Транспорттық-экспедиторлық қызметті ұйымдастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1 Қазақстан Республикасындағы көлік.экспедициялық қызметтің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Көлік.экспедициялық қызметтің түсінігі және ұйымдастырылуы
1.2Халықаралық көлік.экспедициялық қызметтің құқықтық негіздері
1.3Ұлттық экспедиторлық ережелердегі көлік.экспедициялық қызмет көрсетуінің тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2 Қазақстан Республикасындағы көлiктік логистиканы қолданудың қазiргi жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1Қазақстан Республикасындағы көлiктік логистиканың қазiргi даму жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 «Қазақстан Темiр Жолы» АҚ кәсiпорнында көлiк логистиканы қолдануды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3Көлік.экспедициясының практикалық проблемалары және оларды шешудің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1Қазақстан Республикасындағы көлік.экспедициясының қолдану болашағы ... ... ...
3.2Көлік.экспедициясы негізіндегі жауапкершілік проблемалары ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттертізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Дипломдық зерттеу қазіргі кезеңде көліктік қызмет көрсету саласында маңызды мәнге ие көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді реттеудің теориялық және практикалық өзекті мәселелерін кешенді түрде талдау жүргізуге арналған.
Қазақстанда қоғамның талаптарына барынша толығырақ жауап бере алатындай, қазіргі заманға сай әрі тиімділігі жоғары көлік-экспедициялық қызмет көрсету жүйесін құру бүгінгі күннің өзекті міндеттерінің біріне айналып отыр. Оның шешілуіне аталмыш жүйенің нарықтық экономикадағы тұрақты дамуы, халықаралық көліктік қызметтер нарығына табысты кірігуі тәуелді. Ендеше бұл мәселеге мемлекеттік деңгейде мән беріліп, оңды қолдау табуы қажет.
Жұмыста көлік экспедиторларының жағдайларына талдаулар жүргізіліп, ұлттық және халықаралық көлік-экспедициялық қызмет көрсетулердің негіздері қарастырылады, көлік экспедициясы шартының практикалық проблемалары мен оларды шешудің жолдары анықталады. Халықаралық стандарттар мен ережелерге сай келетін, шетелдердің нормаларымен бірегейлендірілген нормативтік базаны құру қажеттігі негізделеді. Көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді реттейтін заңнамаларды жетілдіру жөнінде дәйекті ұсыныстар тұжырымдалады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының көлік жүйесінің дамуы ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы – «Қазақстан – 2030» стратегиялық бағдарламасында қарастырылған. Аталмыш бағдарламаның мақсаттары мен міндеттері мемлекетіміздің жаңа көлік саясатын жүргізу жолымен жүзеге асырылуда.
Ішкі және халықаралық қатынастарда жүк тасымалдау бойынша көліктің табысты қызмет етуі экспедиторлардың белсенді қатысуынсыз мүмкін емес. Бүгінгі күні әлемдегі барлық жүк тасымалдаудың 75 % көлемі экспедиторлық компаниялармен ұйымдастырылатыны мәлім болды.
Отандық және шетелдік ғалым-теоретиктер мен тәжірибелі заңгерлердің ара сында көлік-экспедициялық қызмет дегеніміз не, шарттың пәніне қандай қызмет көрсетулер кіреді, экспедитордың мәртебесі қандай болуы керек және т.б. туралы ортақ бір пікір жоқ. Қалыптасқан жағдай бүгінгі күнге дейін көлік экспедициясы бойынша қатынастарды халықаралық-құқықтық акт деңгейінде бірегейлендіруге кедергі келтіріп отырған негізгі себептердің бірі ретінде саналады және сыртқы экономикалық қатынастардың дамуын тежейді.
1 Назарбаев Н. Қазақстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы: Білім, 1997. – 176 б.
2 Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстан Республикасы мемлекеттік көлік саясатының тұжырымдамасы туралы» 11 маусым 2001 жылғы №801 қаулысы // Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілер жинағы. – 2001. - № 22. - 271-құжат.
3 Плужников К.И. Транспортное экспедирование. – М.: Росконсульт, 1999. – 573 с.
4 Қазақстан Республикасының 01 шілде 1999 жылғы № 409-1 Азаматтық кодексі (ерекше бөлім) // Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. – 1999. - № 16-17. - 642-құжат.
5 Третьяков В. Об организации системы транспортно-экспедиционного обслуживания // Хозяйство и право. - 1989. - №6. - С. 73-79.
6 Қазақстан Республикасының 27 желтоқсан 1994 жылғы № 269-13 Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім) // ҚР Жоғарғы Кеңес жаршысы. – 1994. – № 23-24 (қосымша).
8 Исингарин Н. Экспедитор - надежный партнер // Экспресс К. – 2004. - 28 апреля. - С.3.
9 Төлеуғалиев Ғ. Ауыл шаруашылығына транспорттық-экспедициялық қызмет көрсету. – Алматы: «Қайнар», 1978. – 200 б.
10 Хаснутдинов А.И. Вспомогательные договоры на транспорте: дисс. ... докт. юрид. наук: 12.00.03. – Иркутск, 1995. – 317 c.
11 Рыженкова Н.Г. Договор экспедиции по советскому гражданскому праву. – Ростов-на-Дону, 1969. – 22 с.
12 Жуков В.И. Правовое регулирование экспедиционной деятельности на транспорте: дисс. ... канд. юрид. наук: 12.00.03. – Кишинев, 1967. – 168 с.
13 Андреев В.К. Транспортно-экспедиционное обслуживание: Учебное пособие – М.: Юрид. лит., 1977. – 72 с.
14 Ворожейкин Е.М. Обязательство по транспортно-экспедиционному обслуживанию. – М., 1957. – 107 с.
15 Иоффе О.С. Обязательственное право. – М., 1975. – 880 с.
16 Тулеугалиев Г.И. Избранные труды по транспортному праву / Сост. М.К. Сулейменов. – Алматы: НИИ частного права КазГЮУ, 2003. – 506 с. (серия «Классика казахстанской цивилистики»).
17 Шварц Х.И. Правовое регулирование перевозок на автомобильном транспорте. - М., 1966. – 264 с.
18 Гражданское право:Учебник / Отв. ред. проф. Е.А. Суханов. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Издательство БЕК, 2000. – Том ІІ. Полутом 2. - 544
19 Хмелев С.П. Договор транспортной экспедиции: дисс. ... канд. юрид. наук: 12.00.03. – Саратов, 1999. – 183 с.
20 Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрінің «Темір жол көлігіндегі экспедиторлар қызметінің ережесін бекіту туралы» 2004 жылғы 28 шілдедегі № 296-І Бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2004 жылғы 26 тамызда тіркелді. Тіркеу № 3037 // Қазақстан Республикасы Президент және Үкімет актілерінің жинағы.- 2003.- № 41. - 75-құжат.
21 Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстан Республикасының теңіз көлігінде экспедиторлық қызметті жүзеге асырудың ережелерін» бекіту туралы 7 қазан 2003 жылғы № 1033 қаулысы // http:// www.zakon.kz/ 2009.
22 Линдере М. Р., Фирон X. Е. Управление снабжением и запасами: Көліктіклогистика / Пер. с англ. - СПб.: Полигон, 2009.
23Миротин Л.Б., Ташбаев Ы.Э. Көліктік логистика для предпринимателя: основные понятия, положения и процедуры. - М.: ИНФРА-М, 2013.
24. Миротин Л.Б., Ташбаев Ы.Э., Порошина О.Г. Эффективная көліктік логистика.- М.: Экзамен, 2013.
25. Миротин Л.Б., Ташбаев Ы.Э. Көліктік логистика для предпринимателя. - М.: ИНФРА, 2013.
26. Неруш Ю.М. Снабжение и транспорт: эффективное взаимодействие. - М.: Экономика, 1990.
27. Родников Л. П. Көліктік логистика: Терминологический словарь. - М.: Инфра - М, 2000.
28. Семененко А.И., Сергеев В.И. Көліктік логистика. Основы теории. - СПб.: Изд-во «Союз», 2012.
29. Семененко А.И. Предпринимательская көліктіклогистика - СПб: Политехника, 1997.
30. Уваров С.А. Көліктік логистика: общая концепция, теория и практика. - СПб.: ИНВЕСТ - НП, 1996.
31. Системный анализ и структуры управления. /Под общ.редакцией проф. В.Г.Шорина. - М.: Знание, 1975.
32. Чудаков А.Д. Көліктік логистика – М.: Изд. РДЛ, 2012.
Мерзiмдi басылымдар:
33. Айгуль Тулембаева: «Экономика не прощает эмоций» статья. «Начнем с понедельника», № 10 (724), 7 - 13 марта 2008.
Мақалалар мен мерзiмдi емес басылымдардың тiзiмi:
34. Даулет Б.С., Тулембаева А.Н. Стратегическое управление в транспортно-коммуникационном комплексе РК. - Алматы: Казак университет, 2014.
35. Плоткин Б. К. Введение в коммерцию и коммерческую логистику / Учебное пособие.- CПб: Изд-во Санкт-Петербург.ун-та экономики и финансов, 2006.
        
        Әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
Экономика және жоғары бизнес факультеті
маркетинг және менеджмент кафедрасы
логистика мамандығы
Дипломдық жұмыс ... ... ... Ильяс Нұрланұлы
Ғылыми жетекшісі: Мырзаханова Дария Женисовна
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2015ж
МАЗМҰНЫ
Кіріспе..............................................................................................................
1 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... түсінігі және ұйымдастырылуы
1.2Халықаралық көлік-экспедициялық қызметтің құқықтық негіздері
1.3Ұлттық экспедиторлық ережелердегі көлік-экспедициялық қызмет көрсетуінің тиімділігі...........................................................
2 Қазақстан Республикасындағы көлiктік логистиканы қолданудың ... ... ... ... ... ... даму жағдайы................................................................................
2.2 АҚ кәсiпорнында көлiк логистиканы қолдануды талдау.................................................................................
3Көлік-экспедициясының практикалық проблемалары және оларды шешудің жолдары...................................................................................
3.1Қазақстан Республикасындағы ... ... ... негізіндегі жауапкершілік проблемалары.........
Қорытынды...................................................................................................
Пайдаланылған әдебиеттертізімі .............................................
Кіріспе
Жұмыстың жалпы сипаттамасы.Дипломдық зерттеу қазіргі кезеңде көліктік қызмет көрсету ... ... ... ие ... ... көрсетуді реттеудің теориялық және практикалық өзекті мәселелерін кешенді түрде ... ... ... ... ... ... ... толығырақ жауап бере алатындай, қазіргі заманға сай әрі тиімділігі жоғары көлік-экспедициялық қызмет көрсету ... құру ... ... ... ... ... ... отыр. Оның шешілуіне аталмыш жүйенің нарықтық экономикадағы тұрақты дамуы, халықаралық көліктік қызметтер нарығына табысты кірігуі тәуелді. Ендеше бұл ... ... ... мән ... оңды ... табуы қажет.
Жұмыста көлік экспедиторларының жағдайларына талдаулар жүргізіліп, ұлттық және халықаралық көлік-экспедициялық қызмет көрсетулердің негіздері қарастырылады, көлік экспедициясы шартының практикалық ... мен ... ... ... ... ... стандарттар мен ережелерге сай келетін, шетелдердің нормаларымен бірегейлендірілген нормативтік базаны құру қажеттігі негізделеді. Көлік-экспедициялық қызмет ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдалады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының көлік жүйесінің дамуы ел Президентінің Қазақстан ... ... - ... ... ... ... бағдарламаның мақсаттары мен міндеттері мемлекетіміздің жаңа көлік саясатын жүргізу жолымен жүзеге асырылуда.
Ішкі және халықаралық қатынастарда жүк тасымалдау бойынша ... ... ... етуі ... белсенді қатысуынсыз мүмкін емес. Бүгінгі күні әлемдегі барлық жүк тасымалдаудың 75 % көлемі экспедиторлық ... ... ... болды.
Отандық және шетелдік ғалым-теоретиктер мен тәжірибелі заңгерлердің ара сында көлік-экспедициялық қызмет дегеніміз не, шарттың пәніне қандай ... ... ... экспедитордың мәртебесі қандай болуы керек және т.б. туралы ортақ бір пікір жоқ. Қалыптасқан жағдай бүгінгі ... ... ... ... ... қатынастарды халықаралық-құқықтық акт деңгейінде бірегейлендіруге кедергі келтіріп отырған ... ... бірі ... ... және ... ... ... дамуын тежейді.
Дипломдық зерттеу тақырыбым ретінде көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді ұйымдастыру оны ... ... ... және оны ... ... келесі себептермен түсіндіріледі: біріншіден, көлік-экспедициялық қызметтің ұғымының бірыңғай анықтамасының жоқтығы, теориялық негіздерінің әлі толық қалыптаспағандығы; екіншіден, экспедитордың ... және ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасында көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді реттеудің ортақ негізін құрудың қажеттігімен; төртіншіден, сыртқы-экономикалық қызмет көрсету саласында көлік-экспедициялық қатынастарды реттейтін ... ... ... ... актінің болмауымен, бесіншіден, ұлттық экспедиторлардың тәжірибесінде қалыптасқан экспедиторлық құжат айналымының заңдастырылмауы, алтыншыдан, көлік экспедициясы шартының түсінігі, экспедитор мен клиенттің ... мен ... ... экспедитор-делдал және экспедитор-тасымалдаушының жауапкершіліктерін бөлу, дауды реттеуге қатысты ҚР АК-де кемшіліктер мен ... орын ... ... ... ... ... Қазақстанның ішкі және халықаралық көліктік қызмет көрсету нарығында ... ... ... ... төмендетіп, осы саланың әлеуметтік және экономикалық проблемаларын толыққанды шешуге мүмкіндік ... ... ... ... деңгейі. Қазақстан ғылымында бүгінгі күнге дейін көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді құқықтық реттеудің проблемалары кешенді ғылыми зерттеу түрінде жеткілікті ... ... ... ... ... дейін Қазақстан Республикасында аталған салада монографиялар, дипломдық зерттеулер болмаған.
Көлік-экспедициялық қызметті құқықтық реттеу мәселелері келесі ресейлік ғалымдардың және ... мүше ... ... ... және ... кезеңдердегі ғалымдардың: М.К. Александров-Дольник, В.К. ... М.И. ... В.В. ... Е.М. ... В.А. ... В.И. ... О.С. Иоффе, Д.А. Медведев, Г.П. Савичев, О.Н. ... В. ... А.Н. ... Н.Г. ... Ғ.И. ... Я.Ф. ... А.И. ... М.Е. ... Х.И. Шварц, Е.Д. Шешенин, В.С. Якушевтің және басқалардың еңбектерінде қарастырылған.
1995 жылдан бері бұл тақырып көлік-экспедициялық ... ... ... ... ... көлік экспедициясы шартын ғана зерттеп жүрген ғалымдардың дипломдық жұмыстарында зерделенген. Бұл ... ... ... ... С.П. ... (Саратов, 1999 ж.), С.Ю. Морозов (Ульяновск, 2003 ж.), Н.В. Морозова (Москва, 2005 ж.), А.В. Ребриков (Волгоград, 2006 ж.) және ... ... ... ... ... ... Беларусь ғалымы Д.Л. Корнейчук (Минск, 2003 ж.) қомақты үлес қосқан. Дегенмен, дипломдық зерттеулердің тақырыптары көрсетіп тұрғандай, ... ... ... ... ... көрсетуді ұйымдастыруды реттеу мәселелерін толық қамтымай, оның экономикалық ... ... ... ... ... экспедициясы шартының өзекті мәселелерін зерттеумен шектелген немесе халықаралық көлік-экспедициялық қызмет көрсетулер ғана зерттелген. Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... мемлекеттерінде көлік экспедициясы шартын экономикалық реттеу мәселелеріне арналғанын атап көрсету керек.
Зерттеудің ... және ... ... ... жүк ... көлік-экспедициялық қызмет көрсету бойынша туындайтын қатынастардың Қазақстан Республикасының көліктік-экспедиторлық қызметі мен логистиканың құрылымы болып табылады.
Зерттеудің пәні ... ... ... ... бүгінгі жағдайы және келешегі, экспедиторды анықтау, оны ... ... ... ... экспедициясы шартын анықтау мәселелері болып табылады.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... көлік-экспедициялық қызмет көрсетудің теориялық негіздеріне, Қазақстан Республикасында көлік-экспедициялық қатынастарды талдау жүргізу ... ... ... ... және ... ... мәселелерін жан-жақты зерттеу мақсаты көзделіп отыр.
Аталған мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... ... түсінігін және жіктелу түрлерін анықтау, қазіргі кезеңдегі аталған қызмет көрсету жүйесін ұйымдастырудың өзекті мәселелерін анықтау;
* ... ... ... ... және ... ... ... реттелуіне, тарихи даму кезеңдеріне талдау жүргізу және ... ... ... қатынастарды құқықтық реттеу бойынша кемшіліктер мен қарама-қайшылықтарды анықтау.
* экспедитордың аралас тасымалдау операторы ретіндегі қызметінің ерекшеліктерін ... және оның ... ... және ... ... ... анықтап, оларды ұтымды шешу жолдарын ұсыну;
* көлік экспедициясы шартының табиғатына ... ... оның ... жүйесіндегі орнын анықтау;
* көлік экспедициясы шартының тараптарының мен міндеттеріне талдау жүргізу;
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. Дипломдық жұмыстың құрылымы ... ... және ... ... тaқырыпты aшуғa негізделген. Дипломдық жұмыс кіріспе, үш бөлім, қорытынды, пaйдaлaнылғaн әдебиеттер тізімінен тұрaды.
1 Қазақстан Республикасындағы көлік-экспедициялық қызметтің түсінігі
1.1 ... ... ... және ... әр ... жүк ... өзара үйлесімді әрі тоқтаусыз жұмыс істеуіне көлік-экспедициялық қызмет көрсету жөніндегі құқықтық ... ... ... ... түрде ықпал етеді.
Бүгінгі күні халықаралық нарықта тауарларды жеткізу үрдісі тасымалдаумен бірге, басқа да қажетті жұмыстар мен ... ... ... ... ... байланысты. Осындай міндеттерді көлік экспедиторлары жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... жеткізудің құрамдас бөлігі ретінде тасымалдау үрдісінің басталуы, жалғасуы және аяқталуы үшін маңызды болып ... ... және ... ... ... ... ... тасымалдау - бұл жәй ғана жүктерді бір жерден екінші жерге ... ... ... ... ... мен ... көрсетулердің кешені. Осының барлығы тасымалдаудың тиімді бағасы мен мерзімін таңдаудан басталады да, кейін тасымалдаушымен шарт жасасу, жүктерді кедендік декларациялау, ... ... ... ... ... және қабылдап алу, оны қоймаға орналастыру және сақтау, тиеу-түсіру жұмыстары және жүк ... үшін ... есеп ... ... ... Осы ... қызметтердің жиынтығын көлік экспедициясы деп атайды.
Көлік-экспедициялық қызмет дегеніміз жүктерді тасымалдауды ұйымдастыру бойынша клиентке қызмет көрсету ... ... ... қатынастардың объектісі болып көлік-экспедициялық қызмет көрсету табылады. Экспедитормен жүзеге асырылатын қызметтердің нәтижесінде ... ... ... ... ... бір ... жету үшін қызмет көрсетуші міндетті әрекеттерді орындайды, мәселен, жүкті жөнелту немесе қабылдап алу, жүкті қабылдап алушыға жеткізіп беру және т.б.
Көлік-экспедициялық ... жүк ... ... және онымен байланысты көлік-экспедициялық қызметін тұтынушыларға (жүк жөнелтушілерге, жүк қабылдаушыларға, көлік ұйымдарына) қызмет көрсету жүйесінің айырылмас және өте ... ... ... ... ... маңыздылығы кәсіпкерлердің мүдделері тұрғысынан да, экономикалық мақсат тұрғысынан да түсінікті. Себебі өнеркәсіп, құрылыс, сауда, ауыл ... ... кез ... алып ... ... ... да ... көлік қызметіне мұқтаж. Мұндай клиенттерге көптеген көлік ұйымдарымен, көліктің жеке түрімен тасымалдау шартына ... ... ... ... жөнелту және қабылдап алу, жеткізу орнынан тасып әкету немесе тасып жеткізу бойынша көліктік қызметтерді орындайтын арнайы ... ... ... ... еді. ... ... қызметтердің кешенін тасымалдауға қатысушылардың өздері орындаған болатын, бірақ та нарықтық қатынастардың дамуымен жүк тасымалына сұраныстар артқан сайын жұмыс көлемі де өсе ... Бұл өз ... күн ... ... ... ... ... жүзеге асыруға кедергі келтіре бастады. Сөйтіп, арнайы мамандандырылған кәсіпкерлер айналысатын көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді дербес бөлуді экономикалық қажеттілік ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету Европада жүз жылдан астам уақыт бұрын пайда болған. 1880 жылы ... ... ... ... ... ... өткізіліп, онда экспедиторлар ассоциациясының халықаралық федерациясы құрылған.
Кеңестік дәуір кезеңіндегі жоспарлы экономикада мұндай қызметке деген сұраныс іс ... ... ... бизнестің пайда болуына негізі фактор болып еліміздің нарықтық экономикаға көшуі табылады. Екінші жағынан, КСРО-ның ыдырауынан кейін бұрынғы социалистік ... ... және ... ... қалыптаса бастады. Соның нәтижесінде шекаралары анықталып, ұлттық валюталары, дербес банктік, салық, кедендік жүйелері құрылды. Жаңа мемлекеттердің иелігіне бұрынғы біртұтас көлік ... ... ... ... ескі ... ... жүзеге асыру қиындықтарды туындатты. Мұндай ахуал көлік кәсіпорындарының, әсіресе негізгі тасымалдаушы көліктің түрі темір жолдың қызметіне теріс әсер ... ... ... ТМД ... ... жол ... әкімшіліктері жүктерді тасымалдауға көлік-экспедициялық қызмет көрсетулерді енгізу туралы шешім қабылдады. Алдымен ... ... ... ... ...
Қазақстанда алғашқы экспедитор қызметін орындау үшін атты ... ... ... ... ... қарқын алуына жол ашты. Бірақ теміржолдың еншілес компаниясы ... ол ... ... ... қызмет көрсете алмады. Кейін 1994 жылы ҚР АК-нің қабылдануымен қазақстандық экспедиторлық дербес компаниялар біртіндеп өмірге келе ... ... ... ... жаңа түрі еді және ... көліктік қызмет көрсету нарығында халықаралық талаптарға сай келетін экспедиторлық қызмет көрсету тәжірибесі іс жүзінде болмағандықтан шетелдік ... ... ... ... ... атап айтқанда, , , . Олардың басты міндеті ... ... ... жаңа ... ... ... серіктестермен бірлескен жұмыс нәтижесінде алынған тәжірибенің қалыптасуы, заңдармен мүмкіндіктердің берілуі қазақстандық экспедиторлық қызметті дамытуға негіз ... Енді ... ... өз ... ... мен оның ... жоғарылату, әлемдік көлік жүйесінде тиісті орын алу мақсатын көздеді. Сол себепті белгілі экспедиторлық компаниялар, ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігі мен ... 1997 ... 10 ... ... ... ұлттық экспедиторларының қауымдастығын (ҚҰЭҚ) құру жөнінде шешім ... ... ... ... АҚ, ЖШС, АҚ, ЖШС, ЖШС ... Бұл ... ... күні отандық экспедиторлық бизнестің көшбасшысы болып табылады [8, 3 б.].
, ... ... ... ... - ... () - ... Ресейде қолданылады. Аталмыш терминдердің мағыналары ұқсас болған соң синонимдер деп түсінетін болсақ, енді бір топ ... ... бұл ... ... ұғымды білдіреді. 1996 жылы UNTCAD конференциясында мультимодальдық тасымалдау бойынша келесідей ұғымдарға түсінік берілді:
1) Интермодальдық тасымалдау ... ... - ... ... бірнеше түрімен тасымалдау, тасымалдаушылардың біреуі (есіктен есікке дейін) белгіленген ... бір ... ... ... ... ... пунктке дейін жүк тасымалын түгелдей ұйымдастыруға міндеттенеді. Тасымалдаушылар арасында жауапкершіліктің ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау (Multimodal Transport) - жүк тасымалын (есіктен есікке дейін) түгелдей ұйымдастырушы тасымалдаушы барлық жауапкершілікті ... ... ... Бұл ... ол жүк ... ... бір ... құжатын береді;
3) Сегментарлық тасымалдау (Segmented Transport) - жүк ... ... ... дейін) түгелдей ұйымдастырушы тасымалдаушы тек қана өзі орындайтын тасымалдау бөлігі үшін жауап береді;
4) Комбинированная (құрамалы) тасымалдау ... ... - ... ... ... жүк тасымалдау бойынша оператор аралас тасымалдау құжатын береді және аралас тасымалдауды, ол үшін қажетті қызмет көрсетулермен бірге орындайды немесе орындалуын ... ... ... ... ... негізінде
Мемлекеттік меншік негізінде
Аралас меншік негізінде
Көліктік логистикалық жүйеге кіретін фирмалардың төлемдері негізінде, оның мөлшері арнайы жиналыста бекітіледі
Әрбір облыстың ... ... ... ... ... қаржыландыру
Акциздік салықтар мен фирмалардың төлемдері арқылы қаржыландыру
* сұранысты болжамдау және оның негізінде қорларды ... ... пен ... қажетті қуаттылығын анықтау;
* материалды ағымдардың қозғалысын қадағалау;
* өндірушіден шыққан өнімнің тұтынушыға жеткенге дейінгі тасымалдау-қоймалау ... ... ... ... ... ... ... орталық
Сурет 11 - Көліктік логистикалық орталықты құру жолдары ... ... ... ... ... ... жүк ... көлік түрлерімен аралас тасымалдау тәсілі дамытылып келеді. Осындай тасымалдарды негізгі жүзеге ... ... ... болып табылады. Әлемдік практика көрсеткендей, дамудың басты жолы - бұл ... жеке ... ... ... ... аралас тасымалға және жүктерді тасымалдап жеткізуді бір орталықтан ұйымдастыру мен басқарудың көліктік жүйесіне көшу.
... ... ... ... ... Ол ... жүк ... әр түрімен ортақ тасымалдау құжатымен, тасымалдаушылардың ортақ жауапкершілігімен тасымалданады, себебі мұндайда ортақ тасымалдаушы болмайды. Тасымалдаушылардың ... да ... ... ... ... ... Жүк жоғалған, зиян шеккен жағдайда жауапкершілік зиян келтіру сәтінде жүкті ... ... ... ... [25, 53-54 бб.]. Тасымалдаудың бұл түрінің қолайсыздығы сол, тасымалданатын жүкке зиян келтірудің жерін, сәтін анықтау мүмкін емес болған ... ... өтеп алу жүк ... үшін ... түседі.
Тікелей аралас қатынастың басты белгісі - ортақ ... ... ... ... ... ... ... - тікелей аралас тасымалдар шартын куәландыратын құжат (коносамент, көлік жүкқұжаты), оператордың жүкті өз иелігіне қабылдауы, сондай-ақ оның осы ... ... ... ... жеткізу міндеттемесін білдіреді. Оператор жүкті өз иелігіне ... ... жүк ... ... ... тасымалдау құжатын беруі тиіс. Онда жүктің жалпы сипаттамасы; салмағы мен саны; жеткізу орны, күні, мерзімі; тасымалдау бағыты мен пайдаланылатын ... ... ... ауыстырып тиеу пункттері туралы мәліметтер қарастырылады.
Көлік-экспедициялық қызмет көрсету жүйесін ұйымдастыру. Нарықтық экономика жағдайында ең бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... ... Көлік-экспедициялық қызмет көрсету нарығында әртүрлі сервистік көліктік қызметтерді көрсетулермен айналысып жүрген экспедиторлар аз емес. Соған қарамастан, экспедитор қызметінде дереу шешуді ... ... және ... деңгейде экспедиторлық қызметті жүзеге асыруға кедергі келтіретін проблемалар баршылық. Бұлар көлік-экспедициялық ... ... ... нормативтік-құқықтық қамтамасыз ету, мемлекеттік тарифтік және салықтық саясат, кедендік тексеру тәртібі, лицензиялау, мамандарды дайындау және ... ... ... жүк ... ... ... ... баяу дамуы және т.б.
Заман талабына сай экспедиторлардың да қызметі қазіргі уақытта сапалы өзгерістерге ұшырауы ... Ол үшін ең ... ... жағдайында көлік-экспедициялық қызмет көрсететін логистика жүйесін құру және қолдануға негізделуі тиіс. Өйткені, логистика жүктерді тасымалдау ... ... ... ... ... айналды. Логистика - бұл талап етілген сапалы және ... ... ... белгіленген уақытта, белгіленген жерге және аз шығынмен тасымалдап жеткізуді қамтамасыз ету [27, 118 б.].
Көліктік ... ... ... қамтиды: сыртқы сауда жүктерін өндірушіден тұтынушыға дейін жеткізуді жоспарлау, ұйымдастыру және жүзеге асыру; жаңа ... ... ... ... телекоммуникация, ақпараттық құралдарды пайдаланатын көліктік және өзге операцияларды бақылау [40, 14 б.].
Экспедитормен орындалатын қызметтердің түрлеріне, сапасына ... ... ... ... ... сай ... тұрады. Сондықтан да көліктік қызмет көрсету нарығында бәсекеге ... болу үшін ... ... ... ... ... Осы мақсатта 2007 жылы Қазақстанда тұңғыш рет Алматы ... жаңа ... ... технологияларды қолданатын көліктік-логистикалық орталық ашылды. Орталықта халықаралық ... ... ... ... ... ... ... сақтау, қоймалау, штрих-кодтау, аймақтарға жөнелту. Жалпы Қазақстанда көліктік-логистикалық қызмет көрсету нарығы дамымаған, сондықтан ҚР Көлік және ... ... 2012 ... ... ... ірі алты көліктік-логистикалық орталықтарды ашуды жоспарлап отыр .
Көлік-экспедициялық қызмет көрсетулердің жаңа түрлері жүкті тасымалдаумен ... ... ... және ... ... ... беру, жүкті алдын-ала сатып алумен және есептесумен байланысты банктік сипаттағы ... ... ... Атап ... ... олар: декларациялау, лизинг, көліктік сақтандыру, факторинг және т.б.
Көлік-экспедициялық қызметтегі декларациялау - ... ... мен ... ... ... және кедендік төлемдерді төлеуді орындау бойынша қызмет ... ... ... ҚР ... ... ... 25 т. ... ... ... - ... мен ... ... туралы декларант мәлімдеген мәліметтерді жазбаша және электрондық түрде растайтын құжат>> .
Жүктерді декларациялау бойынша ... ... ... ... ... ... ... танылуы тиіс. Декларант-экспедитор кедендік мекеме алдында жүктің кедендік ... ... ... ... ... ... қызметтегі лизинг жылжымалы құрамды, контейнерлерді, тиеу-түсіру техникалық құралдарын ұзақ мерзімді жалға беруді білдіреді. Көлік-экспедициялық ұйым лизинг бойынша қызмет көрсете ... ... ... ... болады және шарттың барлық мерзімінде лизинг пәніне қатысты меншік құқығын сақтап қалады. Лизинг жүк жөнелтушілерге, жүк ... және ... ... ескі ... ... ... тез әрі ... ауыстыруға мүмкіндік береді .
Практикада лизинг шарты жалдау шартының ... ... ... ... ... мердігерлік, сервистік қызмет көрсету туралы шарттың элементтерін де ... ... ... ... ретінде экспедитор клиентке жалға берілетін техника құралдарына қызмет көрсету, жөндеу, сақтандыру бойынша қызметтерді көрсете ... ... ... ... ... ... лизинг құралын қалған құны бойынша сатып алу ... ... ... көрсету үшін экспедитор техникалық құралдарды лизингтік компаниялардың қызметін пайдалана отырып сатып ала алады да, клиентке сублизинг бойынша жалға береді. Бұл ... ... ... ... беруші - лизингтік компанияның келісімін алу қажет.
Тасымалданатын жүктерді сақтандыру - бұл қызметті экспедитор иә өзі, иә ... ... ... ... ... жағдайда экспедитор арнайы лицензияны иелене отырып сақтандырушы ретінде өзіне сақтандыру бойынша жауапкершілік алады. Экспедитор-сақтандырушы сақтандыру оқиғасы болған ... ... ... бір ... ... Ол үшін ... қомақты қаражатқа ие болуы керек.
Екінші жағдайда ... ... мен ... (сақтандыру компаниясы) арасында делдал болып табылады. Сақтандыру бойынша жауапкершілік ... ... ... ал ... сақтанушының құжаттарын рәсімдеу бойынша және басқа да қызметтерді орындайды.
Сақтанушы ретінде жүк жөнелтуші, жүк қабылдаушы, тасымалдаушы және басқа да ... бола ... ... ... сақтандыру пәні ретінде сақтанушының жүктің сақталуына мүддесі болады.
Жүктерді сақтандыру экспедиторлар үшін келешегі бар қызметтердің бірі болып табылады, өйткені қазіргі ... ... ... және ... ... ... проблемалар жиі кездеседі.
Көліктік сақтандыру объектісі ретінде тек қана жүк ... ... ... ... ... да ... және қаржылық мүдделері, әсіресе, фрахт және тасымалдаудан алатын пайдасы да болуы мүмкін. Мәселен, теңіз тасымалында кемені сақтандыруға қоса ... ... ... ... зиян ... оның ... ... жөндеуде болған уақытында фрахтының келісілген сомасы өтеледі.
Факторинг - ... ... ... ... негізделген сауда-комиссиялық операциялардың бір түрі. Қазіргі уақытта қызметтің бұл түрі банктік мекемелермен көрсетіледі. Көлік-экспедициялық қызметте факторингті экспедитормен де ... ... ... Бұл ... ... ... экспедитор жүк иесіне жүктің құнын толық немесе жартылай төлейді. Экспедитор іс жүзінде жүкті тасымалдауға қабылдаған ... оны ... ... ... қызмет жүк иесіне ақша қаражаттарының айналымын жылдамдатады.
Жүкті сатып алумен қатар, экспедитор есептесу операциясын, маркетингтік зерттеуді жүргізу ... ... ... де көрсете алады.
Практикада ірі кәсіпорындарға көлік-экспедициялық қызмет көрсетуде экспедиторлық ұйымдар факторинг шартын жасасуды ұсынады. Бұл жағдайда экспедитор, клиент және ... ... шарт ... көлік-экспедициялық қызмет үшін сыйақымен Банк есептеседі, өз кезегінде ол клиенттен белгілі бір ... ... ... ... ай ... ... алып ... Клиент үшін факторингтің ыңғайлысы - көлік-экспедициялық қызметті пайдаланғаны үшін есептесу қарапайымдандырылады, сондай-ақ клиентке ... алу ... ... мүмкіндігі пайда болады [43].
Бұдан басқа экспедитордың жаңа қызмет түрлеріне келесілерді ... ... ... жүк ... ... ... экспедиторлар басқа елдерде өз клиенттерінің сауда қатынастарын орнату бойынша делдалдық қызмет көрсете алады. Мұндай эспедиторларда басқа елдердегі тасымалдаудың ерекшеліктеріне (тасымалдау үшін ... ... ... ... т.б.), сол елдің нарығындағы өнімді сату немесе сатып алу ... ... ... ... ақпараттар болады. Сондықтан да мұндай қызметтерге өнімдерді (қызмет көрсетулерді) экспорттау және импорттау бойынша қызметтерді жүзеге асыратын ... ... ... ... ... тасымалдау үрдісін ақпараттық технологиялармен қамтамасыз ету үлкен маңызға ие. Еліміздің әлемдік ақпараттар кеңістігіне кіруі ... ... ... ... ... электрондық алмасудың қазіргі , деп аталатынхалықаралық стандарттарын пайдалану, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттардың негізінде сыртқы сауда айналымында жүктерді ... ... ... ... ... және ... асыру үрдісін ақпараттық қамтамасыз етуге қол жеткізіледі. Бірегей электрондық ақпараттандырудың артықшылықтары: ортақ ақпараттық кеңістікте барлық көлік-экспедициялық ұйымдардың бірігуіне, тасымалдауды ... ... ... ... қызмет көрсетулерді тіркеуге, жүктің тасымалдау кезеңіндегі жай-күйі және орналасу мекен-жайы туралы толық ақпараттарды алуға мүмкіндіктер ашылады.
Еліміздің ішкі жүк ... ... мен ... ... жүйесінің бәсекелесу қабілетін арттырудың басты алғы шарттарының бірі ... ... ... ... ... ... көліктік қызмет көрсетулер нарығында алуан-түрлі қызметтер көрсете алатын ұйымдардың бәсекелестігін дамыту, көліктік қызмет ... ... ... Қазақстандық көлік жүйесіне сыртқы сауданың жүк ағымын тарту үшін ... зор ... бар. Осы ... ... ... ... ... халықаралық бірегейлендірілген экспедиторлық құжаттарды қолдану және экспедиторлық қызметтердің сапасына стандарттар белгілеу міндеттері қойылады.
Қазіргі уақытта халықаралық сауда қатынасында есептесудің ... түрі жиі ... яғни банк ... бір ... ... ... ... төлейді. Мұндай құжаттардың ішінде маңыздысы - көліктік құжат болып табылады. ... ... ... ... ... соң ... сол бойда банкке барып, төлем ақысын алады.
Аралас тасымалдау коносаменті басқа да кез-келген коносамент сияқты тауарға билік ету ... ... ... Осы ... ... заңды ұстаушы онда қарастырылған тауарды қабылдау пунктіне жетуін күтпей-ақ соның жолында сатып жібере алады. Мұндай тәсілдің артықшылығы - ... пен ... ... ең қарапайым қарым-қатынас тәртібі орнатылып, есептесудің құжаттық түрі бойынша тауардың ақысын жылдам алуға және көтерме бағамен сатып алынған тауарды ... келе ... ... ... ... ... ... жіберуге мүмкіндіктер ашу. Осындай арттықшылықтарын ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... үшін басты кедергі - аралас тасымалдауға коносаментті қалай рәсімдеу керек деген мәселені шешу қажет болды. Жалпы, аралас тасымалдау ... ... екі ... бар - ... өзі дайындаған коносаменттің нұсқасын пайдалану немесе беделді ... ... ... нұсқаны пайдалану. Соның ішінде ең маңыздысы болып екінші тәсіл ... - ... ... халықаралық ұйымдардың нұсқасын пайдалану.
Аралас тасымалдау коносаментінің ең беделді нұсқасы ретінде деп аталатын FIATA ... ... ... Мұның себебі мынада:нұсқа Халықаралық сауда палатасымен мақұлданған;ФИАТА өзімен бірге жұмыс жасағысы келетін ұйымдарға ерекше талаптар қояды (аталмыш ... ... ... беру ... бірі ... экспедитордың өз жауапкершілігін сақтандыру талабы қойылады);әрбір бланктің өз ... мен ... ... ... ... өз ... ... орындамаған жағдайда (мысалға, толтырылмаған бланкті үшінші тұлғаларға пайдалануға берген болса) әрқашан бұл қандай ... ... ... ... ... және ФИАТА-ның басқа да нұсқаларын көбейту және беру құқығы тек қана ФИАТА-ның мүшесі болып табылатын, онымен арнайы келісім ... ... ... ... ... экономикасындағы реформалар мен қайта құрулар ішкі және халықаралық көліктік қызмет көрсету нарығында қазақстандық тасымалдаушылардың бәсекелесу қабілетінің жеткіліксіздігін байқатты. Көлік-экспедициялық қызмет ... ... ... ... ... қалу ... бірі болып көрсетілетін қызмет сапасының төмен болуы табылады [46]. Өкінішке орай, қазіргі уақытта Қазақстандағы көліктік сервис әзірге ... ... ... халықаралық талаптарға сай келмейді.
Меншік нысандарына қарамастан көліктің барлық түрімен көлік- экспедициялық қызмет көрсету сапасын жоғарылатуға осы саланы сертификаттауды іске асыру ... ... Ол үшін ... ... ... ... көрсеткіштері болатын мемлекеттік стандарттарды құру, сонымен қатар көлік экспедициялық қызмет көрсетудің бірегейлендірілген ... ... ... Сапа сертификатының болуы отандық, шетелдік көлік қызметін тұтынушылардың да сұранысын арттыратыны сөзсіз.
Көліктік қызмет көрсету сапасы ... ... ... ... ... ... сұранысқа тікелей әсер етеді. Себебі бұл елдерде жүк жөнелтушілер тасымалдауға қойылатын жәй талаптармен бірге, келісім-шартты жасау үшін ... ... ... ... ... халықаралық стандарт бойынша сапа сертификатының болуын талап етеді. Сондықтан көліктік қызмет көрсетулер саласында сертификаттау жүйесінің ... ... ... бүгінгі күннің басты міндеттерінің бірі болып табылады .
Әлем бойынша көліктік ұйымның сапа менеджменті жүйесінің ISO 9000 ... ... ... ... ... сертификаты оның иесінің тәжірибелі және жоғары деңгейде қызмет көрсете алатындығын растайды.
Экспедиторлық қызметтердің стандарттарға сәйкестігі ... ... ... ... ... ДСҰ ... жағдайында отандық экспедиторлардың мүдделерін қорғаудың және халықаралық деңгейде олардың бәсекелестігін арттырудың маңызды құралдарының бірі бола ... Осы ... ... ... экспедиторлары қауымдастығымен экспедиторлық қызмет көрсетулердің халықаралық стандартқа сәйкестігін ерікті сертификаттау жүйесін енгізу жоспарлануда.
Әзірге тек қана ... жол ... ... ... ... ... сәйкестігін растау үшін 2004 жылғы 14 желтоқсандағы №433 ҚР Индустрия және сауда министрлігінің Стандарттау, ... және ... ... ... ҚР СТ ... ... стандарты бекітілген [33]. Осыған сәйкес, экспедиторлық қызмет көрсету сапасын бағалау көрсеткіштері мынадай топтарға жіктеледі: кешенділік; уақытылы және нақты орындаушылық; ... және ... ... сәйкестігі; жүктің сақталуын қамтамасыз ету; ақпараттық; қызмет көрсетушілер мәдениеті; қызмет көрсету жағдайының эстетикасы.
Кешенділікті ... ету үшін ... ... ... ... кез ... түрін орындау немесе орындауды ұйымдастыру мүмкіндігі болуы қажет.
Экспедиторлық қызметтерді уақытылы және нақты орындаушылық клиентпен келісілген талаптарға сай жұмыстардың орындалу ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі және экологиялық талаптарға сәйкестігі жүктерді таңбалау, тиеу және түсіру, сақтау, күзету, қоймаға орналастыру талаптарын орындаумен қамтамасыз ... ... ... ... мен баға ... және басқа да жүктерді тасымалдауды ұйымдастыру мәселесі бойынша ақпараттарды беру арқылы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жасау этикасы, клиентке қызмет көрсетілетін ғимараттың безендірілу эстетикасы; заказды рәсімдеудің нақтылығы; қызметкерлердің сыртқы түр-пішіні; біліктілігі мен ... ... ... ... ... ... ... көлік-экспедициялық қызмет көрсету жүйесі, мамандардың пікірінше, жүктерді жалпы логистикалық бөлуден бастап жүзге жуық қызметтердің түрлерін ... ... көп ... ... ... ... ... экспедиторлық компаниялар тек қана делдалдық операциялармен және тауарды жеткізуді ұйымдастырумен шектелмейді. Экспедитор көлік құралдарына ие болып, оларды ішкі және ... ... ... ... тасымалдау үрдісіне де ене бастады. Соның негізінде жүк иесіне көлік-экспедициялық қызметтерді ... қана ... ... бірге орындалады.
Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасында көлік-экспедициялық қызметті құқықтық реттеудің бірыңғай ... және ... ... ... ... қолдану тәжірибесінде проблемаларды туындатпай қоймайды. Көліктік қызмет көрсету саласында қызметтің бұл түрі көп ... бері ... ... келе ... ... көлік-экспедициялық қатынастар тиісті құқықтық реттеуге алынбай отыр. Осы орайда біз зерттеу жұмысында алдымен көлік-экспедициялық қызметтің ... ... ... ... талдау жүргізуге талпыныс жасамақпыз.
термині әртүрлі ұғымдарды түсіндіреді, себебі бұл сөздің көп синонимі бар. Оған тасымалдаушы алдында жүк ... ... ... ... етуі де, ... ... делдалдығы да, жүктерді жөнелту және тағайындалған жерде оларды қабылдау мақсатында жүргізілетін операциялар, іске қатысты ... ... ... ... ... кеңсе, поштаны сорттау және үлестірумен айналысатын байланыс мекемесінің қызметтері және т.б. жатады. Сондықтан да пен ... көп ... ... Ғ.И. ... ... ... ... анағұрлым кеңірек, себебі оның мазмұны жүк иесіне ... ... ... ... көрсетілетін кез келген қызметті білдіреді деп атап көрсеткен [9, 72-73 ... ... ... ... ... Мәселен, А.И. Хаснутдиновтың пайымдауынша, көлік-экспедициялық ұйымдардың қызметінің ... ... ... ... ... және көлік ұйымынан жеткізілген жүкті қабылдап алу бойынша әртүрлі қосалқы операцияларды орындау табылады [10, 184 б.].
Н. ... ... ... ... келесідей мәнді белгілерін атап көрсетеді: біріншіден, клиенттің орнына тасымалдаушымен мәміле жасасу және ... ... ... ... үшін ... ... жүктеу. Бұл жерде экспедициялау тек қана тасымалдауды ғана емес, сондай-ақ басқа да ... ... ... [11, 7 б.].
В.И. Жуков әдебиеттегі түсінігінің екі анықтамасына тоқталып өткен: бірінші анықтамаға сәйкес, көлік-экспедициялық операция - тек қана ... бір ... ... ... экспедициялық қызметтердің жиынтығы және тасымалдау қызметі бұл операцияға кірмейді, екінші анықтама бойынша, көліктік ... ... және ... қызметтердің жиынтығын білдіреді [12, 95 б.].
В.К. Андреевтің пікірі бойынша, ... ... ... ... ... мен ... операциялардың жиынтығынан тұрады [13, 9 б.].
Е.М. Ворожейкин көлік-экспедициялық операцияны экспедитормен орындалатын әрекеттердің кешені деп түсіне отырып, бұлардың ішінде тек қана ... ... ... ... ... ... жеткізу, жүкпен бірге күзетіп ере жүру) қызмет көрсетулер де кіреді деп нақтылайды. ... ... және ... қызметтер бір-бірімен тығыз ұштасып жатқандықтан, операцияларды құратын қызмет көрсетулердің ішінен көліктік жұмыстарды ерекше бөліп алу мақсатқа лайықты емес ... ... ... [14, 46 б.]. ... ... ... ... көзқарасты О.С Иоффе де білдірген. О.С Иоффе экспедитордың қызметінің жеке элементтері әртүрлі шарттардың пәндеріне жатқызылғанымен, ... ... ... бір ғана шартпен реттелетін біртұтас үрдісті құрайды және тасымалдауға қатысты ... ... ... ... ... деп атап ... [15, 545 б.]. ... Shenker, Kuehne, Nagel секілді әлемге танымал ірі экспедиторлық компаниялар клиентке көліктің әр түрімен тасымалдауды қоса алғанда, ... және ... ... ... орындай алады. Дүние жүзінде бұдан басқа да клиенттің ерекше тұтынымын қанағаттандыруға маманданған экспедиторлар да жетіп жатыр.
Өкіл ... ... ... ... экспедиторлар қауымдастығымен қабылданған ережелер, белгілі бір тәжірибелер қалыптасқан:
* егер ... ... ... ... ... ... ... немесе тасымалдаушыдан алынатын жүктің салмағын және алатын орнының санын тексермейді, жүк жөнелту пунктінде көліктің жүк құжатын толтыруды ... ... ... ... ... орындап қана қоймай, жүктің үнемді және қауіпсіз тасымалдануына кедергі келтіретін немесе тұрып қалу тәуекеліне әкелетін мән-жайларға клиенттің назарын аудартуға міндетті;
* ... ... ... ... ... ... ... көліктік тасымалдау құжатын өзі толтырып, жолдама құжаттарын жинақтауға міндетті;
* аса құнды жүктерді тасымалдау бойынша ... ... ... ... оның құнын көрсету қажеттігін және оның орындалмау салдарын нұсқауы қажет;
* экспедитор жүкті жеткізу мерзімін қамтамасыз етеді, бірақ та оның ... үшін ... ... жүктеледі [3, 39 б.].
Осы анықтамадан агент ретіндегі эспедитордың жәй агенттен айырмашылығын салыстырып көрейік: ... ... ... алу, ... ... ... беру ... міндеттері жәй агентте болмайды; экспедитор жүкті қабылдап алған сәттен бастап жүк қабылдаушыға табыстағанға дейін жүктің жоғалуы, жетіспеуі ... ... үшін ... ... ... тек қана шарт ... ... үшін ғана жауап береді; экспедитордың қызмет көрсетуін экспедиторлық ... ... ... агент қызмет көрсету туралы акт мен есеп беруге тиіс.
Темір жол ... кінә қою ... ... жоғалғаны үшін шығынды өтеуге - жеткізіп беру мерзімі аяқталғаннан жеті тәулік өткеннен кейін; жүктің жетіспеушілігі, бұзылғаны (бүлінгені), ... беру ... өтіп ... үшін шығынды өтеуге - берілген күннен бастап есептеледі (ҚР ... ... ... ... шарты бойынша орындау экспедиторға заңдық және басқа да әрекеттер орындау жүктелгенде, сонымен ... егер ... ... атынан және соның есебінен орындалатын әрекеттердің салдары үшін барлық жауапкершілікті клиенттің өзіне ... жөн деп ... ... керісінше, егер клиент мәмілелердің салдары үшін барлық жауапкершілікті клиенттің ... ... өз ... ... ... еткен жағдайларда орын алады. Мәселен, тасымалдаушы, көлікті жалдаушы (принципал) көліктік қызметтерді орындауға қатысты ... және ... ... ... асыру үшін агенттік шарты бойынша эспедиторға тапсырма беруі мүмкін.
Экспедитордың агенттік тапсырмаларды орындауы ҚР АК-де агенттік ... ... ... ... және ... шарттарының нормаларымен және теңіз көлігі туралы заңнамалармен реттеледі.
Сонымен, көлік-экспедициялық қызметтердің әр түрін орындайтын экспедитордың құқықтық мәртебесіне талдау жүргізе келе, біз өз ... ... ... ... ... ... ... және агент ретінде әрекет еткенде клиент пен тасымалдаушының арасында делдал ... ... ... иә ... атынан, иә өз атынан әрекет етеді. Қандай жағдай болмасын, ол өзгенің мүддесі үшін әрекет ... ... өз ... - ... ... ... принципал үшін белгілі бір құқықтар мен міндеттерді орнатады, өзгертеді немесе тоқтатады. Құқылы немесе ... ... өзге ... - ... ... қажетті нәтижеге жетуіне мүмкіндік беретін заңдық қызмет көрсетулердің мәнісі осыда.
Көлік экспедициясы шартымен клиентке ... ... да, ... ... да ... көрсетіледі. Сондықтан әрбір нақты жағдайда экспедитор қандай рөлде бола алатындығын анықтап алу қажет. Делдал (сенім алушы, ... ... ... ... ... ... ... бойынша клиент пен үшінші тұлғалардың (тасымалдаушы, сақтаушы, ... т.б.) ... ... ... ... жол ... реформалаудың екінші кезеңінде Қазақстан Республикасы мен Темір жол көлігінің ... ... ... ... ... ... ... желісі бойынша түрлі санатты жүктерді тасымалдау жөнінде ұйымдастыру тәжірибесі бар жұмыс істеп жүрген экспедиторлық компанияларға конкурстық негізде вагондар сатылуы немесе ... ... тиіс ... ... компанияларға басымдықтың берілу себебі отандық көлік-экспедициялық қызмет көрсету саласын жандандыру көзделді.
Темір жол көлігінде көлік-экспедициялық қызмет көрсету нарығын дамыту мен ... ... ... ... ... қанағаттандыру мақсатында [20] қабылданды. Ереже экспедиторлардың темір жол ... ... ету ... ... экспедиторға қатысты клиенттер мен тасымалдаушылардың темір жол көлігінде көлік-экспедициялық қызмет көрсету бойынша ... ... ... ... ... аталмыш Ереженің жетіспеушілік жақтары да жоқ емес, атап ... ... ... ... көлік-экспедициялық қызметтерді орындау тәртібін реттеумен шектеліп, тасымалдау қызметін орындауды қарастырмайды, тараптардың жауапкершілігі, талап қою ... ... ... ... бірге экспедитордың аралас тасымалдауды жүзеге асыру құқығын қарастырмаған.
Темір жол көлігі саласында көлік-экспедициялық қызмет көрсете отырып, экспедитор тасымалдауды ... өзі ... ... онда ... жол ... ... тасымалдау ережелері басшылыққа алынуы тиіс [91].
Тұрғындарға көлік-экспедициялық қызмет көрсету саласындағы кемшіліктердің орын ... ... ... бірі ... ... ... ... төмен болуын атап өту қажет. Өкінішке орай, қазіргі кезеңде Қазақстандағы көліктік сервис, қызмет көрсету сапасы әзірге тұтынушылар қауіпсіздігі, мүліктің ... ... ... ... ... халықаралық талаптарға сәйкес келмейді.
Көлік-экспедициялық қызмет көрсету сапасын арттыру үшін ... ... ... осы ... түрін халықаралық стандарттарға сәйкес сертификаттау жүйесін енгізу ықпалын тигізеді. Ол үшін қызмет көрсетудің сапасын бағалаудың ... ... ... мемлекеттік стандарттарды дайындау тараптардың құқықтары мен міндеттеріне кепілдік беретін көлік-экспедициялық қызмет көрсетудің бірегейлендірілген ережелерін енгізуді ... ...
... ... ... ... ... құқықтық реттеу кеңістігін кеңейтуге және ҚР АК-нің 35-тарауының АК-тің басқа ... және ... ... заңдардың ережелерімен өзара қатынасын белгілеуге, сондай-ақ оларды халықаралық көлік-экспедициялық нормаларға сәйкестендіруге ... ... ... ... ... негіздерін реттеп, экспедитордың құқықтық мәртебесін анықтауға қол жеткізеді; көптеген орта және ұсақ кәсіпкерлік құрылымдарды осы салаға тарту жолымен Қазақстанда ... ... ... ... ... ... Заң ... мүдделерін құқықтық қорғауды қамтамасыз етеді; экспедиторлар мен тасымалдаушылардың, ... ... ... ... ... ... ... көлік-экспедициялық қызмет көрсетудің түсінігіне қатысты Кеңестер Одағы кезеңіндегі цивилистика ғылымына жүргізілген ... ... ... жоқ ... немесе оның белгілерін, мазмұнын сипаттаумен шектелуін және барлық анықтамаға ортақ деген сипаттаушы белгісі берілгенін байқаймыз. Оның ... сол ... ... ... ... және [16, 215 б.] түсіндіріледі. Яғни, экспедитордың делдал ретіндегі ... ... ... ... шектелген, сондықтан қазіргі кезеңде қызметтің бұл түрінің дамып, қызмет көрсету аумағының кеңеюіне байланысты бұл анықтамалар ... ... ... ... бермейді деген қорытындыға келеміз. Бұл туралы кезінде Ресей ғалымы Х.И.Шварц былай деп жазған болатын: [17, 151 ... ... ... пәні жүктерді тасымалдауды ұйымдастырумен байланысты экспедитормен көрсетілетін қызметтердің жиынтығы ретінде қарастырылады. Бұдан көлік-экспедициялық қызметтің түсінігі жүкті тасымалдаумен байланысты қызмет ... ... тізу ... ... [18, 68 б.]. Осы тұрғыда С.П. Хмелев ғылыми зерттеу жұмысында келесі анықтамаларды береді: , [19, 33 б.]. Анықтамалар ... ... ... толық мәнісін ашпайды және қызмет көрсетулердің түрлерін тізумен шектеледі.
Сонымен, азаматтық құқық доктринасында ... ... ... ... ... ортақ пікір қалыптаспаған және бұл өз шешімін қажет ететін ... ... бірі ... табылады.
Көлік-экспедициялық қызметтің ұғымын көліктік заңнамаларда кездестіруге болады. Темір жол көлігіндегі ... ... ... 2 т. : деп көрсетіледі [20].
Осыдан біздің байқағанымыз, нормативтік құқықтық ... де ... ... беріп, бірізділікті сақтамайды. Халықаралық нормативтік құқықтық құжаттарда да көлік-экспедициялық қызметті жүзеге асырудың барлық нұсқаларын қамтитын ... ... таба ... Мәселен, ФИАТА-ның 1996 жылғы 2 қазанда қабылдаған келесідей анықтама берілген: [22, 25 б.]. ... ... ... ... ... түсінігінің болмауы тәжірибеде оның мәнісін біртекті түсінуге кедергі келтіріп, тараптардың арасында дауларды туындатады.
Заң әдебиеттерінде экспедиторлармен көрсетілетін ... ... ... де әлі ... ... келеді. Авторлар оны заңдық және нақтылы; заңдық және техникалық; экспедициялық және көліктік; негізгі және ... жүк ... ... және жүк ... ... қызметтер деп жіктейді.
Заң әдебиетінде жиі кездесетіні экспедиторлық қызметтерді заңдық және ... деп бөлу [15, 543 б.; 13, 7 б.; 18, 64 б.; 23, 17-18 бб.]. ... ... ... өкілдік ету бойынша қызметтер табылады: экспедитордың тасымалдау шартын және тасымалдауды ... үшін ... ... да шарттарды жасасуы, тасымалдаушымен есеп айырысу, жүктерді кедендік рәсімдеу және т.б. Нақтылы әрекеттерге: жүктерді тиеу, түсіру, ... ... ... саны мен ... ... ... және т.б. жатады. Заң әдебиетінде нақтылы қызметтерді өндірістік сипаттағы деп те атайды [24, 152-154 бб.; 17, 153-155 бб.]. ... ... оны ... және ... деп ... құптап, техникалық әрекеттерді атап көрсетеді: тасымалдау тәсілі мен шарты жөнінде ақыл-кеңес беру; ұсақ жүктерді өзінің ... ... ... ... ... ... келтіру (буып-түю, ыдысты жөндеу, таңбалау т.б.); тасымалдау құжатын ... және жүк ... ... ... ... ... ... көліктің бір түрінен екіншісіне ауыстыруға байланысты коммерциялық операциялар; жүктерді өз қоймаларында сақтау; жүк тасымалы жөнінде анықтама беру.
Авторлардың ойынша, техникалық ... бұл ... мен ... ... экспедициясы шартына жатпайды, олар мердігерлік, сақтау т.б. шарттар ... ... ... Тек бір техникалық қызметтерді реттейтін шарттар көлік экспедициясы шарты деп саналмайды. ... ... ... ... ... заңдық міндеттемелеріне қосымша бола алады деп пайымдалады [25, 63-64 бб.].
Кеңестер Одағы кезеңіндегі заң әдебиетінде мұндай ... ... мен ... ... ... ... мүмкін еместігі қағидасына негізделген деген пікір айтылады. Оны келесідей негіздеуге болады, өкілдік ету, яғни заңдық деп ... ... ... емес қызметтер (мысалы, тасымалдау шартын жасасу, құжаттарды рәсімдеп ... ... ... ... ақысы туралы есептесу, т.б.) және тасымалдаушымен де, кез ... ... де ... ... ... ... (жүкті тасымалдау жағдайына келтіру, клиентке ақпараттар беру, т.б.) жатқызылған [26, 18 б.].
Қазіргі кезеңде тасымалдаушыға экспедитордың міндеттерін ... тиым ... Егер ... жүк ... ... ... әрекет ететін болса, онда ҚР АК-нің 166-бабының 2-бөлімі бойынша, тасымалдаушы өзіне қатысты мәміле жасай алады, яғни заңдық міндеттерді ... ... ... ... жүк ... ... өз ... әрекет еткенде клиенттің мүддесі үшін өзіне қатысты заңдық әрекеттерді жасай алмайды, себебі бұндайда ... ... ... ... ... тұр. ... экспедитордың міндетін өз атынан бір мезгілде орындайтын тасымалдаушы тек қана ... ... ... ... ... ... алады, ал нақтылы операциялардың кез келгенін орындай береді.
Сонымен қатар әдебиетте көлік-экспедициялық қызметтердің сипатына, орындалатын жеріне және ... ... ... және ... ... деп ... кездестіреміз. Негізгі операциялар жалпы тасымалдау үрдісінің элементі болып табылады, ал қосалқы операциялар тасымалдауға ... ... ... ... және ... сұраныс болғанда ғана орындалады [27, 88 б.]
Экспедитормен орындалатын көліктік қызметтер әдебиетте негізгі және ... деп те ... [28, 415 б.; 29, 153-154 бб.]. ... ... ... ... негізделеді. ҚР АК бойынша негізгі қызметтер тобына экспедитордың өзі немесе клиент таңдап алған ... пен ... жүк ... ... ... ... немесе өз атынан жүк тасымалдау шартын жасасу кіреді. Қосымша қызметтерге: экспорт немесе импорт үшiн ... ... ... алу, ... және өзге ... орындау, жүктiң саны мен жай-күйiн тексеру, оны тиеу мен түсiру, жөнелтушiге жүктелетiн баждарды, алымдар мен басқа да шығындарды төлеу, жүктi ... оны ... ... алу, ... өзге де ... ... мен қызмет көрсетулер сияқты жүктi жеткiзу үшiн қажеттi операцияларды ... ... ... [4]. ... АК негізгі және қосымша түрлерге жіктелу негіздерін атамайды, көлік экспедициясы шарты бойынша ... ... ... ... деп қарастырады, бірақ олардың қайсысы заңды немесе нақтылы қызмет болып табылатындығын анықтамайды [4]. ... ... және ... ... ... экспедитордың басқа да қызмет түрлерін көрсету мүмкіндігін қарастырады. Басқа заңға бағынышты актілер мұндай түрлерге жіктеуді қарастырмайды.
Көлік-экспедициялық ... ... және ... деп бөлу әдебиетте жиі сыналады. Мәселен, С.Ю. Морозов мұндай ... ... ... ... ... маңызы жоқ деген пікірді айтса [30, 11 б.], А.И. ... ... және ... ... бөлу ... ... және ... деп бөлуге сай келмейді деп атап көрсетеді [10, 226 б.].
Сондай-ақ Н.В. Морозованың ... ... ... және қосымша деп бөлу негізсіз. Себебі қызметтерге жатқызу белгісі ретінде тасымалдаумен байланысты болуы табылады. қызметтерге жатқызудың ... ... ... ... ... үшін ... ... қажеттілік болып табылады. Аталған ажырату белгісі нақты емес, өйткені қосымша ... ... ... ... ... ... ... жүктің саны мен жай-күйін тексеру, оны тиеу мен түсіру және т.б. ... бұл ... ... экспедитормен көрсетілетін қызметтерді заңдық және нақтылы деп бөлу маңыздырақ.
Көлік-экспедициялық қызметтерді заңдық және нақтылы деп бөлу ... деп ... ... ... ... ... ... табиғатына сай, оның пәніне кіретін қызметтер заңдық және нақтылы ... ... ... өзге ... ... сақтау, комиссият.б.) пәні болып табылар еді. Сондықтан заңдық және нақтылы қызметтерді ажырату үшін заңда осындай ... ... ... деп ...
Орындалатын көлік-экспедициялық қызмет көрсетулердің көлеміне байланысты әдебиетте толық және толық емес деп аталатын ... ... ... ... қызмет көрсетуде кәсіпорын жүкті тасымалдаудың барлық кезеңінде жүк жөнелтушінің қоймасынан қабылдап алушының қоймасына дейін, ... және ... ... ... және ... шығаруды қоса алғанда, көлік-экспедициялық операциялардың кешенін орындайды.
Толық емес қызмет көрсету кезінде клиентке қызмет көрсету жүкті тасымалдаудың иә соңғы ... ... ... ... алу және оны ... ... қоймасына жеткізу), иә бастапқы кезеңімен (жүкті станцияға, портқа жеткізу) шектеледі.
Я.Ф. Фархтдинов толық көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді бірыңғай ... деп, оны ... ... ... ... а) жүктерді жөнелту бойынша экспедициялау (бастапқы кезең); ә) жүктерді тасымалдау барысындағы экспедиция (тікелей аралас тасымалдау кезінде); б) ... ... алу ... ... (аяқталу кезеңі).
Барлық үш кезеңде де операцияларды орындаушы болып бір ... ... Ол ... шарт жасаса отырып, жоспарланған тасымалдауды жүзеге асыру үшін және жүк белгіленген жерге жеткізіліп, қабылдап алушыға табысталуы үшін қажетті барлық операцияларды ... ... ... ... Іс ... экспедитор қос құқықтық қатынастарға қатысады: бір жағынан, клиентпен, екінші жағынан, тасымалдаушы - көлік ... - деп ... ... қызметтің бұл түрі кезінде Ғ.И. Төлеуғалиев пен М.К. Александров-Дольник ... ... ... ... ... тәсілі болып табылады.
Ресей ғалымы Г.П. Савичев барлық экспедициялық қызмет көрсетулерді ... ... ... аталған үш кезеңге бөле отырып топтастырады: тасымалдауға дейінгі кезең; тасымалдау кезеңі; тасымалдауды аяқтау кезеңі .
Дүние жүзінде көліктік қызметтердің сапасын арттыру ... ... ... ... ... осы ... ... қызметтердің де заңды түрде қойылған талаптарға сәйкестігін растау үшін мемлекеттік стандарттар енгізілуде. Мәселен, көлік-экспедициялық қызмет көрсетудің сапасын келесідей көрсеткіштер сипаттай ... ... - ... ... орындаушыға берілетін мінездеме, ол қызмет көрсетуді тұтынушыларға тапсырыс берілген көлемде және сапа бойынша, белгіленген ... ... ... ... жүктерді уақытылы жеткізу - шартпен анықталған мерзім ішінде жүктің соңғы белгіленген мекен-жайға ... ... ... сақталуын қамтамасыз ету - тасымалдау барысында жүктердің жоғалуына, бүлінуіне, ... жол ... ... тек қана ... жол ... ... қызметтер мемлекеттік стандарттар бойынша жіктелген: құжаттарды рәсімдеу, жүкті тапсыру және беру; төлем-қаржылық; клиенттің қоймасына немесе қоймасынан жүктерді ... ... және ... орналастыру; ақпараттық; жылжымалы құрамды дайындау және қосымша құрау; кедендік рәсімдеу; өзге де экспедиторлық қызметтер; жөнелту орнынан ... ... ... ... ... ... бойынша қызмет көрсетулердің толық кешені; өз атынан (экспедитор атынан) тасымалдау шартын жасасу ... ... ... ... қызмет көрсетуінің тиімділігі
Бүгінгі күні нарық жағдайлары мен халықаралық тәжірибеге ... ... мен ... ... ... реттеуші көлік-экспедициялық қызмет көрсетудің нормативтік құқықтық базасының болмауы көліктік қызмет ... ... ... ... ... ... айналып отыр.
Негізінде экспедиторлық қызмет көрсетулерді орындау үшін ... ... ... Ол ... берушімен экспедиторға тасымалдауды ұйымдастыру немесе тапсырыс берушінің жүктерін тасымалдауды ұйымдастыру немесе экспедиторлық ... ... ... асыру үшін шығарылатын құжат болып табылады. Тапсырыс келісім-шарттың негізінде (экспедитор тапсырысты дереу орындауға қабылдап алады) дайындалады немесе бір ... ... ... (мұндай тапсырысты орындау үшін экспедитордың растауы қажет) шығарылуы мүмкін. Экспедитормен расталған тапсырыс экспедиторлық қызмет көрсетуді жүзеге асыру үшін жасалған ... ... ... ... ... телеграф бойынша немесе EDI түрінде жіберілсе жазбаша ... ... деп ... ... ... ... орындау қажет болған жағдайда, экспедитор тапсырысты ауызша нысанда телефон бойынша қабылдай алады, ... ... ... жазбаша тапсырысты міндетті сақтандыруы тиіс.
Егер экспедитордың міндеттемесін ... ... ... ... ... ... ... қауіпті қоса, кез келген тәуекелдің салдарынан орындалмай қалу қаупі төнсе, Үлгі ... тек қана ... ... ... бас тарту негіздерін қарастырады. Осы аталған үш жағдай бір ... ... ... шарт ... ... ... бас ... құқылы және мүмкіндігінше тауарларды немесе олардың кез келген бөлігін клиентке қауіпсіз, ыңғайлы жерде табыстауға құқылы. Бірақ, бұндай ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Экспедитордың клиентке келтірілген залалды өтеу міндеті қарастырылмайды, керісінше, ол шарт ... ... ... және өтемақыны алуға құқылы, ал клиент осы мән-жайлардан туындаған қосымша шығындарды өтеуге міндетті.
Экспедитор-тасымалдаушы. ... ... және ... ... ... ... экспедитор жүктерді тасымалдауды жүзеге асырмайды, тек қана көлік экспедициясы шартымен қарастырылған жүкті тасымалдаумен байланысты қызметтерді ұйымдастырады және ... ... ... ұғым ... ... Практикада тасымалдау мен экспедициялау бойынша қызметтерге қатал шек қойылды. Экспедитор ешқашан да тасымалдаушы ... ... ... ... ... ... ... соңғы кезеңде көлік-экспедициялық қызмет көрсету тәжірибесінде аралас тасымалдау ... ... ... ... ... Оның ... ерекшелігі жаңа құқық субъектісі - мультимодальдық тасымалдау операторы жүк жөнелтушімен тәсілімен мультимодальдық тасымалдау шартын жасасады. Осының негізінде, ... ... ... ... ... ... жүкті тасымалдау шарттарын жасайды, екіншіден, тасымалдаудың барлық кезеңінде жүк жөнелтушінің алдында жауап беретін жалғыз тұлға болып табылады, үшіншіден, жүк ... ... ... ... үшін бірегей тасымалдау құжатын береді. Тасымалдауды бұлай ұйымдастырудың мәнісі жүк жөнелтуші ... ... ... болмайды, шарттық қатынастар мультимодальдық тасымалдау операторымен екеуінің арасында жасалған ... ... ... ... дүние жүзінің көптеген елдерінде тауар иесін оны сатып алушыға немесе тұтыну орнына жеткізу бойынша жұмыстардан ... ... ... тауарды тасымалдауды ұйымдастырумен байланысты көліктік қызметтер көрсетілуде. Мұндай қызмет мультмодальдық тасымалдауды операторлау - аралас тасымалдау түрінде құқықтық реттеледі. Аралас ... ... кем ... ... екі түрімен жүкті тасымалдау бойынша жасалады, ал мұндай шартқа отырған және оны жүзеге асыруды ... ... ... ... аралас тасымалдау операторы деп атайды.

Қазақстанда көліктік қызмет көрсету нарығын одан әрі қарай өркендету үшін аралас (мультимодальдық) тасымалдауды дамыту қажет. Ол үшін ... ... ... сай, халықаралық іскерлік қызмет өрісіндегі әдеттерді негізге ала ... ... ... ... мәртебесін анықтайтын, аралас тасымалдау шартын жүйелі түрде қарастыратын арнайы заңды қабылдаған жөн. Аталған заң тасымалдаушы жауапкершілігінің ... ... ... және шарт жасасу еркіндігі қағидасын арам пиғылмен пайдалану мүмкіндігін бермей, жүк жөнелтушінің мүддесін қорғауы тиіс. Сонымен қатар жаңа заңды қабылдаудың оңды ... ... іс ... ... ... ... бірақ әлі құқықтық тұрғыда реттелмеген экспедитор-оператор мәртебесін заңдастыру мүмкіндігіне қол жеткізуге болар еді.
Сонымен, көлік-экспедициялық қызмет көрсету тәжірибесінде қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ұлттық экспедиторлық ережелерге жүргізілген талдаулар нәтижесінде біз олардың аталған қызмет көрсетулерді құқықтық реттеуде ... ... ... атап ... келеді. Ұлттық экспедиторлық ережелер нормативтік емес сипатта болып заңды күшке ие болмаса да, ... ... ... ие бола алады. Ұлттық ережелер қалыптасқан халықаралық сауда қызметінің өрісіндегі әдетке сәйкес құрылып, осы салада жүктерді тасымалдауды ... ... ... ... жан-жақты реттеп, оның әртүрлі нұсқадағы түрлерін қамтитын болғандықтан, ұлттық заңнамалардағы ... ... ... ... ... ... ... көлік-экспедициялық қызметті құқықтық реттеуді қамтамасыз ету үшін іскерлік қызмет өрісіндегі әдеттегі құқықтар ... ... ... ... құқықтық реттеудің ерекшеліктерін ескере отырып қолданылуы тиіс деп қорытамыз. Осы орайда, біріншіден, сыртқы ... ... ... ... ... экспедитордың мүдделерін қорғау мақсатында көлік-экспедициялық қызмет туралы ұлттық заңнаманы құрғанда ФИАТА-мен ұсынылған Үлгі ережелерді негізге алу қажет. Өйткені бұл ережелер ... ... ... және ұлттық экспедиторлық қауымдастықтардың жалпы ережелерінің негізін қалайды.
Құжаттарды рәсімдеу, жүкті тапсыру және беру ... ... ... ... ... ... жол көліктік құжатын, соның ішінде халықаралық және тасымалдау құжаттарының жиынтығын, көліктік-жолдама құжаттар мен экспедиторлық құжаттарды рәсімдеу; жүктердің адресін өзгертуге өтінішті ... ... ... ... ... ... алу; ... актіге қол қою; коммерциялық актінің және өзге құжаттардың негізінде арызды дайындау ... ... ... ... ... алымдарды және айыппұлдарды, өзге жұмыстардың құны бойынша есеп айыру; тасымалдау төлемдерін, алымдарды және ... ... ... ... және өзге ... үшін ... ... немесе қоймасынан жүктерді жеткізу, тиеу-түсіру және қоймаға орналастыру бойынша қызметтер: ... ... ... жол ... дейін немесе темір жол бекетінен клиенттің қоймасына дейін; темір жол бекетінде және клиент қоймасында жүкті тиеу, түсіру (қайта тиеу, түсіру); ... ... ... ... ... ... буып-түю; көліктік ыдысты және ораманы жөндеу; жүкті сақтау, қоймаға орналастыру; жүкті тиеу және бекітудің техникалық жағдайларын тасымалдаушымен келісу және ... ... ... ... қозғалысы, шекарадан өтуі, келіп жетуі және жүкті ... ... ... пунктінде жүктің басқа көлік құралына қайта тиелгені туралы клиентті хабарландыру; жүктің жолда қозғалысын бақылау; тасымалдау ... ... беру ... ... ... және ... ... бойынша қызметтер: клиентті жүкті тасымалдау үшін қажетті жинап ... ... ... және контейнерлермен қамтамасыз ету; клиентке және тасымалдаушыға таңбалау құралдарын беру.
Кедендік рәсімдеу қызметтеріне кедендік құжаттардың барлық түрін рәсімдеу кіреді.
Жоғалған жүкті жеткізу ... ... ... ... жолда күзету және бірге еріп жүруді ұйымдастыру; тасымалдауды сақтандыруды ұйымдастыру; тәуекелдің барлық түрі бойынша кепілдік беруді ұйымдастыру; басқа да ... ... ... ... ... ... қызметтердің қатарына кіреді.
Аралас қатынас арқылы жүктерді тасымалдау бойынша көлік-экспедициялық қызмет көрсету. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... ұшырады. Мұндай өзгерістердің басты себебі халықаралық жүк тасымалдауда көліктің бір түрімен тасымалдаудан бас тартылып, аралас (мультимодальдық) тасымалдау ... ... ... ... ... ... тасымалдау деп көліктің бірнеше түрімен бір тұлғаның - аралас тасымалдау операторының жауапкершілігі бойынша ... ... ... ... оператор ретінде көп жағдайда экспедиторлар әрекет ететін болғандықтан, оның рөлі арта ... ... ... ... үшін келесідей талаптар қойылады: тасымалдауға қатысушылармен тиісті шарттарды жасасу; жеке ... ... ... ... құралдары немесе оларды пайдалану туралы шарт болуы қажет; ҚР аумағында орналасқан кеңсе; Қаржылық операцияларды жүргізу және орындалған қызметтерді есепке алу үшін ... ... ... ... тиіс; арнайы білімі бар мамандардың қызмет етуі; экспедиторлық құжаттарды ... ... ... ... ... байланысты тәуекелді қамтамасыз ету кепілдігі болуы қажет.
Жоғарыда қарастырылған мемлекеттік стандарттау тек қана темір жол көлігі бойынша көлік-экспедициялық қызметтердің ... ... ... және көлік-экспедициялық қызметтердің осы аталған стандарттарға сәйкестігі туралы қорытынды құжаты - ... ... ... ... ... өнімдер мен қызметтерді, соның ішінде көліктік қызметтерді тұтынушылардың құқығын заңды, әкімшілік және соттық қорғау жүйесі ... ... ... дамытудың басты факторына айналып отыр. Көлік-экспедициялық қызмет әлемнің көптеген елдерінде тұтынушылардың құқығын қорғау ... ... ... ... ... Ең ... бұл - ... туралы заңдар. Мәселен, Англияда , заңдар; АҚШ-та - заң; ... - атты ... ... ... - заң және заң , Ресейде - 2003 жылғы 30 ... ... заң, 2002 ... 27 ... ... заң, 1998 ... 23 қаңтардағы .
Қазақстан көлік жүйесінің бәсекелесу қабілетін арттырудың тағы да бір ... ... - ... иесін халықаралық стандарттарға сай дайындау. Қазіргі халықаралық жүк тасымалының экспедиторы - жоғары біліктілігі бар маман иесі болуы тиіс. Ол ... ... ... ... мен ... технология білімін терең меңгеріп, азаматтық және халықаралық көлік заңнамаларын, ұлттық көлік заңдарын, көліктік және кедендік құжаттарды рәсімдеу тәртібі мен тарифтерін ... ... Сол ... 90-шы жылдардың басында ФИАТА-ның кадрларды дайындау бойынша Кеңесі экспедитор мамандығы үшін жоғары білімнің басымдылығын атап ... ... өз ... ... ... болатын. Осы аталған талаптарға сай біздің мемлекетімізде де ... ... ... ... ... 2001 жылы ... орталығы құрылып, қызмет етуде. Ол - ФИАТА-ның халықаралық стандарты бойынша ... ... ... ... ... қызметін көрсететін, Орталық Азия аймағындағы жалғыз арнайы мекеме болып табылады.
Алайда, мемлекеттік деңгейде стандартқа ... осы ... ... ... емес. Қазақстан Республикасының Еңбек және әлеуметтік қамсыздандару министрлігімен лауазымының біліктілік сипаттамасын (мінездемесін)>> қабылдау қажеттігі туындаған сияқты. Бұл ... ... ... ... ... талаптар мен лауазымдық нұсқаулықтар анықталады. Аталмыш мамандық ... ... оқу ... оқу ... ... ... ... көліктік бизнеске жоғары білікті маман иелері - ... ... жол ашар еді. ... күні Қазақстанда экспедиторлық бизнестің дамуында көш ілгерілеушіліктерді көріп жатырмыз, бірақ соған қарамастан әлі де шешімін таппаған мәселелер баршылық. Ең ... ... ... қызметтің нормативтік-құқықтық негізінің жеткіліксіздігі қолданыстағы экспедиторлық қызмет ... ... ... ... қажет етеді. Себебі көліктің әрбір түрі бойынша қабылданған заңнамалар жеткілікті болғанымен, экспедитор мен клиенттің ... ... әлі де ... ... жоқ. ... ... ... кедендік тәртіптерді қарапайымдандырумен байланысты. Бұған қатысты ұлттық ... мен ... ... ... байланысты құқық қолдану тәжірибесінде (кедендік рәсімдеу мерзіміне қатысты) қиындықтар ... ... ... ... ... өте ... кедендік тәртіпті енгізу қажет.
Қазақстан көліктік қызметтер нарығында бес жүзге жуық экспедиторлық компаниялар ... ... ... бұл салада бәсекелестік жоғарылауда. Қазіргі кезеңде экспедиторлар қызмет көрсетулердің саны мен орындалатын аумағын кеңейту бағытында жұмыс ... ... ... ал бәсекелестік қызмет көрсетулердің сапасы негізінде дамытылуы тиіс деп есептейміз.
Қорыта келе, жүктерді тасымалдауды ... ... ... ... ... заман талаптарына қарай, тұтынушы-клиенттің сұраныстары бойынша өзгеріп, жаңарып отыруына байланысты, көлік-экспедициялық қызметтің ... ... ... ... ... көрсету саласын дамыту мақсатында, отандық көлік экспедиторларының бәсекелесу қабілетін арттыру үшін ... ... ... бірегейлендірілген ережелерін қабылдау қажет. Онда: логистикалық жүйені дамыту арқылы логистика қағидаларына негізделген мультимодальды тасымалдау ... ... ... ... ... көрсету сапасын және осы салада қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді ... ... ... ... ... және оны ... реттеуді қамтамасыз ету қажет; көлік-экспедициялық қызмет саласында әділетті бәсекелестікті қамтамасыз ету және кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... рәсімдеу тәртібін қарапайымдандыру; тасымалдау саласында мәліметтермен электрондық алмасудың қазіргі деп ... ... ... пайдалану арқылы әлемдік ақпараттар кеңістігіне кіруі; жоғары білікті экспедитор маманын дайындау мақсатында мамандығын мемлекеттік қызметтер ... ... жөн деп ... ... ... ... ... қолданудың қазіргі жағдайы
2.1 Қазақстан Республикасындағы көліктік логистиканың қазiргi даму жағдайы
Елiмiздегi көліктік логистиканың даму мәселелерiне тоқтала кетейiк. ... ... ... ... және ... көзқарасты талап етуi Қазақстанның нарықтық қатынастарға көшуiнiң бастауымен сай келдi. Шетелдiк тәжiрибе және жоғарыда қарастырылған шетелдегi көліктік ... ... ... ... ... теориялық аппаратта және көліктік логистикалық менеджменттiң тәжiрибелiк әдiстерiне қажеттiлiк өндiрушi күштердiң, технологиялардың, саяси жағдайдың, белгiлi тарихи ... ... ... ... ... ... ... келедi. Отандық бизнестегi көліктік логистикалық көзқарастың мүмкiндiктерiн және қарқынын бүгiнгi ... ... ... ... ... және экономикалық реформалар қадамының болжамынан бөлiп-жарып қарауға болмайды.
Қазақстандағы көліктік ... ... даму ... ... ... ... ... қоғамның барлық қабаттарындағы ауыр жалпыэкономикалық жағдай және әлеуметтiк қиыншылық көптеген қазақстандық кәсiпкерлер, менеджерлер, ... ... үшiн ... ... ... идеялардың отандық бизнесте өрлеуiне көмегiн тигiзбейдi. Экономиканың стагфляциясы, монополизмiң және мемлекеттiк меншiктiң маңызды салалардағы жоғары ... ... ... ... ... және өмiр сүру ... төмендеуi, созылмалы негативтi экономика реструктуризациясы және инвестиция ашылуы - бұның ... ... ... ... ... ... енгiзу және дамытудағы терiс сипаттамасы емес.
Екiншiден, көп уақыт бойы ... ... ... ... ... ... (қамтамасыздандыру және өнiм өндiру) бағаланбаған, ал Батыста көліктік логистика негiзгi (фундаменталды) орынды алады. Тарихқа қарасақ, ... ... ... ... ... ... ... тауарды және қызметтi өндiрудi ұйымдастырудан бiршама артта қалып қойған. Айналым сферасы тауардың өндiрушiден тұтынушыға жай жетуiмен, қанағаттандырылмаған ... ... ... төмен сенiмдiлiгiмен және тұтынушыларға қызмет көрсету деңгейi сапасының төмендiлiгiмен сипатталады. ... ... ... принциппен қаржыландырылады; басқару персоналының жетекшiлерi экономикадағы айналым саласының рөлiн дұрыс бағалай бiлмеген.
Үшiншiден, бүгiнгi таңда Қазақстан экономика инфрақұрылымы даму ... ... ... ... ... ... бара жатыр (ең алдымен өнiмдi қолдау саласында). Осы жерде келесi негiзгi негативтi жағдайларды көрсетуге болады:
* тауар өндiрушi ... ... ... (өнеркәсiпте және саудада ойластырылған тауар өткiзу жүйесiнiң стратегиясының жоқтығы, iрi және орташа көтерме деңгейлерiнде ұйымдастырылған тауарлы нарықтың жоқтығы);
* заманауи ... ... ... ... желiлердiң, байланыс және телекоммуникация жүйелерiнiң даму деңгейiнiң төмендiгi;
* автомобильдi жолдар саласында қалып қойған транспорттық инфрақұрылымы; жүк ... ... және ... ... ... ... төмендiгi және санының аздығы;
* транспорттың барлық түрлерiнде әлемдiк стандарттарға сай заманауи траспорттық құралдардың ... ... ... ... ... және моральдық жоғары дәрежелi тежелуi;
* қоймалық қожалықтардың өндiрiстiк-техникалық базасының даму деңгейiнiң төмендiгi; өнiмдi өңдеуге арналған қазiргi ... ... ... ... ... ... механизация мен автоматтандыру деңгейiнiң төмендiгi;
* қазiргi заманғы шөлмек пен ... ... ... ... ... деңгейде дамуы және т.б.
Жоғарыда көрсетiлген факторлар мен ... ... ... ... көліктік логистикалық концепцияларды енгiзудi бiршама дәрежеде тежейдi, ал бұл жұмысты қысқа мерзiм iшiнде орындау ... ... ... логистиканың негiзгi объектiсi - iшкi материалды ағымдардың схемасын, шикiзаттың алғашқы көздерiнен бастап ... ... ... қарастырып өтейiк (1-сурет). Бұл схемадағы материалдар қозғалысының бүкiл жолын екi үлкен учаскiге бөлуге болады:
* бiрiншi учаскiде ... ... ... ... ... - халық тұтынатын бұйымдар.
Өндірістік-техникалық мақсаттағы өнімнің қозғалысын басқару
Көліктік-экспедитор
Шикізат
№ 1 Өндіріс
№n Өндіріс
Тұтынушы
Бөлу орталы-ғы
(1-сурет) Ішкi ... ... ... ... [24;92б.]
Дегенмен, 1990-шы жылдардың басында, яғни нарықтық қатынастарға өтудiң алғашқы қадамдары ... ... ... Қазақстанда экономиканың әртүрлi салаларында көліктік логистикалық идеяларды дамытуға арналған алғашқы нақты қадамдар ... ... ... ... екi ... ... бөлуге болады: ғылыми-теориялық және өндiрiстiк-техникалық (технологиялық) [7,45б.].
Ғылыми-техникалық қадамдар жоғары оқу орындарындағы көліктік логистикаға тура немесе ... ... бар ... кең ... ... ... байланысты. Шетелде отандық ғалымдарымыздың заманауи көліктік логистиканың теориялық базасын құрайтын жүйелiк талдау, техникалық және экономикалық кибернетика, ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету теориясы, байланыс және өзге ғылымдар ... ... ... ... танымал. Жетекшi ғалымдарымыз бен мамандарымыз материалдық-техникалық қамтамасыздандыру және өндiрудiң ... ... ... ... ... басқаруда, материалдық ресурстарда қажеттiлiктi оңтайлы түрде жоспарлауда, өнiмдi қолдану саласында көліктіктiң жақсы жұмыс ... ... ... ... ... және т.б. ауқымды ғылыми және тәжiрибелiк өзiндiк үлесiн қосты.
Отандық экономист ғалымдарымыздың материалдық ағымдардың қозғалысы туралы ғылымының дамуына қосқан орасан зор ... атап ... ... Профессор Сухова Л.Ф. өзiнiң жеке атты кiтабында былай ... ... ... ... ... ... байланысты ауқымды шығындар өз орнын алып отыр. Бұл тауарларды өңдеудi аяқтау, қаптау, тасымалдау, сақтауды ... ... ... ... - ... саласындағы өндiрiс үрдiсiнiң созылуынан пайда болған. Қолдану саласындағы тасымалдауға, сақтауға және тауарларды өңдеуге кеткен еңбек өндiрушi еңбек болып табылады. Ол ... ... ... ... ... аударады және тауардың бағасының үстiне жаңа баға қосады.
Сонымен ... ... ... саласында тоқтатудың басқа -өтелмейтiн, өндiрiлмейтiн шығындар сияқты түрлерi бар. Бұл - көбiнесе технологиялық үрдiстiң жете дамымауынан, еңбектiң әлсiз механизациясынан, өндiрiс ... ... ... ... ... ... бейрационалды түрде жұмсалған тiрi еңбектi жоғалту; қоғамдық ... ... - ... ... және ... да ... ... оларды дайындау, эксплуатациялау, сақтау, жеткiзу, қолдану үрдiсiнде шамадан тыс шығындау>>.
Осылайша, автор бейрационалды тоқтатуды жоюға негiзделген көліктік логистиканың ... ... ... түсiндiрiп бердi. Содан кейiн оның айтуынша: . Егер осы ... ... ... ... онда көліктік логистиканың алдыңғы параграфта тоқталып өткен ... ... ... ... Яғни өнiмдi қажеттi мөлшерде, қажеттi уақытта, қажеттi жерге, қажеттi түрлерiнде жеткiзу.
Материалдық-техникалық қамсыздандыру және ... ... ... ... ... ... ... тұрмыстық байланыс талдауда көрiп отыр. Кеңестiк дәуiрдегi экономика қожалықты тек жоспарлық жүргiзумен сипатталған, сөзсiз бұл анализ экономиканың дамуына зор ықпал ... ... ... ... де оның ... ... айтпай кетуге болмайды. Сухова Л.Ф. былай деп жазады: [9,234б.].
Әрi қарай автор ауданаралық экономикалық ... ... ... сараптайды: . Қазiргi заманның тiлiмен айтқанда автор экономиканың макрокөліктік ... және ... ... ... ... ... ... бiздiң ғалымдарымыз материалдық өндiрiстiң инфрақұрылымының мәселелерiн сараптамалады. ... Л.Ф., ... К.С. атты ... авторлар өндiрiстiк инфрақұрылымның жетекшi салаларының нәтижелiлiгiн көтеру мүмкiндiктерiн игередi, соның iшiнде транспорттың жұмысын қарастырады. Олар былай деп жазады: . Айта ... ... бұл ... мамандары ойлап тапқан және бүкiл әлем бойынша ... ... атты ... ... ... ... ... толық сай келедi.
Жоғарыда айтылып кеткен ғалымдармен қатар осы мәселелермен Сагадиев К.А., Хожаназаров К.Х., Есимжанова С.Р., Жемалдинов Ф.Ф. және т.б. ... ...
... өзi және ... ... ғылыми пән бiзде жақында ғана қолданылып, дәрiс оқыла бастағанына қарамастан көліктік ... ... ... жағдайлары экономикалық жоғарғы оқу орындарында экономика және материалды-техникалық қамтамасыздандыру және өндiруiн ұйымдастыру, қоймалық және шөлмектiк қожалықты ұйымдастыру, қорларды басқару, материалды ... ... ... ... ... жүк тасымалдау ұйымдастыру және басқару, көтерме сауданы ұйымдастыру және т.б. пән кешендерiнде игерiлдi.
Көрсетiлген пәндердiң нарығына ... ... ... ... және ... ... ... салалық және ведомстволық көзқарас басым болды. Өндiрiс және тауарды қодану салаларындағы бiр көліктік ... ... ... өзiндiк жергiлiктi қызығушылықтарын және орталықтандырылған жоспарланған экономиканында жұмыс iстеу мақсатын жүзеге ... ... ... ... ... қарастырылады. Бiрiккен парадигмалар және маркетингтiк аспектiлерде концептуалды ... ... ... ... нарыққа көшуге дейiн қабылдануы мүмкiн емес едi.
Сол уақытта ... ... ... да ... ұзақ ... бойы ... және ... салаларындағы қазiргi кезде бiз көліктік логистиканың ерекше ... ... ... ... ... ... ... болған өндiрiстiк-техникалық базалар қалыптасты. Өнеркәсiптiк өндiрiс салаларында бұл iшкi ... ... ... ... және ... қожалықтың жұмысын, икемдi автоматизацияланған өндiрiстерге және роботтандырылған кешендерге, ... ... ... ... ұйымдастыруға жатады. Өнеркәсiпте отандық макрокөліктік логистикалық РИТМ, КСОТО, САПР, оперативтi ... ... ... ... MRP/DRP, KANBAN және т.б. ... ... ... материалдық ресурстар қорын қадағалау және басқару сияқты жүйелердi нәтижелi қолдану мысалдары белгiлi [11,66б.].
Қолдану ... ... ... және көп ассортименттi материалдық ағымды басқарумен байланысты отандық экономиканың инфрақұрылымын мемлекеттiк орталықтандырылған, ... ... және ... қамтамасыздандыру және өнiм өндiру жүйелерiнiң түрлi технологиялық объектiлерi құраған, яғни КСРО-ның бұрынғы құрылымдары Мемлекеттiк қамтамасыздандыру, ... ... ... ... және ... мұнай өнiмдерi. Мемлекеттiк қамтамасыздандыру және материалдық ресурстарды орталықтандырылған таратудың барлық формалары қысқартылғанымен, Қазақстан территориясында нарықтық ... ... ... ... және тауар өткiзушi желiлердiң нысандары, автоматтандырылған iрi транспорттық-қоймалық кешендер, транспорттық ... және жүк ... ... ... әртүрлi транспорт және байланыс кәсiпорындары, есептеушi және ақпараттық-диспетчерлiк орталықтар, көтерме және бөлшек сауда нысандары және т.б. қалған және де жұмыс ... ... ... ... ... экономикасындағы өндiрiс және өнiм қатынасы сфераларындағы көліктік логистикалық концепцияның түпнұсқалық шығуын құрайды. Көліктік логистикалық ойлауды тұрмыстық ... және әр ... ... ... ... саласындағы кәсiпорын қызметкерлерiнiң және т.б. жұмыс тәжiрибесiне тез арада енгiзу, мамандығы бойынша кадрларды интенсивтi түрде дайындау қажет, осы ... орта және ... ... ... ... ... және ... жоғарылату қажет.
Әрине, экономиканың әр түрлi салаларында ... ... ... және ... ... ... дамыту және жетiлдiру, логисикалық тауар өткiзушi құрылымдарын, әр түрлi дәрежедегi микро - макрожүйелердi, ... ... кең ... ... ... ... ... мемлекеттiң ұстанатын көршi мемлекеттермен интеграция саясаты территорияда кең ауқымды көліктік логистикалық ... ... ... ... ... ТҰК ... ҚӨТ қалыптастырылатын интегралданған мемлекеттердiң құрылуына алып келедi. Кең ауқымды көліктік логистикалық ... құру ... ... ... ... оған ең ... ... жүйелер жатады.
Халықаралық ынтымақтастықты кеңейту, интеграциялық үрдiстердiң тереңдеуi және халықаралық сауда көлемiнiң ұлғаюы транзиттiк жүк және жолаушылар ... ... өтуi үшiн ... ... ... ... ... Олар мемлекет аралық экономикалық және мәдени байланыстарын ... ... ... тасымалдың өсуi ұлттық транспорттық жүйелердiң тасымалдау мүмкiншiлiктерiнiң қорларын пайдалану нәтижелiлiгiн жоғарылатады, олардың қайта шығару және жетiлдiруiне жағдай жасайды. Әлемдiк экономика ... ... ... осы ... негiзгi тауарлық және қаржылық ағымдар АҚШ - Еуропа - Оңтүстiк Шығыс Азия және ... ... ... ... ... ... негiзгi мақсаты елдiң Еуропа мен Азия арасындағы ... ... ... ... қолайлы географиялық жағдайын толық пайдалана бiлу.
Осылайша, жақын арада Қазақстандағы ... ... ... ... ... оны ... ... қолдану болады. Халықаралық жүк тасымалына қатысатын отандық транспорттық және экспедициялық кәсiпорындар тасымалдау және жүк: жүк ... ... ... және ... ... және тасымал технологиялары, жүк тасымалдау, алып барудың заманауи телекоммуникациялық жүйелерi өңдеудiң ... ... ... технологияларын енгiзу керектiгiн түсiндi. Iрi Қазақстандық мемлекеттiк немесе жеке транспорттық және экспедиторлық кәсiпорындар өздерiнiң ... ... жүк ... және көліктік логистикалық орталықтарын, ақпараттық-компьютерлiк көліктік логистикалық ... ... ... ... бастады [8,545б.].
Халықаралық нарықта тасмалдау кәсiпорынның жұмыс iстеуiнiң әдеттегi белгiлерi тасмалдау фирмалары және әр ... ... ... ... ... ... ... объективтi жағдайлар, тұтынушылардың тарифтерге және транспорттық қызмет көрсету сапасына қатаң ... қоя ... ... ... ... ... транспорт сервисiнiң соғыстан кейiнгi жарты ғасырлық тәжiрибесi көрсеткендей, транспорт қызметi бизнестiң нарықтық инфрақұрылымның, яғни кең ауқымды көліктік ... ... ... ... бөлiгiн алып отыр [6,65б.].
Тауарды жер шарының кез келген нүктесiне жеткiзудi басқарудың заманауи көліктік логистикалық ... ... ... ... ... ... ... болады: . Соның iшiнде шығындар тауарды өндiрудiң өз бағасы ретiнде және де әлемдiк өткiзу жүйелерiнде тауар шығарушы және ... ... ... ... ... ... операциялар шығындарына байланысты. Көліктік логистикалық шығындар құрылымында транспорттық шығыны 20%-дан 70%-ға ... ... ... ... ... көліктік логистикалық жүйенiң құрылуында орасан зор рөл атқарады.
Қазақстан үшiн оның ... ... ... ... ... ... ... iшiнде жергiлiктi транспорттық факторлар: транспорттық коммуникациялар, сол аудандағы транспорттық және транспорттық-экспедициялық жергілікті кәсiпорындар, транспорттық түйiндер, терминалдар және т.б. өте ... орын ... ... ... ... ... саласында қандай да бiр көліктік логистикалық функцияларды атқаратын кәсiпорындардың үлкен тобы жұмыс жасайды: транспорттық фирмалар, көтерме сауда ... ... ... ... ... терминалдар және т.б.
Тұтынушыларға нәтижелi қызмет көрсету, көптеген транспорттық-көліктік логистикалық фирмаларды және аудандардағы делдалдардың ... ... және ... ... ... ... ... мүмкiн емес. Осы жүйелердiң түзетушi және бiрiктiрушi потенциалды белгiлi аудандардың әлуметтiк-экономикалық дамуына, транспорттық-көліктік логистикалық қызмет көрсетудiң ... ... ... ... ... ... нәтижелiлiгiн ұлғайту, олардың әлемдiк стандарттарға жақындауы, жергiлiктi ... және ... ... және қаржылық ағыммен қамтамасыздандыратын заманауи көліктік логистикалық басқару технологияларын енгiзу.
Елiмiздiң экономикасында қалыптасқан ... ... жаңа жүк ... ... ... технологияға және тауар қозғалысының көліктік логистикалық принципiне негiзделген жаңа жүйенiң пайда болуын ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету қалыптастыру стратегиясы iрi қалалардың жан-жағында жүк өңдеушi және жүк жинаушы терминадар желiсiнiң және көпмақсатты мультимодальдық терминалдық ... ... ... ... ... ... және жалпыға бiрдей ақпараттық қолдау және телекоммуникация арқасында ... да ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыратын көліктік логистикалық орталықтардың құрылуына негiзделуi қажет. Жергiлiктi макрокөліктік логистикалық жүйе клиенттердi әлемдiк стандарттарға ... ... ... және ... көліктік логистикалық қызмет көрсету кешендiлiгi және сервистiлiгiмен жауап беретiн транспорттық-экспедициялық, қоймалық, жүк өңдеушi, кедендiк және сервистiк қызметтер жиынтығымен ... етуi ... ... ... транспорттық дәлiздердiң көліктік логистикалық қолдау жүйесiнiң жетiлдiрiлуi маңызды. ... ... ... ... ... ... негiзделе әр түрлi деңгейдегi көліктік логистикалық орталарда ... ... ... ... ... жүйе ... дәлiздердiң жасалуын жүзеге асыруға бөлiнетiн бюджеттiк құралдарды және инвестицияларды ... ... ... ... ... және ... ... рационалды дамуын жүзеге асыру, бейрационалды тасымалды қысқарту, экологиялық жағдайды жақсарту және ... ... ... логистикалық сервистiң сапасын жақсартуды қамтамасыз етедi [9,69б.].
Қазақстанның жергiлiктi макрокөліктік логистикалық ... ... ... ... ... ... ... көрсетуi мыналарды қамтамасыз етедi:
* аудандардың әлеуметтiк-экономикалық сауалдарын шешу, жаңа ... ... ... және ... ... ... ... жұмыс iстеу деңгейiн жоғарылату; қала бюджеттерiне түсiмнiң ... ... ... ... ... ... және тұтынушы транспорттық-көліктік логистикалық сервис нарығының кеңеюiнен;
* ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету сапасының заманауи бiрiккен көліктік логистикалық тенологияларды енгiзу және көліктік ... ... ... ... ... ... дамуы арқасында әлемдiк стандарттарға жақындату;
* сыртқы экономикалық байланыстарды шетелдiк инвестицияларды және серiктестердi қалыптасып жатқан макрокөліктік ... ... ... ... ... сай экспорттық-импорттық операциялардың транспорттық-логисткалық қызмет көрсетудiң жоғары деңгейiн қамтамасыз ету. Транспорттық дәлiздер арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мен көліктік логистикалық фирмалардың бәсекеге қабiлеттiлiгiн жоғарылату;
* көліктік логистикалық орталықтар және сертификациялау орталығының транспорттық-көліктік логистикалық ... ... ... ... қадағалауымен қызметтер жүйесi арқылы мониторинг жүйесiнiң, транспорттық-көліктік логистикалық ... ... ... ... ... және нарықтың нәтижелi қалыптасуы;
* транспорттың қоршаған ортаға керi әсерiн азайту жергiлiктi материалдық-транспорттық ағымды рационалды ... ... ... ... ... ... ... және технологиялық тасымалдаудың халықаралық стандарттарға сәйкес рационалды таңдау арқылы;
* ауданда отандық және халықаралық биржалық және банктiк ... ... ... ... және ... транспорттық және көліктік логистикалық фирмалары үшiн бiр нормативтi құқықтық базаны және кепiлдiк жүйесiн дайындау;
* көліктік ... ... және оның ... ... және ... ... арқылы оны қолдау арқасында ауданда транспорт жұмыс жасауының нәтижелiлiгiн жақсарту.
Елiмiздiң ... ... ... ... ... ... басқа өнеркәсiптер және ұйымдармен ара қатынаста жергiлiктi деңгейде де мемлекет деңгейiнде де, сонын iшiнде ауданаралық, аймақаралық және халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... қалыптасуына қатысуы қажет. Сонымен қатар тасымалдау шешушi болса да, бiрақ ... ... кең ... ... көліктік логистикалық жүйелердiң жалғыз функциясы емес. Өнiмдi өндiрушiлер мен тұтынушылар арасында оларға көрсетiлетiн қызметтер кешенiнде, мысалға, ... ... ... ... және ... алу, түрге бөлу, қаптау, қоймалау, сақтау, шоғырландыру, жүк ... ... және т.б. ... ... Көліктік логистикалық тауар өндiрушiлер қатарының үлкен бөлiгiн қадағалау ... ... ... ... ... жақсартуға, өндiрушiлердiң қамтамасыздандыру және өндiру саласындағы шығындарды азайтуға, көліктік логистикалық фирмалардың кiрiсiн көбейтуге көмектеседi [10,74б.].
Қазақстандағы көліктік ... ... осы ... бар ... ... өз орнын тапқан. Ол жерде Н.Ә.Назарбаев былай деген: .
Қазақстандағы көліктік логистиканың ... да ... бар даму ... ... ... оны ... және iшкi өндiрiстiк жүйелердiң өнеркәсiптiк кәсiпорындарды жетiлдiруде, ... және ... ... байланыстарда технологиялық кешендерде және экономикалық аудандарда жақсарту үшiн пайдаланылады.
Бiздiң ... ... ... капиталистiк елдерде көліктік логистиканың тарихи жолды қайталаудың қажетi жоқ. Олардың жинаған ... және ... ... ... отырып, бiз тез қарқынмен заманауи көліктік ... ... және ... ... нарықтық бағытталған құрылымдардағы жүйенi енгiзуiмiз қажет.
Мамандардың айтуы бойынша, Қазақстанның ритейл нарығы түгелдей бос деуге болады. Тұтынушылық қабiлет бұл жерде ... мен ... ... ... ... тез арада өсе алады. Бұған дәлел ретiнде Қазақстанға өздерiнiң шығуы туралы көптеген сауда желiлерiнiң хабарлауы:
* өткен жылдың желтоқсанынан бастап, ... ... ... Lacorte ... желiсi жұмыс iстеуде;
* Ресей Федерацияның көтерме желiсi ... ... ... ... ... асыра бастады;
* компаниясы Қазақстан Республикасында өзiнiң дүкендерiн ашуды жоспарлуда;
* Raimbek Group холдингi өзiнiң Қазақстандағы ритейл нарығында орнын ұлғайтпақ;
* ... 2007 жыл ... 4 ... ... ... Қарағанды, Астане и Көкшетау қалаларында ашады;
* өткен жылдан бастап және Sulpak қазақстандық желiсiнiң бiрiккен жобасы жүзеге асуда ... ... ... көп ... ... қатысушылар иеленуде. Бәсекелестiктiң классикалық түрдегi түсiнiгi рейтеил нарығында жоқ. Қазiргi күнi желiлiк ритейл, мамандардың пiкiрiнше көтерме тауар айналымның 5-10 ... ... ... ... ... ... мен ... дамуына шектелуiне себептер бар:
* жоғары көліктік логистикалық шығындар;
* халықтың төмен тығыздығы.
Iрi сауда желiлердiң келуi 2-3 жыл iшiнде ... ... ... ... құруды талап етедi, тарату орталықтар желiсiн құру арқасында.
Тауар дистрибьюторлары. Қазақстан нарығының ... ... ... ... қызметтерге халықаралық компаниялар мұқтаж. Мысалы:
* компаниясы;
* ЖШС дистрибьюторы;
* сыра жасау компанияның дистрибьюторы;
* компаниясы ... ... - ... Қазақстанда эксклюзивтi және бiрiншi дистрибьюторы;
* компаниясы YAMAHA корпорациясының Қазақстанда мототехниканың ресми дистрибьюторы;
* компаниясы- Hyundai Heavy Industries Co., Ltd ... ... ... ... Magner ... ... Қазақстан бойынша қызығушылығын көрсетедi;
* ЖШС ерекше МАЗ, КАМАЗ, КРАЗ, МЗКТ және ЯМЗ арналған ... ... ... ... ... техника үшiн Fleetguard фильтрлерi;
* ЖШС - TOTAL LUBRIFIANTS француз мұнай концерннiң ресми дистрибьюторы (ELF сауда ... GENERAL MOTORS ... ... (ACDelco сауда таңбасы).
Көліктік логистикалық қызметтiң отандық провайдер-компаниялары 6-шi суретте қарастырылған. ... ... ... провайдер - компаниялар 6-суретте көрсетілген.
Сурет 6 - Қазақстан нарығында көліктік ... ... ... ... ... [19 ... келгенде, қазiргi таңда Қазақстандағы көліктік логистиканың дамуы нарық заңдары мен қағидаларынан туындағандай көліктік ... ... және оны ... ... ... бiрiгуi нарықтық экономиканың даму деңгейiн көрсетедi.
Нарықтағы қатаң бәсеке, халықтың төлем кабiлеттiлiгiнiң ... ... ... ... ... ... шығындардың үнемi өсуi отандық өнiмнiң бәсекеге қабiлеттiлiгiн төмендетiп, өткiзудi қиындатуда.
Әрбiр кәсiпорынның нарыққа дұрыс қадам жасау үшiн көліктік ... ... ... ... ... бұл көліктік логистика өз бетiнше кешендi сала ретiнде қызмет етедi деп айту ... ... ... ... ... ... ... белгiсiз зат, оны қалай өткiзу, қалай жоспарлау, ... әдiс ... ... ... туындайды бұл сауалдардың әр бiрi өз бетiнше тағыда сұрақтар туғызады, ал ... ... ... ... ... ... бетiн ашпайды, яғни сондықтан нарықтағы кәсiби маманданған көліктік логистиканы жүргiзумен айналысатын ұйымдарға жүгiну дұрыс ... ... ... ... ... Республикасы аумағында жұмыс iстейтiн кәсiпорындардың iс-әрекеттерi талданады. Кәсiпорындардың көліктік логистикалық қызмет нарығындағы алатын орны, көрсететiн ... ... ... ... ... даму ... жан-жақты қарастырылады.
2.2 АҚ кәсiпорнында көліктік логистиканы қолдануды ... ... ... ... ... ... ... нарығының өсуi компаниялардың жоғары қарқынмен дамуына ықпал етедi. Бiрақ толық көліктік логистикалық қызмет нарығының болмауы, жергiлiктi компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылық қажеттiлiктерiн қанағаттандыра алатын компаниялардың нарықта болмауы өзектi мәселелердiң бiрi.
Қазақстан Республикасы Президентi Н.А Назарбаевтың тапсырысына жүгiне ... ... ... ... ... ... дамыту бойынша диверсификациялаудың жаңа жобасы жүзеге асыра ... ... ... ... даму ... - бұл көліктік логистикалық жүйенiң негiзгi элементiнiң үйлесiмiн икемдi және тиiмдi түрде жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету ... ... ... табылады.
Осы заманғы экономикалық үрдiстердiң даму шарттарына байланысты - өнеркәсiптiк, коммерциялық және басқа ... ... ... бiр ... ... ... ... бiрiгуiне жағдай жасау керек.
Қазақстанның нарықтық қатынастарға өте бастауы елдегi көліктік логистиканың практикалық және ғылыми ыңғайды ... ете ... ... бұрын, Қазақстанда көліктік логистикалық концепцияның даму үстiндегi жолда негiзгi кедергiлердi қарастырайық.
Бiрiншiден, көп уақытқа дейiн отандық экономикада ... ... ... ... орнын алатын айналым (тауарды жабдықтау және өткiзу) сфераның ролiн жете бағаламады. Бiздiң елде тарихи айналым ... ... ... артта дамыды, әсiресе тауар мен қызметтер өткiзудi ұйымдастыру. Айналым сферасы тауардың өндiрушiден ... ... ... ... ... ... төмен қызмет сапасымен ерекшеленедi. Айналым сферасы негізі бойынша қаржыландырылған. Басқарушы мамандар экономикада ... ... ... ... ... деңгейде болды.
Екiншiден, Қазақстанның қазiргi экономикалық инфрақұрылымының дамуы дүниежүзiлiк орта деңгейiнен ... ... ... ... сферасында). Бұл жердегi жағымсыз жақтар келесiдей:
* тауар өткiзушi құрылымның рационалды емес дамуы;
* қазiргi заманғы электрондық коммуникацияның, электрондық ... ... және ... ... ... даму деңгейi;
* төмен транспорттық инфрақұрылым, әсiресе автомобиль жолдарында. ... ... ... ... ... ... мен техника-технологияның төмен деңгейi;
* дүниежүзiлiк стандарттарға сәйкес келетiн барлық транспорт түрлерiнде қазiргi заманғы ... ... ... ... жоғары деңгейде физикалық және моральды тозу;
* өндiрiстiк-техника базалық ... ... ... ... тауарды өңдеу қазiргi заманғы техникалық құрал-жабдықтардың жетiспеушiлiгi. ... ... ... ... ... даму ... ... мен жағымсыз жақтар Қазақстан экономикасына көліктік логистикалық ... ... ... ... тез арада шешу мүмкiн еместiгi.
Сонымен, жақын арада Қазақстанда көліктік логистиканың дамуы транспорттық кешенде және қоймалау жүйесiнде қолдануға болады. Отандық ... және ... ... ... ... ... ... заманғы тасымалдау және тауарды өңдеудiң көліктік ... ... ... ... және терминалды жүктi тасымалдау жүйесi дәл уақытта және есiктен-есiкке тасымалдау ... және ... ... ... мемлекеттiк және жеке меншiк кәсiпорындары белсендi түрде өздерiнiң терминалды желiнi, жүктi бөлшектеу және көліктік логистикалық орталықтарды, ақпараттық-коммуникациялық ... ету ... ... ... көрсету жүйелерiн құра бастады [15,97б.].
Осындай көліктік логистикалық жүйелердi тиiмдi ... ... келе ... ... ... бiрi АҚ.
Қазақстан жерiндегi тұңғыш темiржол магистралi 1894 жылдың 25 ... ... ... ... РФ ... ... ... қ.) - Орал тар табанды темiр жол телiмiнiң құрылысы аяқталғаннан кейiн ашылды. Осы жолдың 130 шақырымы қазiргi Қазақстан жерi арқылы ... ... 4 жыл ... ... ... тар табанды темiр жол iске қосылды. Мұның да 77 шақырымы қазақ даласын басып өттi.
Солтүстiк Қазақстанның дамуы үшiн ... ... ... Транссiбiр магистралiнiң, дәлiрек айтқанда, оның 190 шақырымының маңызы зор едi. Бұл жол қазақ пен орыс халықтарының экономикалық және ... ... ... ... ... жылдары Қазақстан жерiнiң 1660 шақырымдық аумағын алған, Орта Азия мен Ресейдiң орталығын қосатын, ... ... жолы ... ... ... ... бiр ... Жетiсу жолының Арыс-Пiшпек телiмi салынды.
1915 жылы Челябинскi - Троицкi - Қостанай (Қазақстан арқылы 166 км.) ... ... ... соғылған Алтай темiр жолының (Новосибирск-Семей) 122 шақырымы Қазақстан жерi арқылы өттi. Бұдан басқа 1918 ... ... 117 ... ... тар ... темiр жолы жұмыс iстеп тұрды. 1918 жылға қарай Қазақстан аумағындағы ... ... ... ... 2,6 мың шақырымға жеттi.
Кеңес заманының алғашқы темiр жолы 1920-1922 жылдары ... ... - ... телiмi болды. Қазақстанның түкпiрдегi аймақтарын дамыту және астықты шығару қажеттiлiгiне ... ... ... ... және Ақмола стансалары арқылы Қарағандыға дейiн жалпы ... 700 ... ... жол ... 1924 жылы Құлынды-Павлодар темiржол желiсi құрылды. Ембiдегi мұнай кәсiпшiлiгiнiң дамуына 1926 жылдан басталған Гурьев-Доссор тар табанды жолы ... ... ... ... ... ... 1444 км ... (Түрксiб) магистралiнiң аяқталуы заманалық оқиға болды. Ол Қазақстанды Сiбiрмен байланыстырып, республиканың экономикалық дамуына және ... ... ... әсер еттi.
Орталық Қазақстан өңiрiнiң өндiрiсi үшiн 30-шы жылдары салынған Ақмола-Қарағанды, Қарағанды-Балқаш (490 км), ал оңтүстiк үшiн Шымкент-Ленгiр жол телiмдерi зор ... ие ... ... тау кен ... ... 1930 жылы салынған Локоть-Защита (235 км), Лениногорскiден Зыряновскiге дейiн созылған жол шешушi рөл атқарды.
1936-1939 жылдары Қазақстанды Орталық Ресеймен ... ... ... жол ... - Орал - Елек ... ... соғылған, Ембiнiң мұнай кәсiпшiлiгiн Оралмен байланыстырған, Ресейдiң ... ... ... ... жақсартқан Гурьев (Атырау)-Қандағаш-Орскi магистралi өзiнiң стратегиялық маңыздылығын Ұлы Отан соғысы кезiнде дәлелдедi.
1939-1943 ... ... ... желiсi Қарағандының көмiрiн Оңтүстiк Оралға жеткiзудi қамтамасыз еткен маңызды нысан болып табылады. Сол жылдары Көксу - Текелi - ... және ... - ... ... iске ... ... ... жолдың ұзындығы 10 мың шақырымға жеткiзiлдi. Ұлы Отан соғысы кезiнде темiржолдың бойында жол шаруашылығын және ... ... ... ... өндiрiстiк база құрылды.
1950 жылға қарай салынған Мойынты - Шу (440 км) жол ... ... ... ... ... ... болды. Осылай Транссiбiр магистралi Түркiстан - Сiбiр жолымен бiрiгiп, елiмiздiң ... ... ... ... - Көкшетау - Ақмола - Қарағанды - Шу ... ... ... ... ... ... 1953 жылы ... - Сiбiр магистралiнiң негiзгi буынының бiрi Ақмола (Астана) - Павлодар (546 км) жолы ... Оның iске ... ... ... ... және осы ... жақын аймақтардың тез дамуына жағдайлар жасады. (Тек 1953-1956 ... ... ... ... тасымалдың көлемi 4 есеге артты).
1950 жылдары тың жерлердiң игерiлуiне байланысты Қазақстанның солтүстiк және орталық өңiрлерiнде темiр жол құрылысы ... ... ... ... 1955-1961 жылдары Есiл - Арқалық (224 км), 1959 ... ... ... - ... 1960 жылы ... - Жетiқара желiлерi салынды. 1950 жылдары Қазақстан темiржол жүйесiнiң тығыздығы екi есеге артты.
1958 жылдың 1 ... ... ең iрi ... ... жолы құрылды. Ұзындығы 11 мың шақырымнан асатын ол 15 бөлiмшелерден құралды және Қазақстанды Сiбiр, Орал, Волга жағалауы, ... және Орта ... ... ... кеңiстiктi және меридионалды магистральдарды бiрiктiрдi.
1960 жылы шөлдi ... ... ... ... ... және ... - Өзен (жалпы ұзындығы 900 км) телiмдерi салынды. Қазақстан мен Ресей байланысының жандануына осы кезеңде салынған ... - ... ... ... зор ... ... жылы Қазақстанда бiрiншi болып жолдың Целиноград (Астана)-Қарағанды бөлiгi ... Осы ... ... ... ... электрлендiру жұмысы алға басты. Олар негiзiнен, республиканың солтүстiк және ... ... ... ... ... Қарағанды-Магнитогорскi (1180 км) телiмi электр тартымына ауыстырылды. 1980 жылдан бастап ... ... - Шу, ... - ... Арыс - ... ... электрлендiру өрiс алды. Бұл жолдардың жалпы ұзындығы 4 мың шақырымға жеттi.
1977 жылы Қазақ темiр жолының негiзiнде үш жол ... Тың, ... және ... ... ... ондаған жаңа вокзалдар қайта тұрғызылды. Байланыс және белгi беру жүйелерiнiң, жол техникасының, ... мен ... жаңа ... iске қосылды. 1980 жылдан бастап автоматика және ақпараттық есептеу жүйелерi өндiрiске белсендi енгiзiлдi.
Қазақстан темiржол көлiгi тарихының елеулi ... бiрi: 1986 ... 20 ... ... ... болып, жалпы салмағы 43,4 мың тонна және ұзындығы 6,5 шақырым болатын жылжымалы ... 440 ... ... Тың ... жолы арқылы өткiзiлдi.
1950 жылдардың ортасында Қытай Халық Республикасына қатынайтын темiржолдың дамуына үлкен назар аударылды. 1959 жылы ... ... ... ... жылдары қазақстан әрi қытай жақтан екi елдiң темiр ... ... ... құрылысы жүргiзiлдi. Бұл жұмыстар 1988 жылы кеңес-қытай келiсiмiнен кейiн қайта жаңғырды. 1990 жылы болған темiр ... ... ... ... ... мен қытайлық Алашанькоу стансасын қосатын шекара өткелiн жасады. Осы жылдан кейiн онда жүк ... ... ... ... ... ... ... дәлiзi iске қосылды. Сол кезеңде Достық стансасының қайта тиеу және тасымалдау қуаты артты.
Республика ... мен ... ... ... ... ... ... темiржол көлiгiнiң өткен жолын шартты түрде үш кезеңге бөлуге болады.
Бiрiншi кезең ... жж.) - ... ... таралу салдарына және мүлдем жаңа экономикалық жағдайларға бейiмделуi.
Екiншi кезеңнiң (1997-2012 жж.) - маңызы үш қазақстандық ... ... ... ... ... өте алған, саланың ары қарай дамуына негiз салған, бiрiншi қазақстандық темiржол кәсiпорны ... ... мен ... ... ... (2012 ... ... осы уақытқа дейiн) - саланы қайта құрылымдау басталды. Атап айтқанда, ұлттық компания>> ЖАҚ ... осы ... ... ... ... ... Олар ... темiржол көлiгiн қазiргi заманға сай әрi жоғары тиiмдi салаға айналдыруға бағытталған және әлемдiк ... ... ... кiрiге отырып, дамыған нарықтық, бәсекелестiк жағдайында тұтынушылардың талаптарына барынша ... ... ... ... ... ... жылы ... темiр жолы өзiнiң айрықша межесiне - 100 жылдығы мерейтойына жеттi.
Бұл жылы Қазақстан темiр жолының мерейтойы 100 жылдығы кең ... ... өттi. ... жол ... ... ... аталып өтiлдi. Темiр жолды жаңғырту, әлеуметтiк саланы, темiржолшылардың ... ... ... ... мен iрi ... аяқталды.
2004 жылы ақпанда мерейтойлық оқиғалардың басы басталды. Ел Премьер ... ... ... ... жол ... саласының ардагерлерi тобымен кездесу өткiздi. Кездесу барысында Премьер ... ... ... сала ... мен темiржолға еңбегi сiңген ардагерлер құрамына кiретiн ҰК АҚ жанынан құрылған Консультативтiк ... ... ... ... ... ... ҰК АҚ Консультативтiк кеңесi темiр жол тарихын санауды ұзындығы 1668 км Орынбор - Ташкент магистралi ... ... ... ... туралы шешiм қабылдады. Премьер министр темiр жол көлiгiнiң 100 ... ... атап өту ... ... ... 12-сiнде қол қойды. Мұны респубулика ҚР Президентi де қолдады. Сәуiрдiң 30-ында Нұрсұлтан Назарбаев мерекелiк датаны атап өтуге арналған ... ... ... Бұйрыққа қол қойды. Бұл мерекелiк медаль төрт мыңнан астам темiржолшыларға бұйырды.
Бұл жыл бiздiң елде өткiзiлген Еуропа мен ... 25 ... ... ... ... болған Темiр жолдар ынтымақтастығы ұйымы Бас директорлары конференциясының 19-шы отырысымен тұспа-тұс ... ... ... көзiнше арналған марка салтанатты түрде пошта айналымына енгiзiлдi.
Темiр жолдың жүз жылдығы қаржылық қызметтiң жоғары жетiстiктерiмен атап өтiлдi. Бұның бiр ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдiк несиелiк рейтингiнiң жоғарылауы болды. Сарапшылардың бұл ... ... жол ... ... және ... ... коммерциялық көрсеткiштердiң тұрақты өсуi мен сапалық тұрғыдағы жоғарылауы себеп болды.
2004 жылдың 1 шiлдесiнде Астанадан ... ... ... ... ... Екi жарым айға жуық ол шексiз жерiмiздiң темiр жол стансалары мен ... ... ... ... ... ... ... Пойыздың ұжымы ардагерлер мен ең жақсы жұмысшыларды ерекше ... ... ... ... ... ... ... мен естелiк сыйлықтары тапсырылды. Сапар барысында темiржолшылар және олардың ... ... ... көмектiң ауқымды бағдарламасы жүзеге асырылды. Бағдарлама аясында алыс стансаларда тұратын темiржолшыларға олардың отбасыларына медициналық көмектер көрсетiлiп, мектеп ... ... ... оқу ... ... ... тағамдары табыс етiлдi. Барлық стансаларда мәдени- сауықтық, спорттық шаралар өткiзiлiп отырды. Мерейтойлық пойыздың сапары темiр жол ... оңды ... ие ... ... ... осындай шаралар жыл сайын ұйымдастырылатын болды.
Темiр жолдың ғасырлық мерейтойын мерекелеудiң шарықтау шегi ... ... ... ... ... ... жиналысымен аяқталды. Ол республика астанасында 2004 жылдың 6 тамызында өткiзiлдi.
Елбасы өз сөзiнде Қазақстан ... ... ... ... ... ... тұтастығын және әлеуметтiк тұрақтылығын нығайтудағы темiр жолдың рөлiн жоғары бағалады. Ал темiржолшылар, өз ... ... ... ... ... ... салу және ... темiржол көлiгiне арналған бәсекелеске қабiлеттi өнiмдердi шығару саласындағы бiрқатар iрi жобаларды ... ... уәде ... ... ... ... портынан Құлсары стансасына дейiн үлкен көлемдi, биiктiгi төрт қабаты үйдей ... ... ... ... әлемдiк рекордты жаңартты.
30-шы қарашада Арқа стансасында мемлекеттiң жоғары лауазымды ... ... ... - ... жаңа темiр жолдың ашылуы өттi. Алтынсарин - Хромтау темiр жол желiсi арқылы жылына 160 миллион ... ... ... қол жеткiзiлдi. Сонымен қатар Қазақстанның iшкi жолдарымен жүк тасымалдау қашықтығы 500-ден екi мың ... ... ... ... күнi ... ... ... алдында тарихи экспонат - Эш 4161 сериялы паровозы ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... кейiнгi қайта қалпына келтiру кезеңiндегi басты рөл атқаратын Қазақстанның шойын жолы ... ерен ... ... ... ... жерден орнын алды.
Алтынсарин - Хромтау жолымен жолаушылар тасымалдаудың жаңа сiн 10 желтоқсанда Астана-Ақтөбе пойызы ашты. Жолаушыларды жолдың 15 сағатқа дейiн ... ... ... екi ... ... қуантты. 132 шақырымдық Павлодар - Екiбастұз темiр жол телiмiнде электрлендiру ең iрi жобалардың бiрi ... ... ... - Екiбастұз жобасының жүзеге асуы тасымалдаудың үнемдiлiгi және электровоздардың экологиялық тазалығын сақтауға әкелдi. ... ... ... ... арасындағы мемлекеттiк шекаралық өткелi Достық стансасының маңызы зор. ҰК ЖАҚ-тың Ұйымдастыру құрылымының сызбасы 7-суретте көрсетілген.
Негізгі қызмет
Инфрақұрылым департаменті
Жүк тасымалдары департаменті
Жолаушылар ... ... ... департаменті
Функцияналдық департаметтер мен басқармалар
Қамтамасыз етуші қызмет
Еншілес мемлекеттік кәсіпорындар
Сурет 7 - ҰК ЖАҚ-тың ұйымдастыру құрылымы. Ескерту: [14 ;29б.]
2013 жылы Достық ... ... 9,5 ... тонна жүк тасылды. Бұл жылы станцияның әлеуетiн арттыруға 3,5 миллиард ... ... ... ... бөлу ... 300 метр жол, 64 ... құрал, вагондарды алмастыру орыны жарақталды. Достық-Ақтоғай жол телiмiнде 102 шақырымдық жолдың ... ... ... ... ... сағатына 80 шақырымға дейiн жеткiзiлдi. Сол жылы Достық стансасында темiржолшылар мен олардың отбасы мүшелерiне арнап 11 мың ... метр ... үй ... ... ... ... жолдарды аумақтық басқару жүйесiнiң жойылуымен және темiржол ... ... ... салалық жүйесiнiң енгiзiлуiмен қатар 1997 жылдан бастап әлеуметтiк сала мен қамтамасыз ету қызметiн қайта құрылымдау ... ... ... ... ... ... ету ... қайта құрылымдау Қазақстан Республикасының Үкiметiнiң 21.07.99-дағы №1025 және 04.08.99-дағы №1101 қаулыларымен басталған ... онда ... ... ... ... ... еншiлес мемлекеттiк кәсiпорындарын және темiржолдың медецина мекемелерiн бөлiп шығарып, акционерлеу арқылы ... ... ... ету, негiзгi емес қызметтiң кәсiпорындары денсаулық сақтау ... мен ... ... тауарларымен жабдықтау бөлiмдерi бөлiнiп шығарылды. Оларға жолды күрделi ... ( ... ... ... ... ... жөндеу жөнiндегi қуаттылықтарының 40 пайызға жуығы), құрылыс, жобалау және ғылыми экономикалық зерттеулер, телефон байланысы қызметтерiн ... ... ... жүк ... ... ... кәсiпорындары жатады. , , , , , , , , акционерлiк қоғамдары құрылды. Темiржол ... ... ... ... ... ... сала объектiлерiн коммуналдық меншiкке немесе жекешелендiру үшiн аумақтық ... ... және ... комитеттерiне беру арқылы бөлiп шығарумен бiр мезетте жоғарыда аталған акционерлiк қоғамдарды құрумен ... ... жылы ... ... ЖАҚ өз ... одан әрi ... ... жалғастырды. Жол, электрмен жабдықтау, сигнализация және байланыс шаруашылықтары кiретiн инфрақұрылым департаментi мен жүк және коммерциялық жұмыс, тасымалдарды ұйымдастыру, ... және ... ... ... Тасымалдау департаментi құрылды және де локоматив және вагон деполары жөндеу және пайдалану деполарынан бөлiнiп алынып, тиiсiнше ЕМК мен ЕМК да ... ... ... осы ... ... ... ... отырған тарихи моделi бұл барлық техникалық құралдарды, операцияларды, қызметтердiң сатылуын әрi әкiмшiлдiк функцияларды бақылайтын және оларды бiр өзiнде бiрiктiретiн бiртұтас ... ( ... ... ЖАҚ). ... ... ... күрделi технологиялық табиғатымен белгiленетiн пайдаланушылық, жөндеулiк, күзетушiлiк, комуналдық, өнеркәсiптiк және басқа да қызмет ... кең ... кiрдi және де ... ... ... ТМД темiр жолдарын ауқымы жағынан мемлекеттiң әлеуметтiк саласымен салыстыруға тұрарлық денсаулық сақтау, бiлiм, мәдениет және спорт мекемелерi мен объектiлерi, азық ... пен ... ... халықты сумен, жылумен, энергетикамен жабдықтау инфрақұрылымы кiретiн әлеуметтiк сала мен тұрғын үй коммуналдық ... ... ... ... ... ... ЖАҚ үш ... бөлiнедi:
Негiзгi қызметi:
* жүк және жолаушыларды тасымалдау жөнiндегi коммерциялық және жүк операциялары;
* ... ... ... ... ... және ... сумен, жылумен, энергиямен жабдықтау.
Қамтамасыз ету қызметi:
* локомотивтердi деполық жөндеу;
* вагондарды деполық ... ... мен ... ... жөндеу;
* жолда күрделi және орташа жөндеу;
* жүктер мен объектiлердi күзету және т.б.
Әлеуметтiк қызмет:
* мектепке дейiнгi шағын мекемелер жүйесiн, ... ... қоса ... ... ... дәрiгерлiк денсаулық пунктерi және алыс айрылыспалар мен ... ... ... ... ... ... компаниясы ЖАҚ қызметкерлерiне кепiлдiк медициналық қызметтердiң көрсетiлуiн қоса қаржыландыру;
* әлеуметтiк тұрмыстық мақсаттағы объектiлер;
* комуналдық ... және ... ... ... сәйкес Ұлттық компаниясы ЖАҚ тың өндiрiстiк және өндiрiстiк емес қуаттылықтарына, мiндеттемелерi мен персоналдарына, жаңадан құрылып отырған субъектiлердiң ...... ... ... ... және ... экономикалық аспектiлерiне әсер ететiн негiзгi, қамтамасыз етушi және әлеуметтiк қызметтiң кезең кезеңмен бөлiнуi жүзеге асырылды, сондай ақ ... ... база ... Қайта құрылымдаудың негiзгi механизмi жылжымалы құрам операторларының компаниялары мен жолаушы компанияларын құру ... ... ... ... ... өндiрiстi оңтайландыру және әлеуметтiк сала объектiлерiн бөлу болады.
Бiрiншi кезеңде - 01.01.2012 жыл мен 01.07.2013 жыл аралығында, тартымдық және ... ... ... мен ... ... ... жолды күрделi жөндеу, жүктердi және темiржол көлiгiнiң стационарлық объектiлерiн күзету жөнiндегi қызметте ... ... ... аз ... ... мен ... қайта құрылымдануын қоса, өндiрiстi оңтайландыру шаралары жүргiзiлген болатын.
Бiрiншi кезеңде жүзеге асырғаннан кейiнгi темiржол саласының құрылымы 8-суртте берiлген.
Уәкілеттіорган
Жолаушылар
Жүк жөнелтушілер
Реттелетін ... ... ... ... ... тариф
ЖАҚ
Бәсекелес сервис рыногы
Жалпы күрделі ... ... ... емес ... ҰК ... ... ... 8 - Бірінші кезең - (01.01.2012-1.07.2013) [21,74б.]
01.01.2013- 01.01.2014 кезеңде субсидиялау ҰК ЖАҚ үшiн ... ... ҰК ЖАҚ ... ... ... ... жүзеге асырылады.(тартым мен инфрақұрылым)
Екiншi кезеңде - 01.07.2013 жыл мен 01.01.2004 жыл аралығында мынадай iс шаралар жүргiзiлдi:
* мемлекеттiк акциялар ... ... ... ... беру ... ҰҚ ЖАҚ мен оның ... кәсiпорындарын жабық акционерлiк қоғамдар етiп қайта құрылды;
* құрылтайшысы ЖАҚ ... ... ЕМК мен ... ... ... ... етiп қайта құрылды;
* әлеуметтiк жағынан қолайлы аймақтарда ЖАҚ мен ЖАҚ-тың жөндеу бөлiмшелерi акционерлендiрiлдi.
Мұның өзiнде уәкiлеттi мемлекеттiк ... ... ... мен локомотивтердi жөндеу жөнiндегi өндiрiстiк қуаттылықтардың үштен бiр бөлiгi сақталды.
Мемлекеттiк жөндеу кешенi өндiрiсiнiң орталықтандырылып оңтайландырылуы ... ... ... ... ... етедi және бөлiнiп шыққан деполардың менеджментi үшiн тиiстi бағдарларды қамтамасыз етедi.
Негiзгi қызмет кәсiпорындардың қамтамасыз ... ... ... ... ... нарықтық механизм қолданылады, бұл қамтамасыз етушi сектордың өнiмдiлiгiнiң ... ... ... құнының төмендетiлуiне қажеттi қосымша ынталандыруларды құрайды. Басы артық қуаттылықтар бiртiндеп экономиканың басқа секторларына ... ... және ... ... ... ... тәуелсiз операторлар ЖАҚ-тың желiсi мен тартым күшiн пайдаланғаны үшiн ақы төлей бастады.
Ендi жолаушылар тасымалдарына тоқталатын болсақ, қазiргi ... ... ... ... тасымалын ЕМК жүзеге асырады. Кәсiпорынның құрамында үш аймақтық: Алматы, Батыс және Астана жолаушы филиалы, жетi ... ... ... ... Астана, Алматы, Қызылорда, Қостанай, Қарағанды, Ақтөбе және Павлодар: Алматы жолаушылар вагондарын жөнiндегi зауыт (АВЗ), мамандандырылған филиалдары, Қаламаңындық тасымалдар, Багаждық ... ... ... ... ... ... ... жағдай бойынша орташа тiзiмдiк қызметкерлер саны 14838 адамды ... ... ... ... ... қатынастағы жолаушылар айналымының 50 пайыздан астамын қамтамасыз етедi.
Темiржолдық жолаушылар тасымалдарына байланысты жағдай қарама қайшы болып табылады. Бiр жағынан, жолаушы ... ... ... үшiн темiржолдың жолаушы көлiгiнiң стратегиялық маңызын көрсетiп отыр. Екiншi жағынан, жыл ... ... ... шығындарға байланысты оларды жүзеге асырудың экономикалық орындылығы туралы мәселе тұр. Екінші кезең схемасы 9-суретте көрсетілген.
Уәкілеттіорган
Жолаушылар
Жүкжөнелтушілер
Құзіретті ... ... ... ... жол ...
* ... ... технологиялық емес байланыс
* құрылыс
* жүктерді күзету
* вагондарды жөндеу
Опера-торлар
Қызметтерді сату
Вагондар
Жылжы-малы құрам ЖАҚ
Қызметтерді ... ... ... ... ... ЖАҚ
ЖАҚ
ЖАҚ
ЖАҚ
ЖАҚ
Шарттық бағалар
ТАРИФ
ҰК ЖАҚ қозғалысты ... ... ... ... 9 - ... ... - (01.07.2013-01.01.2014) [21,75б.]
Бұл бiрiншi себептерге байланысты болып отыр. Бiрiншiсi жаппай жолаушылар ... ... ету үшiн ... ... ... отыратын тарифтердiң төмендiгi. Екiншiсi жолаушылар тасымалы саласында мемлекеттiк әлеуметтiк тапсырыстың болмауы. Үшiншiсi ... пен ... ... ... ... ... ... тасымалына жұмсалатын шығындардың жеткiлiктi түрде айқын болмауы.
Қазiргi кезде жолаушылар тасымалы жүк тасымалдары есебiнен субсидияланып отыр. Бұл жүк ... ... ... олар өз ... өз ... ... және ... тасымалы шығындарының айқын жүйесiнiң құрылуына ықпал етпейдi. Барлық дерлiк елдерде темiржол көлiгiн реформалау жолындағы бiрiншi қадам жүк тасымалдарын жолаушылар ... бөлу ... Одан әрi ... ... ... ... маңздылығын растау тәжiрибесi танымал болып отыр. Автомобиль, әуе және ... ... ... ... ... ... оларды қолдаудың белгiлi бiр механизмдерi енгiзiлдi.
Қазақстан Республикасындағы темiржолдық жолаушылар көлiгi салыстырып қарағанда бәсекелестiктiң ... ... өзен ... түрлерi жоқ дерлiк. Республикаiшiлiк қатынастағы әуе көлiгi шығынды, ал әуе билеттерiнiң бағасына жаппай ... қолы ... ... қатынастағы автомобиль көлiгi жақсы жолдардың болмауынан және қыс кезiнде солтүстiк облыстарда автомобиль тасымалдарын жүзеге асыру мүмкiн еместiгiнен зардап шегедi.
Осы бәсекелестiк ... ... ... жолаушылар көлiгi үлкен шығындарға душар болып отыр. Пайдалану шығындары одан әрi өсуде, қызметтер сапасы төмендеуде, ... ... ... ... отыр. Осының бәрi темiржолдың жолаушылар тасымалын реформалау қажеттiлiгiн туғызып отыр.
Саланы болжамдық дағдарыстан алып шығу үшiн тарифтердi, ... ... ... ... ... де 5-6 есе ... ... тәсiлдердiң бiрi болып шығар едi. Егер ондай жағдай орын алар болса, компания миллиондаған клиенттерден айырылып, былайғы көліктік түрлерiмен ... түсе ... ... ... ... ... қоюы ... Сондықтан компания реформаларды саланы дамытуға қажеттi қаржыны тұтынушылар қалтасынан емес, қызметтiң негiзгi емес ... ... ... ... ... ... табатындай жолмен жүргiздi.
Бүгiнде жолаушы тасымалы шығынды болып саналады және ол жүк ... ... ... ... қаржыландырып келедi.
Ол жыл сайын 13-15 миллиард тенгеге дейiн шығын әкеледi. Мұндай жағдай ... және ... ... ғана бар. ... ойымызша бұл жерде ҰК ЖАҚ, республикалық және жергiлiктi бюджеттер қаржылары есебiнен қоса ... ... ... ... ... ... АҚ-ы көліктік логистиканы қандай дәрежеде қолдануда деген сұраққа ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының географиялық орналасуы әсер етедi, сондықтан компания басшылығы әрқашан әр түрлi нұсқаларды ... ... ... ... қала және мемлекет деңгейiнде тауар ағымдарының жүйесiн жеңiлдетуге тырысып отыр. Бас ... ... ... қала ... әр жерлерде қоймалар орналастырды, бiрақ қалалардағы транспорттық жүйелердiң көп болуына және қалалардағы кептелiстердiң ... ... ... ... уақыттарда жеткiзiлмеуiне байланысты қоймаларға жеткiзiлетiн тауарларға арналған деген бағыт ... ... Осы ... ... ... қоймаларда нақты уақытта жайғастырылуда. Ендi компания көліктік логистикалық және уақытша шығындарды төмендету үшiн ... ... ... және сол ... базаларға жақын жатқан аймақтарды қамтамасыз ету мақсатында 3 негiзгi аймақтық база құрылды.
Компанияның әр ... ... ... ... барлық қызметтердi атқаратын бiрнеше менеджерлер де бар. Басты ... ... ... мамандар, атап айтқанда менеджерлер, маркетологтар, көліктік логистика мамандары жетерлiк. Сонымен, АҚ-ның басшылығы стратегиялық жоспарларын жүзеге асыруда тек қана корпоративтiк iс ... ғана ... ... ... ... ... және ... логистикалық жүйелерге де назар аударады.
Қорытындылай келе, АҚ кәсiпорыны материалды ағымдарды басқарудың тиiмдi көліктік ... ... ... ... көз жеткiздiк. Жоғарыда атап көрсетiлген сипаттама бойынша кәсiпорынның көліктік логистикалық ... ... ... жоспарланып, оларды жүзеге асыруда компания көліктік логистикалық қызметтерiн үнемi оңтайландыру бағытында.
3 Қазақстан Республикасындағы көліктік логистиканың даму болашағы және ... ... ... ... ... ... ...
Көлік экспедициясы шартының мәнісін ашып көрейік. Көлік экспедициясы шарты ... ... ... ... ... ... көлік-экспедициялық қызметтер көрсету бойынша туындайтын қатынастарды реттейді; 2) тараптары болып экспедитор (қызмет көрсетуші) және клиент (жүк жөнелтуші, жүк қабылдаушы) табылады; 3) ... - ... ... ... ... шартында белгiленген қызмет көрсетулердi орындау немесе орындауды ұйымдастыру, оның iшiнде клиенттiң атынан ... өз ... ... ... шартын жасасу; 4) көлік экспедициясы шартында қосымша қызметтер көрсету ретiнде экспорт немесе импорт үшiн талап етiлетiн құжаттарды алу, ... және өзге ... ... ... саны мен ... тексеру, оны тиеу мен түсiру, жөнелтушiге жүктелетiн баждарды, алымдар мен басқа да шығындарды төлеу, жүктi сақтау, оны баратын жерiнде алу, ... өзге де ... ... мен ... ... ... ... жеткiзу үшiн қажеттi операцияларды жүзеге асыру көзделуi мүмкiн.
Бұндай қарама-қарсы пікірталастың шығу тегі қазіргі кезде көлік ... ... ... ... көрсетулерді тасымалдаушының да орындауымен, шарттасқан тасымалдаушы ретінде ... ... ... ... Тәжірибеде көлік экспедициясы шартының жасалғанын және жүкті экспедитордың өз жауапкершілігіне қабылдап алғанын экспедиторлық ... ... ... ... ... ... ... экспедитор жүкті қабылдап алған соң толтырылып, клиентке беріледі. Осыған ... ... шарт ... мен ... ... алу сәттерінің бір мерзімге сәйкес келуі тасымалдау шарты ... ... ... ... да ... деп ... негіз ретінде алады. Бұндай тұжырымдар көлік экспедициясы шартының ... ... қате ... ... ... отыр деп ... ... келісім-шарт жасалуы тиіс, соның негізінде экспедиторға міндеттемені орындауға тапсырыс беріледі. Экспедитор өзінің көлік ... ... ... орындағанда тапсырыс берушімен тасымалдауға келісім-шарт жасасуға құқылы. Сот тәжірибесіне жүргізілген талдаулар соттардың дауларды көлік экспедициясы шартының ... ... ... ... ... оны ... мысал растайды.
Көлік экспедициясы қатынастарына тапсырма немесе комиссия нысандарын беру мүмкіндіктері бір жағынан қарастырылып отырған шарт пен ... ... ... және ... ... арасындағы айырмашылықтарды ашып көрсетуді қажет етеді.
Көлік экспедициясы шарты тапсырма шарты сияқты қызмет көрсету туралы ... ... ... ... ... ұқсас болғанымен, өзінің мазмұны бойынша ажыратылады. Сенім алушы сенім хат ... ... ... ... ... ... заңдық әрекеттерді орындай алады. Экспедитор да түрлі заңды әрекеттерді орындай алады, бірақ тек қана жүкті жеткізуге қатысты ... ... ... ... ... жауапкершілігі мүлдем реттелмейді, ал көлік экспедициясы қатынастарын реттеу кезінде, әсіресе кәсіпкерлік қызметпен айналысушы ... ... ... ... ... ... ... немесе тиісінше орындалмағаны үшін жауапкершілік заңнамалармен анықталған.
Көлік экспедициясы шартын орындау кезінде экспедитормен жүзеге асырылатын жекелеген жұмыстар, мәселен, жүкті ... тиеу және ... ... ... ... жеткізу, сақтандыру және т.б., әрине, көлік экспедициясы шартынан тыс мердігерлік, сақтау, тасымалдау, сақтандыру және т.б. дербес ... ... ... алар еді. Бұл ... жүк ... ... қосымша болғандықтан көлік экспедициясы шартының пәніне кіреді.
Көлік экспедициясы шарты тасымалдау шартынан да ажыратылады. Экспедитордың міндеті ... ... ... ... ... ... біртекті емес, мағынасы кең. Олай дейтін себебіміз, экспедитордың қызметі жүкті көлікпен жеткізуден басқа да ... ... ... ... шартының түрлері. ҚР АК көлік экспедициясы шартының түрлерін тікелей қарастырмайды, бірақ шарт жасасу еркіндігі және диспозитивтілік қағидалары бойынша ... ... ... ... нұсқаларына жол беріледі. Сондықтан да көлік экспедициясы шартын жалпы мақсаты, пәні мен мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... жеткізуді қамтамасыз ету туралы көлік экспедициясы шарты;
* тасымалдаудың жеке кезеңдерін көлік-экспедициялық қамтамасыз ету туралы шарт;
* көлік-экспедициялық ... ... ... туралы шарт;
* көліктің түрлері бойынша (темір жол, әуе және ... ... және ішкі су ... ... қызмет көрсету туралы шарттар.
Шарттың орындалу аумағына қарай: ішкі және сыртқы (халықаралық) жүк тасымалдау ... ... ... ... деп ... тасымалдап жеткізуді қамтамасыз ету туралы көлік экспедициясы ... ... ... жүк ... қоймасынан жүк қабылдаушының қоймасына дейін жүкті тасымалдап жеткізу міндеттемесін түгелдей өз мойнына алады. Көлік экспедициясы шартының бұл түрі ... ... ... ... түрімен және бағыт бойынша жүкті тасымалдауды ұйымдастыру туралы ҚР АК-нің ережелерімен негізделеді .
Бұл шарт көлік экспедициясы шартының классикалық ... ол ... ... ... бөлімдері жоқ ұйымдар үшін ыңғайлы. Жүк тасымалына тапсырыс беруші (клиент) жүкті белгіленген жерге тасымалдап ... ... Шарт ... клиенттен жүкті қабылдап алып, белгіленген мекен-жайға дейін жүкті тасымалдап жеткізгенге дейін барлық жауапкершілік экспедиторға жүктеледі. ... де ... ... жүк ... ... ... онда оған ... ұзақ мерзімге көлік-экспедициялық қызмет көрсету шартын жасасу пайдалы. Бұл клиентке әркез экспедиторды іздеу, қайталап шарт жасасу машақатынан босатып, ... ... ... ие болу ... ... жеке кезеңдерін көлік-экспедициялық қамтамасыз ету туралы шарт бойынша экспедитор жүктерді жөнелту немесе қабылдап алуды ... ... ... ... көлік-экспедициялық операцияларды жүзеге асыру бойынша міндеттемелерді өзіне алады. Бұған дейін ... ... ... ... ... ... көлік экспедициясы шартымен салыстырғанда, осы шарт тасымалдау үрдісінің жеке ... ... ... ... ... ... жеткізіп беру кезеңі және тасымалдаушыдан қабылдап алушыға жеткізіп беру кезеңі. Бұл жағдайда ... ... ... ... делдал ретінде әрекет етеді. Мәселен, клиент экспедитормен көлік экспедициясы шартын жасасты, ал темір жол ұйымымен клиенттің жүктерін тасымалдау ... оған ... ... болатын. Клиенттің қоймасына дейін темір жол торабы болмағандықтан, ең тиімді таңдау - ... ... ... болмақ. Осы жағдайда экспедитор келесідей міндеттерді орындайды: қоймадағы жүктерді көлік құралына тиеу, темір жол бекетіне дейін жүктерді жеткізу және оны ... ... ... ... ... ... ... алу және жүк қабылдаушының қоймасына дейін жеткізу. Жүкті тасымалдап жеткізу жағдайларына байланысты жүк жөнелтуші мен жүк ... ... ... ... ... пәні мен ... ... бірнеше түрлерге бөлуге болады. Біріншіден, мұндай шарттың пәні клиенттен жүкті қабылдап алу, жеке көлік құралымен тасымалдаушыға дейін жүкті тасымалдап жеткізу және ... ... ... ... тасымалдауға тапсыру. Егер де клиент ретінде жүк қабылдаушы қатысатын ... онда ... ... клиенттің атына келіп жеткен жүкті тасымалдаушыдан қабылдап алу, клиенттің ... ... ... және оған жүкті табыстау сияқты экспедитордың әрекеттері құрайды. ... ... ... ... тағы бір ... ... ... жүкті клиенттен тасымалдаушыға дейін жеткізуді немесе жүкті темір жол бекетінен, порттан, әуежайдан жүк қабылдаушы-клиентке жеткізуді ұйымдастыру міндетін өзіне қабылдап ... ... ... ... бұл ... міндеттемені экспедитордың өзі тікелей орындамай, оны үшінші тұлғаға - ... ... ... ... [64, 109-110 бб.]. Бірақ та бұл жағдайда экспедитор шарттың орындалуы үшін ... ... ... ... ... алатын пайдасы 2-кестеде көрсетілген.
Кесте 2 - Қазақстандық компаниялардың көліктік логистикалық шарттар бойынша ... ... ... ... ... ... мен ... етiлетiн өнiм ассортиментi бойынша тез және дәл ақпарат алу
Тауарды тез табу, жабдықтаушылар, негiзгi ... ... ... және ... сипаттамалар бойынша дәл ақпарат алу
Тауарды төлеу және жүктi жүргiзу бойынша пайдаланылатын схемалар
Тауарды ... ... ... ... ... өсуi, жаңа ... шығуымен байланысты
Қоймадаға қорларды қысқарту негiзiнде шығындарды үнемдеу, жүктi консолидациялау арқасында тауарды жеткiзу шығындарын төмендету
Қойма қалдықтарының төмендеуi және олардың iркiлмеуi
Керектi ... ... ... ... ... құрал-жабдықтың тұрып қалмауы негiзiнде өндiрiстiк циклдi шапшаңдату
Әрiптестермен өзара тиiмдi ... ... ... ... ... шарттарда жұмыс iстеу
Нәтиже:
* кәсiпорынның жұмыс iстеу аумағының ... ... одан әрi ... ушiн ... ... ... бәсекелестер арасында қосымша жетiстiктерге ие болу.
Нәтиже:
* тауар құнының төмендеуi;
* айналым қаражатының айналуының шапшаңдауы;
* бәсекелестiк қабiлеттiң өсуi.
Ескерту: [13,85б.] ... ... ... құрастырған
Қазіргі нарықтық экономиканың сұранысына қарай жүктерді тасымалдау бойынша көрсетілетін көлік-экспедициялық қызметтердің алуан-түрлі болуына байланысты көлік экспедициясы шарты да соншалықты көп ... ... ... Экспедиторлық ұйым мен клиенттің арасында жасалатын шарттар өзінің пәні мен мазмұны бойынша әртүрлі ... да, ... ... көлік экспедициясы шарты ретінде танылады, себебі бұл шарттардың пәндерін жүктерді тасымалдау бойынша экспедиторлық қызмет көрсетулер ... ... ... ... ... ... нарығындағы танымал көліктік компаниялардың кейбіреулерінің қызметтеріне тоқталып өтейік. АҚ ҚР аумағы арқылы өтетін транзиттік темір жол жүк ... ... ... поездардың жылдамдатылған бағыттарын ұйымдастырады [169]. Ал ЖШС Қазақстан мен басқа да мемлекеттердің ... ... жол ... ... ... тасымалдау төлемдерін төлеу бойынша көлік-экспедициялық қызмет көрсетуге маманданған [170]. деп аталатын ... ірі ... ... ... ... - темір жол операторы мен халықаралық экспедитор қызметтерін ұштастыра отырып, көліктің барлық түрінде де толық экспедиторлық қызметтер көрсетумен айналысады .
Тәжірибеде жүк ... ... жиі ... ... атап ... ... ... жол оқиғаларының немесе ұрлықтың нәтижесінде жүктің жойылуы немесе ... ... ... мерзімінің бұзылуы; жүк жөнелтуші нұсқауларын орындамау және құжаттарды дұрыс рәсімдемеу; жүкті жеткізу мекен-жайының дұрыс көрсетілмеуі; қабылдап алуға ... емес ... ... ... ... тұлғаларға және олардың мүліктеріне келтірілген зиян үшін жауапкершілік; қоршаған ... ... ... ... ... жауапкершілік; құтқару және жалпы аварияның салдарын жоюға жұмсалған шығындар үшін ... ... ... үшін ... тұлғалардың қызметі үшін шығындарды жөнелтушіге төлеу .
Экспедитордың ... ... ... бірі - ... үшін ... ... тасымалдау төлемақысын төлеп, есеп айырысу және клиентке оны ... ... ... ... көрсетудің бұл түрі әдебиетте заңдық сипаттағы қызмет ретінде қарастырылған [18, 64 б.], ал ҚР АК-де деп аталатын ... ... ... ... ҚР деп ... Мемлекеттік стандартында экспедитормен көрсетілетін түрлері тізімделген: тасымалдау төлемақыларын, алымдарды және айыппұлдарды, сақтау, тиеу-түсіру және өзге де жұмыстардың құндары ... ... және ... (4.3 т.) [33]. ... ... цехтар
Өткізу
Сатып алу көліктік логистикасы
Жеке немесе мемлекеттік экспедитор
Тарату көліктік логистикасы
в
б
а
Ескерту: [14 ;29б.] ... 2 - ... алу, ... және бөлу ... ... мәселелерi.
Тасымалдау үшін есеп айырысу жұмыстары келесідей операциялардан тұрады: жүкті жөнелту бойынша - тасымалдау құжаттарын рәсімдеп, ... ... және ... ... мен ... ... және төлеу; жүкті қабылдап алу бойынша - ... ... және ... ... ... тексеру. Клиенттің сұрауы бойынша экспедитор жүктерді тасымалдау ставкалары, мемлекеттік және өзге де міндетті алымдардың ставкалары жөнінде ақпараттарды беруі ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысының құнын көрсете отырып, оны растайтын құжаттарды тіркеу арқылы, олардың тізімін клиентке жүйелі түрде тапсырып отырады.
Көлік экспедициясы экспедитордың жүк ... ... ... беру ... де ... ... ҚР АК-де мұндай қызмет көрсету түрі қарастырылмаған, бірақ заңмен рұқсат етілген жүкті жеткізу үшін қажетті қосымша қызметтердің ... ... ... көрсетілетін ақпараттық қызметтердің тізімі заңға бағынышты актілерде бекітілген. Атап ... ҚР ... ... ... ... қызметтердің түрлері аталған: жүктің жөнелтілуі, қозғалысы, жүктің шекарадан өтуі, келуі және берілуі туралы, сондай-ақ жүк аудару пункттерінде жүктің басқа ... ... ... тиелуі туралы клиентке хабарлау; жүктің жол бойымен қозғалысын бақылау; жүкті тасымалдау саласындағы кеңес беру қызметтерін көрсету (4.5 т.) [33]. ... ... ... ... ... ... ететін талаптар қоя отырып, ақпараттылық талабын атап көрсетеді. Ол ... ... ... қамтамасыз етіледі: темір жол көлігімен жүктерді тасымалдау ережелері мен жағдайлары туралы; көлік экспедициясы шарты тараптарының қарым-қатынасына қатысты нормативтік және ... ... ... және темір жол қызметтерінің бағалары мен тарифтері туралы; темір жол ... жүк ... ... мен ... ... ... бойынша басқа да ақпараттар (5.3.4 т.).
Темір жол көлігіндегі Ереженің (13; 14; 24 т.т.) [20] және теңіз көлігіндегі Ереженің (13; 14; 26 т.т.) [21] ... ... ... ... ... де ... ... ақпараттық қызметтер бекітілген.
Экспедиторлық қызметтің ақпараттылығы оның ... ... бірі ... ... ҚР Заңы ... ... ... процестерге қойылатын міндетті және ерікті талаптарды анықтауға, белгілеуге, қолдануға және орындауға байланысты қатынастарды құқықтық және нормативтік реттеу бойынша ... ... ... 46 т.). ... бірге, аталмыш Заң жүкті қабылдау, буып-түю, таңбалау, тасымалдау, сақтау, кәдеге жарату және жою ... ... ... талаптарды да қарастырады [103].
Көлік экспедициясы шарты бойынша экспедитор жүктерді клиенттің қоймасынан немесе қоймасына дейін жеткізуді ... ... ... жүк ... ... ... жол бекетіне дейін немесе темір жол бекетінен клиенттің ... ... ... [33]. Жүкті темір жол бекетіне, портқа дейін тасымалдап жеткізу үшін экспедитор құжаттарды (қолхат, түбіртек т.б.) ... және ... ... Егер шарт ... экспедитор клиенттің атынан әрекет ететін болса және оның сенім хаты негізінде шарттарды жасасатын болса, онда ол клиентке шарттардың түпнұсқаларын табыстауға ... ... ... ... жол ... ... жеткізілген соң, жүкті тасымалдаушыға тапсырады. Жүкті тасымалдап шығарғанда құжаттармен бірге жүкті тасымалдаушыдан қабылдап алады. Егер де ... ... ... ... ... бойынша көлік экспедициясы шарты жасалған болса, онда жүкті темір жол ... ... ... ... және ... (порттан, әуежайдан) клиенттің қоймасына дейін тасымалдап жеткізуді экспедитордың өзі ... ... ... ... ... заңдық қызмет көрсету бөлімдері болады және олар клиент үшін талап-арыздарды рәсімдеу жұмыстарымен айналысады. Сот ... ... істі ... ... сот ... көлік операцияларын жүргізген қызметкермен бірге кеңесші ретінде заңгер де қатысады. ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі, зақымдануы жағдайларында экспедитор тасымалдаушыдан коммерциялық актіні алуы тиіс. ... акті мен өзге де ... ... ... ... әзірленеді.
Сонымен бірге жүктерді тез әрі сапалы тасымалдап жеткізу үшін экспедиторға келесідей қосымша ... ... де ... ... жүктердің сақталуын қамтамасыз ету үшін жүкке жол бойында ілесіп жүру және ... ... ... ... ... кейін жоғалған жүкті іздеу; клиенттерді алмалы-салмалы жабдықтармен және жүкті тасымалдауға қажетті контейнерлермен қамтамасыз ету; ... мен ... ... ... ... ... тасымалдаудың жағдайларына қарау, клиенттің сұранысы бойынша, жүктердің қасиеттерін ескере отырып, заңның талаптары бойынша, қажет болса экспедитормен басқа да ... ... ... ...
Экспедитор клиентпен тапсырылған құжаттардың және ақпаттардың шынайылығын тексеріп алуға құқылы. Егер экспедитор алған ақпараттың ... ... онда бұл ... клиентке хабарлауға, ал ақпарат толық болмаған жағдайда, жүк ... ... ... ... ... ... ... қажетті ақпаратты бермеген жағдайда, экспедитор осындай ақпарат берілгенге дейін өзінің тиісті міндеттерін атқаруға кіріспеуге ... ... ... тасымалдаушыдан жүкті қабылдап алу кезінде көбінесе экспедиторлардың тарапынан кемшіліктер болып тұратыны анықталды. Мәселен, Шығыс Қазақстан ... ... ... ... соты ... ... ... өтеп алу туралы талабы бойынша азаматтық істі қарап, ... ... - ЖШС мен ... - АҚ ШҚФ ... ... ... көрсету туралы шарт жасалып, ол бойынша жауапкерге талапкердің атына темір жол көлігімен тасымалданып жеткізілген ... ... ... ... қоса ... ... ... Тауар келіп жаткен күні жауапкердің өкілі жүк тиелген вагондарды сырттай бақылап, жүктердің салмағы бойынша ешбір ескертусіз қабылдап алғаны жадынама, вагондарды беру және алып кету ... - ... ...
3.2 ... негізіндегі жауапкершілік проблемалары
Көліктік міндеттемелердің түрлері бойынша азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... бірдей еместігін байқатады. Қолданыстағы заңнамада тек қана тасымалдау ... ... ... ... әрі ... реттелген. Сол себепті құқықтық қатынастардың нақтылы және толық реттелмеуіне байланысты жауапкершіліктің ... мен ... ... ... ... ... міндеттемелер де (тасымалдаудан басқасы) кездеседі. Ол бірінші кезекте көлік экспедициясы шартына қатысты мәселе. ҚР АК-нің 35-тарауында ... ... ... ... нормаларды бекіткенімен [4], оларды бұзғаны үшін мүліктік жауапкершілікті толық реттемейді, ал көліктік заңнамалар көлік экспедициясы шарты бойынша жауапкершілік туралы арнайы ... ... Бұл ... ... үшін ... қиындықтар туындатады.
Көлік-экспедициялық міндеттемелер бойынша жауапкершілікке тасымалдау туралы ережелерді түгелдей қолдану мүмкін емес. ... ... ... мен ... экспедициясы шарттарының тығыз байланысына қарамастан, дербес көліктік шарттар ретінде ... ... ... бар, ... ... мен ... ... сәйкес келмейді. Осы мәселеге қатысты кезінде Н.Г. Рыженкова: деп атап өткен болатын [179, 13 б.]. Сонымен ... ... ... бұзғаны үшін мүліктік жауапкершілікті арнайы құқықтық реттеу қажеттігін танитын ... ... де ... ... [142, 4 б.]. Бұл ... ... атап көрсеткендей, егер заңнамада қарастырылған шартты бұзушылықтың нақты түрі үшін жауапкершілік көліктік заңдардың тиісті нормасына сәйкес ... деп ... ... онда дәл сол нормалар қолданылуы қажет, ал егер де мұндай нұсқау болмағанда, жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... [169, 74 б.]. Ендеше, дербес көлік экспедициясы шартына оның ерекшеліктеріне сай жауапкершілік қарастырылуы тиіс деп есептейміз.
Экспедитордың жауапкершілігінің ортақ ... ... және ... орындалмауына кінәлі болмаса да, клиент алдында тек қана ... ... ... . Бұл ... үшін өте ... жағдай. Тасымалдау шартын немесе экспедиция шартын тиісінше орындамаудың салдарынан міндеттеменің бұзылуының туындауына байланысты экспедитордың жауапкершілігінің негіздері мен мөлшері анықталады. Бірақ, ... ... ... мен ... ... негіздері мен көлемі әртүрлі болғандықтан, экспедитордың құқықтық жағдайын нашарлатады.
Тасымалдаушының халықаралық та, ... ... де ... жауапкершілігі мәртебесінде өзгерістер байқалмайды. Тасымалдау қатынасының қайсы түрі болсын, жүк тасымалдаушылардың мүдделері жүк иелерінің мүдделерінен жоғары қойылған. Шектеулі жауапкершілікті енгізу ... С.П. ... ... ... ... ... ... факторларға байланысты, яғни жүк иелері мен тасымалдаушылардың мүдделерінің тепе-теңдігін сақтау ... Егер ... ... ... ... ... ... өтеу үшін тасымалдау ақысы да өседі. Оны жүк иелерінің көпшілігінің жағдайы көтере бермейді. Екіншіден, халықаралық қатынаста ... ... ... ... ... ... әріптестерімен салыстырғанда, тиімсіз жағдайға қалдырмау үшін қажет [19, 127-128 бб.].
Жүктің жетіспеуі, жоғалуы немесе ... үшін ... ... ... үш ... бар. ... ... (французша) бойынша жауапкершілік мөлшері көлік құралының құнымен шектеледі. ... ... ... ... жауапкершілік мөлшері көлік құралының құнымен және фрахт мөлшерімен шектеледі. Үшінші тәсіл (ағылшынша) бойынша жауапкершілік мөлшері жүктің құнымен шектеледі, бірақ ... ... ... бір мөлшерден аспауы тиіс. Қазіргі уақытта французша және немісше тәсілдерден бас ... ... ... ... ... ... тасымалдауды реттейтін көліктік конвенцияларда тасымалдаушының жауапкершілігінің шегі әртүрлі анықталғанымен, жалпы қағида сақталған: жауапкершіліктің шегі жүктің саны немесе орны иә ... ... ... [182, 48 б.].
Экспедитор жүкті клиенттен қабылдап алған кезден бастап жүк алушыға берген кезге дейін олардың сақталуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... мазмұнында жүктердің жоғалуы, жойылуы және зақымдалуы бойынша тәуекел клиенттен немесе үшінші тұлғадан экспедиторға - ... ... үшін іс ... ... алғанда, Жүкті қабылдап алу туралы акт толтырылған сәттен бастап көшеді, ал тасымалдап жеткізілген соң, ... ... ... ... үшінші тұлғаға - белгіленген терминалға жүк жеткізілген күні немесе жүктің жеткізілуін растау құжаты рәсімделген сәттен бастап көшеді деп ... ... ... ... 8.10 т.) [183].
Экспедитордың жүктердің сақталмағаны үшін жауапкершілігі тасымалдаушының жауапкершілігі сияқты тиісті көлік түрімен жүк тасымалдауды реттейтін заңдармен анықталады. ... ... үшін ... ... ... немесе тиісінше орындамағаны үшін азаматтық жауапкершілікке тартуға міндетті алғышарттар болғанда ғана туындайды. Алғышарттардың ... ... ... ... үшін жауапкершілікке тартуға негіз болмайды. Сонымен жүктердің сақталмағаны үшін экспедитордың жауапкершілігінің алғышарттарына ... ... ... ... ... ... немесе тиісінше орындамау); құқыққа қайшы әрекет пен зиянды салдардың арасындағы себепті байланыс; залалдың келтірілуі; экспедитордың (тасымалдаушының) кінәсі. ... ... ... ... ... ... әрекетінің заңсыздығын анықтамайды. Олар жүктің сақталуы үшін барлық талаптарды орындап жеткізген тасымалдаушыны жүктің бүлінгені үшін ... ... ... деп ... [184, 62 б.]. Бұл пікірмен жүк жөнелтушінің тарапынан құқыққа қайшы әрекеттің болғаны анықталса немесе тасымалдаушыны жауапкершіліктен босататын мән-жайлар орын ... ғана ... ... Ал егер де осы ... ... ... онда осы ... шығын үшін жауапкершілік сол кезеңде жүкті иеленген тасымалдаушыға жүктелуі тиіс, бұл жерде оның кінәлілік презумпциясы анықталады деген ... ... [76, 207 б.]. ... ... ... сақтау жөніндегі жауапкершілігі шектеулі, өйткені көліктің барлық түрінде тасымалдаушы үшін шығынның мөлшері келесідей ... ... жүк ... ... ... ... - ... немесе жетіспеген жүктің құны мөлшерінде;
* жүк зақымдалған (бүлінген) жағдайда - оның құны ... сома ... ал ... ... ... келтіру мүмкін болмаған жағдайда - оның құны мөлшерінде;
* құндылығы жарияланып, тасымалдауға тапсырылған жүк ... ... - ... ... құны ... ... ... тасымалдауға тапсырылған жүк жоғалған жағдайда - жүктің құны немесе сақтандыру сомасы көлемінде (ҚР көлік туралы ... ... [85]. ... - ЖШС және клиент - гр. Tanja Kuzmenko Spedition ... ... ... ... ... ... тапсырысы бойынша Германияның Bielfeld қаласынан Өскемен қаласына дейін 46 компрессерлік-конденсаторлық ... жүк ... - ... ... ... ... орындалған. Жүкті түсіру және санау барысында тауарды алушының және сарапшының қатысуымен жүк жөнелтуші мен Ресей кеден органының пломбасы ... ... ... ... ... бір ... яғни 16 орын жүктің зақымдалғаны анықталды. Сараптама ... ... ... ... ... ... ... дұрыс орналастырылмауы) нәтижесінде келтірілгенін анықтады.
Жүк жөнелтуші - гр. Tanja Kuzmenko ... ... мен ЖШС ... жасалған көлік экспедициясы шарты бойынша, тасымалданған жүк көлік-экспедициялық ұйыммен ... ... ... ... ... ... ... оқиғасы деп танылған және сақтанушы - ЖШС-ның пайдасына сақтандыру өтемі ... ҚР ... ... ... егер ... сақтандыру шартында өзгеше көзделмесе, сақтандыру төлемін жүзеге асырған сақтандырушыға, сол төленген соманың шегінде, сақтандыру нәтижесінде ... ... үшін ... адамға қоятын сақтанушының (сақтандырылған адамның) талап қою құқықтары ауысады. Жоғарыда қарастырылған мән-жайлардың негізінде сот талапкер - сақтандыру компаниясының ... ... ... ... ... ... ... экспедитордың қызмет көрсеткені үшін сыйақыны төлеуден бас тартса, жүк тиісті мекен-жайға ... ... соң оны ... ... өткеннен кейін, экспедитор клиенттің жүктерін сату арқылы оның қарызын жаба алады. Оның ... ҚР ... ... ... . ... ҚР АК экспедитордың клиент мүддесі үшін шыққан шығындарының төленбеуіне байланысты жүкті ұстап қалу ... ... ... ... ... ... қалу салдарынан жүктің зақымдалғаны үшін жауапкершілік қарастырылмаған. Бұл жағдайда жауапкершілікті сыйақыны төлеу міндетін орындамаған немесе ... ... ... өзіне жүктеген дұрыс деп есептейміз.
Тараптардың келісімі бойынша шартта клиенттің өзге де ... ... ... ... Мысалға, егер де көлік экспедициясының шартын орындау мақсатында клиенттің мүддесі үшін экспедитордың есебінен шыққан шығынды төлеуден клиенттің ... бас ... ... клиент экспедиторға шығынымен қоса, шығынның10 проценті мөлшерінде айыппұл төлейді деп ... ( ... ... ... 8.10 т.) [183]. ... жөнелтуші немесе экспедитор, бұл туралы басқа тарапқа қисынды мерзімде ескерте отырып, көлік экспедициясы ... ... бас ... ... ... ... ... бас тартуды мәлімдеген тарап екінші тарапқа шарттың бұзылуынан келтірілген залалды өтейді. Мәселен, клиент құжатпен расталған бас тартуды мәлімдесе, клиенттің алдын ала ... ақша ... жүк ... ... бойынша шығындарын өтеу үшін белгілі бір мөлшері шегеріле отырып, есеп ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету туралы шарттарға жүргізілген талдаулар тараптардың шарт жасасу еркіндігі бойынша жауапкершіліктің әртүрлі нұсқаларын қарастыратындары мәлім болды. ... ... ... ұсынылатын шарттың үлгі нұсақаларында клиенттің құқықтарын шектеулер, ... ... ... ... орын алған. Мысалы, Қазақстандағы көліктік қызметтер көрсету нарығында он жылдан астам қызмет етіп ... ... ... ... ... ... - ... ұсынылған көлік-экспедициялық қызмет көрсету туралы шарттың үлгі нысанында: деп көрсеткен ( АҚ, Көлік-экспедициялық қызмет көрсету туралы шарттың 5.1 т.) [191]. ... ... ... келеді. Сондай-ақ осы шарттың үлгі нұсқасының деп аталатын 5-бабында тек қана тапсырыс берушінің ... ... ... ал экспедитордың жауапкершілігі туралы ештеңе айтылмайды. Осыдан біз практикда отандық көліктік қызмет көрсету нарығында ішкі және халықаралық қатынастар бойынша көлік-экспедициялық ... ... ... жүрген ірі компаниялардың клиенттерге шарттың үлгі нысандарын ... ... ... ... ұсыныс жасау арқылы клиенттердің құқықтарын шектейтіндіктерін, соның негізінде заңды бұзушылықтардың жиі орын алуын ... Оның ... бір ... ... ... қызметтер көрсету нарығындағы бәсекелестіктің жеткілікті дамытылмауымен түсіндіріледі, екінші жағынан, көбінесе экспедиторлар ... ... ... өзіндік жеке стандартты шарттарын ұсынады және оларға өзгерістер енгізу мүмкін емес, сөйтіп шарт жасасу еркіндігін шектейді. Бұндай стандартты ... ... ... азайтады, сондықтан да экспедитордың да, клиенттің де мүдделерін ескеретін ... ... ... ... ... ... деп ... көлік-экспедициялық компания - ЖШС-мен ұсынылған үлгі шарттың мәтінінде ... ... ... ... ... барысында қойылған кінәларға жауап беру мерзімі - кінә алынған сәттен бастап 10 ... күн ... егер ... ... ... ... ... жауапкердің орналасқан жері бойынша Төрелік сотта қаралуға жататыны туралы жазылған (6 т.) [193].
Жоғарыда қарастырылған шарттардың мазмұнынан біз практикада ... ... ... сотқа дейін келіссөз арқылы реттеу тәртібін жиі қолданатындарын байқадық. Заң ... ... ... ... ... экспедитордың тұрақты жұмыс істеуін ескере отырып, туындаған келіспеушіліктерді реттеу барысында тиісті көлік түрі ... ... кінә қою ... мен талаптың ескіру мерзімін ескеру қажет, өйткені бұл клиентпен дауласуда экспедитордың қорғалуын қамтамасыз етуді көздейді деп атап ... [194, 15 ... ... тәжірибесінен алынған мән-жайлар дәлелдегендей, жүктерді тасымалдау бойынша тасымалдаушылар мен оның ... ... ... ... құқықтық тәртібімен тығыз байланыста болуына байланысты, экспедитордың да ... ... мен ... ... ... тетіктерін құру қажет. Ол тәжірибеде дауларды кінә қою ... ... ... ... ... ... Әйтпесе, экспедитор мен клиенттің арасындағы дауды қарапайым жолмен және аз уақытта кінә қою тәртібімен ... ... ... осы ... ... айлап-жылдап ұзақ уақыт бойы қарау нәтижесінде, экспедиторды талаптың ескіру мерзімінің қысқартылуына байланысты (1 жыл) тасымалдаушыға талап қою ... ... ... ... ... қою үшін ... ... мән-жайларды куәландыратын құжаттар клиенттің талап ету құқығын растайды. Сондықтан да жүктің жоғалғаны, санының ... және ... ... ... кінә қоюларға тасымалдау құжаттарынан (түпнұсқа түрінде ұсынылады) басқа, кінә қою ... ... ... және ... жүктің саны мен құнын куәландыратын құжаттар қоса берілуге тиіс.
Тасымалдауды ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі үшін негіз болатын мән-жайлар коммерциялық актілермен немесе жалпы нысандағы актілермен куәландырылады.
Көліктік заңнамалар коммерциялық актілер куәландыратын ... ... ... ... ... жүктің атауының, массасының, орындар санының тасымалдау құжатында көрсетілген деректерге сәйкес ... ... ... ... жүктің тасымалдау құжаттарынсыз, сондай-ақ тасымалдау құжаттарының жүксіз ... ... Егер ... толық немесе ішінара зақымдалғаны немесе бүлінгені анықталса, онда жүк қабылдаушы жүкті алып кеткенге дейін жүктің зақымдалу және бүліну дәрежесін анықтау үшін ... ... және ... акті жасауды талап ете алады .
Жүкті теңіз арқылы тасымалдау шарты бойынша кінә қою мерзімі: жүктің жоғалуынан және кем ... ... ... өтеу ... ... ... - жүк ... тиіс болған күннен бастап бір ай өткен соң, ... ... ... ... - ... ... ... бастап төрт ай өткен соң; жүктің зақымданғаны (бүлінгені), жүктің жеткізілу мерзімінің өткізіліп алынғаны үшін залалды өтеу, тасымалдау ақысын қайтарып беру ... ... алу ... талаптар бойынша - жүк берілген күннен бастап, егер жүк берілмеген болса, ол берілуге тиіс ... ... ... ... ... ... көрсету тәжірибесінде жасалатын шарттарға жүргізілген талдаулар нәтижесі талап қоюды ... ... ... ... туралы жағдайлар сирек кездесетінін аңғартады. Біз бір ғана ... ... үлгі ... ... ... ... ... келесідей міндеттерін анықтадық: (5.11 т.) [183].
(5.12 т.) [183].
Экспедиторға талап қою үшін ... үш ... ... қолданылады. Демек, тасымалдау шарты мен көлік экспедициясы шартынан туындайтын талаптар бойынша талаптың ескіру мерзімі әртүрлі, себебі жүк ... ... ... ... ... ... мерзімі қысқартылған - бір жыл .
Егер де көлік экспедициясы шартында шетел ... ... ... ... бірі - ... ... онда шетел құқығы қолданылуы мүмкін (мысалы, экспедитордың қызметінің орындалатын жеріндегі елдің құқығы ... шарт ... ... ... иә ... ... ... және талаптың ескіру мерзімі де, тиісінше, өзгеруі мүмкін.
Халықаралық аралас тасымалдауға көлік-экспедициялық қызмет көрсету ... ХСП мен ... 1992 жылы ... тасымалдаудың көліктік құжаттары үшін Ережелер қабылдап, оның 10 т. сәйкес, аралас тасымалдау ... ... ... ... ... - жүк ... ... соң немесе жүк жеткізілетін датадан бастап 9 ай деп белгілеген. Осы ... ... ... ... құрылған. ФИАТА-ның Үлгі ережелерінде де талаптың ескіру мерзімі - 9 ай деп көрсетілген [141]. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ҚР АК-нің 177-бабы бойынша, талап қою мерзімдері және оларды есептеу тәртібі заңмен көзделеді және оларды тараптардың келісуімен өзгертуге болмайды.
Заң ... ... ... ... ... жүк ... туындайтын талаптар үшін тағайындалған қысқартылған бір жыл мерзімді қолдану жөнінде сөз ... [28, 418 б.], оған ... ... ... болатын. Н.В. Морозованың пікірінше, талаптың ескіру мерзімінің қысқартылуы экспедитордың бір жыл ... ... соң ... ... ... ... қою ... керісінше, клиенттің экспедиторға кері талап қою мүмкіндіктерін шектеген болар еді [31, 171 б.].
Көлік экспедициясы шартынан туындайтын ... үшін ... ... қарастырылған талап қоюдың жалпы үш жылдық мерзімі туралы ережелердің де тиімсіз жақтары баршылық. Мәселен, ... ... ... үш ... ... кез ... ... жолдана алады делік, ал экспедитор клиенттің алдындағы міндеттеменің тиісінше орындалмауына кінәлі болған тасымалдаушыға бір жыл ... ... соң кері ... қою ... ... ... көліктік заңнамалар тасымалдаушыға талап қою үшін қысқартылған талаптың ескіру мерзімін (бір жыл) бекіткен.
Екінші жағынан, қарастырылған жағдай сақтандыру ... ... ... арттырып, экспедитордың клиент алдындағы жауапкершілігін сақтандыру шығындарының өсуіне әкеледі және тиісінше сақтандыру ... ... ... де ... ... ... ... жүктерді тасымалдау бойынша қызмет көрсетулердің ақысын өсіреді және экспедиторлардың бәсекелесу қабілетін төмендетеді.
Үшіншіден, жүк тасымалдау міндеттемелерінен ... ... ... бойынша сот практикасы дәлелдегендей, жүк тасымалдау мен көлік-экспедициялық қызмет көрсетуден туындайтын талаптар бойынша талаптың ескіру мерзімдерінің әртүрлі болуы дауларды ... ... үшін ... бұрмалау жолымен өзіне ыңғайлы шешім шығаруына қолайлы жағдайлар жасайды. Оған сот тәжірибесінен ... ... ... көз ... болады. 2002 жылы 28 қаңтарда Алматы қалалық сотының қадағалау алқасы ЖШС-нің қадағалау шағымы ... ... ЖШС ... ақша ... алу ... ... ... азаматтық істі қарап, келесідей мән-жайларды анықтаған: талапкер - АҚ жауапкерге - ЖШС автотасымалдауды орындағаны үшін төлемақыны төлеуді сұрайды. ... 1998 жылы 23 ... ... ... ... ... тасымалдау шарты бойынша АҚ 1998 жылдың қазан айынан желтоқсан ... ... ... ... ... ... асырған.
Қадағалау шағымында іс бойынша қабылданған сот қаулыларын заңсыздығына ... ... ... соттың қарастырылған бір жылдық - талаптың ескіру ... өтіп ... ... ... ... ... күшін жою туралы мәселе қойылған.
Демек, қадағалау сот алқасының берген түсінігі бойынша, АҚ ... ... ... ... ... ... ... көлік экспедициясы шарты ретінде саралау арқылы талап қоюдың жалпы үш жылдық мерзімін қолданады екен, ал егер, керісінше, ... ... ... ... ... шыға ... екен, ал шартты тасымалдау шарты ретінде саралау арқылы талап қоюдың қысқартылған бір жылдық мерзімі ... тиіс ... [195]. ... ... ... сот ... қаулысы негізсіз және дәлелсіз дей отырып, біз келесідей негіздерге сүйенеміз: іс ... ... 1998 жылы 23 ... АҚ ... мен ЖШС (жүк ... ... ... жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдау шарты жасалып, АҚ 1998 жылдың қазан айынан желтоқсан ... ... ... жүктерін тасымалдауды жүзеге асырған. Бұл жерде көлік экспедициясы шарты туралы, көлік-экспедициялық қызметтер көрсетілгені жөнінде ештеңе айтылмайды. ... жүк ... ... ... төлемақыны өндіру туралы сотқа қойылған талапқа ҚР АК-нің 706-бабының 2-бөліміне сәйкес, қысқартылған мерзім - бір жыл белгіленген. Бұл ... ... ... ... яғни ... ... ... барлық талаптарға қолданылады, соның ішінде бұл мерзім тасымалдаушының жүк қабылдаушыға (жүк алушыға) қоятын талаптарына да қатысты. ... ... ... ... ... ... ... ҚР АК-нің 7-тарауында қарастырылған жалпы ережелер қолданылады.
Демек, АҚ - ... ... ... ... жүк ... ... - ... қоятын талабы бойынша қысқартылған талап қою мерзімі қолданылады. Қарастырылып отырған іс бойынша тасымалдаушының талабы сотқа 2001 жылы сәуір айында ... яғни ... ... ... - бір жыл өтіп ... ҚР ... 180-бабыны 2-бөлімі бойынша, белгіленген орындау мерзіміне байланысты міндеттемелер бойынша талап қою мерзімінің өтуі орындалу мерзімі аяқталғаннан ... ... Іс ... 1998 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін тасымалдаушы жүктерді тасымалдауды жүзеге асырған. ... ... ... ... 1999 ... ... айында өтіп кеткен. ҚР АК-нің 179-бабының 3-бөліміне сәйкес, талап қойғанға дейін ... қою ... өтіп ... ... ... бас ... ... шешім шығаруына негіз болады.
Сондықтан мұндай жағдайда тараптарға қолайлы жағдай жасау үшін тығырықтан шығудың бір амалы ретінде біз жүк ... ... ... ... ... ... ... мерзімге - бір жылға өзгертуді ұсынамыз. Бұл көліктік міндеттемелерді құқықтық реттейтін заңнамалардың ішкі қарама-қайшылықтарын ... ... қол ... ... ... ... ойдамыз.
Қолданыстағы азаматтық заңнамаларға сәйкес, тасымалдаушы мен экспедитордың заңдық ... мен ... ... ... ... де айырмашылық бар. Тасымалдау шартынан туындайтын талаптарға қатысты іс жүргізу заңнамасы ерекше соттылықты ... ҚР ... ... ... ... ... ... туындайтын талаптар көлік ұйымының тұрақты жұмыс істейтін органы орналасқан жер ... ... [196]. Ал ... ... шартынан туындайтын экспедиторға қатысты талаптар бойынша бұндай ережелер бекітілмеген.
Көлік экспедициясының шарты бойынша тараптардың жауапкершілігі тек қана ... ... ... ... ... ... ... басқа, сондай-ақ шартта сілтеме жасалған жағдайда қолданылатын ұлттық экспедиторлық ережелер де бар. Европа елдерінде экспедитор тасымалдаушы ... бола ... ... да ... ... экспедиторларының Ережелерінде жүкті тасымалдаушы жауапкершілігімен немесе делдал жауапкершілігімен тасымалдау ... ... ... ... ... атап ... [71]. ... кеңестік және қазіргі цивилистикада мұны толық немесе ішінара экспедициялық қызмет көрсету деп атайды. Н.В. ... ... ... бөлу ... ... анықтамайды, сондықтан да жауаптылық негізіне, мөлшеріне әсер етпейді. Ал Ережелер ... бұл ... ... ... ... ... әр түрін анықтау критерийлері ретінде қолданылады [161, 66 б.].
Солтүстік Елдерінің Экспедиторлар Одағының Ережелері бойынша, экспедитордың жүкті тасымалдаушы ... ... ... ... үшін ... ... сәтте басталып, жүкті келісілген жерде қабылдап алушыға табыстаған немесе оның билігіне берілген ... ... ... жүк ... ... келіп жеткені туралы экспедитор хабарлағаннан кейін немесе оның мекен-жайына жазбаша хабарлама ... соң 15 күн ... ... ... жауапкершілігі тоқтатылуы үшін тауарды қабылдап алушыға іс ... ... ... етілмейді, яғни тауар қабылдап алушының билігіне берілгенде жауапкершілік тоқтатылады (§ 15) [71].
Делдал ретінде ... ... ... барысында жеткілікті ықыластылықты сақтамаудың салдарынан келтірілген шығын үшін жауап береді. Экспедитор алған ... ... ... ... ... ... сақтағанын дәлелдеуі тиіс (§ 24) [71]. Сонымен, экспедитордың делдал ретінде жауапкершілігі бойынша, ол өз күшімен жүкті тасымалдауға міндеттенбей, ... ... ... тиеп ... ... ... қабылдап алумен шектеледі. Демек, делдал ретінде әрекет етуші экспедитордың жауапкершілігі тасымалдаушы ретінде әрекет етуші экспедитордың жауапкершілігінен көлемі жағынан аз ... ... ... ... ... ... реттеудегі айырмашылықтарды байқаймыз. Қ Экспедитордың құқықтық мәртебесіне ... ... ... түрлері емес, жауапкершіліктің мөлшері ажыратылады. Яғни, көлік-экспедициялық міндеттер орындалмағанда немесе тиісті орындалмағанда экспедитордың толық жауапкершілігі қарастырылған, ал ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігін қарастырады.
Солтүстік Елдерінің Ережелерінде: деп көрсетілген (§ 24) [71].
ФИАТА-ның Үлгі ... де ... ... ... екі ... қарастырады: экспедитор тасымалдаушы ретінде және делдал ретінде бола алады, соған сәйкес жауапкершілігі де ... ... ... экспедитор іс жүзінде тасымалдауды өз көлігімен орындайды немесе өзінің ... ... ... ... сол үшін ... жауапкершілікте болады. Егер экспедитор көлік құжатын бермесе, онда делдал ретінде ... ... ... ... экспедитор жауапкершілігі басқаша жүйемен құрылған және экспедициялық қызметтерді түрлерге ... ... ... ... ... ... және ... орындалмауына кінәлі болмаса да, клиент алдында тек қана экспедитор жауап береді.
Сонымен, көлік ... ... ... ... ... ... реттеуді зерттеу нәтижесінде ұлттық заңнама жүк иелерінің мүдделерін басым қорғайтынын анықтадық. Дербес көлік экспедициясы шарты бойынша оның ... сай ... ... ... құрылуы тиіс деп есептейміз.
Көлік экспедициясы шарты бойынша тараптардың жауапкершілігін құқықтық реттеуді зерттеу жұмысының нәтижесі келесідей ойлармен ... ... ... жүк ... мүдделерін басым қорғайды. Бұл елімізде көлік-экспедициялық қызмет көрсету саласы бойынша кәсіпкерлікті дамытуға кедергі туғызары ... ... ... Республикасында енді дамып келе жатқан көлік-экспедициялық қызметті реттеуді жетілдіру мақсатында, шарт жасасу еркіндігі мен ... ... ... іс ... ... экспедиторлардың тәжірибесінде қолданылып жүрген шетелдік тәжірибелерді, ұлттық экспедиторлық ережелерді заңдастыруға мүмкіндік бар.Өйткені, дербес көлік экспедициясы шарты бойынша оның ерекшеліктеріне сай ... ... ... ... тиіс деп ... ... ... делдал ретіндегі жауапкершілігін қарастырумен шектеледі, ал экспедитордың тасымалдаушы ретіндегі жауапкершілігін реттемейді. Сот тәжірибесінің материалдарынан анықталғандай, бұл ... ... ... тәжірибесінде тасымалдаушы мен экспедитордың азаматтық-құқықтық жауапкершіліктерін ажыратуда қиындықтар туындатады. Сондықтан заңнамаларда экспедитордың құқықтық мәртебесі, яғни экспедитор-делдал мен ... ... ... бөліп қарастыра отырып, соған сәйкес экспедитор жауапкершілігінің негіздері мен мөлшерін анықтау қажет деп есептейміз. Бұл экспедитордың мүддесін клиентпен бірге ... ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет көрсететін экспедитордың жауапкершілігін қағидасынан бас тартып, ... ... құру ... ... жүйе ... үшін өте ... болып табылады.
Төртіншіден, экспедитордың жүкті ұстап қалу құқығы тек қана ... ... ... ... Сот ... кең ... ... қарызды өндіріп алу туралы істерді азайтудың бір жолы - экспедитордың ... ... үшін ... шығындарының төленбеуіне байланысты ұстап қалу құқығын да заңдастыру қажет.
Сонымен қатар заңдарда экспедитордың ... қалу ... ... ... ... ... зақымданғаны үшін жауапкершілік қарастырылмаған. Бұл жағдайда жауапкершілікті сыйақыны ... ... ... немесе орындауды кешіктірген клиенттің өзіне жүктеген дұрыс деп есептейміз.
Бесіншіден, жүк тасымалдаудан туындайтын талаптар бойынша талаптың ескіру ... ... ... ... тасымалдаушыға қарағанда кемсітпеу үшін, қысқартылған мерзімге - бір ... ... ... Бұл ... ... ... және ... экспедициясын) құқықтық реттейтін заңнамалардың ішкі қарама-қайшылықтарын жоюға, бірізділікке қол жеткізуге мүмкіндік береді деген ойдамыз.
Алтыншыдан, ... ... ... ... ... болуы, көліктік заңнамаларда талап етілетін дауларды алдын ала реттеу бойынша тасымалдаушыға кінә қою тәртібінің болуы, экспедитордың да құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... Құқық қолдану тәжірибесінен алынған мән-жайлар дәлелдегендей, тасымалдау міндеттемелері бойынша кінә қою және талап қою мерзімі қысқартылған (бір жыл) болғандықтан, ... ... кері ... қою ... ... ... ... мен клиенттің арасындағы дауды қарапайым тәртіпте және аз уақытта реттеу мүмкіндігіне экспедиторға міндетті түрде кінә қою ... мен ... ... ... қол ... ... ... Республикасында көлік-экспедициялық қызмет көрсетуді ұйымдастыру, талдау жүргізу, ... ... ... ... ... ... негіз болатын, бірқатар теориялық және тәжірибелік проблемаларды айқындауға мүмкіндік береді.
Көлік-экспедициялық қызметтің түсінігіне жүргізілген талдаулар оның біртекті ... заң ... де, ... құқықтық актілерде де берілмегенін айқындады. Экспедиторлармен жүзеге асырылатын көлік-экспедициялық қызметтерді біз заңдық және ... деп ... ... деп ... Бұл ... ... ... пәніне кіретін қызмет көрсетулердің құқықтық табиғаты бойынша заңдық және нақтылы болуымен түсіндіріледі, әйтпесе олар өзге шарттардың (тапсырма, ... ... т.б.) пәні ... ... еді. ... ... ... қызмет көрсетулерді ажырату үшін заңда осындай жіктеуді қарастыру маңызды деп есептейміз. Осының негізінде көлік-экспедициялық қызмет деп экспедиторлармен жүзеге асырылатын, заңдық және ... ... ... ... ... ... ... ішкі жүк тасымалын жетілдіру мен Қазақстан көлік жүйесінің бәсекелесу қабілетін арттырудың басты алғы шарттарының бірі болып ... ... ... табылады. Ол үшін тез арада шешуді талап ететін және тиісті деңгейде экспедиторлық ... ... ... ... ... ... баршылық, атап айтқанда, көлік-экспедициялық қызмет көрсету саласының жеткілікті нормативтік құқықтық қамтамасыз етілмеуі; көлік-экспедициялық қызмет көрсету сапасының ... ... және ... ... берілмеуі; мамандарының дайындалмауы; кедендік тексеру тәртібінің күрделі болуы және т.б. Осы ... ... ... ... жұмысында, аталған проблемаларды шешудің келесідей жолдарын нұсқаймыз: көліктегі экспедиторлық қызмет көрсету сапасын және осы салада қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... сәйкес стандарттау мен сертификаттауды, лицензиялауды енгізу және оның құқықтық негіздерін бекіту қажет; көлік-экспедициялық қызмет көрсету саласында әділетті бәсекелестікті ... ету және ... ... ... ... төлемін азайтып, кедендік рәсімдеу тәртібін қарапайымдандыру; тасымалдау саласында ... ... ... ... деп ... ... стандарттарын пайдалану арқылы әлемдік ақпараттар кеңістігіне кіру; жоғары білікті экспедитор маманын дайындау мақсатында мамандығын мемлекеттік қызметтер стандартына енгізу ұсынылады. ... ... ... ... жүзеге асырылады, оларды экспедиторлар деп атайды. Қазіргі уақытта дүние ... ... ... ... қанағаттандыруға маманданған экспедиторлар көліктің әр түрімен тасымалдауды қоса алғанда, экспедиторлық және ... ... ... ... алады.
Осыған байланысты БҰҰ-ның Сауда және даму жөніндегі Конференциясы (ЮНКТАД) экспедитордың әртүрлі құқықтық мәртебелерін анықтайды. ... ... ... ... ... ... ... қызметтердің түрлерінің көптігі, тәжірибеде оны құқықтық реттеу ... ... ... жол береді, тиісінше экспедитордың құқықтық мәртебесі де соған сәйкес айқындалады. ... да ... ... ... ... ... оның келесідей құқықтық мәртебелерін анықтаймыз: экспедитор - сенім алушы ... ... - ... ... ... экспедитор-оператор. Мәселен, экспедитор сенім алушы, комиссионер және агент ретінде әрекет еткенде клиент пен тасымалдаушының арасында делдал болып табылады. Егер ... ... ... ... жүкті тасымалдауды тікелей өзі жүзеге асыратын болса, онда нақты тасымалдаушы болып табылады. Яғни, экспедитор клиентке тасымалдау құжатын ... ... ... ... орындап, бүкіл жауапкершілікті өз мойнына алады. Сонымен бірге экспедитор аралас ... ... ... ... тасымалдауға) шарттасқан тасымалдаушы ретінде қатысып, жүктерді тасымалдауды ұйымдастыра алады, онда оны аралас тасымалдау операторы деп атайды. Оператор ретінде ... ... жүк ... ... мен ... ... қоса атқару құқығы беріледі.
Шет елдер тәжірибесі көрсеткендей, көлік экспедициясы қызметінің маңызын түсініп, көліктік ... ... осы ... ... үшін оны толыққанды реттейтін ортақ арнайы құқықтық негізі құрылуы қажет. Мәселен, көлік-экспедициялық ... ... ... ережелер Кодексімен, Жапонияда Заңмен және Заңмен, Скандинавия елдерінде , ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ... ... ... ... Заңы және ... ... ... Көлік-экспедициялық қызмет Ережелері, Беларусь Республикасында Заң, Украинада Заң қабылданды. ... ... ... ... ... заңнамалық реттеудің тиімділігін арттыру, көлік-экспедициялық қызмет көрсету саласын дамыту, көлік-экспедициялық қызмет көрсетудің бірегейлендірілген ережелерін қабылдау және онда ... ... ... ... ... қағидаларына негізделген мультимодальдық тасымалдау жүйелерін құру мақсатында осы саланы арнайы жан-жақты реттейтін ... ... ... деп ... ... ... ... қызмет көрсету бойынша туындайтын қатынастар халықаралық жеке құқық нормаларымен, ҚР азаматтық және көлік құқығы нормаларымен де реттеледі. Қазіргі кезге дейін ... ... ... ... ... реттейтін бірегейлендірілген халықаралық акт қабылданған емес. Сондықтан халықаралық көлік-экспедициялық қатынастарды тікелей реттейтін ортақ құқықтық нормалардың болмауына байланысты, белгіленген аумақта жүкті ... ... жеке ... ... ... халықаралық тасымалдау нормалары қолданылуға жатады және тараптар Қазақстан Республикасы ратификациялаған аралас тасымалдау туралы халықаралық келісімдер мен конвенцияларды басшылыққа алуы тиіс. ... ... ... ... ... және ТМД ... ... тасымалдауды жүзеге асырушы тасымалдаушылар, көлік экспедиторлары көліктің әр түрі үшін бекітілген бөлек-бөлек ережелерден гөрі, көлік-экспедиторлық қызмет көрсетуге қолайлы ... ... ... халықаралық конвенцияның қабылдануына мүдделі. Сондықтан халықаралық көлік-экспедициялық қызметтің құқықтық негіздерін бірегейлендіру мақсатында көлік-экспедициялық қызметтегі делдалдық және тасымалдау міндеттемелерін біріктіретін, тасымалдаудың ... ... ... және ... тасымалдауды) қамтитын және көліктік қызмет көрсету нарығының барлық сұраныстарына жауап беретін біртұтас нормативтік-құқықтық актіні құру туралы ... ... ... тәжірибеде CIFFA, BIFA, NSAB деп аталатын ұлттық ... ... мен ... ... ... федерациясы (ФІАТА) қабылдаған ұлттық экспедиторлық ережелер - халықаралық іскерлік қызмет белсенді және кеңінен қолданылуда. ... бұл ... ... сипатқа ие емес, олардың күші ұлттық экспедиторлар қауымдастықтарының мүшелеріне және тек қана оларды қолдану үшін келісімі болған жағдайда ғана ... ... ... ... көлік-экспедициялық қызметті құқықтық реттеуде атқаратын маңызды рөлін ескере отырып, дамыған шетел ... ... ... ... ... құқықтарды қолдану келесі бағыттарда жүргізілуі керек деп қорытамыз:
- Жүк ... ... ... қорғайды. Бұл елімізде көлік-экспедициялық қызмет көрсету саласы бойынша кәсіпкерлікті дамытуға кедергі туғызары мәлім. Сондықтан ... ... енді ... келе ... көлік-экспедициялық қызметті реттеуді жетілдіру мақсатында, шарт жасасу еркіндігі мен ... ... ... іс ... қазақстандық экспедиторлардың тәжірибесінде қолданылып жүрген іскерлік қызмет өрісіндегі ... ... - ... ... ... ... ... бар деп есептейміз. Өйткені ҚҰЭҚ ФІАТА-ның тұрақты мүшесі болып табылады және оның ... ... осы ... ережелерді басшылыққа алады.
- Әлемдік көлік-экспедициялық қызмет көрсету ... ... ... ... ... қарапайымдандыруды отандық экспедиторлық ұйымдардың құжат айналымын заңнамада бекіту жолымен қамтамасыз етіледі. Себебі ҚҰЭҚ ФІАТА-ның стандарттық ... ... ... ... (FBL), ... экспедиторлық куәлігі (FCT).
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Назарбаев Н. Қазақстан - 2030: ... ... ... ... және ... ... Ел ... Қазақстан халқына Жолдауы. - Алматы: Білім, 1997. - 176 б.
2 Қазақстан ... ... 11 ... 2001 жылғы №801 қаулысы // Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан ... ... ... жинағы. - 2001. - № 22. - ... ... К.И. ... экспедирование. - М.: Росконсульт, 1999. - 573 с.
4 Қазақстан ... 01 ... 1999 ... № 409-1 ... ... (ерекше бөлім) // Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. - 1999. - № 16-17. - 642-құжат.
5 ... В. Об ... ... ... ... // ... и право. - 1989. - №6. - С. 73-79.
6 Қазақстан Республикасының 27 желтоқсан 1994 жылғы № 269-13 ... ... ... ... // ҚР ... ... ... - 1994. - № 23-24 ... ... А. ҚТЖ ... тасымалдаушы болып қала береді // http://www.aikyn.kz
8 Исингарин Н. Экспедитор - надежный партнер // Экспресс К. - 2004. - 28 ... - ... ... Ғ. Ауыл ... ... қызмет көрсету. - Алматы: , 1978. - 200 б.
10 Хаснутдинов А.И. Вспомогательные договоры на ... ... ... ... юрид. наук: 12.00.03. - Иркутск, 1995. - 317 c.
11 ... Н.Г. ... ... по ... гражданскому праву. - Ростов-на-Дону, 1969. - 22 с.
12 Жуков В.И. Правовое регулирование экспедиционной деятельности на транспорте: ... ... ... ... наук: 12.00.03. - Кишинев, 1967. - 168 с.
13 Андреев В.К. Транспортно-экспедиционное обслуживание: Учебное пособие - М.: ... лит., 1977. - 72 с.
14 ... Е.М. ... по ... ... - М., 1957. - 107 ... Иоффе О.С. Обязательственное право. - М., 1975. - 880 ... ... Г.И. ... ... по ... ... / ... М.К. Сулейменов. - Алматы: НИИ ... ... ... 2003. - 506 с. ... ... ... Х.И. ... регулирование перевозок на автомобильном транспорте. - М., 1966. - 264 ... ... ... / Отв. ред. ... Е.А. ... - 2-е изд., ... и доп. - М.: ... БЕК, 2000. - Том ІІ. Полутом 2. - 544
19 Хмелев С.П. Договор ... ... ... ... ... ... ... 12.00.03. - Саратов, 1999. - 183 с.
20 Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрінің 2004 ... 28 ... № 296-І ... ... ... ... ... 2004 жылғы 26 тамызда тіркелді. Тіркеу № 3037 // Қазақстан Республикасы Президент және Үкімет актілерінің жинағы.- 2003.- № 41. - ... ... ... ... ... ... 7 ... 2003 жылғы № 1033 қаулысы // http:// www.zakon.kz/ 2009.
* ... М. Р., ... X. Е. ... ... и ... ... / Пер. с ... - СПб.: Полигон, 2009.
23Миротин Л.Б., Ташбаев Ы.Э. Көліктік логистика для предпринимателя: основные понятия, положения и процедуры. - М.: ... ... ... Л.Б., ... Ы.Э., ... О.Г. ... ... логистика.- М.: Экзамен, 2013.
* Миротин Л.Б., Ташбаев Ы.Э. Көліктік логистика для ... - М.: ... 2013.
* ... Ю.М. ... и ... ... ... - М.: Экономика, 1990.
* Родников Л. П. Көліктік логистика: Терминологический словарь. - М.: Инфра - М, ... ... А.И., ... В.И. ... ... Основы теории. - СПб.: Изд-во , 2012.
* Семененко А.И. ... ... - СПб: ... ... ... С.А. Көліктік логистика: общая концепция, теория и практика. - СПб.: ИНВЕСТ - НП, ... ... ... и структуры управления. /Под общ.редакцией проф. В.Г.Шорина. - М.: Знание, 1975.
* ... А.Д. ... ... - М.: Изд. РДЛ, ... ... ... ... статья. , № 10 (724), 7 - 13 марта 2008.
Мақалалар мен мерзiмдi емес басылымдардың тiзiмi:
* Даулет Б.С., Тулембаева А.Н. ... ... в ... ... РК. - ... ... ... 2014.
* Плоткин Б. К. Введение в коммерцию и коммерческую логистику / ... ... CПб: ... ... ... и ... ... Логистикалық компанияның жеке сайты: www.htl.kz
* Турфирмалық компанияның жеке сайты: www.site.kz
* Информационный портал по логистике, транспорту и ... ...

Пән: Транспорт
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 99 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Макинский элеватор»26 бет
Трансакция түсінігі және түрлері9 бет
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы74 бет
Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайы20 бет
Әлемдік экономикалық қатынастардың ғаламдану жолында түсуі және өзара байланысы7 бет
Транспорттық есеп20 бет
Транспорттық жұмыс көлемін минимизациялау23 бет
Транспорттық комуникациялар және қондырғылар9 бет
Транспорттық құралдарды бағалау34 бет
Шығыс Қазақстан - Қазақстан Республикасындағы ірі өнеркәсіптік, энергетикалық, транспорттық, мәдени аймақ8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь