дамуында маңызды рөл атқарады. Нарықтық экономикасы дамыған елдердегі шағын кәсіпкерлік үлесіне ІЖӨ 40% дан 60% келеді. Осыған орай ҚР Президенті Н.Назарбаев 2010 жылы Қазақстан халқына жолдаған «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» деп аталатын жолдауында: «Онжылдықтың соңында шағын және орта бизнестің ІЖӨ-дегі үлесі 40%-ға дейін көтерілуі тиіс» деп атап көрсеткен болатын [1]. Оның стратегиялық маңыздылығын бағалау үшін Қазақстан экономикасының мынадай еркшеліктеріне көңіл бөлу қажет:
- айқын көрініс алған шикізаттық бағыт;
- қайта өндеу өнеркәсібінің нашар дамуы;
- импортқа тәуелділігі;
- инфрақұрылымының нашар дамуы;
- аймақтар бойынша өндіргіш күштердің біркелкі орналаспауы[2];
Бұл аталған экономикамыздың даму барысындағы кемшіліктерді шағын бизнестің дамыту жолдарымен ғана жеңуге болады. Себебі, шағын бизнесті дамытудың маңыздылығы мемлекеттің экономикалық жетілуіне ықпал етіп және өндірістің дамуына, халықтың жұмыспен қамтылуына жеткілікті түрде әсерін тигізе алады. Сол үшін шағын бизнесті еліміздің шаруашылық қызметінің жандандырғыш күші деп білуіміз қажет. Осыған байланысты мемлекетте бизнестің жан-жақты қолдау мен қорғау табуын тек шағын бизнесті дамытумен бірге оның нарықтық экономиканы дамытуда қосар үлесі де аз емес болады. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, шағын бизнес дамыған нарықтық шаруашылықтың бөлінбес, ажырамас бір элементі болып табылады. Шағын бизнес экономикалық өсу деңгейін де, ұлттық табыс көлемін де анықтайды, әлеуметтік жағынан да функциясы – жаңа қосымша жұмыс орындарын құру сияқты дәйекті мәселелер оның өзектілігіне күмән туғызбайды. Дипломдық жұмыстың зерттеу пәні- Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың негізгі бағыттары.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі- Қазақстан Республикасының аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің қазіргі даму жағдайы.
Диплом жұмысының бірінші бөлімінде шағын кәсіпкерліктің нарықтық экономикадағы қажеттілігі мен экономикалық мәні ашылған. Сонымен қатар шағын кәсіпкерліктің артықшылықтары мен кемшіліктері де осы бөлімге арқау болған. Мемлекет тарапынан шағын кәсіпкерліктің дамуын құқықтық және қаржылық қамтамасыз ету мәселесі, сонымен қатар шет ел тәжірибесі де жұмыстың осы бірінші бөлімінде қарастырылады.
1 www.akorda.kz. Н.Назарбаев «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына жолдаған Жолдауы, Астана,2010
2 www.inform.kz. Қ.Тоқабаев //Шағын бизнес шайқалмауы тиіс//. 14.01.2011
3 К.З.Хамитова Экономика және кәсіпкерлік негіздері:оқулық - Астана : Фолиант, 2007. - 192 б.
4 Ж. Т. Ходжаниязова Нарықтық экономика негіздері: оқулық - Астана : Фолиант, 2007. - 163 б.
5 Токсанова А.Н., Основы предпринимательской деятельности: оқу құралы// Астана 2007
6 Н. Әліпбеков, Ж. Ералы, Р. Дәулетова, Г. Молдабекова Бизнесті ұйымдастыру: оқулық - Астана : Фолиант, 2008. - 328 б.
7 Қазақстандағы шағын кәсіпкерлік:статистикалық жинақ / Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі. - Астана : 2010. - 86 б.
8 Бекмағанбет Ғ. Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мәселелері: Экономика негіздері. 2006-N2-16-18
9 Қазақстан және оның аймақтарыдндағы шағын және орта кәсіпкерліктің даму жағдайы туралы есеп, 2-шығарылым, 2012 ж.
10 www.stat.kz. Қазақстан Республикасы Статистика Агенттігінің ресми сайты
11 Шағын бизнестегі несиелі тәуекелді басқару//Абдуллаева Б.//Алматы, 2008-N1-16-21
12 Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Конягин Б.И. «Жалпы эконономикалық теория» – Ақтобе 2004 ж.
13 Қазақстан және оның аймақтарыдндағы шағын және орта кәсіпкерліктің даму жағдайы туралы есеп, 2-шығарылым,// «Даму» кәсіпкерлікті дамыту Қоры»// 2011 ж.
14 Мамыров Н.К. «Основы предпринимательства», Алматы, Экономика, 1997
15 Малое предпринимательство: Теория, мировой опыт и Казахстан. /Под. ред. Е.Б. Жатканбаева. А., 2001.
16 С.Н. Нысанбаев, Ж.Т. Қожамқұлова Коммерциялық бизнес негіздері: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2004.
17 Шағын және орта бизнесті қаржылық-несиелік белсендірудің объективтік қажеттігі/ М.Ж. Арзаева // ҚазҰУ хабаршысы.Экон.сер.- 2006.- №3(55).- 34-37 б.
18 Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Бруза. Государство и бизнес. 1-том., А 2002.
19 Жанбулатова Ж.О //О мерах по поддержке малого и среднего предпринимательства// Вестник налоговой службы РК.-2005.-№2-3.-23б.
20 Бисенғазиев М.Б., Хамитов А.Ш., «Кәсіпкерлік негіздері» – Орал 2001ж.
21 Что мешает развитию малого и среднего бизнеса в Казахстане. Саханов А.Н, Сейтмагамбетова М.С, Есенжигитова Р.Г. Сборник кейсов по курсу “Государственное регулирование”. Алматы, Экономика, 2003ж..226-231б.
22 Сәбден О., Тұрғынбаева А. Шағын бизнес негiздерi: Оқу құралы. - Астана: Фолиант, 2009.- 176 б.
23 Аташева Д. О. //«Шағын кәсіпкерлік: тәжірибесі, өзекті мәселелері және дамуын кешенді бағалау (ҚР мысалында)»// диссертациялық жұмыс, 2004- 186 б.
24 Қазақстан Республикасында шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы/ М.С. Бажиева; И.Т. Манабаева // ҚазҰУ хабаршысы.Алматы, 2006.- №4(56).- 58-62 б.
25 Экономиканың тілі - шағын және орта кәсіпкерлік/ Б. Тайжан // Егемен Қазақстан.- 2010.- 29 қыркүйек.
26 А. Кокенова, Ш. Абилгазиев //Шағын бизнес кәсіпорындарының қызметін мемлекеттік органдар тарапынан тексеру процедурасы// Ізденіс=Поиск.- 2012.- № 1.- 16-20 б.
27 Сарина Б. С. «ҚР-ғы шағын кәсіпкерліктің дамуының қазіргі жағдайы және оның рейтингін жоғарылату жолдары»// диссертациялық жұмыс, 2008- 154 б.
28 Қазақстанда кәсіпкерліктің даму жағдайы мен келешегі/ Ж. Рамазанов // Малый и средний бизнес Казахстана.- Алматы, 2009.- №7.- 57-58 б.
29 Бәсекелестіктің басты буыны: шағын және орта бизнесті дамытуды ынталандыру қажет / Е. Наржан; Е.Наржан // Егемен Қазақстан.- 2010.- 22 шілде.
30 Айыппұл, пара, жемқорлық кәсіпкерлікпен айналысуға мүмкіндік бермейді/ Е. Бақытқызы // Жас Алаш.- 2012.- 5 қазан.
31 Попов В.М., Ляпунов С.И. //Практика малого бизнеса//. - М. 2001.
32 www.akorda.kz. Н.Назарбаев «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» атты Қазақстан халқына жолдаған Жолдауы, Астана, 2011.
33 Назарбаев Н.Ә. «Кәсіпкерлік – азаматтық қоғамның тірегі, тұрақтылық кепілі» Жетісу, 2003 жылғы 4 қараша.
34 Аташева Д. Шағын кәсіпкерлік даму деңгейін рейтингті бағалау әдістемесі // Ізденіс-Поиск:Гуманитарлық ғылымдар сериясы. - 2008. - N2. - Б.119-124.
35 www.zhetysu-gov.kz Алматы облысы әкімшілігінің ресми сайты
36 www.almatyobl.stat.kz Алматы облысы статистика департаментінің ресми сайты
37 www.damu.kz. «Даму» кәсіпкерлікті дамыту Қорының» ресми сайты
38 www.inform.kz. Қ.Тоқабаев //Шағын бизнес шайқалмауы тиіс//. 14.01.2012
39 www.inform.kz. Г.Нұрмолдақызы Шағын кәсіпкерлікті қолдау шамасы. 28.01.2012
40 www.minplan.kz. Қазақстан Республикасы Экономика және бюджетті жоспарлау министрлігінің ресми сайты
41 «Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 2006 жылғы 31 қаңтар (2008.05.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен).
42 «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ несие ресурстарын толықтыру мен пайдаланудың ережесін бекіту туралы ҚР Үкіметінің 2002 жылғы 22мамырдағы №555 қаулысы (2008 және 2006 ж.ж. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
43 Шағын бизнестегі несиелі тәуекелді басқару//Абдуллаева Б.//Алматы, 2008-N1-16-21
44 Закон РК “О государственной поддержке малого предпринимательства” от 19.06.1997г., ст.4.
45 Шағын және орта бизнесті қаржылық-несиелік белсендірудің объективтік қажеттігі/ М.Ж. Арзаева // ҚазҰУ хабаршысы.Экон.сер.- 2006.- №3(55).- 34-37 б.
46 Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Бруза. Государство и бизнес. 1-том., А 2002.
47 Жанбулатова Ж.О //О мерах по поддержке малого и среднего предпринимательства// Вестник налоговой службы РК.-2005.-№2-3.-23б.
48 Бисенғазиев М.Б., Хамитов А.Ш., «Кәсіпкерлік негіздері» – Орал 2001ж.
49 Что мешает развитию малого и среднего бизнеса в Казахстане. Саханов А.Н, Сейтмагамбетова М.С, Есенжигитова Р.Г. Сборник кейсов по курсу “Государственное регулирование”. Алматы, Экономика, 2003ж..226-231б.
50 Сәбден О., Тұрғынбаева А. Шағын бизнес негiздерi: Оқу құралы. - Астана: Фолиант, 2009.- 176 б.
51 Аташева Д. О. //«Шағын кәсіпкерлік: тәжірибесі, өзекті мәселелері және дамуын кешенді бағалау (ҚР мысалында)»// диссертациялық жұмыс, 2004- 186 б.
52 Қазақстан Республикасында шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы/ М.С. Бажиева; И.Т. Манабаева // ҚазҰУ хабаршысы.Алматы, 2006.- №4(56).- 58-62 б.
53 Экономиканың тілі - шағын және орта кәсіпкерлік/ Б. Тайжан // Егемен Қазақстан.- 2010.- 29 қыркүйек.
54 А. Кокенова, Ш. Абилгазиев //Шағын бизнес кәсіпорындарының қызметін мемлекеттік органдар тарапынан тексеру процедурасы// Ізденіс=Поиск.- 2010.- № 1.- 16-20 б.
55 Сарина Б. С. «ҚР-ғы шағын кәсіпкерліктің дамуының қазіргі жағдайы және оның рейтингін жоғарылату жолдары»// диссертациялық жұмыс, 2008- 154 б.
56 Қазақстанда кәсіпкерліктің даму жағдайы мен келешегі/ Ж. Рамазанов // Малый и средний бизнес Казахстана.- Алматы, 2007.- №7.- 57-58 б.
57 Бәсекелестіктің басты буыны: шағын және орта бизнесті дамытуды ынталандыру қажет / Е. Наржан; Е.Наржан // Егемен Қазақстан.- 2006.- 22 шілде.
58 Айыппұл, пара, жемқорлық кәсіпкерлікпен айналысуға мүмкіндік бермейді/ Е. Бақытқызы // Жас Алаш.- 2010.- 5 қазан.
59 Аташева Д. Шағын кәсіпкерлік даму деңгейін рейтингті бағалау әдістемесі // Ізденіс-Поиск:Гуманитарлық ғылымдар сериясы. - 2002. - N2. - Б.119-124.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе...........................................................................................................................3
1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ҰЙЫМДАСТЫРУ ҚАЖЕТТІЛІГІ .......................................................................6
+ Шағын кәсіпкерлік - кәсіпкерліктің ерекше формасы және оның ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің құқықтық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етілуі...............................................................16
1.3 Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудағы ... ... ... ... ... ... ... ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ...........................................................42
2.1 Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштерін талдау........................................................42
2.2 Қазақстан аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің даму ... ... ... облысының шағын бизнес субъектілерінің қызметін талдау........53
3 ШАҒЫН БИЗНЕСТІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚОЛДАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелер мен бағыттар...........................................................................................................62
3.2 Қазақстандағы шағын бизнес субъектілерін несиелеу ... ... ... ... облысының шағын бизнес түрлерін жетілдіру механизмдері..........................................................................................................78
Қорытынды.................................................................................................................84
Пайдаланылған әдебиеттер.......................................................................................87
Кіріспе
Англияның атақты мемлекет қайраткері Уинстон Черчиль шағын ... ... ... деп атап ... ... ... өзінен-ақ, кез-келген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының басым бағытының бірі ... ... ... ... ... ... көруге болады. Нарықтық, ашық экономикаға бағытталған Қазақстанның дамуында да шағын кәсіпкерлік қызметі белгілі бір деңгейде жолға қойылды. Дегенмен, шешуді талап ... ... әлі де ... ... ... ... ... мемлекет экономикасының дамуында маңызды рөл атқарады. Нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... ІЖӨ 40% дан 60% ... Осыған орай ҚР Президенті Н.Назарбаев 2010 жылы Қазақстан халқына жолдаған деп ... ... деп атап ... ... [1]. Оның ... ... бағалау үшін Қазақстан экономикасының мынадай еркшеліктеріне көңіл бөлу қажет:
* айқын көрініс алған шикізаттық бағыт;
* қайта ... ... ... ...
* ... ... инфрақұрылымының нашар дамуы;
* аймақтар бойынша өндіргіш күштердің біркелкі орналаспауы[2];
Бұл аталған экономикамыздың даму барысындағы кемшіліктерді шағын бизнестің дамыту жолдарымен ғана ... ... ... шағын бизнесті дамытудың маңыздылығы мемлекеттің экономикалық жетілуіне ықпал етіп және өндірістің дамуына, халықтың жұмыспен қамтылуына жеткілікті ... ... ... алады. Сол үшін шағын бизнесті еліміздің шаруашылық қызметінің жандандырғыш күші деп ... ... ... ... мемлекетте бизнестің жан-жақты қолдау мен қорғау табуын тек шағын ... ... ... оның ... ... дамытуда қосар үлесі де аз емес болады. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, шағын бизнес дамыған нарықтық шаруашылықтың бөлінбес, ажырамас бір элементі ... ... ... ... ... өсу ... де, ... табыс көлемін де анықтайды, әлеуметтік жағынан да функциясы - жаңа ... ... ... құру ... дәйекті мәселелер оның өзектілігіне күмән туғызбайды.
Cондықтан, шағын бизнестің мемлекеттегі нарықтық экономикалық қатынастарды құруда алатын маңызды роліне ... бұл ... ... ... - ... Республикасындағы шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мәселелерін зерттеу болып табылады, яғни оның даму үдерістерін айқындау мен оған ... ... ... ... ... Қойылған мақсатқа жету үшін келесідей міндеттер қойылды:
* ... ... ... ... мен оның даму эволюциясын сипаттау;
* әлемдік тәжірибелер негізінде шағын бизнестің экономикадығы ролі мен ... ... ... шағын кәсіпкелікті ұйымдастыру тенденциялары мен жағдайын зерттеу;
* ... ... ... ... ... ... ... сараптау;
* ҚР-ғы шағын кәсіпкерліктің даму үрдістерін айқындау;
* ҚР-ғы шағын кәсіпорындардың қызметін ұйымдастырудағы проблемаларын ... ... ... шешу үшін диплом жұмысын жазу барысында Казақстан Республикасындағы шағын бизнестің дамуын ... ... ... мәліметтерге сараптау жасалынып, солардың негізінде шағын бизнестің даму барысы айқындалды. Сонымен қатар осы ... ... ... ... ... ... шағын бизнестің экономикадағы алатын орыны мен рөлін нақтылай түсінуге мүмкіндік ... ... ... бизнестің шетелдік тәжірибесін зерделеу арқылы оның мүмкін болатын тұстарын ... ... ... ... Ең ... осылардың барлығын жинақтай отырып, шағын бизнеске мемлекеттік қолдау көрстеудің ... мен ... ... ... осы аталып өткен мәселелерді қамтыған диплом жұмысы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... 33 сурет, 18 кесте келтірілген.
Дипломдық жұмысты жазу барысында көптеген отандық ғалымдардың: Н.Қ. Мамыровтың, А.Қ. ... ... ... Қ.Қ. ... Б.З. Зиябековтың, Ә.Н. Дәуренбекованың, Р.Қ. Андарованың, Ө.Қ. Шеденовтың, А.Н. Саханованың, ... ... шет ... ... В.М.Попов, С.И.Ляпунов, Э.М. Гайнутдинов, М.И. Баканов, Ф. Берджес, Сирополис,Б.Я. Горфинкель секілді ғалымдардың еңбектері ... ... ... ... ... ... аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің даму жағдайын сипаттауда кәсіпкерлікті дамыту Қорының>> 2010 ... ... ... жұмыстың зерттеу пәні- Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың негізгі бағыттары.
Дипломдық жұмыстың зерттеу ... ... ... аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің қазіргі даму жағдайы.
Диплом жұмысының бірінші бөлімінде шағын кәсіпкерліктің нарықтық экономикадағы қажеттілігі мен экономикалық мәні ... ... ... ... ... артықшылықтары мен кемшіліктері де осы бөлімге арқау болған. Мемлекет тарапынан шағын кәсіпкерліктің дамуын ... және ... ... ету ... ... қатар шет ел тәжірибесі де жұмыстың осы бірінші ... ... ... ... ... Республикасындағы, оның аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің, кәсіпкерлікті дамыту Қоры>> бағдарламаларының жүзеге асырылу барысына статистикалық ... ... ... ... Осы ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштеріне сипаттама берілген.
Жұмыстың үшінші бөлімінде шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдауды жетілдіру жөніндегі шаралар кешені ... ... ... ... несиелеу механизмдерін жетілдіру және кәсіпкерліктің инновациялық түрлерін дамыту жолдары қарастырылады. Ал жұмыстың қорытынды ... ... жазу ... ... ... мен ... келтірілген.
1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ҰЙЫМДАСТЫРУ ҚАЖЕТТІЛІГІ
+ Шағын кәсіпкерлік - кәсіпкерліктің ерекше формасы және оның ... ... ... ... қай ... де ... ... ғылымының назарынан тыс қалмаған. Тек маркстік теория ғана кәсіпкерлікті адамзатты ... ... ... ... көптеген социалистік мемлекеттерде ондаған жылдар бойы бұл ... ... ... ... да ... ... ... тілінен тараған (entterepreneur) ұғымын экономика теориясына XVIII ғасырда тұңғыш рет ағылшын банкирі әрі экономисі Р.Кантильон енгізді. ... деп ... ... мен ... ... ... ... тауарларды сату мен сатып алу процестеріне қатысатын, бірақ кірістерінің жалпы сомасын біле ... ... ... шаруаларды, қолөнершілерді т.б.) атаған. Оның пікірінше, кәсіпкердің басты ерекшелігі ретінде тәуекелшілдік қарастырылады [3]. ... ... ... ... ... ... ... қайшылықтар бар. Көптеген теоретиктер кәсіпкерліктің шығуын Р.Кантильон есімімен байланыстырады. ... ... ... кейбір теоретиктер әйгілі араб ойшылы Ибн-Кальдунның кәсіпкерлік теориясын ... ... ... ... категория деңгейіне дейін көтерілген.
Егер терминнің эволюциясының қалай қалыптасқан қарастыратын болсақ, 1723ж. Парижде басылып шыққан коммерцияның жалпылай сөздігінде ең ... ... яғни ... ... ... ... ... алғашқы дән қойғандар ғылым ретінде қалыптасуының іргесін қалаған физиократия мектебінің өкілдері болды. Аталмыш мектептің негізін қалаушы Ф.Кенэ (1694-1774), өнім ... ... ... ... баға ... ... Физиократтардың пайымдауынша, жерді жалға алып, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші кәсіпкер - ... ... ... ... рөл ... Бұл ... бағытты француздың мемлекеттік қайраткері әрі экономисі А.Тюрго (1721-1781) жалғастырған. Ол кәсіпкерлерді үш топқа бөлді: өнім өндіруші (жерді жалға алушылар), меншік ... ... ... ... және өнім ... (осы ... ... қалған адамдардың барлығы). Соңғы топты А.Тюрго тағы да екіге бөлді: а) кәсіпкер- ... ... ... және ... қолөнершілер; ә) еңбек ақы алатын қарапайым жұмысшыларға аванс беретін кәсіпкер- капиталистер, яғни тікелей өнім өндірушілер. Ақырында, ол кәсіпкер белгілі бір ... ... етіп қана ... ... ... оның белгілі бір дәрежеде басқарушылық қабілеті де болуға тиіс деген ... ... ... ... ұғымының эволюциясы[5]
Жыл
Автор
Түсінік
1725ж.
Р. Кантильон:
кәсіпкер - ол нарық жағдайында тәуекел етуімен байланысты іс-әрекеттер жиынтығын ... ... ... ... - ... меншік иесі
1797ж
К. Бодо
кәсіпкер - ол белгілі бір жүзеге асырылатын іске ... бар ... ... ... ... еңбек пен капиталдық тәуекел жағдайындағы шағармашылық үйлесуі
1876ж.
Ф. Уокер
кәсіпкер - ол ... ... ... ... ... ... ... көзі және дамудың қозғаушы күші, новаторлар
1964ж
П.Друкер
кәсіпкер-белгілі бір мүмкіндіктерден мейілінше көп пайда түсіретін адам
1975ж.
А. Шапиро
кәсіпкер - ол әлеуметтік - ... ... ... ... ... бірегейі, француз экономисі Ж.Б.Сэй (1767-1832) - деп түсіндірді. Ғалымның ойынша кәсіпкерде тұрақтылық, айналадағы жағдайды сезгіштік, адамдармен түсіне алушылық қасиеттерімен ... ... үш ... ... ... пен ... біріктіріп, іске қоса алатын мықты қабілеттілік болуға ... ... ... ... ... , ... ғалымдары М.Вебер (1864-1920) мен В.Зомбарт (1864-1947) дәріптеді. ... ... ... ... ... ... үшін , тек ... өткенде ғана кәсіпкердің ісі оңға басады деп түсіндірді.
Кәсіпкерлік теориясына аса маңызды үлес қосушылардың бірі - австро-американдық экономист-социолог И.Шумпетер (1883-1950) ... ... ... мен ... ... ... дәстүрлерін жалғастыра отырып, ол кәсіпкерлерді теориясының діңгегі етіп қарастырды да, оларды шаруашылық ... ... олар , ... ... ... деп ... Кәсіпкерлер тұлғасына маңызды мән берген И.Шумпетер әлемдік өркениеттің қозғаушы күші. ХХ-ғасырдағы ... ... мен ... прогрестің көш бастаушысы деп ұғынды. Сондықтан, И.Шумпетердің аталуы тегін болмаса керек ... орта ... ... жаңа ... орындарын тек ірі кәсіпорындар ғана ұсынады деген түсінік ... ... ... ... ірі ... ... ... тұжырымдамасы, ескі түсініктің іргесін сөгіп қана қоймай, экономика ғылымына жаңа кейіптегі кәсіпкерлікті ала келді. Ол ірі ... ... ... өзгермелі жағдайына қолайсыздығын ғылыми түрде дәлелдеп, бұл кемшіліктің орнын дер кезінде толтыратын шағын кәсіпкерлік пен ... ... көз ... және ... ... ... өзін-өзі басқару еркіндігі жатқандығын айқын көрсетіп берді.
Ғылыми әдебиеттерде кәсіпкерлікті 3 аспектіде қарастырады: Экономикалық теория ретінде, экономикалық ойлау типі ретінде, ... ... ... ... категория ретінде кәсіпкерліктің сипаттамасы үшін маңызды мәселе оның субъектісі мен объектісін анықтау болып табылады. Кәсіпкерліктің объектісі жеке ... ... ... шағын және орта бизнес өкілдері, т.б.) қызметі, сондай-ақ жалдамалы ... ... ... пайдалану арқылы қалыптасады.
Кәсіпкерлік қызмет экономикалық мүдде мен шарт қатынастары бойынша ... ... ... тобы ... ... асырылады. Сонымен бірге, кәсіпкерлік субъектісі акционерлік қоғамдар, кооперативтер, жекелеген жағдайларда мемлекеттің ... ... да ... ... Й. ... ... ... ресурстарды үйлестірудің барлық жаңаша тәсілдері кәсіпкердің басты жұмысы болып табылады. Кәсіпкер тұтынушыға беймәлім жаңа игіліктерді дайындау мақсатымен ресурстарды үйлестіреді; ... ... ... ... Сонымен қатар нарықтағы жағдайға, сұраныс пен ұсыныс динамикасына, баға деңгейіне, жалпы тауар-ақша қатынастары жүйесіндегі ... ... ... ... ... Осы тұста кәсіпкерлік қызметтің тұрақты серігі - тәуекелділік, қауіп-қатер туралы ... ... ... ... ... ... беймәлімділікпен және жүргізілген болжаммен есептің өзі күтпеген жағдайдың алдын ала алмайды.
Экономикалық ойлаудың ... типі ... ... ... ... ... асырылатын шешімдерді қабылдауға қажет көзқарастар мен пікірлердің жиынтығын сипаттайды [7].
Жекелеген ... ... ... ... ... ... табу барысында тәуекелге бел буу, өндірісті ұйымдастыру мен басқару шеберлігі ретінде көрсетеді. Демек ... ... түрі ... ғана ... тұлғаның ақылы мен қасиетінің қоры, ерік-жігері, жеңіске жетуге деген ынтасы еңбектің ерекше шығармашылық сипаты тұрғысынан да қараған абзал. ... ... ... 4 факторы ұйқарастырылған: еңбек, капитал, жер, кәсіпкерлік. Бұл жерде кәсіпкерлікті 4 фактор ретінде ғана ... ... ... жер ... 3 ... өндіріс факторларын біріктіріп, жүзеге асырудың үздік әдістерін ... ... ... ретінде де қарастыруға болады. Ал елімізде кәсіпкерлікке қазіргідей көңіл бөлініп отырған ... өз ісін ... бел ... ... ... пайда табу жолын ғана емес, өндіріс факторларын үйлесімді жұмыс жасауына, оның ішінде кәсіпкерліктің өндіріс ... ... ... ... ... бөлгені жөн.
Жалпы нарық процесіндегі тұлғалар кәсіпкерлер десек, ол өз кезегінде ... ... ... ... ... ... өзінің бастамасын барлық шешімдерді қабылдауға және кез келген әрекет жасауға құқықты заңды тұлға және жеке ... ... ол ... ... ... ... ... қайшы келмеуге әрі белгіленген мүліктік немесе басқа да ... ... ... ... ... ... мен ... жемісті болуы үшін келесі жағдайлар сақталуы керек:
* тәуекелге бел буа ... ... ... кез-келген жағдайларға дайын болуы;
* жаңа технологияны қолдану мен басқару ... ... ... ... ... болу үшін оның қыры мен ... танып білу керек екенін баршамыз білеміз. Сондықтан да ол үшін қойылатын ... мен ... ... ... ... ... ... белгілі бір сала ретінде қарастыруға болады. Мәселен, егер кәсіпкер болуға бел ... - ... болу үшін ... ең ... ... табу ... ... түсіру керек деген стратегия міндетті түрде болуы керек.
Екіншіден - ... ... ... үшін және белгіленген мақсатқа жету жолында табыс табу амалдарын іздеуге ниет қою ... яғни ... ... ... - ... ... я ... шағын несиені қолдана отырып табыс көлемін ұлғайту үшін бизнестің бастамасы ретінде айқын ... ... жөн. ... ... қалай және қайда жұмсайтыныңызды ескеру абзал. Сондай-ақ, бастағалы отырған істі ... ... ... ... ... ... көлемінің шығындары мен табысын есептеп қарастыру қажет. Мұның ... ... ... ұйым ... ... үшін сарапталған, есеп-қисабы келтірілген және құжат ретінде дайындалған жоспар талап етеді.
Төртіншіден - ... ... ... - әр ... өз жеке ... ... Тауар өндіру немесе қызмет көрсету.
Бесіншіден - әр кәсіпкер өзінің ... ... ... өз мүлкімен жауапкер болатындығын ұмытпауы керек. Ойламаған жағдайлар мен ... ... ... ... мен ... ... ... мүмкін. Алынған несие мен басқа да қарыздар үшін кепілдікке берілген мүлік осы шығындардың өтелуіне жұмсалады. Сондықтан да ... ... ... ... ... әлбетте бар екендігін, келеңсіз жағдайлар туындаған кезде мүліктік жауапкершіліктің пайда болатындығын ұғынып, сезінуі шарт [10].
Кәсіпкерліктің дамуына әсер ететін орталарды айта ... орта - ... пен ... ... ... күшінің көп немесе жеткіліксіз болуы, қаражат айналымының шапшаңдығы, тұтыну нарығының шоғырлануы, т.б. жағдайлар кәсіпкерліктің дамуымен әсер етеді. Мысалы, ... бір ... ... күшінің аз болуы кәсіпорынды жұмыс күшін жалдау қабілеттілігіне ықпалын тигізеді.
Құқықтық орта - ... ... ... ... мен басқа да нормативті құқықтық актілер кәсіпкерліктің кеңінен тарауына әсер ... ... ... ... бір ... ... бір зат шығаруға тыйым салса, әлбетте ол затты өндіру қажет ... ... ... не ... ... факторлар кәсіпкерлікке міндетті түрде ықпал етеді.
Технологиялық орта - ... мен ... даму ... жаңа ... ... болуы мен өндірістің автоматтандырылуы технологиялық ортаны сипаттайды.
Физикалық ... ... орта - ... пен ... орта кәсіпорындарының жағрафиялық орналасуына тікелей әсер етеді.
Ұйымдастырмалы - техникалық орта - бұл орта бизнестің ... ... ... ... ... ... ... агенттіктері мен тасымалдау, сақтандыру ұйымдарының болуы кәсіпкерліктің дамуына екпін береді.
Сонымен, кәсіпкерлік - жаңа ... ... ... қызметтің басқа түрлерін құруға бағытталған табыс алу мүмкіндігімен ынталандырылған адамдардың ... ... ... ... түрі.
Жалпы алғанда, елімізде қазір қалыптасқан нормативтік- құқықтық жүйесінде экономиканың қандай да бір саласында кәсіпкерлікпен айналысатын субъектілерді және ... ... ... да ... ... ... болсын кәсіпкерлікке жатқызады. Сондықтан, отандық теория мен тәжірибесінде және түсініктері өзара алмасып қатар қызмет етіп ... ... ... үш ... ... ... болады: ірі, орта және шағын. Олардың кешені бірін-бірі толықтыра отырып, ... ... ... ... ... - нарыққа негізгі өнім шығарушылар боп табылады. Ірі кәсіпорындар - экономика , экономикалық тұрақтылықтың базисі [11]. ... және орта ... ... ... ... номенклатурасымен және ассортиментімен аз ғана партияда өнім дайындау, шектеулі тұтынушылар жағдайында елеусіз ... мен ... ... ... болған жағдайда пайда болады. Сонымен, шағын кәсіпорындар нарықтың салыстырмалы толған кезінде жекелеген тапсырыстарды есепке алып өнімді аяқтайды, яғни ұсақ - ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар қызметтің барлық саласында нөлдік нәтиже алумен байланысты жоғары ... ие ... ... Бұл әрі ... ... әрі жаңа технологияны игеру, өнімнің жаңа түрін өндіру. Шағын кәсіпорындар іріге қарағанда қоғамға аз ... алып ... ... ... ... кәсіпорындарды құру және дамыту үшін арнайы жеңілдіктер тәртібін тағайындаған.
Шағын кәсіпкерлік - бұл ... және ... ... құбылыс. Қазіргі заманғы экономикалық әдебиеттерде шағын кәсіпкерліктің түрлі тұжырымдамалары берілген.
Американдық ... және ... ... - деп ... ... - деді ... Азриляның басшылығымен жазылған үлкен экономикалық сөздікте шағын кәсіпкерліктің келесі анықтамасы беріледі: .
Әлемдік тәжірибеде кәсіпорын ... ... ... ... мен көрсеткіштер қабылданған. Олар нормативтік анықталмаған мәндері, олардың саны мен мазмұны бойынша айтарлықтай ... ... ... ... ... салалық тұрғысынан да ерекшеленеді. Шағын, орта және ірі кәсіпорындардың арасындағы айырмашылық ... ... ... Ол ... ... ... ... еместігін көрсетеді. Ең жиі кездесетін критерийлерді сандық және сапалық деп бөліп көрсетуге болады [8].
Шағын кәсіпорындарды бөлудің сандық критерийлері: ... ... ... ... ... ... теңгерімдік құны. Сапалық көрсеткіштердің арасында төмендегілерді бөліп көрсетуге болады: оның тәуелсіздігі; кәсіпорынды өз иелерінің басқаруы; ұйымдастырушылық құрылымының ерекшеліктері және т.б.
Дегенмен, ... және ... ... ... құқықтық нысанына қарамастан кәсіпорындағы шағын, орта немесе ірі кәсіпорындар қатарына жатқызудың негізгі ... ең ... ... ... ... ішінде жұмысшылардың орташа саны жатқызылады.
Сандық көрсеткіштері бойынша бөліп көрсететін кәсіпорын түрлерінің ішінде кәсіпкерлікті дамыту, оның ... ... ... ... ... ең ... рөлді шағын кәсіпкерлік атқарады.
түсінігі, ең алдымен, шаруашылық жүргізуші ... ... ... 2006 ... қаңтарында қабылданған Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ... ... ... ... орташа саны 50 адамнан аспайтын, заңды тұлға ретінде құрылмаған жеке кәсіпкерлер және жеке кәсіпкерлікті жүзеге ... ... ... жылдық саны 50 адамнан аспайтын активтерінің орташа жылдық саны қаржылық жылға сәйкес республикалық бюджет ... ... ... 60 мың ... ... ... ... заңды тұлғалар жатады [13].
Ірі өндірістер пайда болғанша шағын кәсіпкерлік бойынша проблема туындаған жоқ. Классикалық саяси экономия өкілдері А.Смит, Д.Рикардо, К.Маркс ... ... ... ... Осы ... жаңа ... әсіресе А.Маршалл да өз үлесін қосты.
2 - ші ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің даму процесі бірнеше сатылардан өтті .
Бірінші кезеңге ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... ... ... ... мен ... ... ... елдерде ұсақ өндірістің толық қысқаруымен сипатталды. Бұл процесте қатал күрес нәтижесінде қол еңбегін қолдануға жүгінген бәсекеге қабілеттігі төмен өндірісті ығыстырған ... ... ... рөл ... Бұл - ... кәсіпкерлік өндірісінде өнеркәсіптік төңкерістің орын алғандығын тұжырымдайды және шағын кәсіпкерліктің өзі жекеленген секторға бөлінді: механикаланған және қол ... ... ... ... ... ... саласында эволюцияның жалпы сипаттамасының қиындауына әкелді. Қол еңбегінің шағын кәсіпорындарына ірі және ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік сферациясының жылдам қасиетсізденуіне әкелді. 30-60 ж.ж. екінші кезеңде шағын кәсіпкерліктің салалық құрылымының қайта құрылуында, ірі кәсіпкерлікпен қарым-қатынасында, қоғамдық ... ... ... ... ... 2
Шағын кәсіпкерліктің әлемдік даму сатылары
САТЫ
КЕЗЕҢ
СИПАТТАМА
1
2
3
Бірінші саты
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... 30- ... ... кәсіпкерлік саласындағы төңкеріс;
* Франция мен Жапониядан басқа дамыған елдерде ұсақ өндірістің ... ... ірі ... ... өндірістің шешуші рөлі;
* қол еңбегін қолдануға негізделген бәсеке қабілеттілігі төмен өндірісті ығыстыру;
* ұсақ өндіріс саласының 2 жеке ... ... ... ... кәсіпкерлік саласының эволюция қалпының қиындауы;
* ұлттық нарықтардан қол еңбегінің ұсақ кәсіпорындарын ығыстыру;
* механикаланған шағын кәсіпорындардың тұрақты өсуі;
* капитал көздерінің ... ... ... бірқалыпты құрылымының түпкілікті трансформациясы;
2- кестенің жалғасы
Екінші саты
ХХ ғасырдың 30- жылдары
* қоғамдық өндірісте алатын орны, ірі кәсіпкерлікпен қарым-қатынаста болу, ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс саласында шағын кәсіпорындар заңды тұлға- ірі кәсіпорындар ... жеке ... ... ... ... ... көздерінің көзқарасынша, шағын кәсіпкерліктің бірқалыпты құрылымының түпкілікті трансформациясы;
* қоғамдық өндірістің салалық құрылымында жалпы қозғалыстарымен шартталған ... ... ... ... ... ... ... саласындағы шағын кәсіпкерлік халқтың жұмысбастылығының ірі көзіне айналды;
* шағын кәсіпорындар арасындағы жоғары бәсеке;
Үшінші саты
ХХ ғасырдың 70- ... ... ... экономикада шағын кәсіпкерлік рөлінің және орнының өзгеруі;
* шағын кәсіпкерлікке скептикалық ... және оның ... ... шағын кәсіпкерліктің білімге негізделген экономиканың жаңа сегменттерінде ... ... ... осы ... жаңалығы - өнеркәсіптік өндіріс саласында шағын кәсіпорындар заңды тұлға нысанындағы ірі кәсіпорындардың жеке бөлімшелері ... ... ... Өндіріс талаптарынан және экономикалық қызметің жалпы жағдайларына байланысты ірі кәсіпорындардың ... ... ... жеке құрылымдарын құру қажеттілігі туындады. Осылайша, үзіліссіз сұранысқа ие болып жатқан өзгерістер және өнім модельдерінің жаңаруы ірі ... жаңа ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындар орын алғандықтан, жер учаскелерінің жалдау құнының үнемі өсуі орын алды. Бұл технологиялық ... ... ... және олардың бөліктерін жеке шағын кәсіпорындарға бөлуге мәжбүрледі. Нәтижесінде планетарлық үлгідегі жаңа шаруашылық құрылым пайда ... Оның ... ірі ... ... қажетті бөлшектермен қамтамасыз ететін жеке шағын кәсіпорындар топтастырылды.
Осы өзгерістердің нәтижесінде бұрынғы бірқалыпты шағын ... ... ... ... Жеке қаржылық ресурстары мен мүмкіндіктеріне сүйенетін шағын кәсіпкерлік секторының ... ... ірі ... ... құрылым пайда болды [9].
Осы сатыдағы тағы бір жаңалық- қызмет көрсету саласындағы шағын кәсіпорынның серпінді өсімі. Осының нәтижесінде ... ... осы ... ... ... ... ірі және маңызды көзге айналды.
ХХ ғ. 70-ші ж.ж. батыс елдерінде шағын ... ... ... ... ... ... оның ... нарықтық экономикада алатын орнының өзгеруімен сипатталады. 70-ж. ортасынан бастап Батыс елдерінің экономикасында шағын кәсіпкерліктің өсу тенденциясы байқалды.
Қазақстанда кәсіпкерлік түсінігі адамзат ... ... ... ... қатынастар түсінігімен бірге пайда болды. Тайпалардың арасында негізгі түрі ... ... ... ... ... ... табу мақсатында бір тайпадан екінші тайпаға көшіп түрлі тауарлары айырбастаған ұсақ айырбас көшпенділер пайда болды. Бір жарым мың жыл бұрын ... ... Ұлы ... жолы ... алды және ... керуен жолдарының ортасында орналасты. Ұлы Жібек жолында орналасқан қалалар ... ... ... және ... ... ... ... түркі тілдес тайпалардың тұрақтануына әкелді. ХVIII ғасырдың екінші жартысында ғана Қазақстандағы сауда қатынастары Солтүстікте - Ресеймен, ... - ... ... ... ... экономикалық қатынастардың арқасында ерте орта ғасырларда кәсіпкерлік қарқынды дамыды, қалалар өсті.
1921 жылдың көктемінде Жаңа экономикалық саясат (ЖЭС) ... мұны ... ... ... ... жандануына әкелді.
І (1928-1932 ж.ж.) және ІІ (1933-1937 ж.ж.) бесжылдықтарда индустриализация және ... ... ... ... Ал 1929 жылы қарапайым халықтың колхоздарға күштеп бірігуі орын алды. Бұл процестер тоталитаризм мен ... ... ... орай ... ... пен ... ... қысқаруына, тауарларға карточкалар енгізілуіне әкелді.
ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін (1946-1950 ж.ж.) ... және ... ... ... соның нәтижесінде өнеркәсіптік өндіріс 2есе өсті. Кәсіпкерлік қызметтің қалдықтары сауда, қоғамдық тамақтану, тұрмыстық ... ... киім тігу және ... ... өз ... тапты. 1987 жылдың мамырында Заң қабылданды, мұның арқасында қолөнер, көркемөнер, тасымалдау және басқа да ... ... ... ... ... жойылды. Жеке кәсіпкерлерді тіркеу жеңілдеді, салық салу біршама төмендеді.
1988 жылы КСРО-ның заңы өз күшіне енді, яғни кооперативтердің ... ... ... ... ... жеке ... ашу, ... өз бетінше жұмсау және шикізат, материал, құрылғыларды сатып алу мүмкіндігі туындады [10].
Кәсіпкерлік әлемдік қоғамдық дамудағы барлық ... ... ... табылады. Ортағасырлық араб ойшылы Ибн-Хальдун (1332-1406 жж) кәсіпкерлікті меншікпен, ... ... ... ... отырып зерттеген. Батыс Европада кәсіпкерлікті оқып білу физиократтар иелігінде болған. Ф.Кенэ басты орынды жер иелері - ... ... яғни ... ... ... дамуы одан кейін физиократтар түсінігінде А.Тюргоның еңбегінде ... Оның ... ... ... ... ... қарапайым жұмысшыларға еңбекақы төлейтін, аванс беретін капиталистерге немесе кәсіпкерлерге түсті. Ж.Б.Сэй кәсіпкерді ретінде сипаттады. ... ... ол ... ... ... ал ... ... пайда келтіру үшін тәуекелге баратын адам деп көрсетті. Кәсіпкерлікті дамытудағы қажетті шарттардың бірі деп ол өндіріс факторларын ... ... ... ... ... адамның білімі деп есептеді[9].
А.Маршал бойынша оның негізілігі шығамашылық процесс функциясы ретінде қойылған бағыттар деп ... Ал, ... ... бойынша, кәсіпкерлік бұл қоғамдық жүйенің және ғылыми - ... ... ... ... капитализмнің факторы болып табылады. Капитализмнің орталық фигурасы ретінде ол кәсіпкерлікті қарады[11]. ... ... ... ... ... және ... ... байланыстырды. Кәсіпкерлікті жаңа негізгі өндірістік факторлар комбинациясын жасаудағы шаруашылық субъектілері деп түсінді.
Соңғы 20-25 жылдарда жаңа нарықтық экономикада шағын кәсіпкерлік рөлінің ... ... ... ... ... істеу қарым - қатынасында орнықты және тиімді келісімдер жүргізу және тәуелсіз өндірушілер массасының өсуі байқалады. ... ... ірі ... салыстырғанда, экономикалық тиімділіктің жергілікті нарыққа жақындығы, тұтынушылардың сұранысына икемділігі, шағын мөлшерде өндіруі. Шағын кәсіпорын ... және ... ... ... ... ... ... және орта дәрежелі деңгейдегі бизнес экономиканы жетілдіруге септігін тигізеді: бәсекелестік орта өркендейді, қосымша жұмыс орны пайда болады, тұтыну секторы ... ... ... дамуы нарықты тауар және қызметтермен толықтырады, экспорттың потенциалын арттырады және жергілікті шикізат ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... дәлелдегендей, шағын кәсіпкерлік ахуалға шапшаң бейімделеді. Олар экономиканы қайта құру қарқынын жедел тездетіп, шығынның тез өтелуін қамтамасыз етуге, ... ... ... ... ... ... өрісін кеңейте түсуге, салалық және аумақтық монополизмге төтеп ... ... ... бизнестің нақты ролі келісілерде айқындалады:
- жаңа жұмыс орындарын құрады;
- жаңа ... мен ... ... ірі ... ... өтейді;
- арнайы тауарлар мен қызметтерді қамтамасыз етеді[4].
Жаңа жұмыс орындарын құру - шағын бизнес ... алып ... ... ... ... ... ... тіршілігін қамтамасыз ететін фактор болып қана қоймай, сонымен қатар, қоғамдағы ... ... ... ... болатын маңызды фактор.
Жаңа тауарлар мен қызметтерді ендіру - ... ... бұл ... ... ... ... бритваны, электрондық қол сағатын, вертолеттарды, тот баспайтын құрыштарды, көшіретін аппараттарды және тағы ... ... ... ... ... ... ... барлық қызметтердің 60% өндірген, барлық өнімдердің ... ... идея мен жаңа ... ... жуығын ұсынады[17].
Шағын бизнес дамыған ірі компаниялармен ... ... ... жетістіктерге жете алады. Оған бірнеше себеп бар. Біріншіден, фирманың іскерлік стратегиясын өзгерту үшін ірі ... 6 жыл және одан да көп ... ... Шағын фирмалар үшін бұл мерзім жарты жылдан бір ... ... ... ... ... ... технологиялық инновациялар- ірі бизнестің саласы. Бірақ статистика бойынша екінші дүниежүзілік соғыстан кейін технологиялық инновацияның радикалды 95%-ы кіші ... ... ... ... ... шағын фирмаларда инновация мен ашылулар ірі фирмаларға қарағанда 24 есе ...
1.2 ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық қамтамасыз етілуі
Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті қолдау жүйесі қалыптасты және әлде де қызмет етуде. Бұл ... ... және жаңа ... ... ... даму және сауда министрлігі, Қаржы министрлігі, Табиғи монополияларды реттеу агенттігі, Статистика жөніндегі агенттігі және ... ... ... да ... ... ... ...
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік және өңірлік қорлары құрылған. Дегенмен, Қазақстанда шағын кәсіпкерлік қызметін қолдау ... ... ету ... ... дамып жатқан жоқ. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, оның табысты дамуы мемлекеттік қолдауға, осы қызметтерді қажет ететін кәсіпкерлерге, жеке ... ... ... ... тең ... тәуелді.
туралы Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау - жеке кәсіпкерлікті ынталандыру, Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік бастаманы жүзеге ... үшін ... ... және экономикалық жағдайлар жасау бойынша мемлекеттік шаралар кешені, ал жеке кәсіпкерлік ... - ... ... қызмет етудің және дамуының жалпы жағдайларын қамтамасыз ететін ... ... ... кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың негізгі бағыттары:
а) шағын кәсіпкерлікті реттеу жөніндегі ... ... жеке ... құру мен ... ... кәсіпкерлік инкубаторлар, технологиялық парктер, индустриалдық аймақтар және шағын кәсіпкерлік инфрақұрылымының басқа да объектілерін құру;
б) ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік және ақпараттық қамтамасыз ету;
в) шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мемлекеттік органдар қарамағында шағын кәсіпкерлікті дамыту бойынша мәселелерді зерттеу және ... ... ... ... ... институттарын құру жолдармен жүргізілетінін анықтайды;
г) шағын кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың қаржылық ... ... ... ... және индустриалдық аймақтардың қызметін ұйымдастыру;
е) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жер ... ... сату ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау саласында түрлі институттар бар. Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті қолдау механизмдері шағын кәсіпкерлікті қолдаудың сараланып дамыған ... ... ... ... ... ... тұрақтануын және қатыптастыруын ынталандыру үшін мемлекеттік даму институттары құрылған.
Шағын кәсіпкерлікті қолдау және дамыту ... ... ... ... ... ... көмек көрсету;
* шағын кәсіпкерлікті қолдау орталықтарын ұйымдастыру;
* ... ... ... ШКС бір ... ... ... қолданбаған мемлекеттік меншік объектілерін сенімді басқаруға немесе жалға беру;
* ШКС ҚР Үкіметі бекіткен тәртіппен келісімге ... ... бір ... ... уақыттан соң өнеркәсіптік өндірісті ұйымдастыруға сенімді басқаруға немесе жалға берілген объектілерді ... ... беру ... ... ... қаржылық қолдау мына жолдармен жүзеге асырылады:
а) мемлекеттік қажеттіліктер үшін тауарлардың (жұмыс, қызмет) көлемін кепілді сатып алу. ... ... ... сатып алынатын тауарлардың (жұмыс, қызмет) номенклатурасы, олардың көлемін жыл ... ... ... ... ... ... ... банктер арқылы несиелендіруді ұйымдастыру;
экономика салаларында әлеуметтік маңызды жобаларды ұйымдастыру және жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
в) бюджеттік қаражаттар есебінен займдар беру.
Қазақстанда кәсіпкерліктің дамуына ықпал ететін негізгі факторларды ... ... ... және ... ... ... жеке ... қорғау. Кәсіпкерліктің дамуы үшін жеке меншік институты кәсіпкерлері кез-келген табыс алуды емес, алдағы ... ... ... ... ... ... ... жасау саясатын жүргізу. Бұл саясат кәсіпкерлікті мемлекеттік даму ... етіп ... ... ... еркіндігін беруді, өндірістік қызметтің еркіндігін, жарғылық капитал талаптарына шек қоюды мәлімдейді.
Импорттық ... ... ... ... ... өндірушіні қорғау үшін, импорттық тауарларға эмбарго жарияланып жатыр. Елге ... ... ... ... мен ... дейін барлық тауарларды әкелген кезде американдық кәсіпкерлерді қорғау үшін ... ... ... Өз ... ... ... отандық кәсіпкерлерді сыртқы бәсекеден қорғауға, айналымдарын өсіріп алып, соңынан шетелдік фирмалармен бәсекеге түсуге мүмкіндік берді.
Салықтық тарифтерді төмендету. Егер ... ... ... ... ... ... (45-50%), бюджетке түсім көлемінің өсуі әуелі тоқтап, кейіннен төмендей ... ... ... ... ... ... бұл салықтық базаның қысқаруына әкеледі. Бұл эффект деп аталады және ТМД елдерінде де, ... елде де ... ... ... ... Кәсіпкерлікті дамытудағы қиын мәселелердің бірі фирмаларды қаржылық қамтамасыз ету. ... ... ... ... қаражат жоқ кезінде банктік несиелер қаржыландырудың жалғыз шешімі болып табылады. Пайыздық мөлшерлемелерді төмендету, несиелендіру мерзімін ұзарту ... ... ... ... факторы болып табылады.
Шетелдік инвестицияларды тарту - қаржыландырудың ... ... ... ... түрінде ғана емес, түрінде көмек алуға мүмкіндік береді.
Кәсіпорын, корпорация құру, акция шығару тәртіптемесін жеңілдету. Шектеулі ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынды тіркеу тәртіптемесін жеңілдету, анықтамалар, талаптар санын қысқарту уақытты үнемдеп қана қоймай, кәсіпкерлердің кәсіпкерлік құру процесіне қол ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдаудың екі түрі бөліп көрсетіледі- негізгі және қамтамасыз ететін. Негізгі бағдарламалардың мақсаты- кәсіпкерлік қызметті жоспарлау, ұйымдастыру, ... ... ... ... шағын кәсіпорындарға сәйкес кәсіпкерлік инфрақұрылымын құруға, ресурстардың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге қызмет етеді.
Жаңа құрылып жатқан ... ... ... ... көп ... ... ... тарапынан көп ұйымдастырушылық күштерді жұмылдыруды талап етеді, ол келесі 6 бағыт бойынша топтастырылуы мүмкін:
* шағын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... қолдау;
* кәсіпорынды басқарудың тиімді жүйесін (менеджментін) құруда көмек көрсету;
* шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... салу ... және басқа да реттеу механизмімен ынталандыру;
* қоғамда кәсіпкерлік климат орнату.
Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымы жеке кәсіпкерлік қызмет құру, дамытуға қолайлы жағдай туғызатын ... ... ... Қазақстан Республикасында осындай ұйымдар қатарына мемлекеттік және мемлекеттің тарапынан құрылған ұйымдар, үкіметтік емес ұйымдар, халықаралық және шетел ұйымдары, ... ... ... ... ... институттардың жүйесі Шағын кәсіпкерлікті қолдау бойынша орталық Уәкілетті мемлекеттік орган- ҚР Индустрия және сауда министрлігі, АҚ, қала және ... ... ... ... ... [43].
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік емес институттарының жүйесіне кәсіпкерлердің өңірлік және ... ... ... ... ... мен технологиялық парктер кіреді (1-сурет).
Ша- ғын кәсіп- керлікті қол- дау бо-йын-ша арна-йы инс-титут-тар жүйе-сі
Республикалық кәсіпкерлік тәжірибені ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту қоры
Кәсіпкерлік инкубаторлар
Арнайы инфрақұрылым объектілері
Технологиялық объектілер
Кәсіпкерлердің салалық қоғамдық бірлестіктері
Мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... 1. Шағын кәсіпкерлікті қолдау бойынша арнайы институттар жүйесі [34]
Елдегі шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... - ... ... және Алматы қалалары әкімдерінің аппараттары. Кәсіпкерлікті қолдау және дамыту ... ... ... жүзеге асыру үшін әкімдіктердің жанынан Кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменттер ... ... ... құрамына кәсіпкерлік бөлімдер кіреді. Облыстық, Астана және Алматы қалаларының Кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменттері өздерінің құзыры шегінде шағын кәсіпкерлікті қолдауды ... ... ... ... ... саласында мемлекеттік саясатты жүзеге асыру тізбесіндегі соңғы буыны- республиканың қала және аудан әкімдері аппараттары болып табылатын аумақтық атқарушы органдар, ... ... ... ... және ... және қаржы бөлімдері кәсіпкерлік мәселелерімен айналысуға міндетті.
Кәсіпкерлік ортаның бастамаларын жүзеге асыру үшін қолайлы жағдайлар туғызу және резидентпен қойылған тапсырмаларды ... ... ... әкімдер аппараттары қарамағында кәсіпкерлік істері жөнінде ... құру ... ... ... ... әзірлеген және жүзеге асырған [19].
Кәсіпкерлермен осындай орталық атқарушы органдар ... құру үшін ... ... ... ... ... кеңесі құрылған. Президент қарамағындағы Кәсіпкерлер кеңесі кәсіпкерлерден, кәсіпкерлік істер жөніндегі қауымдастықтар мен Комиссиялардан түскен ақпаратты жинақтау және өңдеу және ... даму ... ... ... жою ... ... Парламентке, Үкіметке нақты ұсыныстар жасау үшін құрылған. Қолдаудың барлық нысандары мемлекет пен атқарушы органдар арқылы арқылы жергілікті және аумақтық ... ... ... ... ... сонымен қатар мемлекеттің қатысуымен әдейі құрылған ұйымдар арқылы да жүзеге асырылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ғана қамтып қоймай, басқару аппараты қызметінің тиімділігі мен нәтижелілігін арттыруды көздейтін әкімшілік тосқауылдарына кедергі болу ... ... ... Осы тұжырымдамалық ережелер стратегиясында, кейіннен әкімшілік тосқауылдарға жалпы, сонымен қатар нақты бағдар беретін, сондай-ақ ... ... ... ... ... айқындаған Қазақстан Республикасы Президентінің жыл сайынғы жолдауларында көрініс тапты [20].
Сонымен, қазіргі жағдайда кәсіпкерлік қызметте әкімшілік жүктемені ... ... үш ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлік субъектісін тіркеу, лицензиялау, аккредитациялау. Екіншісі - кәсіпорынның өнім ... қол ... ... ... ... ... бағыт- жеке кәсіпкерлік субъектілерінің қызметіне және нарықтағы өнім айналымын бақылау жасау [21].
Шағын бизнесті қаржылық - несиелік, инвестициялық, ... ... ... тұрғыдан және кадрлық қолдау қажет. Халықты жұмыспен қамту, тұрмыс жағдайын көтеру, аймақтық экономиканың күшеюін қамтамасыз ететін шағын ... ... ... ... ... ... мақсаты болып табылады. Осы айтылып өткен мәселелер жүйелендіріліп шағын бизнесті дамытуды мемлекеттік қолдау жүйесі түрінде ... ... ... ... ... ... ... дейін Қазақстанда шағын бизнесті мемлекеттік қолдау барысында салықтық преференциялар ... ... ... есебінен жеңілдетілген қаржы бөлу шаралары жасалды және бұл шара өз нәтижесін де белгілі бір деңгейде беріп ... Осы ... 2010 ... 13 сәуірінде бағдарламасы қабылданды. Бұл бағдарлама әртараптандыру арқылы экономика өсімінің тұрақтылығы мен теңгерімділігін қамтамасыз ету және оның ... ... ... ... ... ... ... жүйелі міндеттерді шешуге бағытталған [22].
бағдарламасы еліміздегі шағын және орта ... ... ішкі ... үлесін арттыру мақсатында әзірленген. Жақын аралықта қаржыландырылуы басталатын бағдарламаның негізгі бағыты еліміздің барлық өңірлерінде ... ... оның ... ... кезекте шикізаттық емес сектордың аяқтан тұруына қолдау білдіру болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... көп салмақ артылмақ.
Шағын бизнесті дамытуды мемлекеттік қолдаудың жүйесі
құқықтық-нормативтік базаны жетілдіру
құқықтық қызмет көрсету
ақпараттық қамтамасыз ету
нарықтық экономиканың тиімді институттарын ... ... ... ... ... ... қызметі
- тәуекелшіл шараларды сақтандыру
- мамандар дайындау
-материалдық-техникалыққамтамасыз ету
-кәсіпкерлік құрылымдарға жеңілдікті ... ... ... ... ... шет ел ... ... тиімді жолдар ашу
сыртқы экономикалық қызметті қолдау механизмін құру
Жеке ... ... ... салық салудың жіктелген жүйесін әзірлеу
Шағын және орта бизнес кәсіпорындарын біріктіретін ұйымдар құруды ынталандыру, ... ... ... ... әзірлеуіне қатысу
Бюрократияға, көлеңкелі айналымға және жемқорлыққа қарсы ... ... ... құрылымдардың инновациялық қызметіне (озық технологияны меңгеру, ноу-хау, лицензия, патент) ықпал ету
шет ел инвестицияларын тарту
іскерлік байланыстар ұйымдастыру
Сурет 2. ... ... ... ... ... ... ... қызметтің белгілі бір түрлерімен айналысуға лицензия берумен (тоқтата тұру, алып қою) және лицензия беретін органдардың кәсіпкерлердің лицензияланған қызмет түрлерін жүзеге ... ... ... ... ... және ... сақтауын бақылауға байланысты мемлкеттік органдардың қызметі кәсіпкерлік қызметті лицензиялау болып табылады.
ҚРЗ лицензияланатын қызметтің 100 түрі және 249 ... түрі ... ... ... ... және ... жоспарлау министрлігінің 2008-2010 жылдарға арналған стратегиялық жоспарына байланысты 2010 жылға дейін олардың санын үш есе азайтқан [23].
Экономика және ... ... ... бірлесе отырып, мемлекеттік ведомстволар, кәсіпкерлік өкілдері жаңа заң және қосарлана заң ... ... ... Респуликасының 2007жылғы 11 қаңтардағы № 214 заңы қолайлы іскерлік ахуалды қалыптастыруға, кәсіпкерлікке бюрократиялық қысымды әлсіретуге, шаруа қызметтерінің ... ... үшін ... ... деңгейін жоғарылатуға бағытталған.
Оны дайындау кезінде лицензиялау аясындағы алдыңғы қатарлы әлемдік тәжірибе талданған, лицензиялық заңнамада бар оң және теріс сәттерді ... ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастыру мәселелері бойынша Комиссияның бірнеше отырысы өткізілді. Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру мәселелері бойынша семинарлар жүргізілді.
заң нормасын есепке ала отырып, берілген мерзімде лицензия беруден бас ... ... ... бес жұмыс күні өткен соң жазбаша түрде лицензиарға мәлімденген қызмет түрінің жүзеге асырылуы туралы ескертеді [24]. Сонымен бірге ... ... ... ... ... сәттен бастап бес жұмыс күн ішінде кешіктірмей арызданған қызмет түріне жазбаша ескертуде арызданушы көрсеткен ... ... ... ... ... ... тек қана соттық тәртіпте жүргізіледі. Одан басқа, жаңа ҚРЗ-на сәйкес кәсіпкер үшін лицензия алу кезеңдері төрттен ... ... ... ... ... беру, мамандар берген құжаттарды сараптау, олар мүлдем реттелмейді және пайдаланушы мамандарға байланысты, лицензия беру немесе бас тарту, ... ... ... ... - бұл ... ... ... ғылыми-техникалық прогресті жеделдету және еңбек өнімділігін арттыру, өнімнің және қызметтің сапасын жоғарылату мақсатында ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті басқарудың мақсаты - оны дамытуды жетілдіре ... ... ... ... ... ...
Басқару жүйесінің тиімділігі ұйымдастыру деңгейімен анықталады және ол келесідей негізгі элементтерді үйлестіруді қажет етеді: басқару техникасын, ақпарат пен ... ... ... ... ... шешімдерін негіздеу мен жүзеге асыруды процестік бөлу; функционалдық ... ... ... құрылымдық бөлу[1].
Кәсіпкерлікті басқару жетекші қағидалар негізінде жүзеге асырылады. ... ... - бұл ... ... ... басқару органдары мен адамдардың өз қызметінде жетекшілік ететін негізгі ережелері.
Басқару, біздің ойымызша - бұл ... ... ... ... және іске ... ... ұйымдастырушылық-экономикалық, әлеуметтік қатынастардың нысандары, халық шаруашылығы экономикасының және оның жеке ... даму ... ... ...
Шағын кәсіпкерлікті басқарудың ұйымдастырушылық-экономикалық механизмдері
Басқару әдістері
Басқару органдарының құрылымы
Басқару процестері
Ақпарат
Техника
Кадрлар
Басқару элементтері
Басқару теориясы
Сурет 3. Шағын кәсіпкерлікті басқарудың әдіснамалық мазмұны[6]
Шағын кәсіпкерлікті басқарудағы ұйымдастырушылық-экономикалық ... ... ... ... ... ... кадрлар, ақпарат секілді негізгі ұғымдар жатады.
Шағын кәсіпкерлікте басқару ... ... ... жатқан өндірісті жобалау, жоспарлау және ұйымдастыру кезеңдерін қамтиды. Сонымен бірге, жобалау кезеңі кәсіпкерлікті басқаруда маңызды, әрі міндетті болып табылады және әр ... ... ... жету үшін ... ... мен ... ... пайдалану тиімділігін сақтау, жоғарылату міндеттері шешіледі.Басқару процесіндегі аталған кезеңдердің айқындылығын мойындай отырып, қазіргі уақытта басқарудың экономикалық ... ... ғана ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуды басқарудың негізгі жағдайлары мен алғышарттарына мемлекет экономикасында өтіп ... ... ... ... ... және ... енгізуге болады (2-сурет). Сонымен қатар, шағын кәсіпкерлікті басқару үрдісі кәсіпкерлік саясатын жүргізудің жүйелі бағыттарын қалыптастыруды талап етеді.
Сурет 4. ... ... ... ... ... ... мен ... [8]
Шағын кәсіпорын өндірісі тұтастай және кез келген жағдайда қалыпты кәсіпкерлік жұмыс істеуі үшін ішкі және сыртқы ортаны қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... тиімді қызмет ету шарты еркін шаруашылық жүргізуде ... ... және оны ... ... (сыртқы орта) ұтымды үйлесуін көрсетеді.
Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлікті басқарудың ұйымдастырушылық-бақылау механизмі мемлекеттік тұрғыда қолдау ... ... ... қабылдау процедураларымен, басқару органдарының құрылымымен, тиімділігімен сипатталады (3-сурет).
Сурет 5. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлікті қолдау жүйесі [8]
Көріп отырғанымыздай, еліміздегі кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау қорларына жүктеледі.
Қазіргі уақытта республикамызда шағын және орта бизнестің қызмет ... ... ... ... - ... ... іс-қимыл жасауын қамтамасыз ететін құқықтық-нормативтік негіздер, атап айтқанда: Қазақстан Республикасының 1997 ж.19 ... ... ... ... ... ... ... 1999 ж. 26 шілдедегі "ҚР-ң шағын бизнесті қолдау туралы заңына өзгертулер мен ... ... ... ҚР ... ... 1999 ж. 19 ... ... мен заңды тұлғалардың бизнес қызмет бостандығы құқықтарын қорғау шаралары туралы" ҚР Президентінің ... 2001 ж.16 ... ... емес ... ... ҚР ... 2004 ж.7 ... ҚР-ң Президентінің Жарлығы, 2006 жылғы 31 қаңтарда ... ҚР ... 2009 ... 17 ... бастап күшіне енген Заңы және т.б.[17]. Бұл заңдардың мақсаты - ... ... және ... ... мемлекеттік саясатты жетілдіру, мемлекеттік ұйымдар қызметінде заңдылықты ... ... ... ... ... бұл нормативтік құқықтық актілер іс-жүзінде толық жүзеге асырылмағандықтан еліміздің кәсіпкерлері үшін біршама қиындықтар ... Ол ... ... ... ... ... ... араласу, көптеген тексеруші және қадағалаушы басқару органдарына тексерушілік қызметтері шағын кәсіпкерлер жұмысының тоқтатылуына әсерін тигізеді. Бұл кедергілермен қатар, бизнес ... ... ... ... ... ... ... санитарлық-экологиялық инспекциялар, өрттен қорғау орталықтары және тағы басқасы кәсіпкерлердің мүдделерімен көзқарасына кеміте отырып, көп жағдайда заңдық және заң шығаушылық пен сот ... ... ... иемденіп алды. Бұл өз кезегінде бюракратизмге ұштасады, яғни ол дегеніміз заңсыз ақша ... ... ... ... ... табылады. Ауыр салық екі түрде жүргізіледі: Жартылай жария және жасырын. Жартылай жарияға, жергілікті өкілетті бастамасымен ... ... заң ... ... кететін шекте, ақшалай санада салық салуы. Екінші форма- ... ауыр ... ... шенеуніктердің қалтасына тікелей пара түрінде түседі. Ол өз деңгейінде кәсіпкерлерге теріс ықпал етіп, олардың жұмысын жүзеге асыруға кедергі болады.
Соңғы ... ... ... және ... ... ... және ... база құрылды. Кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың бұрынғы мемлекеттік бағдарламаларын (1992-1994 жж., 1994-1996 жж., 1999-2000 жж., 2001-2002 жж., ... жж.) ... ... іске ... ... кәсіпкерлік секторды қалыптастыруға және дамытуға оң әсер еткенін көрсетті. Тауарлар мен ... ... ... ... ... және ... ... қолдаудың және дамытудың институтционалдық шаралары айқындалды.
Нарықтық реформалар жылдарында кәсіпкерлік ... ... ... ... ие ... ... ... мақсатқа: кәсіпкерлікпен айналысу мүмкіндігі республика азаматтарының конститутциялық құқықтарының шынайы және ажырамас бөлігіне айналуына қол жеткізілді, ол үшін ... ... ... ... ... деректері бойынша республикада осы сектор дамуының оң серпіні, шағын және орта бизнес субъектілерінің ... өсуі 2006 жылы 521,5 мың ... ... субъектілері есепке алынған, оларда шамамен 1,2 миллион адам жұмыс істейді. Шағын кәсіпкерлікте ... ... үлес ... ... ... ... ... 17,6%-ын құрайды[31].
Экономикасы жаңа дамып отырған елдер үшiн орта және шағын бизнестi жандандыру шешушi рөл атқарады. Кәсiпкерлiк қызмет бұл ... үшiн ... алып ... ... сара жол болып отыр. Оның аясында жалпы iшкi өнiмнiң үлес салмағын артып, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етiледi. Бұл индустриалды, дамыған экономикасы бар және өтпелi кезеңдi ... ... ... елдер экономикасы үшiн тым жағымды көрiнiс. Ол бәсекелестiкке сай келе ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етiлуiне, оның әлеуметтiк тұрмыс жағдайын көтеретiн шын мәнiндегi қуатты экономикаға жол ашады.
1.3 Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудағы ... ... және орта ... қолдау маңызды мәселе болғандықтан, бұл саланы дамытуға әлемнің дамыған және дамушы елдері өз кезегінде әр ... ... мен ... ... және орта ... ... ... қолдауда оң нәтижелерге қол жеткізген елдер қатарына Оңтүстік Корея, АҚШ, Германия, Қытай, Италия, Франция және Түркия секілді мемлекеттер жатады.Аталған ... ... және орта ... ... ... ... ... дамыған.Сол елдердің кәсіпкерлікті қолдау жүйесіне тоқтала кетейін.
Корея Республикасының экономикасы қарқынды дамып жатқан әрі ... ... бірі деп ... ... ... Корея экономикасы - ІЖӨ-нің номиналды көлемі бойынша Азия-Тынық мұхиты аймағы елдерінің арасында 4-орында[8]. Өткен ғасырдың 60-жылдарынан ... ... ... аз ... ... Оңтүстік Ко - рея дамымаған аграрлы елден әлемдік экономиканың ең биік шыңына көтерілген елге айналып, теңдессіз серпіліс ... ... ... ... кеме ... ... құю өнеркәсібі саласында, тұрмыстық техника мен электроника өндірісінде әлемдік көшбасшылардың біріне айналды. Ең бастысы, ел аз уақыттың ішінде 1997- 1998жж. ... ... ауыр ... ... өз ... ... қабілетті екендігін растай алды.
Ел экономикасы өнімдері экспортқа табысты ... ... ... ... ... дами бастады. Бұдан кейін осы салада жинақталған кәсіпкерлік тәжірибе 1970 ... ауыр ... ... ... ... - ... мен ... техниканың жоғары технологиялық салаларында қолданылды[8]. Оңтүстік Кореядағы кәсіпкерліктің дамуы екі кезеңмен өтті. Қазіргі заманғы экономиканың қалыптасуының бі - рінші кезеңінде (XX ғ. ... ... ... басты назарды ірі корпорацияларға - чеболилерге аударды. Бүл ресурстардың шектеулі болуымен және көп жағдайда мемлекет тарапынан көрсетілетін ... ... ... ... ... ірі ... құру және ... үшін қолдағы ресурстарды бір жерге шоғырландыру талпынысымен түсіндіріледі.
Кәсіпкерліктің дамуының екінші кезеңі (XX ғ. 80-жылдарынан бастап) Оңтүстік Кореяның жаңа ... ... ... ... ... ... бағыттар бойынша дамуына белсенді қолдау көрсете бастауымен сипатталады:
Кесте3.
ШОК-ті ... ... ... ... базаны қамтамасыз ету
Заң
Заң
Заң
2.ШОК-тің инновациялық кәсіпорындарын қаржылық қолдау
құру
Венчурлы фирмалар үшін ... ... ... ... ... ... ... капитал және оны азайту туралы ережелердің қолданыс күшін жою
Бизнесті ашу процедураларын азайту
Нотариалды кеңселердің санын кеңейту
4.Әлсіз компанияларды қайта құрылымдау ... ... ... ... ішінара шығынға жазу
бағдарламасы
5.Кадрлар даярлау және бірегей технологияларды дамыту
Іскери ... ... ... ... мен ... ... венчурлы компаниялардың пайда болуы
6.Мемлекеттік сатып алу жүйесін кеңейту
ШОК кәсіпорындары арасында міндетті ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құру
7.Ірі компаниялардың ШОК-пен интеграциялануы
Заң
ШОК тауарларын кепілдікпен сатып алу жүйесі
8.ШОК-ті дамытудың қаржылық емес құралдарын дамыту
Консалтингтік, техникалық, ... ... ... ... ... ... бағыттар өндірістік және венчурлы компанияларды құру және дамыту үшін қажетті үш шартты: заңнамалық ... ... және ... ... ... ... ... шаралары ШОК-тің даму көрсеткіштерінің өсуіне және олардың дамуына әкелді. 1999-2004жж. ірі компаниялардағы қызметкерлердің саны 1,2 млн адамға қысқарды. Ал, ШОК ... ... саны 1,5 млн ... өсті [8].
Корея Республикасындағы ШОК-ке жан-жақты қолдауды 1996 жылы құрылған және 11 аймақтық бөлімшелері бар Шағын және орта бизнес ... - ... ... және ... министрлігінің құрамына кіретін орталықтандырылған агенттік көрсетеді. заңында (1997ж.) венчур ... ... жаңа ... ... ... ... танылды[8]. Жеңілдетілген салық салу жүйесі, сонымен қатар қаржылық қиындықты бастан кешірген ... ... үшін ... ... жаңа типті қаржылық бастамалар саласының кеңейтілуіне септігін тигізді.
Венчурды дамыту шаралары жүзеге асырылғаннан кейін венчурлы компаниялардың саны 10 мың бірлікке ... ... ... ... ... өсті, KOSDAQ индексі көтерілді[8].
бағдарламасы (борышты қайта құрылымдау және ішінара ... ... ... ... ... қиыншылықтардан бастан кешіріп жүрген кәсіпорындардың қалпына келуіне көмектесіп, заем мен оның құнын азайту мүмкіншіліктерін табуға ... ... ... мен несие беру ұйымдары арасындағы ынтымақтастыққа септігін тигізеді. Бағ - дарлама күшінің нәтижелері компаниядағы басқару ... ... ... ұшыраған ком - паниялар санының азаюында несиенің қол жетімділігін жақсартуда көрінді. Қайта ... ... ... жаңа ... ... ... бастаған уақытта өндірісті диверсификациялауға көп септігін тигізді. Іскери инкубациялық ... ... ... ... мен ... бар ... мен қызметіне ғылыми әзірлемелерді пайдаланатын компа - ниялар синтезі іспеттес.
Осылайша, елдегі ... мен ... ... даярлануына, бірегей технологиялардың да - муына және жаңа венчурлы компаниялардың пайда болуына стратегиялық база болды.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. ... ... ... мемлекеттік сапары аясында 2010 жылдың 22 сәуірінде Сеул қаласында Қазақстан-Корея бизнес-форумын ... ... Қоры мен Ко - рея ... Шағын және орта бизнес корпора - циясы арасында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды[8].
Корея Республикасының Шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... және орта компаниялардың дамуы мен өсіміне ықпалдасу, ше - телдік серіктестермен ... ... ... Қоры мен Корея Республикасының Шағын және ор - та бизнес корпорациясы арада жасалған ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес кәсіпорындарын қолдайтын құралдарды, әсіресе қаржы құралдарын, соның ішінде кепілдіктер мен ... ... және ... ... ... көрсету,
* сауда мен аймақтық дамуға қолдау көрсету,
* кәсіпорындарда жаңа әдістер мен ... ... ... жаңа ... ... мен жұмыссыздықпен күресу шараларын құру[8].
Мұнымен қоса, ШОКсубъектілерімен арадағы ... және ... ... ... ... екі елдің өнеркәсіптік үйлестірушілерімен және техникалық сарапшыларымен алмасу жоспарлануда. Қорының басшылығы кореялық қаржы және бизнес-ұйымдардың өкілдерімен кездесу барысында ... ... және ... ... ... жо - ғары ... және ... өнімділігі жоғары корея жабдығын сатып алу үшін KookminBank тарапынан несие бөліну мүмкіншілігін талқыланды[8].
АҚШ - кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының дамуында тәжірибесі сәтті ... ... ... Шағын бизнес әкімшілігі (SBA) - АҚШ-тағы шағын бизнесті да - мыту мәселелері ... ... ... ве - ... ... ведомство Шағын бизнесті дамыту орталықтарының (будан әрі - ШБДО) бағдарламасын қоса алғанда, бизнесті қолдауға бағытталған ... ... ... асырады. ШБДО бағдарла - масы бизнес жүргізудің барлық аспектілері бойынша консультациялық қызметтер, тренингтер мен техникалық қол - дау ... үшін ... ШБДО - бұл ... ... ... (будан әрі - ШБӘ), университеттердің, сауда-өнеркәсіптік палаталарының, штаттар мен қалалардың билік орындарын, үкіметтік емес ұйымдардың (бұдан әрі - ҮЕҰ), сондай-ақ өз ... ... АҚШ ... ... ... жекеменшік сектордың күшін біріктіретін қоғамдық ұйымдар желісі.
ШБДО ШБӘ-мен аккредитацияланған және ШБДО қызметтерімен халықтың көпшілігін қамтамасыз ете ала - тын ... оқу ... ... базасында жұмыс істейді. Бұл ретте университет те өз құзыреттілігін ... ... ... ... ... ... ... бо - луы, оқыту мен зерттеулер әдістемесінің ... ШБДО ... ... ... ... базасында жұмыс істейтін университеттің құрылымдық бөлімшесі. Демек, ШБДО-ның қызметкерлері ... ... ШБДО ... ... ... қоса ... университеттің материалды-техникалық базасын жұмсай алады.
ШБДО (бірге қаржыландыру) қағидасы бойын - ша қаржыландырылады, яғни, ШБӘ мен ... ШБДО ... ... ... ... ... ... түсетін қаржыландыру федералды бюджет қаражатының есебінен алынады. ... ... ету үшін ... - ... өз ... сыртқы көздерді тартуға құқылы. Қаржыландыру үшін есепке ... да, ... емес те ... ... ... алынады. Жыл сайын ШБӘ эр штаттағы ШБДО қаржыландыру үшін Федералды бюджет қаражатынан кемінде $500 мың бөледі[8].
ШБДО-ның негізгі қызметтеріне кәсіпкерлерге кон - ... беру және ... ... ... ... ... ШБДО ... ретінде әрекеттенеді. Орталықтардың қызметтері жаңа басталған бизнеске те, бұрыннан жүргізіліп келе жатқан бизнеске те көрсетіледі:
Сурет 6. АҚШ-тағы ... ... ... ... ... консультанттары болып, кәсіпкерлік саласында тәжірибесі мол адамдар, зейнеткерліктегі бизнесмендер, дағдарыс жағдайында - кезінде ірі ... ... ... қысқартылған мамандар жұмыс істейді. Консультациялардың өзі виртуалды (телефон, интернет) турде де, ШБДО кеңсесінде бетпе-бет те, клиенттің ... ... та ... ... емес негізде жұмыс істейді, яғни, қызметтен кіріс табуды және өзін-өзі ақтауын ШБДО ... ... ... ... консультациялық қызметтерді қоса алғанда, ШБДО көрсететін қызметтердің басым көпшілігі тегін. ... ... ... мен ... ... тұлғаларға тренингтер мен ақпараттық-әдістемелік материалдар ғана ұсынылады. ... - гтер мен ... ... ақысы олардың ұйымдастырылуына жұмсалған шығындарды жабуға жететіндей ғана есептеледі[8]. Сол себепті тренингке қатысудың құны қымбат емес.
ШБДО негізгі ... мен ... ... ... ... ... себебі олардың экономикалық тиімділігі. Шағын бизнесті қолдау кезіндегі АҚШ Үкіметінің негізгі міндеттерінің бірі - халықтың орта ... құру және оған ... ... ... ... қоса, шағын бизнес халықтың жұмыспен қамтылуына және федералды бюджетке түсімдер түсірілуіне елеулі үлесін қосады. ШБӘ есептеулеріне сәйкес ШБДО-на салынған 1 ... жыл ... ... және салық емес түсімдер түрінде мем - лекет бюджетіне бірнеше есе артығымен ... ... ... ШБДО ... ... ... оң әсерін тигізеді, яғни, ШБДО клиент-кәсіпкерлері дефолтқа азырақ ұшырайды. Осылайша, қызметінің алғашқы жылынан кейін ... 5 ... 4-уі өз ісін ... 1-уі ісін ... ... ... ... қызметінің алғашқы жылынан кейін 5 кәсіпкердің тек 2-уі өз бизнесін жалғастырады[8].
Осылайша, ШБДО қызметінің 30 жылы ішінде АҚШ-тың барлық аймақтарын ... ... ... желіге айналған. Бүгінгі күні ШБДО бағдарламалары өз тиімділігін дәлелдеп жатқан шағын бизнеске мемлекеттік қолдау көрсетудің ... ... ... ... Қоры ... ... мен шағын және орта бизнестің даму мәселелері бойынша №1 Жұмыс тобы болып табылады. Қоры ... USAID ... ... бизнесті дамыту - KSBD жобасымен арадағы серіктес қатынастардың негізінде мемлекеттік-жекеменшік экономикалық серіктестік (МЖЭС) шеңберінде ынтымақтасуда[8].
Қазақстан Республикасының ... ... арқа ... ... ... ... 2008 жылдың 6-15 шілдесінде осы жобаның шеңберінде АҚШ-на, АҚШ Шағын ... ... ... ... ... болатын. 2009 жылдың қаңтар-ақпан айларында KSBD/ USAID жобасына көрсетілген ұйымдастырушылық және ... ... ... Шағын бизнес әкімшілігі мен Техас штатының шағын бизнесті дамыту орталықтарына екінші оқу-танысу сапар ... Бұл ... 2008 ... ... ... ... ... арада қол қойылған Меморандумды орындаудағы шешуші іс- шаралардың бірі болды. Мұнымен қоса, осы Меморандум - ды жүзеге асыру ... 2009 ... ... ... ... беру ... ... жәрдемдесу үшін АҚШ Шағын бизнес әкімшілігінде жинақтаған жұмыс тәжірибесі бар сарапшы шақырылды. 2010 жылдың қаңтар айында KSBD/USAID өкілі Қорының ... ... ... ... ... ... ... және перспективалар>> атты семинар-кеңеске қатысты[8].
Бүгінгі күні Германиядағы ШОК ... ... ... ... пен өндірістік емес салалардағы, сау - да мен қызмет көрсету саласындағы саны 3,3 млн астам[32]. Бұл барлық ... 99% ... ... ШОК ... ... ... 70% жуығы келеді. Бұлар елдегі барлық жас мамандардың шамамен 80% ... ... ... ... 45% ... ... экспортының 30% қамтамасыз етеді және Германияның ІЖӨ-нің 57% қалыптастырады[8].
Германияда басымдық мемлекеттік қолдауға емес кәсіпо - рындардың ... ... ... ... ... экономика жағдайында ШОК-ті бәсекелестіктен қорғауға құқығы жоқ. Басты мән нарық механизмдерінің қолданылуына беріледі. Қолданылатын шаралардың дені ... ... ... ірі бизнеспен салыстырғанда шағын көлеміне қатысты туындайтын ... ... ... ... ... ... ... мен жаңа технологияларға қол жеткізуі жеңілдетілуде. Мемлекеттік басқару органдарының жұмысын жеңілдету мақсатында ... ... ... ... ... ... институттарға, негізінен, Германияның Қайта құру және даму банкі (KFW) сияқты арнаулы банктерге, сондай-ақ жекеменшік бизнестің өзін-өзі ... ... ... сауда-өнеркәсіптік палаталарына жүктелді.
Жеңілдігі бар несие инвестицияларды жанама түрде арзандатқанымен, инвестор жобасының басым бөлігін негізінен, ... ... ... бойынша ұзақ уақыт қаржыландырып, кәсіпорынның бастапқы кезеңде өтімділігін азайтады. Мұндайда қаржы жүктемесі нарық жағдайында қаржыландырылуға қарағанда, ... ... ... ... ... ... үлестіріледі. Мемлекеттік бағдарламалар шеңберінде жеңілдікпен не - сие ... ... ... сомасының 3-10% құрайды[8]. ШОК бәріне ортақ тәртіппен әдетте, 10 жыл мерзімге, алған соманы кез келген ... ... ... ... ... мөлшерлемемен жеңілдікпен несиелендіріледі. Несие алуға өтінімдер немістің коммерциялық банктеріне беріледі. Бұл банктер несие берумен айналысып, клиенттермен жұмыс істейді.
Шағын жене орта ... ... ... негіз - гі несиелік және консультациялық бағдарламалар келесі формалар мен ... ... ... ... ... және шетелге салынатын инвестициялар
* экспорттау операциялары бойыншатөлем төлемеу ... ... ... ... ... ... саяси тәуекелдерді жабу
Ісін жаңа бастаған кәсіпкерлерді қолдау
* мемлекет кепілдігімен 20 жыл мерзімге дейін жеңілдікпен берілетін несие
* жылына 5% ... ... ... ... ... ... ... аймақтық бағыттылығы
* инвестициялық үстемақылар мен субсидиялар
* амортизациялаудың жеңілдігі бар тәртібі
* шығыс жерлердің экономикасын қалпына келтірудің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жобаларды жеңілдікпен несиелендіру
* федералды арнаулы бағдарламалар
Ғылыми-зерттеу жұмыстары, технологиялар мен инновациялық ... ... ... ... ... үлестік қатысудың арнайы қорынан көрсетілетін қолдау
* инновациялық әзірлемелерді қолдауға арналған мемлекеттік бағдарлама
Сурет 7. ... ... ... ... ... ... ... қолдауға талдау жүргізу мынадай қорытындылар жасауға мүмкіндік береді:
* мемлекет жекеменшік ... ... ... шарттарына бейімделе алмайтын экономикалық процесске араласады,
* Германияда мемлекеттік қолдауға емес, кәсіпорындардың дербестігіне басымдық беріледі,
* үстемеақылар мен субсидиялар әдетте, инвестициялық ... ... ... тек кейбір бөлігін жабады[8].
Қытай Үкіметі ШОК секторының қарқынды дамуы және ішкі және сыртқы нарықтарда жоғары бәсекеге ... ... ету үшін ... ... ... ... ... отырып, шағын кәсіпорындардың қаржы ресурстарына қол жеткізуін жеңілдету үшін ... шара ... ... ... ... кепілдік беру қор - ларының құрылуын ынталандыру басты әрі тиімді шаралардың бірі болды. 1998 жылы пилотты тәжірибе ретінде ... ... ... жергілікті атқарушы органдардың қатысуымен 30 кепілдік бе - ру қоры құрылды[32]. Бүгінгі күні кепілдік беру ... ... ... ... ... ... істеуде. Бұдан басқа, кепілдік беру капиталын ұлғайту үшін ... ... ... ... үміт арта алатын көптеген жекеменшік коммерциялық кепілдік беру қорлары бар. 2000 жылы кепілдік бе - ру ... ... саны 300 ... 2002 жылы 848 ... 2004 жылы 3 500 ... ... 2 000 астамы жекеменшік) болды[8]. Бүгінгі таңда Қытайда 4 227 ке - ... беру қоры ... ... ... 30% жуығы муниципалды:
Сурет 8. Қытайдағы кепілдік беру қорларының құрылымы [9]
Өз кезегінде, мемлекеттің басты міндеті кепілдік беру ... ... үшін ... беру ... ... ресурстарына қол жетімділігін, сондай-ақ ке - пілдік беру қорына жұмылдырылған тәуекелдің кепілдік беру портфелінің бір ... ... ал ... ... ұлттық деңгейде қайта кепілдік беру жолымен бірнешеге қатысушыларға бөлінуін білдіретін қайта кепілдік беру жуйесін ... ... ... ... кепілдік беру жуйесін құру ШОК-тің қаржы ресурстарын алуын қамтамасыз етудің маңызды шарттарының бірі. Осы орайда, Қытай ... (The ... Bank) ... ... ... органдары қалаған кепілдік беру компанияларына жеңілдігі бар несиелер мен субсидиялар ұсынуды тапсырды. Мұндай ... ... беру ... ... ... қағаздар шығаруға мүмкіндік берді. Бұл олардың қаржылық тұрақтылығын арттыруға және жаңа тауарлар мен ... ... ... ету үшін ... ... көрсетілуге мұқтаж ШОК арналған несиелерге кепілдік беру мүмкіншіліктерін арттыруға септігін тигізді. Қаржыландырудың кәдімгі ... мәні ... ... беру капиталын құруға қажет қаражат жинайтын қандай да бір мемлекеттік компанияға ... ... ... ... ұйымдастырылатын несиеге кепілдік беру компанияла - рына беріліп отырған жеңілдігі бар заем немесе субсидия беруінде.
Осы бағдарлама бойынша қаржылық қолдау ШОК-тің 2 197 ... ... Бұл 220 мың жаңа ... орындарын құруға мүмкіндік берді. Аталмыш бағдар - ламаның шеңберінде бүгінде 106 түрлі несие мен несиелерді кепілдікпен қамсыздандырудың 121 түрі жүзеге ... ... ... 334 ... мен ... ... ... қамтамасыз ететін 79 несие комитеттері құрылды[8].
Шағын және орта бизнестің Италия экономикасында алатын мәні зор. ... ... 15,3 млн адам ... жұмыс күшінің 79% жұмыс істейтін барлығы 3,6 млн жуық ШОК субъектілері қызмет етеді. Олар елдің ІЖӨ-нің 55% ... ... ... ШОК ... - 99,2%[8].
Италядағы ШОК-тің өзіне тән ерекшелігі - өнеркәсіптік округтер құру негізіндегі клестерлік даму. Өнеркәсіптік ... ... ... ... мен ... ... шығу мүмкіншіліктері жоғары өндіріс секторларында мамандану және кооперациялану негізінде жұмыс істейді. Округ қандай да бір өнімнің жекелеген өндіріс фазаларына ... ... ... ... Шек - ... аумақта орналасқан кәсіпорындардың жоғары тығыздығы кластердің инновациялылық, икемділік, аз ... ... және ... ... аз ... ... артықшылықтарын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Өзінің шаруашылық стратегиясы мен менеджментін анықтауда, өндірісі мен өнімдерінің өткізілуін ... ... ... ... ... болып табылады.
Саны 200 жуық округтерде өнеркәсіп саласында жұмыс істейтіндерінің саны 45% жетеді. ... ... 40% ... ... ... Мысалы, Прато округы (44 мың адам жұмыс істейтін 85 мың кәсіпорын) тоқыма мен дайын киім түріндегі өз ... 66% ... ... ... ... 10-11% қамтамасыз етеді. ШОК-тің табысты даму себептерінің бірі - ірі өндірістің ШОК-ке қайшы қойылмауында. ... ... ірі, ... және орта ... кооперациялар принципі ұстанылады, оның үстіне бұлар бірін-бірі әсіресе, жекелеген өндірістерге мамандану саласы мен инновациялық әзірлемелерде өзара толықтырады. ШОК ... ... ... ірі ... шығаратын өнімнің қосымша құнының 32% жуығын қамтамасыз етеді. Өнеркәсіптегі мұндай алғажылжуларға ішінен шағын және орта кәсіпорындарды ... ірі ... ... ... қол жеткізілді[8].
Италиядағы кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау жүйесін көптеген тәуелсіз ұйымдар құрады. Бұл жүйе 3 маңызды кезеңнен ... 9. ... ... кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау жүйесінің кезеңдері[9]
ШОК қолдау инфрақұрылымын қаржыландыруға Ита - лия ... жыл ... $5 млрд ... ... ... Жеңілдікпен несиелеу және несиелерге кепілдік беру бағдарламаларына жыл сайын $15 млрд ... сома ... ... мемлекеттік сатып алудағы өсімін ынталандыру мақсатында тапсырыстарды іздеу және беру жалпыұлттық жүйесі жұмыс істейді. ШОК-тің дамуын тездету үшін ШОК-ті ... ... ... ... елде ... саны 1 200 ... ... Ақпарат орталықтары - 50 бірл., Бизнес-инкубаторлар мен ... - 26 ... ... ... ... - 123 бірл[8]. Италиядағы ШОК-ті мемлекеттік қолдау құрылымы.
ШОК дамуын ... әрі ... ... және ... ... аз ... ішінде Италияға әлемнің ең дамыған елдерінің ортасында лайықты орын алуға мүмкіндік берді.
Шағын және орта ... ... ... ... рөл ... және оның ... ... негізін құрайды. 2009 жылғы деректер бойынша Түркиядағы ШОК субъектілерінің саны 2 567 мыңды не - месе елдегі ... ... 99,9% ... Бұл ... ... ... ... санының 81% жұмыс істейді. ШОК жиынтықты қосымша құнның 59% ... ... ... ... 56% ... еншісінде. Пайыздық қатынаста ШОК төмендегі салалар бойынша үлестірілген: ... - 46,8%, ... ... - 37,1%, ... - 12,6%, ... - ... ең алдымен, экспортқа бағдарланған салаларды дамытуға бағытталған ШОК-ті ынталандыру мен ... 5 ... ... ... ... құрылған Инвестициялық қордың есебінен ұсыну.
o елге кіргізу кезінде Инвестициялық ... ... ... мен ... да ... алымдардан босату.
o қолдану, яғни, кәсіпорынның салық салынатын базасын ШОК ... ... ... пен салаға байланысты кәсіпорынның салық салу базасын белгілі бір сомаға азайту.
o ... ... ҚҚС ... ... ... қаражат салынған аймақ пен салаға байланысты ішінара немесе толығымен қайтару.
o жеңілдікпен салық ... ШОК ... ... емес ... ... ... және қоғамдық құрылымдар мен бірлестіктер түріндегі ШОК қолдау және оған қызмет көрсететін айтарлықтай дамыған инфрақұрылым жұмыс ... ... ... пен ... ... жанында мемлекеттік ұйым - Шағын және орта кәсіпкерлікті да - мыту бойынша бас басқарма (KOSGEB) құрылған. KOSGEB негізгі ... және ... ... ... ... ... кәсіпкерлік саласында мемлекеттік саясат дайындаужәне ШОК-тің дамуына жан-жақты жәрдемдесу. Құрылымында Кәсіпкерлерге қызмет көрсететін 55 орталық, ... ... 20 ... 90 ... ... бар KOSGEB қызметін Түркияның кез келген аймағында алуға болады[8].
Сурет 10. Түркиядағы KOSGEB ... және орта ... ... ... ... [9]
KOSGEB қызметі негізінен мемлекеттік бюджеттен бөлі - нетін қаражат есебінен, сондай-ақ мемлекеттік ... Даму және ... ... ... ... мен биржалары қауымдастығы, түрлі салалық палаталар, кәсіпкерлер бірлестігі мен т.б. есебінен қаржыландырылады. 2009ж. KOSGEB бюджеті шамамен $280 млн ... оның $220 млн ... ... ... қаржыландыруға жұмсалады[8].
2003-2009 жылдар аралығында KOSGEB бағдарламалары $480 млн астам сомаға 157 мыңнан астам ШОК ... - ... ... Бұл 42 ... жуық жұмыс орын - дарын құруға мүмкіндік берді[8].
БҰҰ-нің Өнеркәсіптік даму ұйымының (United Nations Industrial Development Organization, UNIDO) негізі 1966 жылы ... Ұйым 1985 ... ... ... ұлттар ұйымының арнаулы мекемесі болып табылады. UNIDO орталық мекемесі Вена қаласында (Австрия) ... ... 173 ел ... ұйым өз ... бүкіл әлемде жүргізеді. Қазақстан Республикасы UNIDO мүшелікке 1997 ... ... ... ... UNIDO ... елдер мен экономикасы өтпелі елдерде тұрақты өнеркәсіптік дамуға жәрдемдесуге уәкілетті БҰҰ-ның арнаулы бөлімшесі болып табылады. UNIDO қызметі ... ... ... ... мен тәжірибесін өзара байланысты төмендегі үш салада қолдану арқылы 40 ... ... ... әлем халықтары өмірінің сапасын арттыруға бағытталған:
+ өндірістік қызмет негізінде ... ... UNIDO ... ... жеңу мақсатында жаңа жұмыс орындарының құрылуына және кірістің артуына септігін ... ... ... ке- ... ұсынады. Бұл қызметтер - өнеркәсіптік саясат мәселелері бойынша берілетін консультациялардан ШОК-ті дамытуға ... ... ... ... ... UNIDO ... ... бойын - ша консультациялар мен бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ету, жаңғырту және ... ... ... халықаралық сауда стандарттарын сақтау, эксперименталды әдістер мен метрология сияқты салаларда кешенді және ... ... ... ... және ... ... UNIDO өнеркәсіптегі энергияның тиімділігін арттыру және қалпына келтірілетін энергия көздерінің пайдаланылуын көтермелеу қызметтерін көрсететін жетекші жеткізуші болып табылады. Мұнымен ... ол ... ... ... та, ... та мақсаттарға бірдей қол жеткізу арқылы табиғатты қорғауға ... ... ... ... ... өз ... ... отырып:
* жаһандық форум ретінде, яғни, өнеркәсіп дамуы сала - сында білім әзірлеп, ... ... ... ... кешенді жет - кізуші ретінде, яғни, техникалық қолдау көрсетілуді қамтамасыз ету, өнеркәсіп дамуы саласындағы бағдар - ... ... және ... ... асыру сияқты қос міндет атқарады.
Қоры қызметінің бір бағыты - кәсіпкерлікті қолдайтын халықаралық орталықтар құру. Бұл орталықтар заңды ... ... ... және ... ... ... қызметтер көрсету технологиялары бар халықаралық институттың қатысуымен Қор базасында құрылады.
Осы мақсатпен Қоры БҰҰ жанындағы UNIDO өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... орталықпен бірлескен жұмыстар атқара бастады.
2010 жыл бойы қоры ЮНИДО-мен Қазақстанда өнеркәсіптік кәсіпкерлікті дамыту бойынша бірлескен жо - баны іске ... ... ... ... ... ... ... жылдың шілдесінде Астана қаласында UNIDO Бас хатшысы К. Юмкелла мырзамен келіссөздер жүргізілді. Келіссөздер барысында бірлескен жобаны іске ... ... ... ... ... Бұл келіссөздердің нәтижесінде Қорының өкілдері Қазақстанда Кәсіпкерлікті дамыту орталығын құру мәселесі бойын - ша келіссөздер ... ... 2010 ... тамыз айында UNIDO штаб-пәтеріне жұмыс сапарымен барып қайтты. Орталық көрсететін қызметтерге өнеркәсіптік кәсіпорындарды ... және ... ... ... ... үшін ... ... құру, жоғары технологиялық шетелдік жабдықтарды сатып алуға сарапматамалық қолдау ... және т.б. ... ... ... ... UNIDO ... аталмыш жоба - ны Қазақстанда жүзеге асыруға дайын ... ... ... ... ... даярлауға кірісті. Жоба бойынша жүргізілген кейінгі жұмыстар шеңберінде тарап - тар 2010 жылдың аяғына дейін UNIDO ... ... ... ... болып келісті.
Азия Даму Банкі (Asian Development Bank, ADB) Азия мен Алыс Шығыс елдері осы ... ... заем ... беру және ... ... көрсету арқылы экономикасының өсімін ынталандыру мақсатында 1966 жылы құрылған. Салымдар салу үшін келешегі бар салалар - өнеркәсіп, көлік және байланыс, ... ауыл ... ... секторы.
Банктің миссиясы - өзінің мүше-мемлекеттеріне кедейшілікті жоюға және азаматтардың өмір сүру сапасын жақсартуға жәрдемдесу.
ADB 67 қатысушы-елге тиесілі, олардың 48-і ... ... ... ... ... қоса алғанда), 19-ы - Батыс Еуропа елдері, АҚШ, және Кана - да. ADB басты серіктестері - ... ... ... ... үкіметтік емес ұйымдар, даму мәселелері жөніндегі агенттіктер, қоғамдастыққа негізделген ... мен ... ... ... қаласында (Филиппины) орналасқан. 2005жылдан бері ADB Президенті - жапондық Харухико Курода.
Бағдарлама Қазақстанның ШОБ-нің сапалы дамуынаықпалдасу, соның ішінде:
* ... даму ... бар ... субъектілерінің қаржыландырылуға қол жетімділігін қамтамасыз ету,
* экономиканың диверсификациялануына ықпалдасу, ШОБ-тің бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында дайындалған.
Жобаның ... ... ... ... ... арқылы ШОБ-тің субъектілеріне берілетін несие ресурстарының қол жетімділігін арттыру және жеделдету,
* ШОБ-ті дамыту үшін ... ... ... қаражатын тарту.
АДБ Қазақстанды өзінің алдағы дамуы үшін ... ел деп ... және ... ынтымақтасуға мүдделі, соның ішінде АДБ-нің әлеуметтік қызметін ескере келе, әлемдік экономикалық дағдарыстың әлеуметтік кері салдарын жоюға көмектесуге мүдделі. Қоры кез ... ... - ... ... ... ... ... болсын, ШОБ-тің техникалық қайта жасақталуын ұйымдастыру, шетелдік мамандар мен консультанттарды тарту арқылы болсын, АДБ-мен ынтықмақтасуға мүдделі және ... Қоры мен ... ... ... ... ту - ралы ... қол қойылды. Азия Даму Банкі, Қоры және Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі арасында Қаржыландыру туралы негіздемелік келісім мен ... ... ... ... 2010 жылдың 29 қыркүйегінде АДБ-нің Директорлар кеңесі Қорына заем берілуді мақұлдады.
2 ... ... ... ... ... ДАМУ ... ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштерін ... ... ... ... ... жеңілдетудегі шарасы 2008ж. соңына дейін ШОК субъектілері санының қарқынды өсуіне септігін тигізді. 2005-2008жж. ... ... ... саны 38% артып, 1 млн асты[32]. Бұл ең алдымен, басым көпшілігі қызмет көрсетумен айналысып, ... ... ... ... жеке ... санының көбеюімен байланысты. Олардың осы кезеңдегі өсімі 50% ... ... ... ... мен екінші деңгейлі банктер беретін несие көлемінің азайтылуы салдарынан жеке кәсіпкерлердің белсенділігі ... ... 2011 ... ... ... ... ... саны азая бастағаны байқалды. Осылайша, 2012 жылдың аяғына қарай олардың көлемі шамамен 10% ... те, ... ... айналысу әлі де кепшілікті құбылысқа ие. 2012 жылғы жағдай бойынша Қазақстанда 900 мыңнан ... ШОК ... ... Бұл ... республикадағы шаруашылық жүргізуші субъектілердің жалпы санының 92,9% құрайды[31].
Сурет 11. ШОК ... ... ... (мың ... ... ... ... ШОК субъектілерінің саны 2010 жылы жоғары көрсеткішке ие ... ... ... салдарынан соңғы жылдары ШОК субъектілері санының азаюына алып келді.
Салыстырмалы түрде алып қарағанда ШОК субъектілері санының жыл сайынғы динамикасы келесідей: 2011 ж. ... ШОК ... және ... ... жыл ... өсу ... ... есеппен 12% құрады, алайда 2011 жылы ШОК тіркелген субъектілерінің саны 8,9%, белсенді субъектілерінің саны - 6,1% ... ... ... саны әлі де азайып барады,бірақ бұрынғыға қарағанда бәсең қарқынмен.
Сурет 12. ШОК субъектілері санының өсу қарқыны (алдыңғы жылға % есеппен)[10]
Жоғарыдағы ... ... ... ШОК ... өсу ... 2007 ... ... 2011 жылға дейін бәсеңдегенін байқауға болады. 2011 жылдан бері бұл көрсеткіш оң нәтиже бере бастады. Яғни, 2011 жылы ШОК ... өсу ... ... ... салыстырғанда 6,1%-ға өссе, ал 2012 жылы бұл көрсеткіш 3%-ға жетті.
Бұл көрсеткіштің ... ... ... оң ... болуы, біріншіден, мемлекетіміздің шағын бизнесті қолдау бағдарламаларының тиімділігінде, атап ... ... ... ... ... ... бағдарлама өз кезегінде оңды нәтижелер көрсетті.Әсіресе бағдарламаның екінші бағыты ... ... ... ... ... жүргізілген қызметтерінің арқасында ШОК субъектілерінің, соның ішінде белсенді субъектілердің санының күрт өсуіне әсерін ... ... ... ШОК белсенді субъектілерінің саны 2012 жылдың 3 тоқсанында 01.01.2012 ж. ... ... 663 ... ... ... ... 628 ... қысқарып, 35 мыңға азайған. Нәтижесінде 2012 жылы ШОК белсенді әрекеттенуші субъектілерінің үлесі ШОКтіркелген субъектілерінің арасында 71 ... 69 ... ... бұл ... ... ... ... жетуіне үлкен үлес қосатын мемлекеттік шағын кәсіпкерлікті қолдау бағдарламаларының тиімді жүргізілуіне байланысты.
Ұйымдастыру-құқықтық нысандар бойынша бөліністе ШОК құрылымында өз ... жеке ... ЖК (2012 ... 1 ... ... саны 383,3 ... немесе ШОК белсенді субъектілерінің жалпы санының 61% құрады) және ШФҚ (170,1 мың ... 27%) ... ... ... ... ... Заңды тұлғалар - ШОК кәсіпорындарының саны шамамен 74,4 мың субъектіні немесе 12% ... 13. ... ... бойынша бөліністе ШОК субъектілерінің құрылымы[10]
Ұйымдастыру құқықтық нысандар бойынша ШОК субъектілерінің құрылымында ... үлес жеке ... ... ... ең төменгі үлесті ШОК кәсіпорындары иеленіп отыр.
Әрине, жеке кәсіпкерлік саласының жоғары деңгейде болуы кәсіпкеерлікті дамытуда орасан үлесін ... ... ... қоса ... кәсіпорындар мен шаруа қожалықтарының жоғары деңгейде болуы өз кезегінде экономикның қарөынды дамуына алып келеді.
Негізгі үлес жеке кәсіпкерлерге тиесілі ... ... ... келесі орынға ие.Ал төменгі үлес кәсіпорындарға тиесілі болып отыр.
Ұйымдастыру-құқықтық нысандар бойынша бөліністе ШОК белсенді субъектілерінің ... ... алты ... ... ... ... ШОК ... - 2008ж. бастап, санының тұрақты түрде артып келе жатқаны байқалуда. 2012 жылдың 3-тоқсаны соңында 24 ... ... Жеке ... - ЖК санының 2010 жылдың соңына дейін өсіп отырғаны байқалған. Сол ... ... саны 475,8 ... жеткен. 2012ж. 2008 жылмен салыстырғанда 92,5 мыңды құрады.
* Шаруа (фермер) қожалығы - ... ... ШФҚ саны ... өсіп ... 2012 ... 3 ... небәрі 95 бірлікке азайды[8].
Жұмыспен қамту мәселесінде Қазақстан ШОК рөлі ... ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлікпен айналысатын халықтың жалпы санының үлесі орта ... ... 26% ... Әйтсе де, абсолютті тұрғыдан алатын болсақ, 2012 жылғы жағдай бойынша - бұл 2,1 млн ... ... ... 34% - ЖК, 46% - ШОК ... және 21% - ... ... және орта ... айналысушылардың саны 2008 жылға дейін тұрақты өсіп келді. Сол жылдың ішінде кәсіпкерлікпен айналысушылардың саны азайып, 2011 жылы қайта ... ... 14. ... ... ... ... санындағы ШОК айналысатындардың үлесі[10]
ШОБК, ЖК және ШФҚ шығарылымының жалпы сомасы ретінде есептелген абсолютті ақшалай көріністегі ШОК белсенді субъектілерінің ... ... ... ... ... жалпы өсім беталысын алған. 2009 жылдан бастап, ШОК субъектілері шығаратын өнімдер дерлік екі ... ... ... 2009ж. ШОК ... шығаратын өнімдердің үлесі елдің ішкі жалпы енімінде 32%, 2010 жылдың 3 тоқсанында - 29% құрады. ШОК ... ... ... ... (86,8%) ШОК ... ... ШОК шығаратын өнімдердегі ЖК үлесі - 8,2% жуық, ШФҚ - 5% ... 15. ... ... ... ШОК ... ... ... кәсіпкерлікті несиелендіруіне жасалған шолу осы үрдіске әлемдік қаржы дағдарысы ... кері ... ... ... 2007 жылдың соңында Қазақстан банктері түтастай алғанда несие беруді және оның ... ... ... несиелендіруді бірден азайтты. Нәтижесінде, 2005-2007жж. шағын кәсіпкерлікке жаппай беріліп отырған жыл сайынғы несие көлемі 2008 жылдан бастап, жыл ... ... 2010 ... ... ... ... жылына 67% құраған ЕДБ шағын кәсіпкерлікке беретін ... ... ... ... ... ... 2010 жылы ... десе де болады(өсімі 4% құрады) [32]. Дағдарысқа қарсы бағдарлама аясында 2010-2011 жж. Мемлекеттің уақытылы араласуы мен қаржылық қолдау ... ... ... несиелендіруге беретін несиелердің көлемін азайтуға мүмкіндік берді,тіпті ЕДБ портфелінің өсімін 2008 жылы ... ... ... ... ЕДБ ... қарыз портфелі құрылымында шағын кәсіпкерлікке берілетін несие көлемі 2012 жылдың аяғында 23%-ға артты [32].
Сурет 16. ЕДБ ... мен ... ... ... ... ... ... [10]
Екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлікке беретін несиелерінің қарыз портфелі экономикаға берілген несиелермен салыстырғанда әлдеқайда төменгі ... Бұл ... ... ... ... ... банктердің несиелік тәуекелге бел бумайтындығында. Сондықтан мемлекет тарапынан қашанда гарант ретіндегі көмектер қажет.
Экономиканың өнеркәсіп секторындағы жұмыс істейтін ШОК субъектілерінің үлесі ... ... мен ... ... ... ... дамуының маңызды көрсеткіші болады. Өнеркәсіп кәсіпорындарыжәне ең алдымен - өңдеуші өнеркәсіптер ел экономикасының әртарапты ... ... ... ... ШОК ... ... өз қызметін сауда (38%) және ауыл шаруашылығы (26%) саласында жүзеге асырады. Ал құрылыс (3%) пен өнеркәсіп секторында (2%) ең аз ... Бұл ... ШОК даму ... ел ... ... септігін тигізбейтінін растайды.
Сурет 17. ШОК макрокөрсеткіштерінің салалық құрылымы ... бұл ... ... ... ... мән беру ... ... жеке кәсіпкерлік тарихы 20 жылға толмаған. Бастапқы капиталдың көп болуын қажет етпейтіндіктен, тәуекелдер аз болатындықтан кәсіпкерлердің барлығы дерлік өз ісін ... ... ... ... ... ... ... үлкейіп, кеңейген сайын өндіріс саласын да игере бастайды.
2.2 Қазақстан аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің даму көрсеткіштерін салыстыру
Халықтың ШОК ... ірі ... мен ... ... жұмыс істеуіне бейімдейтін бірқатар факторларға және ең алдымен, нақты бір ... ... ... ... ... ... ... экономиканың құрылымына байланысты. ШОК субъектілері Қазақстан аймақтарында ... ... 2012 жылы ... саны 628 мың ... құраған ШОК белсенді субъектілерінің аймақтар бойын - ша бөлінісіне жасалған шолу ШОК ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысында (119 мың), Алматы облысында (103 мың) және Алматы қ. (62 мың) жұмыс істейтінін көрсетті. Ең темен ... ... (13 мың), ... (16 мың) және ... (18 мың) ... ... көрсеткіштерді ескере отырып, еліміздегі шағын кәсіпкерлік деңгейінің әр аймақта әр түрлі деңгейде екендігін көруге болады.Төменгі ... ие ... ... ... ... облыстарға мемлекеттің аса назар аударып, сол аймақтарға соңғы кезде нақтыланған шағын кәсіпкерлікті қолдау баағдарламалары жүзеге асырылуда. ... атты ... ... ... бағдарламасын бірден бір дұрыс саясат деп айтуға болады. ... 18. ... ... ШОК ... субъектілері (мың бірл.)[10]
Тіркелген ШОК субъектілерінің шамамен 70% белсен - ді әрекеттенуші субъектілер, яғни олар ... ... ... ... статистика органдарына есептілік тапсырады. Осылайша, ШОК субъектілерінің 290 ... ... ... ... ... [8]. Бұл ... ұшырау себептерімен тұрып қалу сияқты кері факторлармен ғана емес, бірқатар ... ... ... ... ... жақын арада тіркелуіне байланысты операциялардың болмауымен түсіндіріледі.
Аймақтарды тіркелген ШОК субъектілерінің жалпы санындағы ШОК белсенді ... ... ... ... ... болады: ШОК белсен - ді субъектілерінің пайызы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым аймақта тұрақты бизнес жүргізу үшін барынша ... ... ... Осы ... ... Ал - маты (81%), Қостанай (80%), Шығыс Қазақстан (79%) және Солтүстік Қазақстан (78%) облыстары анағұрлым жоғары мәнге ие[8].
2012 жылдың 3-тоқсанының ... ... ... мен ... ... ... әрекеттенуші болған кәсіпкерлер бүкіл кәсіпкерлердің жартысынан кемін - 46% және 47% ... атап өту ... ... ШОК белсенді субъектілерінің аймақтар бөлінісіндегі ұйымдастыру-құқықтық нысандар бойынша ... ... ШОК ... саны ... ... қ. (28%), ... қ. (9%) және ... облысы (8%) алдыңғы орында. Аймақтық құрылымда кәсіпкерлер арасында ... кең ... ... ... - ЖК ... Қазақстан (14%), Алматы (13%) және Шығыс Қазақстан (11%) облыстары басым. ШФҚ санының 60% астамы Оңтүстік ... (35%) мен ... (29%) ... тиесілі[32].
Кесте 4.
ШОК субъектілерінің ұйымдастыру-құқықтық нысандар бойынша аймақтық бөлінісіндегі құрылымы [9]
ШОК даму деңгейіне аймақтар ... ... ... ... аймақтардың халық саны бойынша әркелкі екенін ескеру ... ... ... ... бел - ... халықтың 1000 тұрғынына келетін ШОК белсенді әрекеттенуші субъектілерінің саны әр аймақта әр түрлі.
ЭБХ 1000 тұрғынына ... ШОК ... - ... ... Алматы (115 бірл.), Оңтүстік Қазақстан (103 бірл.) областарында әрекеттенетінін көруге болады. ШОК субъектілері ең аз шоғырланған аймақтар - Қызылорда (40 ... ... ... (50 ... және Павлодар (50 бірл.) облыстары[8].
ШОК белсенді әрекеттенуші халықтың жалпы саны 2012 жылдың 3 ... ... ... 2 157 мың ... ... Бұл ... ... осы көрсеткішімен салыстырғанда 2,5% жоғары[8]. ШОК жұмыс істейтін халықтың аймақтар бойынша бөлінуі келесі көрініске ... ... ... ... ең көбі ... Қазақстан (285 мың адам) облысында, Алматы қ. (275 мың адам), Алматы (255 мың адам) және Шығыс Қазақстан (200 мың ... ... ... ... адамдардың ең азы Қызылорда (53 мың адам) және Маңғыстау (62 мың адам) облыстарында[8].
Егер белсенді ШОК ШОК айналысатын ... ... са- ... ... ШОК 1 ... ... келетін жұмыскерлердің орташа саны 3 адамды құрайды. Бул көрсеткіш аймақтар бөлінісінде де ... дәл ... - ШОК 1 ... ... 2-5 ... 19. ... бөлінісінде ШОК айнлысатын халықтың саны, (мың адам) ... ... ШФҚ ... шығарған өнімдердің жиынтығы ретінде есептелген ШОК өнімдерінің көлемі 2012 жылдың 3 тоқсанында 4 108 млрд ... ... ... ... ... ... ең көп салымдық үлесті Алматы мен Астана ... ШОК субъ - ... ... 2010 жылдың 3 тоқсанында шығарылым көлемі осы аталған қалалар үшін 1 135 млрд теңге мен 505 млрд теңгені құрады. Өнім ... ... ... ... (85 млрд ... Қызылорда (113 млрд теңге) және Павлодар (114 млрд ... ... - ... ... төмен[8].
Сурет 20. Аймақтар бөлінісінде 2010 ж. 3-тоқс. ШОК субъектілері шығарған өнімдер, (млрд.тг.) [10]
Жоғарыдағы диаграммаға көз жүгіртіп қарайтын болсақ, ШОК ... ... ... ең көп ... ... ... ... болып отыр.
Банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеудегі аймақтық құрылымды қарастырған уақытта Алматы ... ШКС ... ... ... көрінеді. Осылайша, 2010 жылдың 3-тоқсанының аяғында ЕДБ ... ... ... ... ... жиынтықты қарыз портфелінің мөлшері 1 746 млрд теңгені құрады. Оның 1 118 млрд теңгесі (64%) - Алматы қ. ... ... ... үшін ... қ. ... қарыз портфелі мөлшері жағынан Алматы қ. кейін екінші орында- 128 млрдтеңге. Несие қаражатының ең аз ... ... (15 ... мен Алматы (20 млрдтеңге) облыстарына келеді[8].
ШКС несиелеудегі Алматы қ. басымдыққа ие болуына себеп болатын бірнеше фактор бар. Бір жағынан, қала ... және ... ... ... ... жағынан басқа аймақтармен салыстырғанда ыңғайлы әрі қолайлы жерде орналасқан. Өйткені банктердің бас кеңселерінің барлығы дерлік Алматы қ. ... ... ... ... филиалдар үшін кәсіпкерлерді несиелеуге белгіленген көптеген банктердегі лимит барлық ірі көлемдегі несиелердің Алматы қ. өзінде орналасқан бас ... ... ... ... Нәтижесінде, аймақтарды несиелендіруге жұмсалатын несие қаражатының бір бөлігі ... қ. ... ... Егер ЕДБ ... ... берілетін несиелердің облыс орталықтары мен басқа қалалар мен аудандардағы (Астана мен Алматы қалаларына берілген несиені қоспағанда) үлестірілуін қарастыратын болсақ, ... ... ... 14 ... бойынша 2012 жылдың 3-тоқсанының аяғында облыс орталықтарынан басқа жерлерде берілген несие портфелі 63,7 млрд теңгені немесе 14 ... ... ... ... ... 12,7% ... және орта бизнесті несиелеуді қолдауда кешендік көзқарастың қажеттілігі ұзақ мерзімдік тұрақтылықтың кепілі бола алады.
Мемлекеттік қолдау мен реттеуді бір ізді ... ... ... ... тиіс. Шағын және орта бизнесті несиелеуді өзінің дамуына байланысты алғышарттар мен мүмкіндіктерге қарай ... дами ... ... мемлекет тарапынан қолдауға мұқтаж.
Елде отандық шағын және орта ... ... ... үшін ... ... енгізумен, өнім экспортымен байланысты, ШОБ субъектілері жеңілдетілген ... ... ... ... әрі ... ... және кейбір жағдайларды іске асыру механизмін құру қажет, франчайзинг, венчурлік бизнесті субмердігерлік және лизингті белсенді қолдану үшін жағдайлар жасау керек. ... ... ... ... және орта ... ... ... елеулі рөл атқара бастайды.
Облыс орталықтарынан тыс несие үлесі жоғары аймақтар Алматы (56,8%), Шығыс Қазақстан (33%), Қарағанды (22,8%) және ... (21,4%) ... ... табылады[8].
Сурет 21. Банктердің шағын кәсіпкерлікке беретін несиелерін облыс орталықтары мен басқа қалалар мен аудандар арасында бөлу [10]
Оңтүстік Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, ... және ... ... ... ... тыс ... ... субъектілеріне несие берілмейді десе болады. Аймақтар бөлінісінде Қазақстан ШОКжасалған шолудың жалпы қорытындылары мынадай:
-2012 жылдың үш тоқсанының қорытындысы бойын - ша ... ... ... және орта ... ... ... көрсеткіштері бойынша ең жоғары абсолютті мәнге ие болған Алматы қ. ШОК белсенділігі темендегені байқалады. ... ... қ. ШОК ... ... саны ... ... Қазақстан, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарыозып келеді.
- басқа аймақтармен ... ... екі ... ШОК субъектілері санының өсі динамикасы тек Алматы облысында байқалады. Мұнда 2012 жылдың 3-тоқсанының соңында ШОК белсенді субъектілерінің ... ... ШОК ... ... ... 81% құрады.
* Алматы қ. бұрынғысынша - заңды ... ... тір - ... ШОК ... ең көп ... ... табылады. Осы кәсіпорындар жүмысының өнімділігі есебінен Алматы қ. ШОК шығаратын өнімдердің ең ... ... ... ... ... мен ... ішінде бөлінетін ЕДБ беретін несиелер біркелкі үлестірілмейтіні байқалады:
* шағын кәсіпкерлікке ... ... 70% ... тек ... мен ... ... еншісінде.
* Астана мен Алматы қалаларын қоспағанда, облыс орталықтарынан тыс шағын кәсіпкерлікке берілетін несиелердің жиынтықты үлесі тек 12,7% құрайды [8].
2.3Алматы облысының ... ... ... қызметін талдау
Жүзеге асырылып жатқан саясатқа қарамастан, әлі ... ... ... ... даму ... ... Осы мәселені нақтырақ қарастыру үшін өнеркәсібі дамыған және шағын кәсіпкерліктің даму дәрежесі бойынша көшбасшылар қатарында орын ... ... ... ... ... ... ... Алматы облысы алынды.
Алматы облысындағы шағын кәсіпкерліктің даму артықшылықтары аймақта ... ... ... үшін ... ... ... тығыз байланысты.
Алматы облысы республикамыздағы ең ірі облыстардың бірі болып саналады және оның маңызды өндірістік-экономикалық әлеуеті бар. Орасан көп табиғат ... ... ... ... пен ... ... қорлары оның негізін қалайды.
Алматы облысында кәсіпкерліктің ... үшін ... ... ... да біздің республикамызда алғаш рет, облыстық бюджет есебінен Алматы облысының әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі ықпалдастырушысы болып табылуға тиісті аймақтық ... ... ...
Аймақтық инвестициялық орталық жеңілдетілген жағдайда аудандардың, қалалардың, облыс кәсіпкерлерінің қаржылық ... ... ... ... асыруда, Алматы облысы кәсіпкерлеріне, әсіресе, ауылдық аймақтарға инвестиция тартуға ықпалдастық жасайды; сондай-ақ Алматы облысы әлеуметтік және ... ... ... ... бағдарламаларды жасау мен жүзеге асыруға атсалысады.
Осыған байланысты одан ары қарай аймақтық инвестициялық орталық арқылы өндірістік сектор ... ... ... ... ... айналысатын шағын және орта бизнес субьектілері басымдылықпен дамуға қол жеткізеді.
Алматы облысының экономикалық мамандануын қалыптастыру, ... ... ... ... жүргізу, аймақтың шаруашылық кешенінің көптеген салаларында өндірістік күштерді жасауды жеделдетті және Алматы облысында бәсекеге қабілеті бар тауарларды ... ... ... ... ... ... ... шығысындағы облыс. Алматы облысы 1932 жылдың 20 ақпанында құрылды. ... ... ... болып белгіленді. 1944 жылдың наурыз айында оның құрамынан Талдықорған ... 11 ... ... шықты. 1957 жылдың соңында Алматы және Талдықорған облысы бірігіп, 1967 жылы Талдықорған облысы қайта бөлініп шықты. Екі облыс - ... және ... ... рет 1997 жылы ... 223,9 мың ... ... құрайды. Өңірде 777 елді мекен бар.
Облыс халқының саны 2009 жылғы 1 ... ... ... 1691,5 мың ... құрайды. Өңірде 103 ұлт пен ұлыстың өкілі бар[34].
2012 жылы сала бойынша 345,1 ... ... өнім ... ... ... ... - 112,4% құрайды. Өндіріс көлемі жыл сайын орташа алғанда 9% өсуде.Өнеркәсіптің негізгі саласы өңдеу өнеркәсібі болып табылады, ол жалпы ... ... ... 81,2% ... ... ... ауыл ... өнімдерін өңдеу секторында мамандандырылған. Оның өнеркәсіп өндірісі көлеміндегі үлесі 58,5 % жетті.
Облыс жүзім шарабын, үй құстары етін, темекі өнімдерін, крахмал, уыт, ... және ... ... ... шыны ыдыстар және электр аккумуляторларын өндіруде республикада алдағы қатардан орын ... ... ауыл ... ... ... ... ірі қара, жылқы және құс бастары санынан, жүгері, қант ... соя, ... ... және ... ... ет, ... және жүн ... бойынша бірінші орын алады.
2012 жылы ауыл шаруашылығының жалпы ... ... 227,8 ... ... құрады және соңғы бес жыл ішінде 2,2 есеге артты.
Алматы облысы жеміс-жидек өндіру бойынша ең ірі өңір ... ... ... ... жеміс-жидек ағаштарының егістік көлемі облыста 17,5 мың гектарды, жүзімдіктер - 4,4 мың гектарды ... ... 8 241 ... ... ... ... 2012 жылы 68 ... тамақтану объектілері және 7 қонақ үй пайдалануға берілді. 3496 объектіде тұрмыстық және сервистік қызметтер ... 470 ... ... бар, оның ... 125 ... үй, 96 аңшылық үйі, 37 демалыс үйі және санаторийлер, 191 демалыс базасы мен аймағы, 14 сауықтыру лагері және 7 ... да ... ... және орта ... 2012 ... қаңтар-қыркүйек айларында шағын және орта бизнестің белсенді субъектілерінің саны 104,3 мың бірлік, (2011 жыл мен салыстырғанда 99,5 %) онда 269,7 мың адам ... ... ... ... ... ... 26,3 пайызын құрады.
2012 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында жалпы сомасы 355 млрд. ... өнім ... ... көрсетілді, бюджетке түскен түсім мен салық сомасы 15 млрд. теңге (2011 жылдың қаңтар-қыркүйек айларымен салыстырғанда 135,1%).
Бағдарламасын іске ... 2012 ... ... ... ... 2 ... 220 ... теңге бөлінді, (оның ішінде: жеке кәсіпкерлікті қолдауға - 1 мллиард 107 миллион теңге, индустриалды инфрақұрылымды дамытуға - 1 ... 113 ... ... ... ... ... ... 50 жоба қарастырылып, мақұлданды, жалпы несие сомасы 11 млрд. 483 млн.теңге.Индустриалды инфрақұрылымды дамыту бойынша 9 ... ... ... 601 млн. теңге.
Сервистік қызмет көрсету бойынша 6 жоба аудандарды қамтыды және 40 млн. теңге ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлерге көрсетілді.
Бағдарламасының орындалу уақытында Өңірлік үйлестіру ... 104 жоба ...
... 200 адам оқып ... Кәсіпкерлік негіздерін оқыту курстарына қатысқандардың барлығына курсты өту ... ... ... ӘКК>> АҚ ... ... ... ... микрокредиттік ұйым болып микрокредиттік ұйымы белгіленді жалпы ... 250 млн. ... ... және өнеркәсіп басқармасы 375 млн. теңгені ӘКК>> АҚ-ның ... 100 ... ... күнге микрокредиттік ұйымымен 54 бағдарлама қатысушыларына 125 000 000 ... ... ... Қалған 250 000 000 теңге МКҰ>> ЖШС кепілдік мүліктің тіркеуін өткізуде.
Қазақстан Республикасының мұнай және газ ... 2012 ... ... ... 15600 ... ... ... бөлінді, АИ-80- 4650т, АИ-92-4870т, Д/Т-6080т.
Сонымен қатар кәсіпкерлікті дамыту бойынша Қазақстан ұлттық экономикалық палатасы басқармасының өкілдерімен жұмыс үнемі ... және ... ... 2012 ... ... ... бойынша Алматы облысында бөлшек тауар айналымы 123,9 млрд. теңгені құрады, ол 2011 ... ... (105,5 ... ... ... 113,0 %-ға орындалған.
Облыс бойынша сауда және қызмет көсету саласында 14132 сауда нысандары жұмыс істейді, оның ішінде дүкендер 8682, ... ... 1651, ... және сервистік қызмет көрсету орындары 3715, базар- 84.
2012 жылдың ... ... ... 316 сауда және қызмет көрсету нысандары іске қосылып, 1273 жұмыс орны құрылды [35].
Алматы ... ... 107 ... ... ... ... жүзеге асырды, экспорт тауарлары 36 елге жеткізілді, ал ... ... 105 ... ... ... қаңтар-қыркүйек айлары бойынша сыртқы сауда тауар айналымы 1585,4 млн.АҚШ долларын құрады, оның ішінде экспорттық тауарлар көлемі 251,4 млн. АҚШ ... ... ... ... 1334,0 млн. АҚШ ... ... 2011 жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда сыртқы сауда 37,9 %-ға өсті (1150,0 млн. АҚШ ... ). ... ... кедендік одақ елдері (Беларуссия, Россия) арасындағы сыртқы ... ... 407,7 ... ... құрады, онын ішінде экспорт - 116,7 млн., ал ... - 291,0 млн. АҚШ ... ... 2011 ... (340,0 млн. АҚШ ... ... мерзімімен салыстырғанда сыртқы сауда айналымы 19,9%-ға өсті.
Алматы облысында соңғы 2 ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілерінің саны 4% төмендеп, 2011 жылы 122,9 мың, 2012 ... ... ... 119,2 мың ... ... 2012 жылы оның мәні 77% жетті (5-сурет).
Сурет 22. ШОК тіркелген субъектілерінің ... ... ШОК ... ... ... [35]
ШОК тіркелген және белсенді субъектілерінің жалпы санының арасында 2012 жылы аймақта ЖК мен ШФҚ басым. Тіркелген субъектілер құрылымында ЖК ... 42% (65,5 мың), ... (68,8 мың) ... ШОБ ... ... 13% (20 мың ... ... 23. ШОК тіркелген субъектілерінің құрылымы [35]
Алматы облысындағы ШОК белсенді субъектілерінің құрылымында ЖК үлесі 47 % (55,5 мың), ШФҚ үлесі- 49 % (58,8% мың), ШОБ ... ... 4 % (4,9 мың) ... 24. ШОК ... ... құрылымы [35]
Ұйымдастыру-құқықтық бөліністе ШОК белсенді субъектілері санының динамикасында соңғы алты жылда төмендегідей ... ... ... ШОБ ... саны 2009ж. 5,3 ... ... 2010-2011 ж.ж. 3,7 мыңға азайды. Алайда, 2012жылы 4,9 мыңға өсті.
2. 2011 жылы 60 ... ... ЖК саны 2012 жылы 55,5 ... азайды.
3. ШФҚ саны 2008 жылдан бері тұрақты түрде азаюда (8-сурет).
Сурет 25. ШОК ... ... ... ... Қазақстан облысы бойынша ШОК-пен белсенді айналысушылардың саны 2012 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша 285,3 мың адамды ... ... ... ... ... ... жалпы санының 13,2% құрады. Бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда 3,1% артық. Тұтастай алғанда, ШОК аймақтағы жұмыс 26,1 % қамтамасыз етеді. ... ... орта ... ... 25,3 мың адам ... белсенді айналысушылардың жалпы санының 9%), шағын бизнес кәсіпорындарында 43,9 % мың адам (15 %), ЖК- 74,7 мың адам (26 %), ... мың адам (50 %) ... ... ... 26. ШОК айналысушылардың саны [36]
Алматы облысындағы ШОК субъектілері шығаратын өнім 2012 жылы 206,4 млрд ... ... ... ШОК ... ... ... ... 5% құрады. Бұл алдыңғы жылғы деңгейден 5,5% артық көрсеткіш. 2012 ... ... ... ... ШОК ... 15,3% ... ... [32].
Ұйымдастыру-құқықтық бөліністе орта бизнес кәсіпорындары 2012 жылы 104,9 млдр теңгені (аймақтағы ШОК шығаратын жалпы өнімнің 51% ), шағын бизнес кәсіпорындары -50,2 млрд ... (24%), ЖК- 16,2 млрд ... (8%), ... млрд ... (17%) ... өнім ... (10-сурет).
Сурет 27. ШОК субъектілерінің өнімдер шығаруы [36]
2012 жылғы жағдай бойынша Алматы облысындағы екінші деңгейлі банктердің несие портфелінің жалпы ... 215,1 млрд ... ... Бұл ... ... ... ... несие портфелінің 2,9% құрайды. Бұл соманың 45,7 млрд теңгесі (жалпы портфельдің 21%) шағын кәсіпкерлікке берілетін несиелерге арналған (11-сурет).
Сурет 28. Экономика мен ... ... ... ... бойынша ЕДБ несие портфелі [36]
Аймақта соңғы 3 жылда жалпы несие портфелі мен шағын кәсіпкерлікке берілетін несиелердің көлемі ... ... ... ... 2008 ... бері ... ... шағын кәсіпкерлікке берілетін несиелердің үлесі 5 пайыздық тармаққа төмендеген.
Аймақтағы Қоры бағдарламаларының қорытындысы туралы ақпаратқа келсек. Алдымен, қаражатты ЕДБ келісіп ... ... айта ... 2012 жылғы жағдай бойынша Алматы облысында Қоры ... ... ЕДБ ... ескертіп орналастыру арқылы 468 қарыз алушы жалпы сомасы 18,7 млрд теңге қаражат алды. Бұл көрсеткіш игерілген қаражаттың жалпы ... 3,8 ... ... 666 ... орны ... [22].
Серіктес банктердің арасында анағұрлым белсенді жұмыс істеп жатқандары- АҚ, АҚ және АҚ. ... ... ... аймақтағы бағдарламалары бойынша қаражаттың жалпы көлемінің 64% астамын берді.
Салалық бөліністе сауда (қаражаттың 46%), ... ... (32%), және ... (14%) ... ... қаржыландырылуда.
бағдарламасы аясында Алматы облысында 2012 жылғы жағдай бойынша кәсіпкерлерден 33 өтінім ... Оның 12-і - ... 16-ы - 2- ... 5-і - 3 - ... ... ... және 3 бағыттардың аясында Аймақтық үйлестіру кеңестері 7 жобаны мақұлдады, 2-бағыт ... ... ... мәселелері жөніндегі Мемлекеттік комисся жанындағы Жұмыс тобы 1 жобаны қарастырып, ол бойынша банк субсидиялау шарттарын дайындау үстінде.
бағдарламасы бойынша Қор ... ... ... мәні бар 11 ... мен 4 ... оқыту курстарын өткізеді. Аймақта іске асырылған бағдарламаның екі ... ... ... саны 1907 ... ... ... олардың 1181 тыңдаушысы бағдарламаның 1-кезеңінде, 726 тыңдаушы 2-кезеңінде оқытылған.
бағдарламасының (мүмкіндігі шектеулі кәсіпкерлерді қолдау) аясында Алматы облысында қайырымдылық демеушілік ... ... Қор ... 3 ... қолдау көрсетілді [22].
Қазіргі уақытта Алматы облысында шағын бизнесті қолдау жүйесі кәсіпкерлер - бизнес ассоциациялар - ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік органдар арасында кері байланыс Алматы облысының ... ... ... ... және ... қызметін жүргізетін Қоғамдық кеңес берушілік кеңестер жұмыстары арқылы жүзеге асырады. Оның ... ... ... ... ... ... ... және Эксперттік Кеңестер болып табылады. Кеңестің негізгі мақсаттары шағын және орта ... ... оң ... қалыптастыру, бизнес ортаның бастамасын жүзеге асыру және кәсіпкерлер мен мемлекет ... ... ... құру ... ... [19].
Қорытындылай келе, Алматы облысында жылдан-жылға шағын бизнестің дамуы қарқынды жүзеге асырылып отыр. Сондықтан да Алматы облысының әкімдігі ... ... ... ... көп ... бөлуде.
3 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚОЛДАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ ... МЕН ... ... ... ... мемлекеттік қолдаудағы негізгі бағыттар
Экономикасы жаңа дамып отырған елдер үшiн орта және ... ... ... ... рөл ... ... ... бұл елдер үшiн дағдарыстан алып шығатын бiрден-бiр сара жол ... ... Оның ... ... iшкi ... үлес ... ... экономикалық тұрғыдан жұмысқа жарамды тұрғындар жұмыспен қамтамасыз етiледi. Бұл индустриалды, дамыған экономикасы бар және өтпелi ... ... ... ... елдер экономикасы үшiн тым жағымды көрiнiс. Ол бәсекелестiкке сай келе алатын ... ... ... ... ... ... ... оның әлеуметтiк тұрмыс жағдайын көтеретiн шын мәнiндегi қуатты экономикаға жол ашады.
Дегенмен, зерттеу барысында шағын және орта ... ... ... мәселелерді жеткілікті екендігі анықталды және олар терең ғылыми ізденісті талап етеді. шағын және орта ... ... кері әсер ... ... факторларды былайша топтауға болады:
* салық саясаты;
* жалпы экономикалық жағдайдың тұрақсыздығы;
* несие саясаты;
* өнімді өткізу мәселесі;
* ... ... ету ... ... ... өзара іс-қимыл[5];
Келтірілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай Қазақстан нарығында шағын кәсіпорындардың тиімді қызмет етуіне ... ... ... ... бірі - ... ... жетілмегендігі. Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту факторларын атайтын болсақ онда мына төмендегі жағдайды көруге ... ... ... ... ... шешу үшін ... ... болып келеді:
* жаңа өндірістік - инновациялық кәсіпорындарға салық салудың жеңілдетілген режимін енгізу;
* өндірістік сектордағы кәсіпорындардың несиені өтеу ... ... салу ... қайта қарау;
* ынталандырушы салық режимін орындау жолымен шағын бизнеске жанама қаржылық талдау көрсету;
* салық саясаты шағын кәсіпкерлік субъектілер ... ... ... жұмыс орындарының өсуіне, өндірілген жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің экономикалық реттеушісі болуы керек[16].
Шағын бизнес субъектілерінің жұмысына кедергі болатын мәселелердің ... түрі - ... ... ... ... ... АҚШ доллары бағамының тез өзгеретіндігі, макроэкономикалық жағымсыз өзгерістерге байланысты инфляция және жоғары тәуекелдер, әлемдік қаржы дағдарысының орын алуы және ... ... ... ... алғашқы жылдарында төмендеген салық ставкаларын қолдану
Қызмет түріне байланысты табысқа салықтың сараланған (дифферен/н) ставкасын белгілеу
Қазақстандағы шағын
бизнесті дамыту факторлары
Басқа да ... ... ... ... ... процедурасын жеңілдету
Шағын кәсіпорындар құру үшін мемлекет тарапынан берілетін несиелер мен субсидиялар
Біріңғай салық заңдарын құру мен ... ... ... ... ... қолдану
Сақтандыру механизмін қолдану
Жеделдетілген амортизациялар мен лизингті қолдану
Шағын кәсіпорындарға инвестициялар тарту және салық ... ... ... несиелейтін арнайы қорлар мен ституттарды құру
Аймақтық модульді кәсіби оқыту орталығының жұмысынжандандыру
Меншікті бизнесін ашу мақсатында ... ... ... бастылыққа кеңінен тарту
Шағын кәсіпорындарды дамыту бойынша жергілікті аймақтық бағдарла-маларды дамыту және жұмыссыздарға бизнес-тренингті жүргізуді дамыту
Депрессияланған аймақтарда жұмыс істеп, жаңа ... ... ... ... ... ... ... қосымша жеңілдіктер көрсету
Сурет 29. Қазақстандағы шағын бизнесті дамыту бағыттары [8]
Үшінші орында кәсіпкерлер несиені алу ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтіріп отырған бұл мәселе субъектілердің өзінің инвестициялық және айналымдағы мұқтаждарын ... ету үшін ... ... ... ... ... табылады. Республика бойынша шағын және орта бизнес субъектілермен жүргізілген анонимді ... ... ... ... бизнестің алдында тұрған ең негізгі мәселе-несиелік ресурстарға шығу жолының қиындығы.
Төртінші мәселе - шикізатпен қамтамасыз етілуі мен ... ... ... ... ... қиыншылықтардың пайда болуының бірден-бір себебі - бәсекелестік ортаның жоғарылылығы. Шағын кәсіпкерліктің дамуына кері әсер ететін ... да ... ... ... ... ... ... заңнамадағы нормалардың жетілдірілмеген және кей жағдайда нақты нормалардың болмауы болып табылады, бұл әкімшілік кедергілерді ұлғайтуға әкеледі.
Шағын ... ... және ... ... ... ... ... жасап, жүргізу үшін жоғарыдағы факторларды бөліп көрсетуге болады. Аталған факторлар өз кезегінде шағын бизнестің ... ... ... кезектегі міндеттерді анықтауға мүмкіншілік береді.
Сонымен қатар, біздің ойымызша, шағын кәсіпкерлікті Қазақстанда ... ... жолы - бұл сала ... ... ... ... аймақтық салалық құрылымды жетілдіруде шағын кәсіпкерліктің рөлін көтеру арқылы олардың арасындағы ... ... ... ... ұйымдастыру, шағын кәсіпкерлікті дамыту көрсеткіштерін қалыптастыру, нарықтық экономикасы тұсында көп деңгейлі шағын ... ... ... шараларын дайындау жатады.
Шағын кәсіпкерлікті дамытудың құқықтық шарттарын жетілдіруде кәсіпкерліктің ... ... ... заңдарды түсіндіретін аймақтарда арнайы семинарлар жүргізу, кәсіпкерлер арасында анкета жүргізу, фермерлер, шағын және орта бизнес өкілдері, шаруашылық субъектілерінің ... үшін ... ... ... ... ... ... түсініктемелер беруді ұйымдастыру қажет. Кәсіпкерлікті ақпараттармен және ... ... ету үшін ... ... ... ... ... және әдіснамалық көмек көрсету, шағын кәсіпкерлікті тіркеу, қаржыландыру және салық салу курстарын ... ... өз ... табуы керек.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымын дамытуда өнеркәсіпте, саудада, құрылыста, көлік шаруашылығында, жалпы алғанда экономиканың барлық секторларын жандандыру, халықтың қолөнері, ... ... ... ... және жүзеге асыру маңызды орында болуы тиіс.
Импорт алмастыру бағдарламасына сәйкес кәсіпорынның босаған алаңдарында шағын ... ... ... ... тауарлардың жаңа түрлерін өндіру жөнінде ұсыныстар кәсіпорын бағдарламаларына енгізілуі тиіс.
Республикалық шағын кәсіпкерлікті дамыту шараларын жетілдіру үшін:
* салықтық есеп қағидалары мен ... ... ... салу базасын, салықтың түрлерін анықтауға қатысты салық заңдарына өзгерістерді жылына бір реттен жиі емес мемлекеттік бюджетті қабылдауға байланысты енгізуді шектеу және оны ... жыл ... ... қаржы операцияларын қолма-қолсыз есеп айырысу жөніндегі барлық қаржы операцияларын жүргізуге мұрындық болатын салық ставкаларын азайту және соған сәйкес тиісті ... ... ...
* ... беру ... ұзарту және аймақтық мәні зор шағын өндірістік кәсіпорындар үшін пайыздық ставкаларды төмендету арқылы отандық өндірістерді ынталандыру және сапасы төмен арзан ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті несиелендіру механизмдерін жетілдіру үшін лизингтік несиелерді, венчурлық қаржыландыру, факторинг, сонымен бірге, кепілдік ... құру және ... ... қалыптастыру жолдарын ұсынамыз.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың негізгі мақсаты- олардың әлеуметтік-экономикалық қызметін тиімді ... ... ... өмір сүру мерзімінің неғұрлым ұзаруына ықпал ету. Біздің пікірімізше, мемлекеттік қолдаудың бағыттары бойынша ... ... ... іске ... ...
Бірінші шара - шағын кәсіпкерліктің мүдделерін қорғайтын салық ... ... ... атап айтқанда, біріншіден, экономиканың бұл секторына мемлекет тарапынан таза фискальдық көзқарасты өзгерту; екіншіден, тиімді ... ... үшін ... ... ... ... қылмыстық құрылымдардан қорғауы тиіс. Сонымен қатар, кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... деңгейлерде құрып, өз-өздерін кәсіби жүйе арқылы қорғай алса құба-құп. Құқық қорғау органдары мен кәсіпкерлердің қоғамдық ... ... ... қарым-қатынасты жан-жақты қолдап-қорғаған жөн.
Шағын кәсіпкерлікті құқықтық қолдауда ... заң ... ... ... ... және ... мазмұнының ведомстволық ережелермен бұрмаланбауын қамтамасыз ету қажет.
Кәсіпкерлердің тауар өткізу нарығын кеңейту үшін мемлекет мұқтаж ... ... ... ... ... ... ... мұқтаж өнімдерді шығаруға шағын кәсіпкерлік нысандары үшін міндетті түрдегі кіші квота енгізу - тауар өткізу нарығындағы ... ... ... ... ... Сондай-ақ ойға қонымды протекционизм мен импортқа квота ... де ... ... ... ... ... қаржылық жәрдем беретін арнайы қаржылық қорларды құру. Бұл ... ... ... қаржылық қауқары мен қарай, тіпті, несие алуға кепілдік бере алатындығы ... ... ... ... ... бәсекелестік орнату, тұтынушылар құқығын қорғау, осыларды іс-жүзінде жетілдіру үшін республика бойынша шағын ... ... ... ... ... ... ... мықты буынына айналдыру үшін оның қуатты инфрақұрылымдары ауадай қажет.
Әлемдік дамыған елдерінде ... ... ... ... ... ... басты мақсаты - қолайлы орта қалыптастыру. Бұл негізде ... ... ... ... ... инфрақұрылымының дамуы, интеллектуалды меншікті қорғаудың тиімді жүйесі; жеңілдетілген әкімшілік шаралар, салық каникулдары тағы басқалары ... ... ... құрылымдарға екі-үш жылға дейін мерзімге жеңілдікті несиелер беру
Шағын кәсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдаудың жүйесі
Құқықтық-нормативтік базаны жетілдіру
Нарық экономикасының тийімді институттарын дамыту
Құқықтық қызмет ... ... ... ... ... қызметі
Тәуекелшіл шараларды сақтандыру
Мамандар дайындау
Материалдық-техникалық қамтамасыз ету
Қаржылық қолдаудың ... ... ... ... ... шетел несиелерін алуға тиімді жолдар ашу
Сыртқы экономикалық қызметті қолдау ... құру ... ... ... ... ұйымдастыру
Жекеменшік кәсіпорындар табысына салық салудың жіктелген жүйесін әзірлеу
Шағын және орта кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясат әзірлеуіне қатысу
Бюрократияға, көлеңкелі айналымға және жемқорлыққа қарсы реттеу механизмдерін ... ... ... ... ... технологияны меңгеру, ноу-хау, лицензия, патент) еқпал ету
Сурет 30. Шағын кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік жүйесі[15]
Салалық министрліктер мен комитеттердің өз қызметтерін шағын ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетуге әбден болады. Бұл шараға ірі отандық кәсіпорындар мен ... ... да ... ... ... және орта бизнесті қаржыландыру үшін несиелеудің жаңа схемаларына көшіп, инвестициялық климатты дамыту керек. Шағын ... ... мен ... ... ... құру-мағынасы терең мәселе. Айталық, шағын кәсіпкерлікті дамыту қорының тікелей міндеттерінің бірі-осындай құрылымдар ... ... ... ... бұл Дамыту қоры халықаралық ұйымдардың қаржыларын тартумен ғана айналысуда. Бұл Дамыту қоры кәсіпкерлердің қолы ... ... ... ... ... ... ... қаржы-қаражат бөліп, шағын кәсіпкерлікке көмектесе алмаса, мемлекеттік ... ... ... ... ... дамытуға сөзсіз ықпал ете алады.
Біздің ойымызша, Дамыту қоры ... ... ... ... ... мәселелерді шұғыл шешу керек:
* жергілікті билік органдарымен қарым-қатынас орнату арқылы ... ... мен ... алу. Сол ... ... ... кәсіпкерлерге нақты ақылы-кеңестер көрсету, бизнес-жоспарлар әзірлеуге жәрдемдесу және несиелер ...
* ... ... ... қаржы институттарынан несиелер алғанда, оларға кепілдік беруді тәжірибеге енгізу және Дамыту ... ... ... ... ... тізімін барынша ықшамдау қажет.
Шетелдік нарықтық экономиканың тәжірибелері шағын кәсіпкерлікті дамытуды қолдауда лизингтік және франчейзингтік қарым-қатынастардың қолайлылығын да дәлелдеді. ... ... ... ірі ... және ... ... ... қаржы-қаражаттарын, технологияларын пайдалану арқылы дамуы да тығырықтан шығудың бір жолы ... ... ... табысты дамуы елдегі қолайлы әлеуметтік, экономикалық, құқықтық және саяси еркі қалыптасқанда ғана мүмкін болады. Өз кезегінде ... ... мен ... ... ... кең ... дамуына жол ашады.
3.2 Қазақстандағы шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелеу механизмдерін жетілдіру жолдары
Шағын бизнестің ... ... бір көзі ... ... болып табылады. Экономиканың нақты секторын және де сауда фирмаларын коммерциялық ... ... - ... ... ... олардың қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни ... ... ... ... ... ... ... агенттерінің шаруашылық өмірі үшін пайдалы, әрі тиімді.
Бүгінгі таңда капиталды жұмсау бәсекесінің артуы көрініс табады. Отандық банктер ... ... үшін ... ... жеңілдете бастады, несие беру процесі ықшамдалып, пайыздық ставкалардың төмендеу тенденциясы байқалуда. ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелер бөліп отыр. Өйткені әдеттегі қысқа мерзімді, айналым капиталының толықтыру мақсатына бөлінген ... ... ... ... ауытқуына әсерін тигізеді. Банктер өздерінің ішкі несиелік саясаттарына сай несиелік талдаудың әдістемесін жасап, оны ... ... ... ... ... кәсіпорындардың несиелік қабілеттіліктерін анықтауда қолдануы қажет. ... жоба ... ... шағын бизнесті несиелеуге дайындығы, несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын әдістемелік нұсқауларын құрастырды. Банктердің шағын бизнеске несие ... ... ... ... ... ... ... жағдайына сәйкестендіру механизімін жетілдіру бүгінгі күннің талабы.
Банк саласы Қазақстан Республикасы экономикасының ... ... бiрi ... ... ... күнi ... және орта ... дамыту үшiн мемлекет тарапынан түрлі жаңа қадамдар жасалынуда. Шағын және орта бизнестiң жоғары деңгейде қызмет ... ... үшiн ... ... ... ... (менеджмент) және қаржының жеткiлiктi болуы шартты жағдай.
Осыған байланысты кейбiр ... өз ... ... ... ... ... ... туындап отыр. Әлемдiк тәжiрибеде мұндай мәселелер әр түрлi жолдармен шешiледi. Сондықтан, ақшалай қаражаттарға иелiк ететiн инвестициялық қорлар, банктер, ... ... бел ... ...... ... ... отырып, олардың тауарларды өндiру мен қызмет көрсетулерiн қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда жеке инвесторлар үшiн ... ... алу ... ... ал ... үшiн жұмыссыздық мәселесі шешіледі немесе жобаның әлеуметтiк мәнiн арттырудың мүмкіндігі туындайды.
Сондықтан, халық шаруашылығы саласындағы банк жүйесiнiң мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... орны ...
Қазақстан Республикасында ендi ғана жанданып келе ... ... ... ... беретiн субъект - екiншi деңгейдегi коммерциялық банктер болып табылады. Коммерциялық банктер көбінесе заңды тұлғаларды және қысқа ... ... ... - тарихи қалыптасқан жағдай. Қазақстандық шағын және орта ... ... ... ... ... ... несиелер алуы кәсіпорындарды дамыту үшін қаражаттарды толықтырудың іс жүзіндегі негізгі көздерінің бірі болып табылады. ... ... ... шағын бизнес несиесіз өз жұмысын атқара алмайды.
Қазіргі кездегі республикадағы ... және орта ... ... ... ... ... ... негізгі факторлар мыналар:
* несие алу барысындағы шарттардың қатал болуы;
* несиенің мерзімі мен пайыздық ставкаларының бизнеске қолайсыздығы;
* ... ... ... ... және оны сақтандыру қажеттігі;
* коммерциялық банктердің кепілге қоятын талаптарының ... ... ... ... ... әсерінен несиелік ресурстарға қол жеткізу қиындықтары және ... ... жеке ... аз ...
* мемлекеттік инвестициялық-несиелік институттардың ресурстарының тиімсіздігі;
* мемлекеттің казына қоры арқылы шағын және орта бизнесті несиелеуге бөліп отырған қаражатының аз ... және оның ... ... ... кез келген уақытта, қарыз алуға ниет бiлдiрген субъектiлердi несиелеген кезде пайда болатын несиелiк ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей банктердің кәсіпорындарды қаржыландыру кезінде келесідей факторлар өз әсерін тигізеді:
* банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң сақтау, ... ... ... мен заңда қарастырылған және екі жақпен келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді.
* ... және орта ... ... ... бірі - несиелік ресурстарды алудың қиындығы. ... ... алу үшін ... ... ... ... дайындауда қиыншылықтар жеткілікті[6].
Кесте 6.
Банктердің кәсіпорындарды несиелеуге әсер ететін факторлардың топтамасы ... ... ... ... қамтамасыз етудің болмауы
1. Несиеге деген жоғары пайыздық мөлшерлеме
2. Несиені қамтамасыз етудің өтімсіздігі
2. Несиелердің қысқа мерзімділігі
3. Қарыз алушы-кәсіпорынның қанағаттанғысыз қаржылық жағдайы
3. ... өтеу ... ... ... ...
4. Қарыз алушы-кәсіпорынның ақпарат
тық жабықтығы
4. Құжаттарды дайындау процедурасының ұзақтығы
5. Қарыз алушы-кәсіпорынның нақты несие тарихы туралы ақпараттарға қол жетпеушілік
5. Кепілдің бағалау ... оның ... ... ... ... 6. Жалғасы
6. Банк менеджерлерінің ұзақ мерзімді несиелермен жұмыс істеу тәжірибесінің жоқ болуы
6. Кәсіпорын ... ұзақ ... ... ... бойынша жұмыс істеу тәжірибесінің жоқ болуы
Орта және ұзақ мерзімді несиелердің төменгі үлесі өндіріс және ауыл шаруашылық секторын ... ... ... ... ол ... ... мүліктің жоқтығына, несиелерді алудағы құжаттарды реттеу қиыншылықтарына және банктердің басқада талаптарына байланысты. Жалпы алғанда 2002-2007жж. аралығында ШКС несиелеу өсу ... ие ... ... шағын кәсіпкерлікті несиелендіруіне жасалған шолу осы үрдіске әлемдік қаржы дағдарысы ... кері ... ... Осылайша, 2007 жылдың соңында Қазақстан банктері түтастай алғанда ... ... және оның ... ... ... несиелендіруді бірден азайтты. Нәтижесінде, 2005-2007жж. шағын кәсіпкерлікке ... ... ... жыл ... несие көлемі 2008 жылдан бастап, жыл сайын азаюда. 2008 ... ... ... өсімі жылына 67% құраған ЕДБ шағын кәсіпкерлікке беретін несиелер бойынша жиынтықты қарыз портфелінің көлемі, 2009 жылы өзгермеді десе де ... 4% ... ... ... бағдарламасы аясында 2010-2011жж. Мемлекеттің уақытылы араласуы мен қаржылық қолдау ... ... ... несиелендіруге беретін несиелердің көлемін азайтуға мүмкіндік берді,тіпті ЕДБ портфелінің өсімін 2008 жылы ... ... ... ... ЕДБ ... ... ... құрылымында шағын кәсіпкерлікке берілетін несие көлемі 2012 жылдың 3-тоқсанының аяғында 23%-ға артты[13].
Сурет 30. ЕДБ ... мен ... ... ... ... ... ... даму банкінің (АДБ) қаржылық бағыты аймағында 67 жоба 37,7 млн АҚШ долларына қаржыландырылады. ЕБРР займын игеру басында 20285 жоба 139,98 млн АҚШ ... ... оның 58,3% - ... ... (1915 жоба 81,57 млн АҚШ долларына) және 41,7% шағын несиелер (1134 жоба 58,41 млн АҚШ ... АДБ ... ... ауыл ... ... кең қол ... ... ету мақсатында несиелерді беру құрылымы өзгертілді, яғни нақты несиелердің сомасынан айналым қаржыларын толықтыруға бағытталатын, несиелер үлесі 20-дан 60%-ға ... ... ... және орта бизнес субъектілерін қаржыландыруды жандандыру отандық ... ... ең ... ... ... ... олар ... әлеуметтік-экономикалық дамудың көптеген мәселелерін шешеді: өндіріс өнеркәсібін модернизациялауды және ... ... ... ... шығарады, жұмыс орны санын өсіреді, халықтың әл-ауқатының жалпы деңгейін көтереді.
Барлығына мәлім, шет мемлекеттердің тәжірибелері көрсеткендей, кәсіпорынды қаржыландырудың кең таралған ... бірі - ... ... жеке ... ... ... ... несиеге деген сұраныс күннен-күнге өсуде, ал оған шағын бизнес субъектiлерiнiң қол жеткiзе алмауы көкейтестi мәселелердiң бiрi болып отыр. Әлеуметтiк-экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... шағын бизнес субъектiлерiнiң 84% несиеге тәуелдi екендiгiн көрсеткен. Сондай-ақ осы институттың мәлiмдеуi бойынша банктен алынатын несиелер мына мақсаттар үшiн жедел ... ... ... толықтыру - 63,5 %;
* құрал-жабдықтарды ауыстыру және жөндеу - 42,9 %;
* ғимараттарды салу және ... - 25,4 %;
* ... өтеу - 3,2 %;
* жал және ... ... өтеу - 2,1 %[14].
Банктер алдында тұрған бiрден-бiр мәселе несиелiк саясатын түзету ғана емес, сонымен қатар несиелеу ... ... ... де ... ... сияқты. Көбiнесе отандық коммерциялық банктердiң шағын бизнестi несиелеуде - мынадай тәжiрибесiн, яғни жобалық қаржыландыру мен активтермен ... айта ... жөн. ... ... етiлген несие-табысты бизнеске, жақсы қаржылық көрсеткiштерi бар белгiлi бiр ... ... ... ... берiледi. Бұл шын мәнiнде өте қатаң талап, ... ... ... мұндай талапты несие түрiне қол жеткiзуi мүмкiн емес. ... ... банк ... 70% ... деп алынса, ал қалған 30% күмәндi және үмiтсiз несиелер қатарына жатқызылады. ... ... ... және орта ... үшiн ... көзi ... екінші деңгейдегi коммерциялық банктер мен қорлар табылса, шағын және орта бизнестi жандандыру үшiн ... ... ... ... қана ... сол ... ... субъектiлерiне қарыз қаражаттарды алу мен табу көздерiн iздестiрудi де ойлау қажет. Бүгiнгi күнi ... ... және орта ... ... бағытындағы өзiнiң азғана жиған тәжiрибесi бойынша шағын бизнес субъектiлерiмен банктерден алынған қаржы-қаражаттарын тиiмдi пайдалана алмай отырғаны белгiлi. Ал, халықтан әр ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарын шығару, басқа да iрi компаниялар субъектiлерiмен бiрiккен консорциумдар ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық шешiм түрiнде орта бизнес кәсiпорындарына айналуына жол ашылатын едi. Бiрақ, бұл жағдайда кәсiпорынның өзіндік тәжiрибесi мен ... ... ... жоқ ... тағы да ... кездеседі.
Республикамыздағы тағы бір мәселе шағын кәсіпкерлікке қаржылық көмек көрсетуде географиялық ... ... ... ... ... бөлігі Алматы (62%), Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе областарында жергілікті органдардың шағын бизнеске көңіл аудармауы мен төмен қолдауына байланысты жалпы берілген ... (1,5%). Ал, ... ... үлесіне барлық банктік несиелердің 13%, Шығыс-Қазақстан - 6%, ... ... ... ... 1%[31]. Ал, ... қалалар мен ауылдың шағын және орта кәсіпорындары несиелік ресурстарға өте зәру болып отыр, яғни несие ресурстары аймақтық жобалардан тыс ... ... ... ... ... аймақтармен байланысы және аймақтық кіші және орта жобаларды ... ... ... жоқ. ... ... ... ... де шағын бизнесті қаржыландыруға олардың ынтасы төмен. Қазіргі кезде аймақтарда: ұсақ сауда орнын, тамақтандыру саласы сияқты өте қарапайым жобалар ғана ... ... ... және орта ... тиімді дамуы үшін қызметі инновацияны енгізумен, өнім экспортымен байланысты, ШОБ субъектілері жеңілдетілген несиелеу сияқты қолдау түрін әрі қарай тарату және ... ... іске ... механизмін құру қажет, франчайзинг, венчурлік бизнесті субмердігерлік және лизингті белсенді қолдану үшін жағдайлар жасау керек. Осындай қолдаудың нәтижесінде ... және орта ... ... экономикада елеулі рөл атқара бастайды.
Сонымен қатар, шағын және орта бизнесті несиелеудің және қаржыландырудың мынадай жүйесін құруды ұсынуға ... ең ... ... - ол ... және орта ... ... мен ... көлемін ұлғайту;
* елдің барлық аймақтарында несиелік мекемелердің желісін кеңейту бойынша нақты шараларды қолға алу;
* шағын бизнес субьектілерінің ... ... қол ... ... құру үшін Үкімет, өкіметтің аймақтық органдары шағын және орта бизнес кәсіпорындары ... ... ... ... құру;
* банк қызметін қайта құру керек. Мемлекеттің шағын және орта бизнесті несиелеу мен қаржыландыру бойынша ... ... ... ... мен ... ... жүйесін қалыптастыру;
* қарыз алушының несиелік тарихын жинақтайтын несие бюросын құру ... ... ... орындау үшін шағын кәсіпорындарға берілетін несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемені қаражаттандыру бағдарламасын жүзеге асыру кезінде ... ... ... ... бөлу ... ... ... соманың қайтарымдылығына кепіл беретін сақтандыру қорының жүйесі болуы шарт.
Шағын және орта бизнесті несиелеуді қолдауда кешендік көзқарастың ... ұзақ ... ... ... бола алады.
Мемлекеттік қолдау мен реттеуді бір ізді әлеуметтік әділеттік принципі орнығуы тиіс. Шағын және орта ... ... ... ... байланысты алғышарттар мен мүмкіндіктерге қарай ырғақты дами отырып, әрдайым мемлекет тарапынан қолдауға мұқтаж.
Олар:
* тұтынушылық ... мен ... ... көбейту және өндіріс көлемін ұлғайту;
* халыққа қажет тауарлар мен қызметтердің өндірісін шұғыл ұйымдастыру;
* экономиканың ... ... ... ... (аз ... ... қолға алып, өнім шығару және осының есебінен ірі кәсіпорындар қызметінің ... ... ... әрі ... ... ... ... сұранысына ыңғайлы және шұғыл жұмыс істейтін өнім түрлерін шығару арқылы қоғамдық өндірістің көлемін ... ... ... ... ... ... жаппай жұмыссыздықты ауыздықтауға көмектесу;
* экономикадағы бәсекелестікті дамыту тағы басқалар жатады.
Қазақстандағы шағын және орта бизнес субъектілерін ... ... мен ... ... ... ... және ... зерттеулер негізінде келесідей тұжырымдар мен ұсыныстар жасауға болады:
* Қазақстандағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу тәжірибесін зерттей келе бұл ... озық ... ... ... ... ... ... Республикасының ішкі қүрылымдық және географиялық орналасу ерекшеліктері ескеріліп, экономика салаларын несиелеу барысында әрбір салаға тиімді келетін несие түрлері коммерциялық банктермен, ... ... және баса да ... ... ... ... ... ерекшеленіп бүгінгі таңда шағын және орта бизнес субектілерін несиелеуде қолданылуда. Осы ... алу мен ... ... ... және ... ... факторлар анықталып ұсынылып отыр.
* жалпы Қазақстан Республикасының жаңа экономикалық саясатқа бағдар ... ... ... ... орын ... ... және орта ... секторының ел экономикасын көтерудегi басты қағидаларына тоқталып өттiм. ... ... ... ... ... факторы екендiгi анық, олай болса оны неге әлемдiк деңгейге көтермеске. ... ақ ... және орта ... өзiнен өзi дамитын механизм емес, оған әрине мемлекет, қоғам, әрбiр тұлға жағдай жасауға талпынулары қажет. Өйткені еліміздің ... өте ... ... алып ... ... ... бизнесті дамыту мүмкіндігі мен қажеттігі ешкімнің қарсылығын туғызбауы керек. Еліміз аграрлық ... ... ... және орта бизнесті ұйымдастыруды және несиелеуді ауылдардан бастау және қолдау ... ... ... ... атап ... шағын бизнестiң дамуының бiрден бiр көзi болып банктiк несие табылса, сол несиеге қалайша қол жеткiзуге болатындығы, оны тиiмдi пайдаланып, дер ... ... ... ... жұмыста зерттеліп қарастырылды. Тәжiрибе жүзiнде шағын бизнес ... ... ... ... ... ... ... көкейтестi мәселелерiнiң бiрi екендiгi аталып, шағын бизнестi несиелеуге құштарлық танытпай отырған ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, нақты жоба бойынша, банктiк несиеге арыз берген заңды тұлға жобасының үлгiсi бойынша несие мақсаты, ... ... ... қайтарымдылығы, несиенi қамтамасыз ететiн кепiл мүлкiн бағалау негiздерiмен қатар, бұл ... ... ... ... ... ... ... беру, қайтару механизмдерi зерттелді.
* Қазақстанда кеңiнен орын алып келе жатқан шағын бизнестi шетелдiк банктердiң көмегiмен банктер және ... ... және орта ... ... ... арқылы, мысалы Еуропалық Даму және Қайта Құру банкiнiң бастамасымен, Қазақстан Республикасында шетел инвесторларының шағын бизнестi көтеру бағдарламасына, оның ... ... ... ... ... ... ... банктердiң шағын кәсіпкерлік субъектілерге несие ұсынуының тиiмдiлiгiн арттыру негiзiнде ынталылығын көтермелеу үшiн, несиелердiң қайтарылмау ықтималдығын, олардың ... ... ... ... шараларын үнемі жасап отырған жөн. Ол Қаржыгерлер Ассоциациясы, коммерциялық банктер, қаржылық қолдау қорлары және мемлекет тарапынан іске ... ... ... ... - ... ... тұрақты жұмыс жасауымен қатар өз бизнесiн жандандыру мақсатында несие алуы, және оны уақытында қайтару процестерi ... ... ... ... Осы ... көтермелеу арқылы өндiрiстi жандандыру, оның iшiнде Қазақстан экономикасының сыртқы тәуекелдiлiгiн қысқарту мен отандық тауар ... ... ... осы зерттеу жұмысының басымды бағыты болып табылды.
* алдағы жоспарланған Қазақстан экономикасының модернизациясы ... ... ... ... ... ... көздейді. Сонымен, мемлекет салық режимін қажет. Бәсекелестікті дамыту ... ... ... ... ... ... ... Шағын және орта бизнестің ірі кәсіпорындармен ынтымақтастығына ықпал ететін әкімшілік және нормативті алғышарттарды құру қажет. Ол келешекте ірі кәсіпорындардың кіші ... ... ... ... ... ... қатысуымен жеке копорацияларды құру және соның негізінде ірі аймақтық холдингтерді құру аймақты даму мақсатында инвестицияларды тарту ... ... ... ... ... ... ... саналады. Ұтымсыз кәсіпорындарды қайта құру және қалпына келтіру әлеуметтік - кәсіпорындық корпорацияларды құруға бағытталуы қажет. Бұл ... өз ... ... ... ... ... ... экономиканың түрлі саласына кәсіпкерліктер мен капиталдардың қатысуларының бәсекелестік негіздерін ... ... ... ... дамуына ықпалын тигізуі қажет. Осы аталған мәселелер зерттеу барысында нақтыланды.
* Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнестің дамуына салық ... ... ... ... актілерде құқықтық нормалардың шашыраңқы орналасуымен, инфрақұрлымның, бизнеске қолдау көрсетудің жетілдірілмеуінен, бизнес ақпаратқа қол ... ... ... ... ... жөнінде мемлекеттік шараларды жүйелік түрде жүзеге асырумен және т.б. байланысты бірқатар проблемалар кедергі тудырады. Аталған проблемаларды ... шешу ... ... ... шараларды қолдану қажет. Біріншіден, заңнаманың анықтығын қамтамасыз ету қажет. Қазіргі кезде қолданыстағы жүрген түрлі заңдық актілер басқа салалық заңда берілген ... да ... ... идеяны жойып жіберуі мүмкін. Екіншіден, жеке кәсіпкерлік субъектілерін несиелеу көлемдері ұлғайтылуы қажет. Үшіншіден, шағын бизнес кәсіпорындарына салынатын салық ... ... ... бизнес көлемін және әкімшілік тарапынан болтын тексерістерді азайту керек. Аталған мәселелер ... орын ... ... ... ... ... дағдарыстарына байланысты несиелік ресурсқа деген сұраныс артып отыр. Бұл шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ... банктердің қанағаттандыруы мүмкін емес. Өйткені, Қазақстан банктерін несие қаражаттарымен қамтамасыз етіп отырған ірі шет ел АҚШ, Ағылшын, Германия және тағы ... ... ... ... күні ... ... ұшырап отыр. Сондықтан, үкімет тарапынан коммерциялық банктерге қаржылық көмектер көрсетілмесе көптеген шағын және орта ... ... өз ... тоқтатуы мүмкін. Ол қаржылық көмек көлемі бірнеше жүздеген миллиард ... тең ... ... ... ... несиелеу барысындағы ең басты кедергіге айналғандығы зерттеуде негізгі фактор ретінде бірінші орынға шыққандығы аталынды.
Қорыта ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктер тәжірибесінде несиелік саясатты жүзеге асыру барысында ескерілуі өз кезегінде шағын және орта бизнес ... ... ... арттыруға мүмкіндік береді.
3.3 Қазақстандағы кәсіпкерліктің инновациялық түрлерін жетілдіру механизмдері
Индустриалдық дамыған елдерде экономиканың нақтылы секторы кәсіпкерлікті мемлекеттік деңгейде ... ... ... ... ... ... үлкен көңіл бөлінуде. Сонымен қатар, кез-келген елдегі инновациялық белсенділіктің негізгі қозғаушы күші жоғары технологиялармен қаншалықты қамтамасыз етілетіндігімен ... ... ... ... ... ... инновациялық дамуға жаңа көзқарас қалыптастырумен анықталуда. Қазіргі қалыптасқан жағдайдағылыми-техникалық прогресті ... ... ... ... озық технологияларды басқарудыңқазіргі заманғы жүйесін жасаумен шұғылданатын ... ... және ... ... рөл атқарады. Қазақстан тек табиғи ресурстарды ғана пайдалана отырып дамитын емес, сондай-ақөзінің интеллектуалды капиталын да пайдаланып дамитын елге ... ... ... өзі ... ... ... жобалардың өте жедел (2-3 жыл аралығында) жүзеге асуын талап етеді. Сыртқы әлемдік ортада үздіксіз жүріп жатқан өзгерістер дүниежүзілік экономикадағы ... ... ... белгілейді, сондықтан инновациялық кәсіпкерлік өмір сүрудің және дамудың маңызды факторына айналуда. Осыған байланысты туындайтын аса маңызды жайт - ... ... ... ... ... және экономиканың құрылымдық қайта құрылуын қамтамасыз ететін қуатты тұтқаға айналуы болып саналады. Инновациялық кәсіпкерлікті басқару ... - жаңа ... ... ... ... ... бақылау, инновациялық өнімді нарыққа шығаруға жағдай жасау болып табылады.
Теориялық талдау негізінде инновацияны түсіндіруде екі ... ... ...
* ... инновация жаңа идеялар мен үрдістер ретінде қарап, оны қолдануарқылы ең сапалы өнімдер мен технологияны жасауға әкелетін қоғамдық-техникалық-экономикалық ... ... ... ... ... ... т.б.);
* екіншісі, инновацияны тұтыну тауарларының жаңа түрлерін, жаңа өндірістік және тасымал құралдарын, нарықтар мен өнеркәсіптегі ұйымдастыру формаларын енгізу және ... ... ... ... ... ... Инновация - бұл тек жаңа енгізулер емес, бұл өндірістің жаңа қызметі. Оның негізі - өнім ... ... ... ... ұйымдастырушылық, қаржылық, ғылыми-зерттеу және басқа салаларда жаңалықтар енгізу болып табылады.
Әр түрлі сипаттамаларды қорыта келе, инновация - өтімділігі жоғары жаңа ... ... табу ... ұғым ... Бұл ... ... ... жаңалықтың барлығы инновацияға жатпайтынын айтқан жөн. Өйткені, іргелі міндеттерді атқаруға негізделген, яғни осыған дейін белгісіз болып ... ... ... ашу сияқты жаңалықтар ешқандай материалдық игіліктерді тарту етпейтіндіктен де, ол ғылыми ізденістердің жемісі ретінде ғана есептелінеді.
Қазіргі ... ... ескі және жаңа ... ... ... ұштасқан ауыспалы типтегі ұлттық инновациялық жүйеде (ҰИЖ) венчурлік қорлар қалыптастыру арқылы қызмет ... Жаңа ... ... мен ... ... ... шағын сектордың ғылыми-техникалық ұйымдарын, шағын инновациялық кәсіпорындарды, ... ... ... ... емес, ғылыми, талдау жасаушы, консалтингтік, т.б. орталықтарды жатқызуға болады. ... ... ... және оның ... ... асуы ... байланыстырушы буын болып табылатындықтан, ол ҰИЖ-нің маңызды бөлігі саналады. Инновациялық кәсіпкерлік, негізінен, жаңа ... мен ... ... ... ... ... айналдыру бойынша тәуекелге барады. Сол себепті инновациялық кәсіпкерлік шағын фирмалар құрамы жоғары тәуекелдік нәтижесінде үнемі өзгеріп отырады, көптеген фирмалар ... оның ... ... ... ... ... ... барлығы инновациялық кәсіпкерліктіңқалыптасу және даму мәселелерінің ілімдік және тәжірбиелік мәнін анықтайды.
Қазіргі кезеңде кәсіпкерлікті ... ... ... оны жетілдірудің нарықтық механизмдерінің инновациялық түрлерінің одан ары жақсартуды қажет етіп отыр.
Дамыған елдерде инновациялық (ноу-хау) өнімдер мен технологиялар ЖІӨ ... 70-85% ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылмауы Қазақстанның 50 дамыған елдер қатарына қосылуға кедергі болуы мүмкін[23].
Қазіргі уақытта біздің елімізде бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіруге ... жаңа ... ... ... ... ... және ғылыми техникадағы әлеуетін дамыту басты стратегиялық міндеттердің бірі ... ... ... ... 2003 жылы ... индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы қабылданды. Стратегияның мақсаты - шикізат бағытынан қол үзуге ықпал ететін экономика салаларын ... ... ... ... ... қол жеткізу. Мұнда ұзақ мерзімді жоспарда сервистік-технологиялық экономикаға өту үшін жағдай жасау қарастырылған.
ҚР ... ... ... көздері ретінде кәсіпорындардың өз қаржысы, республикалық және жергілікті бюджет қаражаттары, инновациялық қорлар қаражаты, ... ... және ... қайшы емес қаржыландырудың басқа да түрлері жатады. Қаржыландыру инфрақұрылымы ... даму ... ... ... кәсіпорындар мен жеке кәсіпкерлер, екінші деңгейлі банктер және т.б. жатады.
Қазақстанның ғылыми-техникалық ... ... ... ... жаңа ... құрылыстар енгізуге, өндіріс өнеркәсібінде жаңа шеңберлерді игеруге, ұлттық ғылыми-техникалық әлеуметтің дамуына, ғылым және өндіріс арасындағы ... ... ... ... ынталандыруға, технологиялардың нақты трансфертін қамтамасыз етуге және халықаралық стандарттарды енгізуге бағытталған. Қазақстан кәсіпорындарының инновациялық белсенділігін дамыту негізі республиканың ... ... ... ... ... шамамен 3 жыл бойы Қазақстандағы кәсіпорындардың инновациялық белсенділік деңгейі 3%-дан сәл астам, бұл ЕО елдерінен анағұрлым төмен, немесе бұл ... ... ... ... бар Эстонияда - 36%-ды, Венгрияда 47%-ды құрайды. Қазақстанның инновациялық өнімі құрылымында елеулі үлесті (64-%-дан ... ... ... өнім ... ... ... немесе айтарлықтай технологиялық өзгерістерге ұшырайтын өнім үлесіне инновациялық өнімнің жалпы көлемінің 28,6%-ы ... ... ... мен ... нақты нарықтық талаптар мен шарттарға бағдарлануы әлсіз және ғылымды қажетсінетін импортты өнімдермен және қызметтермен бәсекелесе алмайды.
Кәсіпкерліктің инновациялық түрлерін жетілдіруде ... ... ... және ... негіздегі нарықтық механизмдерді қолдану тетіктері жалпы инновациялық кәсіпкерліктің ... ... ... күш ... әсер ... ... - ). Сондықтан кәсіпкерлікті өркендетудің бұл түрлері кеңінен ұлттық инновациялық жүйені ... ... ... жөн. ... кәсіпкерліктің дамуына қажетті жүйелер
Франчайзинг
Лизинг
Венчурлік бизнес
Концессиялық келісім
Сурет 31. Иннновациялық кәсіпкерліктің дамуына қажетті ... ... ... жолдарының бірі - концессиялық келісім.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, концессия мемлекеттің жекеменшік инвестицияға қызығушылығынан қолданылады. Қазақстанда концессияға қызығушылық артуда. ... ірі ... ... іске ... көлік және телекоммуникация салаларында, жол салуда, т.б. Қазіргі таңда 212 млрд. теңге көлемінде 7 ... жоба іске ... ... ... ... ... заңды реттеу белгілі бір деңгейде қалыптасқан. Қазақстан Республикасы мен шетелдік инвесторлар арасындағы қатынастарды реттейтін 2006 жылы ... Заңы ... ... Заң ... ... ... қатынастарды реттейді, концессия шарттарын жасаудың, оны орындаудың және тоқтатудың талаптары мен тәртібін айқындайды, концессионерлерді мемлекеттік қолдау кепілдіктері мен ... ... ... ... ... іске асырудың негізгі проблемалары бұл жобалардың капитал сыйымдылығының өте жоғары болуы ақшаларды қажет етеді. Біздің ... ... мен ... ... қаражаттарын пайдалану қажет. Келесі проблема концессиялық жобаларды өтеу ... ... ... бюджет 3 жылға жоспарланады, сондықтан бюджеттік жүйе 3 жыл өткен соң ... ... бере ... және салық кодексіне енгізілетін өзгерістерде кері әсер етуі ... ... заң ... ... ... ... ... алмай отыр.
Кәсіпкерліктің инновациялық түрлерін дамытуда лизингтің маңызы зор.Өйткені кез келген инновациялық кәсіпорын ашу үшін алдымен кәсіпорынға толық технологиялық ... ... ... ... қажет. Ал жаңа технологиялар қымбат тұрады және оны кез келген ... ... ала ... Бұл ... ... ... жолы қажетті құрал-жабдықтарды лизингке алу болып табылады.
Лизинг ... ... ... да ... және даму кезеңін өткеруде.Лизингті дамыту үшін заңдық-құқықтық актілердің қабылдануы банкілер мен ... ... ... мемлекет немесе ҚР заңдары бойынша заңды тұлға болып есептелетін және шетел ... ... ... ... ... компаниялардың пайда болуына септігін тигізді. Лизингтік компаниялардың басым көпшілігі лизингті қолданудың тиімділігін арттыру үшін ... ... ... ... көздерін тарту және өзара бірлестіктер мен одақтарға бірлесу арқылы ірілену саясатын жүргізуде. Лизингтік қызметтерді көрсететін компаниялар мен ... ... бір жыл ... ... ... ... ... артуына себепші болып, соңғы жылдары лизингтік мәмілелер мен операциялар саны қарқынды түрде арта түсті. ... ... ... мен ... нақты нарықтық талаптар мен шарттарға бағдарлануы әлсіз және ғылымды қажетсінетін ... ... және ... ... ... ... әзірлемелерді өндіріске енгізу тәртібі жоқ. Қазіргі уақытта ғылыми әзірлемелердің тек аз ғана ... ... ... ... отыр. Көптеген қазақстандық әзірлеушілер мен компаниялар тәжірибелік-құрастыру жұмыстары кезеңінде арнайы қызметтердің жоқтығы және өндірісті игеру проблемасына кезігіп отыр, бұл технологияларды ... ... ... ... ... ... нарыққа жылжыту жөніндегі сервис әлсіз дамыған. Осы орайда инфрақұрылымдық және инжинирингтік жағдайлар жасау ... ... мен ... ... ... офистері) өте қажет.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың нәтижесінде ұсақ және орта ... ... ... ... ... және ... толтыру, жергілікті шикізат ресурстары мен өндіріс қалдықтарын кеңінен пайдалану, қоғамның қалыптастыру және халықты жұмыспен қамту мақсатында қосымша еңбек ... және ... ... көбейту мәселелері тез арада шешімін табады. Әсіресе, жұмыссыздық деңгейі елеулі белең алған кезеңде кәсіпкерліктің ... ... ... және ... ... ... ықпал етуі оның маңыздылығы мен артықшылығын елеулі дәрежеде арттырады. Инновациялық кәсіпкерлік қызметпен айналысатын құрылымдарда жоғары қарқынмен жұмыс орындарын құру және ... ... ... ... ... ... ... ету елімізде және оның жекелеген аймақтарында жұмыссыздықтың салдарынан туындаған әлеуметтік шиеленістерді азайтады. ... күні ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің қызметін қалыптастыру мен дамытуда кедергі болатын факторлары келесідей:
+ өз ... ... ... ... ... ... несиелерге қол жеткізудің қиындығы;
+ инновациялық кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін қажетті сәйкес инженерлік-транспорттық ... ... ... өндірістік қойма орындарының жеткіліксіздігі;
+ инновациялық шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қолданыстағы заңдардағы өзгертулер туралы хабарсыздығы, әкімшілік кедергілер және ... ... ... ... ... органдарының нақты тәртіптерінің жоқтығы;
+ инновациялық шағын кәсіпорындардағы жұмыскер мамандықтарының білікті мамандарының жеткіліксіздігі.Шағын кәсіпкерлік ... ... ... ірі және орта ... ... әрекеттесу және кооперациялануын дамыту туралы мәселе ерекше зер салуды талап ету ... ... ... ... ... қол ... үшін мына ... шешу қажет:
* инновациялық кәсіпкерлік субъектілерін ақпараттық қолдау;
* инновациялық кәсіпкерлік субъектілерін заңнамалық қолдау;
* инновациялық кәсіпкерлік субъектілері алдында тұрған ... ... ... ... ... орындау үшін мынадай шараларды қолдану болжамданады (кесте-7):
Кесте 7.
Инновациялық кәсіпкерлік субъектілерінің дамуына ... ... жеке ... ... орталықтарын, бизнес-инкубаторларын, технологиялық парктер, индустриалдық өңірлер және басқа да жеке кәсіпкерлікті дамыту объектілерін құру және дамыту;
2
инновациялық жеке ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз ету;
3
инновациялық шаруашылық етуші субъектілердің реттеуші және қадағалаушы қызметтермен және жергілікті билік органдарымен өзара әрекеттесу әдістерін ... ... ... орта үшін ... ... ... ... жақсартуға жәрдемдесу, өңір экономикасына салымдардың тартымдылығын мақсатты жоғарылату.
Ерекше назар инфрақұрылымдық инвестициялық жобалардың әзірленуіндегі өңірлік инвестициялық бағдарламаларға ... ... ... Әрбір облыс әкімшілігі ішкі және сыртқы инвесторлармен жұмысты, оларға қажетті және толық ақпарат бере отырып, ... ... ... ... ... үйлестіреді және тәртіптендіреді.
Қазақстандағы инновациялық кәсіпкерлік ахуалын жақсарту үшін:
* ... ... және ... ... ... жүйесін бекіту: кадрларды кәсіби біліктілігітұрғысынандайындау және қайта дайындау, кіші бизнес және өзін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды жақсарту: басқару кадрларының кәсіби біліктілігін бекіту, қоғамдық бақылау үшін биліктің ашықтық дәрежесін көбейту, шенеуніктердің қызметін реттеу деңгейін ... ... ... ... ... негізгі белгілері ретінде инновациялық қызмет келесілерді қамтитындығы анықталды:
- инновациялық кәсіпкерлік қызмет - ... ... ғана ... ... өткізу нарықтарын маркетингтік зерттеу, сонымен қатар ақпараттық, консалтингтік, әлеуметтік және басқа қызметтерге деген жаңа тұрғыларды ... ... ... ... және ... ... құрастыру мен тәжірибелік меңгеру сферасы.
- инновациялық кәсіпкерлік қызмет - тәжірибе жүзінде қолданыла алатын ғылыми-техникалық идеяларды, өнертабыстарын құру және ... ... алу ... ... инновациялық кәсіпкерлік қызметті басқару мақсаты жаңа идеяларды бақылау, генерациялау, нарыққа инновациялық өнімді шығару үшін жағдайлар құру.
- инновациялық кәсіпкерлік ... ... ... ... ... болып табылады. Теориялық талдау көрсеткендей келесідей типтік өзгерістерді бөледі:
- жаңа техниканы, технологиялық ... ... жаңа ... өнім ... жаңа ... қолдану;
- өндіріс пен материалды-техникалық қамсыздандыруды ұйымдастырудағы өзгерістер;
- жаңа ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту көптеген шығындарға алып келуі мүмкін. Өйткені инновация ол әрқашанда жаңа бастама, жаңа ... Одан ... ... ... болжауға болады. Бірақ нақты тәжірибеде тәуекелді әртараптандыру қажет.
Қазақстанның алдыңғы қатарлы бәсекеге қабілетті 50 ел қатарына ену ... ... ... ... индустриалдық-инновациялық қызметтегі келесі бағыттарды кеңінен дамыту негізгі мәнге ие болуы қажет:
- ғылыми-технологиялық әлеуетті жоғары ғылыми-технологиялық және өнеркәсіптік ұйымдар желісі бар ... ... және ... инфрақұрылымның (технологиялық парктер, ұлттық ғылыми орталықтар, ғылыми-технологиялық аймақтар және т.б.) қазіргі заманғы ... ... құру және ... көрсету;
- экономиканың стратегиялық маңызы бар алдыңғы қатарлы салаларын дамытуда өзімізде бар ғылыми-техникалық ... ... ... ... Қазақстанда бірқатар бағыттар бойынша отандық зерттеулер негізінде ғылыми-сыйымды өндірісті ... ... ... ... база бар, оның ... жаңа ... химиялық өнімдер, заман талабына сай жаңа өнімдер шығару және ... ... ... өндірушілерге жағдай жасау мақсатында уақытша жеңілдікпен қарыз құралдарын беру, салықтық жеңілдіктер беру және Қазақстанда өндірілмейтін импорттық машиналар мен құрал-жабдықтарды әкелуде ҚҚС ... ... ... ... ... ... үшін ... шараларды қолдану қажет. Келесі кестеде көрсетілген:
Кесте 8.
Қазақстанда венчурлық бизнесті дамыту ... және ... ... ... ... қорларды құру, инновациялық жобаларды венчурлік қаржыландырудың тетiктерi мен инфрақұрылымын қалыптастыруға қатысу;
2
гранттар беру жолымен экономиканың коммерциялық ... мен ... даму ... тұрғысынан әлеуеттi перспективалы болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды, жұмыстарды, қызметтер ... ... ... ... ... зерттеулер мен тәжiрибелiк-құрастырулық жұмыстарды қаржыландыру;
3
инвестицияланатын компаниялардың жарғылық капиталына үлестiк бақылаусыз қатысу жолымен инновацияларды енгiзудi қаржыландыру;
4
ұлттық инновациялық инфрақұрылым (технополистер, технопарктер, ... ... ... ... ... қатысу;
5
ғылыми-техникалық өнiм нарығын қалыптастыруға қатысу.
Зерттеулер негізінде концессиялық қатынастарды реттеу, шарттарын жасасудың үлгілері, оны орындаудың және тоқтатудың талаптары мен ... ... ... ... ... ... мен ... жүзеге асыру жолдары көрсетілді. Біздің зерттеулеріміз көрсеткендей, болашақта ... ... ... ... және ... ... Сонымен қатар, концессиялық бизнесті ынталандыру үшін мемлекет тарапынан келесідей шаралар қолдану керек:
- ... ... іске ... ... сыйымдылығының өте жоғары болуы ақшаларды қажет етеді. Сол себептен зейнетақы және ... ... ... осы ... ... орынды;
- отандық инвесторларға ұзақ мерзімді капитал салымдарын салу барысында салық, кеден және басқа да ... алу ... және ... ... мен ... ... даярлауды, халық тұтынатын тауарлар өндірісі мен қызмет ұсынуды, қайырымдылық қызметін дамыту мақсатында ... ... ... ... ... кәсіпорынның шығындарын табысты кәсіпорынның есебінен орнын толтыратын консорциумды құру құқығын беру.
Инновациялық кәсіпкерлік қызметін дамытудың негізгі тетіктерінің бірі франчайзинг ... одан ары ... ... ... келесі шараларды қолдану қажет:
- франчайзинг секторына мемлекеттік жеңілдіктер қарастыру;
- ... ... ... ... ... ... ... ету;
- инновациялық қызмет түрлерінің ерекшеліктерімен таныстыру шараларын қабылдау, яғни жеткілікті ақпараттармен қамтамасыз ету.
ҚР-дағы инновациялық кәсіпкерлік ... әлі де ... ... ... ... ... жоқ. ... инновациялық кәсіпкерлік ахуалын жақсарту үшін:
- білікті кадрлар және жұмыс күшін дайындау жүйесін бекіту: кадрларды кәсіби біліктілігітұрғысынандайындау және қайта дайындау, кіші ... және өзін ... ... ... оқыту;
- инвестициялық үрдістерді басқаруды ұйымдастыруды жақсарту: басқару кадрларының кәсіби біліктілігін бекіту, қоғамдық бақылау үшін ... ... ... көбейту, шенеуніктердің қызметінің реттемелеу деңгейін жоғарылату керек.
Құбылмалы зерттелген алты фактордың өнеркәсіп өнімінің пайдалылық ... ... ... ... байланыстылық заңдылық көрінісінен өнеркәсіптік цехтар мен өндірістің саны, трансформатордың өндіріс көлемі, зауыттың негізгі капиталға инвестициялары факторлары ... ... оң ... ... ... қосымша заттар өндіру, негізгі қызметтің персонал саны, негізгі қызметтегі персоналдың орта айлық жалақысы факторлары пайдалылық дәрежесіне кері әсер етуі ... Сол ... ... ... және ... тыс құралдар көлемін арттыру өнеркәсіп өнімінің пайдалылық деңгейін жоғарлатады.
Қорытынды
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... Мемлекеттің шағын бизнесті дамытуға көп көңіл бөлуі оның оң экономикалық, саяси және әлеуметтік нәтижелер беруіне байланысты. ... ... 1) ... ... ... 2) ... ... тауарлар және қызметтермен толтыруға мүмкіндік береді; 3) халықты жұмыспен қамтамасыз етеді.
Үкіметтің ... ... ... қарамастан, оның ойдағыдай дамуына кедергі келтіретін мәселелер жылдар бойы өзгерген жоқ. ... ... ... кәсіпорындардың тиімді қызмет етуіне кедергі келтіретін мәселелердің ішінде: салық саясаты, несие ... ... ... ... ету, ... ... ара ... мәселесі т.б. тұр.
Мұның барлығы шағын бизнестің дамуын мемлекеттік реттеу қажет екендігін көрсетеді. Қазақстандағы бизнес қызметті белсенді ... ... ... атап өтуге болады:
* бизнес қызметке мемлекеттің орынсыз араласпауы;
* мемлекет тарапынан қаржылық көмек көрсету;
* шаруашылық субьектілері ... ... ... ... ... ... және рыноктық қатынас субьектілерінің барлығына теңдей құқық беру;
* рынок инфрақұрылымын дамыту;
* шаруашылық жүргізудің бәсекелік жүйесін ... ... ... ... ... ... құру.
Сонымен, қорыта айтқанда, шағын бизнес- ел экономикасының дамуының негізгі тұтқасы деуге болады. Дегенмен, бүгінгі таңда шағын ... ... мен оны ... ... ... ... реформаларының басым бағыттарының бірі болып саналады. Сондықтан, бұл ... ... ... ... даму ... оның ... кездесетін негізгі бөгеттері мен оны мемлекеттік қолдау саясатының маңызды бағыттары сипатталынып, басқару тұрғысынан талданды.
Сонымен қатар, осы диплом ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде жүзеге асыру арқылы еліміздің экономикасына байланыстыру мәселесі кең талқыланды. Бұл тұрғыда:
- қызметтің тиімділігі мен ... ...
- ... ... қызметтің барлық істерінің нормативтік-құқықтық актілерін қалыптастыратын базаны құру;
-салық салу жүйесін тиімді ... ... ... ... ... мейлінше бақылап, басқару арқылы проблемаларын шешу, яғни тиімді менеджментті іске асыру сияқты мәселелер жатыр.
Жалпы қорытындыға келсек, елімізде ... ... ... енді ол ... ... тиіс ... ... жауап ретінде келесідей шараларды енгізу керек деп ойлаймын: ... ... ... ... ... ... мен ... атқару процесіне бастапқы деңгейінде кеңес беріп отыру, яғни жас ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік саясат. Себебі, тәжірибе көрсетіп отырғандай, білімсіздік, тәжірибенің жоқтығы, өз бетімен жұмыс істей білмеу- бәрі еліміздегі кәсіпкерлерді қиын ... ... ... жөніндегі заңдардың қайта қаралуын, түзетілуін, жетілдіруін талап ету және өз ісін жаңа бастамақшы болған ... ... ... ... Себебі, кәсіпкерлер үшін салық төлеу мен оның түрлерінің көптілігі, салық жеңілдіктерінің болмауы, салық салу ... ... ... үшін ең маңызды бөгеттерінің бірі болып табылады.
Үшіншіден, бизнес аясындағы менеджменттің деңгейін жоғарылату жөніндегі шараларды жан-жақты қолдау арқылы ... ... яғни ... ықпалын күшейту қажет. Бұл тұрғыда шағын кәсіпорынды басқару мәнін, мазмұнын ұғыну, дүниежүзілік тәжірибесін білу қазақстандық менеджерлер, кәсіпкерлер мен ... үшін зор ... ... ... да ... ... ... дағдарысы жағдайында отандық шағын бизнеске жасалған үлкен қолдау болмақ.
Жалпы бүгінгі таңда шағын бизнесті дамыту мен оны ... ел ... ... басым бағыттарының бірі. Сондықтан,бұл жұмыста шағын бизнестің дамыған, өркениетті елдердің даму сипаты мен барысын сипаттай келіп, оның ... ... ... мен ... ... ... диплом жұмысында шетелдік тәжірибелерді қарастырған мақсатымыз - қарастырылған тәжірибелердің сипаты мен барысын зерттей келе, ол ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін анықтау болып табылады.
Қазақстан Республикасының өз ерекшеліктерін, яғни, тарихи, мәдени, экономикалық, әлеуметтік ерекшеліктерін ескере отырып, шет мемлекеттердің тәжірибесін ... ... ... бар. ... ... ойымызша, Германия мемлекетінің тәжірибесі Қазақстанда қолдану үшін мейлінше тиімдірек сияқты. Оның қаржылық қолдау көрсету бағытындағы тәжірибесі ескеруге тұрарлық. Сонымен қатар, ... ... оңды ... ... ... дамудың биік деңгейінен көрінуге толықтай мүмкіндігі бар ... ... ... ... ... ... ... шет мемлекеттер тәрізді шағын бизнестің жалпы ішкі өнімдегі үлесі жағынан және халықты жұмыспен ... ... шешу ... ... дәрежеге жетеді деген ойдамыз.
Жұмыста сондай-ақ, еліміздегі шағын және орта кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдауды жүзеге ... ... бір ... ұйым ... ... ... бағдарламаларына жан-жақты талдау-сараптамалар жүргізілді.Бұл бағдарламалардың елдегі шағын кәсіпкерлікті дамытуда алатын орны ерекше.Өйткені кешегі әлемдік дағдарыс кеселдері біздің елімізді де ... тыс ... ... ... ... ... қолайсыз жағдайлар туғызды. Алайда, мемлекетіміздің жүргізген дұрыс саясатының арқасында, жоғарыда аталған Қорының бағдарламаларының ... ... ... ... ... соның ішінде шағын кәсіпкерлік саласы оң аяқтанып, қарқынды дами ... ... кез ... ел ... сол ... ... қарқынды, үдемелі сипатта дамуы үшін, алдымен халықтың әл-ауқатын жақсартып, елдің әлеуметтік-экономикалық бейнесін оңтайландырып алуымыз қажет.Ол үшін елдегі ... ... ... ... 40-60% шамасында болуы қажет.Ал енді шағын кәсіпкерліктің мұндай деңгейге жетуі үшін, әрине, мемлекет тарапынан үнемі реттеу, қолдау ... ... ... ... ... www.akorda.kz. Н.Назарбаев атты Қазақстан халқына жолдаған Жолдауы, Астана,2010
* www.inform.kz. Қ.Тоқабаев //Шағын бизнес шайқалмауы ... ... ... Экономика және кәсіпкерлік негіздері:оқулық - Астана : Фолиант, 2007. - 192 б.
* Ж. Т. ... ... ... ... оқулық - Астана : Фолиант, 2007. - 163 б.
* Токсанова А.Н., Основы предпринимательской деятельности: оқу құралы// Астана ... Н. ... Ж. ... Р. ... Г. ... Бизнесті ұйымдастыру: оқулық - Астана : Фолиант, 2008. - 328 б.
* Қазақстандағы шағын ... ... / ... ... Статистика агенттігі. - Астана : 2010. - 86 б.
* ... Ғ. ... ... ... ... ... Экономика негіздері. 2006-N2-16-18
* Қазақстан және оның аймақтарыдндағы шағын және орта кәсіпкерліктің даму жағдайы туралы есеп, 2-шығарылым, 2012 ж.
* ... ... ... ... Агенттігінің ресми сайты
* Шағын бизнестегі несиелі тәуекелді басқару//Абдуллаева Б.//Алматы, 2008-N1-16-21
* Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., ... Б.А., ... Ү.С., ... Б.И. - Ақтобе 2004 ... ... және оның ... ... және орта ... даму жағдайы туралы есеп, 2-шығарылым,// кәсіпкерлікті дамыту Қоры>>// 2011 ... ... Н.К. , ... Экономика, 1997
* Малое предпринимательство: Теория, мировой опыт и Казахстан. /Под. ред. Е.Б. Жатканбаева. А., 2001.
* С.Н. ... Ж.Т. ... ... бизнес негіздері: Оқу құралы. - Алматы: ... ... ... ... және орта ... ... ... объективтік қажеттігі/ М.Ж. Арзаева // ҚазҰУ хабаршысы.Экон.сер.- 2006.- №3(55).- 34-37 б.
* Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, ... ... и ... ... А ... Жанбулатова Ж.О //О мерах по поддержке малого и среднего предпринимательства// Вестник налоговой ... ... ... М.Б., ... А.Ш., - Орал ... Что мешает развитию малого и среднего бизнеса в Казахстане. Саханов А.Н, Сейтмагамбетова М.С, ... Р.Г. ... ... по ... "Государственное регулирование". Алматы, Экономика, 2003ж..226-231б.
* Сәбден О., Тұрғынбаева А. Шағын бизнес негiздерi: Оқу құралы. - Астана: Фолиант, 2009.- 176 б.
* ... Д. О. //// ... ... 2004- 186 б.
* Қазақстан Республикасында шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы/ М.С. Бажиева; И.Т. Манабаева // ҚазҰУ хабаршысы.Алматы, 2006.- ... 58-62 ... ... тілі - ... және орта кәсіпкерлік/ Б. Тайжан // Егемен Қазақстан.- 2010.- 29 қыркүйек.
* А. Кокенова, Ш. ... ... ... ... ... ... ... тарапынан тексеру процедурасы// Ізденіс=Поиск.- 2012.- № 1.- 16-20 ... ... Б. С. // ... ... 2008- 154 б.
* Қазақстанда кәсіпкерліктің даму жағдайы мен келешегі/ Ж. Рамазанов // Малый и средний бизнес Казахстана.- Алматы, 2009.- №7.- 57-58 ... ... ... ... ... және орта ... дамытуды ынталандыру қажет / Е. Наржан; Е.Наржан // Егемен Қазақстан.- 2010.- 22 ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді/ Е. Бақытқызы // Жас Алаш.- 2012.- 5 қазан.
* Попов В.М., ... С.И. ... ... ... - М. 2001.
* www.akorda.kz. Н.Назарбаев атты ... ... ... ... Астана, 2011.
33 Назарбаев Н.Ә. Жетісу, 2003 жылғы 4 қараша.
* Аташева Д. Шағын кәсіпкерлік даму деңгейін рейтингті ... ... // ... ... сериясы. - 2008. - N2. - Б.119-124.
* www.zhetysu-gov.kz Алматы облысы әкімшілігінің ... ... ... ... облысы статистика департаментінің ресми сайты
* www.damu.kz. кәсіпкерлікті дамыту Қорының>> ресми сайты
38 www.inform.kz. ... ... ... ... ... ... www.inform.kz. Г.Нұрмолдақызы Шағын кәсіпкерлікті қолдау шамасы. 28.01.2012
40 www.minplan.kz. Қазақстан Республикасы Экономика және бюджетті жоспарлау министрлігінің ... ... ... ... ... 2006 ... 31 қаңтар (2008.05.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен).
* АҚ несие ресурстарын толықтыру мен ... ... ... ... ҚР ... 2002 жылғы 22мамырдағы №555 қаулысы (2008 және 2006 ж.ж. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
* Шағын бизнестегі ... ... ... ... ... Закон РК "О государственной поддержке малого предпринимательства" от 19.06.1997г., ст.4.
* Шағын және орта бизнесті қаржылық-несиелік белсендірудің объективтік қажеттігі/ М.Ж. ... // ... ... 2006.- №3(55).- 34-37 б.
* Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Бруза. Государство и бизнес. ... А ... ... Ж.О //О мерах по поддержке малого и среднего предпринимательства// Вестник налоговой службы РК.-2005.-№2-3.-23б.
* ... М.Б., ... А.Ш., - Орал ... Что ... ... ... и ... бизнеса в Казахстане. Саханов А.Н, Сейтмагамбетова М.С, Есенжигитова Р.Г. Сборник кейсов по курсу "Государственное регулирование". Алматы, ... ... ... О., ... А. ... бизнес негiздерi: Оқу құралы. - Астана: Фолиант, 2009.- 176 б.
* ... Д. О. //// ... ... 2004- 186 ... ... ... шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы/ М.С. Бажиева; И.Т. ... // ... ... 2006.- ... 58-62 ... ... тілі - ... және орта кәсіпкерлік/ Б. Тайжан // Егемен Қазақстан.- 2010.- 29 ... А. ... Ш. ... ... ... кәсіпорындарының қызметін мемлекеттік органдар тарапынан тексеру процедурасы// Ізденіс=Поиск.- 2010.- № 1.- 16-20 ... ... Б. С. // ... ... 2008- 154 ... Қазақстанда кәсіпкерліктің даму жағдайы мен келешегі/ Ж. Рамазанов // Малый и средний бизнес Казахстана.- Алматы, 2007.- №7.- 57-58 б.
* ... ... ... ... және орта бизнесті дамытуды ынталандыру қажет / Е. Наржан; Е.Наржан // ... ... 2006.- 22 ... Айыппұл, пара, жемқорлық кәсіпкерлікпен айналысуға мүмкіндік бермейді/ Е. Бақытқызы // Жас Алаш.- 2010.- 5 ... ... Д. ... ... даму ... ... ... әдістемесі // Ізденіс-Поиск:Гуманитарлық ғылымдар сериясы. - 2002. - N2. - Б.119-124.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылымының қалыптасуы мен дамуы (Жамбыл облысы бойынша)138 бет
Әдебиеттегі жаддизм бағыты4 бет
Қазақстандағы жекеленген аймақтарындағы жеміс шаруашылғының ерекшелгі5 бет
"Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің түрі"13 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Венчурлық кәсіпкерліктің теориялық және ғылыми-тәжірибелік проблемаларын зерттеу, Қазақстан экономикасындағы ұлттық инновациялық жүйенің басымдықтарын анықтау, елімізде венчурлық кәсіпкерліктің дамуы мен кәсіпорынның инновациялық қызметіне талдау жасау99 бет
Жеке кәсіпкерлік. Кәсіпкерліктің түсінігі7 бет
Жеке кәсіпкерліктің құқықтық мәртебесі және жеке кәсіпкерлікті бақылау13 бет
Жеке – дара кәсіпкерліктің ғылыми теориялық және практикалық маңыздылығы95 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь