Литосфера - жер қабығы

1. Литосфера жер қабығы;
2. Мантия қабаты;
3. Ядро;
4. Жер қыртысын түзетін тау жыныстары:
А) Шөгінді жыныстар;
Ә) Метаморфты жыныстар;
Б) Магмалық жыныстар;
5. Жер қыртысының қозғалуы;
6. Литосфераның даму заңдылықтары;
7. Жердің жалпы ерекшеліктері;
8. Жердің пішіні мен өлшемі:
А) Жердің өлшемі;
Ә) Жердің құрылысы;
9. Литосфераның беткі қабаты.
Литосфера, 50-70км тереңдікке дейінгі Жердің сыртқы бөлігі литосфера аталатын қабықтан тұрады. Ол материктер аумағында біраз қалыңдау,мұхиттар түбінде біршама жұқа келеді. Литосфераны көбіне жер қыртысы деп атайды. Минералдық шикізаттардың негізгі көзі болғандықтан , Жердің бөлігі толығырақ зерттелген. Литосфера орташа тығыздығы 2,7-2,8 г болып келетін әр түрлі тау жыныстары мен минералдардан тұрады. Бұл қабықтың 16км тереңдікке дейінгі бөлігі негізінен оттек, кремний мен алюминийден тұрады. Литосфераның жоғарғы бөлігі біршама жұқалау келген шөгінді жыныстар қабатынан тұратыны анықталды. Осы қабат астында граниттік қабат, ал одан төменіректе базальттық қабат орналасқан.
Граниттік қабық негізінен граниттік жыныстардан құралған, материктерде оның орташа қалыңдығы 15-20км жетеді. Бұдан төменгі базальттық қабаттың қалыңдығы 30км дейін жетеді. Ол базальт, габбро типтес жыныстардан құралады. Соңғы уақытта бұл қабатты мантия қабаты деп атап жүр.
Ядро. Жер ядросы жөнінде түсінік пен мәлімет әзірге жеткіліксіз. Сейсмикалық деректерге қарағанда ядро тығыздығының ең жоғарғы мәні 12,3г/смге жетеді, қысым 3,6млн.атмосфералық қысымға, температура 5000 С. Ядроның жоғары тығыздығын ,оны құраушы заттың аса жоғары қысымда металдың тығыздығына жеткендігі арқылы түсіндіруге болады.
Литосфера — жер қабығы . Жердің сыртқы қатты қабаты жоғарғы гидросфера және атмосферамен шектеседі. Жер қабығының жоғарғы бөлімі — шөгінді қабық; ол шөгінді тау жыныстарынан тұрады, кейде бұған эффузивтер жамылғысын да енгізеді. Жер қабығының тербеліс тарихы қозғалысына байланысты, оның калыңдығы әр орында әр түрлі болып келеді. Шөгінді қабықтың астында граниттік қабат орналасады; бұл қабат мұхит ойыстарында ұшырамайды. Граниттік қабаттың астында аралық немесе «базальттық» аса тығыз жыныстар қабаты жатады.
Литосфера мантияның жоғарғы қабаты мен жер қыртысынан тұрады. Жер қыртысының қалыңдығы мұхиттардың астында 5-10км, жазықтардың астында 35-45км,тау сілемдерінің астында 70км дейін тереңдікке кетеді.
1.Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2009.
2.жалпы геология (жер динамикасы) оқулық
3.Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007
4.География: Дүниежүзіне жалпы шолу. ТМД елдері. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. Алматы «Мектеп» 2010
        
        Жоспар:
* Литосфера жер қабығы;
* Мантия қабаты;
* Ядро;
* Жер қыртысын түзетін тау жыныстары:
А) Шөгінді жыныстар;
Ә) Метаморфты ... ... ... Жер ... ... ... даму заңдылықтары;
7. Жердің жалпы ерекшеліктері;
8. Жердің пішіні мен ... ... ... ... құрылысы;
9. Литосфераның беткі қабаты.
Кіріспе
Литосфера, 50-70км тереңдікке ... ... ... ... ... аталатын қабықтан тұрады. Ол материктер аумағында біраз қалыңдау,мұхиттар түбінде біршама жұқа келеді. Литосфераны көбіне жер қыртысы деп атайды. ... ... ... көзі ... , ... ... толығырақ зерттелген. Литосфера орташа тығыздығы 2,7-2,8 г болып келетін әр түрлі тау жыныстары мен минералдардан тұрады. Бұл ... 16км ... ... ... ... ... кремний мен алюминийден тұрады. Литосфераның жоғарғы бөлігі біршама жұқалау келген ... ... ... тұратыны анықталды. Осы қабат астында граниттік қабат, ал одан төменіректе базальттық қабат орналасқан.
Граниттік қабық негізінен граниттік ... ... ... оның ... ... ... жетеді. Бұдан төменгі базальттық қабаттың қалыңдығы 30км дейін жетеді. Ол базальт, габбро типтес жыныстардан құралады. Соңғы уақытта бұл қабатты мантия ... деп атап жүр. ... Жер ... ... түсінік пен мәлімет әзірге жеткіліксіз. Сейсмикалық деректерге қарағанда ядро тығыздығының ең ... мәні ... ... қысым 3,6млн.атмосфералық қысымға, температура 5000 С. Ядроның жоғары тығыздығын ,оны құраушы заттың аса жоғары ... ... ... ... ... ... ... -- жер қабығы . Жердің сыртқы қатты қабаты жоғарғы гидросфера және ... ... Жер ... ... ... -- шөгінді қабық; ол шөгінді тау ... ... ... ... ... ... да ... Жер қабығының тербеліс тарихы қозғалысына байланысты, оның калыңдығы әр орында әр түрлі болып ... ... ... астында граниттік қабат орналасады; бұл қабат мұхит ойыстарында ұшырамайды. Граниттік қабаттың астында аралық ... аса ... ... ... ... ... ... қабаты мен жер қыртысынан тұрады. Жер қыртысының қалыңдығы мұхиттардың астында 5-10км, жазықтардың ... ... ... ... 70км дейін тереңдікке кетеді. 2. ... Жер ... ... ... ... ... жайласқан.(грекше - жамылғы). Мантия жер қыртысы мен ядроның ортасында жатыр. Қазіргі кездегі ... ... , жер ... ... ... ... ... заттар термодинамикалық жағдайлардың өзгерістері нәтижесінде белгілі бір аймақтарда периодты түрде әлсін-әлсін балқу әрекеттеріне ұшырап отырады. Жер қойнауына тереңдеген сайын температура ... бір ... ... ... ... белгілі. Мысалы, 10км тереңдікте температура 1300-1500` С шамасына дейін көтеріледі. Осы жағдайда егер қысымның шамасы атмосфералық қысымға тең ... ... ,тау ... ... ... ... еді. ... мұндай тереңдікте байқалатын қысымның шамасы тау жыныстарының балқу температурасынан әлдеқайда жоғары ... ... ... ... алмайды. Белгілі бір аудандарда тектоникалық ірі жарықтардың пайда болуына ... ... ... күрт ... ... ... ... температураның жоғарлауы заттардың сұйық күйге ауысып, магмалық ошақтардың пайда болуына әкеледі. Әдетте, алғашқы ... ... жер ... ... ... ... жоғарғы мантияның астносфера қабатында астенолиттер түрінде құралады. Олар жер ... ... ... ... көтеріліп,қайта қалыптасқан жағдайда аралық магмалық ошақтар пайда болады. Сонымен, магматизм әрекеттері тектоникалық қозғалыстармен тікелей ... ... ... ... жиі ... ... ... ортасында ядро жатыр. Оның жоғарғы шекарасы 2900 км тереңдіктен басталады. Ядро темір мен кремний қоспасынан түзілген деп ... ... ... ... ... ... ал ішкі ... қатты күйде болады.
Жердің ішкі құрылысын зерттеуде бұрғылау әдісінің үлкен ролі бар. Қазіргі аса терең ... 10-15 км ... ... ол жер ... 0,1%ын ... Орта есеппен әрбір 100м тереңдеген сайын +3 C-ге артып отырады.
4.Жер ... ... тау ... . ... тау ... ... заттар. Тау жыныстары: гранит,құм, әктас,тұз, көмір, мұнай.
Жер бетінде 3000 шамасында түрлі минералдар, 7000 ... тау ... бар. Жер ... тау ... ... Олар ... ... бұрын пайда болған. Бірақ қазіргі кезде жаңа ... да ... Тау ... тегіне қарай З категориясы бар: магмалық, шөгінді және метаморфты тау жыныстары.
А) Шөгінді тау жыныстары өсімдік, жануарлардың қалдықтары және ... ... мен ... ... Олар ... желмен ұшып немесе сумен шайылып,теңіз түбіне шөгеді. Қабаттардың ... ... ... ... жатқан жыныстар тығыздалып, біртіндеп қатты жыныстарға айналады.
Ә)Метаморфты жыныстар - ... және ... ... ... ... жыныстар. Олар магмалық ошақтың жақын орналасуына байланысты қызады немесе жердің ішкі ... ... ... ... Бұл жағдайда кейбір жыныстар қатты күйге, кейбірі жұмсақ қабатқа айналады.
Б)Магмалық жыныстар жер астындағы магма суып, ... ... ... ... Егер бұл үрдіс жер астында болса, түзілген ... ... ... деп ... ... ... ... жер бетіне шығып қатса, пайда болған жыныстар экструзивті магмалық жыныстар деп аталады.
5. Жер қыртысының қозғалысы. Жер қыртысының ... жер ... ... мен жер ... ... тұрады. Жер қыртысы әрқашан қозғалыста болады. Бірі көтерілсе, бірі шөгеді. Қозғалыста жер майысуға таяу. Жер ... - жер асты ... мен жер ... ... Жер ... мен жер мантиясының жоғарғы бөлігінің кенеттен жарылуы және жылжуы ... ... ...
Жер қойнауы қызуына байланысты ондағы заттар балқып, бір-бірімен араласып, құрамы мен үлес салмағы аздар ... ... ... ... ... ауырлар төмен түсіп орта қабатқа жиналған. Жер шарының ортасында радиусы 3500км шамасында өте тығыз орасан зор ... ... ... ... Оның ... жер ... 34% құрайды. Ядроны айнала қоршап жатқан,радиусы 2900 км шамасындағы қабатты мантия деп ... ... Жер ... ... ... тау жыныстары кешендерінен тұратын, төменгі жапсары ішінара балқымалы яки онша берік емес атмосфера қабатымен шектелетін ең сыртқы қабаты. Литосфера жер ... ... ең ... ... ... және осы қыртыс пен атмосфера аралығын қамтитын қатты заттардан тұратын, литосфералық ... деп ... ... ... ең ... ... ... Литосфералық мантия қабаты жер қыртысынан Мохоровичич шегі арқылы ... бұл ... ... тау ... ... ... оливин мен пироксеннен тұратын аса негізді жыныстарға сәйкес келетін болса керек. Литосфераның беткі жазықтығы атмосферамен немесе гидросферамен ... ... ... 50-200 ... ... деп ... даму ... Жер шарын салыстырмалы түрде жұқа, біртұтас қатты қабық түрінде көмкеріп жатқан литосфера -- географиялық қабықтың ... ... ... болып табылады. Литосфераның жоғарғы бөлігі болып табылатын жер қыртысының 90%-дан астамын 8 химиялық элемент: оттек, ... ... ... ... натрий, калий, магний құрайды. Тектоника ғылымында ұзақ ... бойы жер ... ... ... жайлы тұжырымдама басым болып келді. Бұл тұжырымдама бойынша, материктік жер қыртысы салыстырмалы ... ... ... -- платформаларға және қозғалмалы бөліктерге -- геосинклинальдарға жіктеледі. Жер ... ... ... нәтижесінде геосинклинальдар платформаларға айналады, бұл процесс екі кезенде жүзеге асады. Ұзаққа созылған ... ... ... ... су ... жер ... ойыстарында қалыңдығы 15 -- 20 км-ге жететін шөгінді жыныстар жиналады. Салмақ күшінің ... ... ... ішкі ... ... ... өзгереді. Соның нәтижесінде геосинклинальдарда жерсілкінулер, жанартау атқылаулары күшейіп, қатпарлану жүреді. Осылайша биік таулар түзіледі. Ал неғұрлым қысқа уақытты ... ... ... ... тау ... ... күштердің әсерінен үгіліп аласарады. бұл процесс көбінесе материктер аумағында жүзеге асатындықтан, "платформалық-геосинклинальдық" дамуы жайлы тұжырымдама бойынша ... ... саны ... ... геологиялық уақыт аралығында олар рифтілер арқылы бөлшектеніп немесе тектоникалық қозғалыстар әсерінен қайта бірігіп отырады. Қазіргі кезде Жер шарында 7 ірі және ... ұсақ ... ... ... жер ... ... ... шөгінді жыныстар қабаты, ал одан төменде геофизикалық деректер бойынша, гранит және ... ... ... ... және ... ... шекаралас бөліктерінде сейсмикалық толқындардың жылдамдығы күрт өзгеретіні байқалған. Мұхиттың жер қыртысында гранит қабаты болмайды және шөгінді жыныстар қабаты ... ... жұқа ... ... ... мен ... шекаралас аймақтарында жер қыртысы өтпелі сипат алады. Жер қыртысының ... ... ... ... ... шектескен бөлігінде кездеседі. Оған аралдар доғасы мен оны бойлай ... ... ... ... дәлел бола алады.
Материктік жер қыртысы платформалар мен геосинклинальдарға жіктеледі. Платформалар аумағында жер бедері көбінесе жазық болып ... Бұл -- ұзақ ... бойы ... ... ... жер ... ... нәтижесі. Жазық-платформалық аймақтар құрлық ауданының шамамен 53%-ын алып ... ... аса ірі ... ... ... Сібір, Ұлы Қытай, Ұлы жазық пен Орталық ... ... ... және т.б. ... платформалық құрылымдарда орналасқан.
Негіздері архей мен протерозойда қалыптасқан ежелгі платформалар қалқандар мен тақталардан құралады .
Қалқандарда платформаның негізін құрайтын ... ... жер ... ... жатады, оларға көбінесе қыратты-үстіртті жер бедері сәйкес келеді. Қалкандарды құрайтын жыныстардың ерекшелігіне байланысты оларда үгілу біршама баяу жүреді. Платформаның ... тыс, ... ... ... бөлігін тақта деп атайды.
Неотектоникалық қозғалыстар әсеріне ұшыраған платформалар қозғалмалы сипат алады. ... ... және ... қатпарлықтары әсерінен Қытай платформасының тұтастығы бұзылып, бірнеше бөліктерге ажырап кеткен. Қазіргі кезде оның аумағында жерсілкіну жиі ... ... оны ... (қозғалмалы) деп атайды. Тіпті күштердің әсерінен кейбір платформалардың іргетасында ... ... ... ... ... жыныстардың жоғары көтерілуі жүрген. Соның әсерінен жарылыс күшті жүрген Сібір және ... ... ... ... мен асыл ... бай кен ... түзілген.
Геосинклинальдар аумағында тектоникалық жарықтар жиілігі жоғары болғандықтан ішкі күштердің ықпалы күшті байқалады. Сондықтан магманың жоғары көтерілуі қарқынды жүреді, бұл өз ... ... ... мен ... құбылыстарына себепші болады. Геосинклинальдарда ішкі күштер әсерінен қатпарлану қозғалыстары жүреді. ... ... ... (тау ... мен синклинорийлер (тауаралық және тауалды ойыстары) түзіледі. Мәселен, Кавказ таулы аймағында ... ... Кіші ... ... ... ал ... арасындағы Колхида мен Ленкорань ойпаттары синклинорийлерге сәйкес келеді. Мұндай құрылым Гималай тауы мен ... ... да ... ... ерекшеліктері. Жер күн жүйесінің басқа планеталары сияқты әр түрлі жұлдыздардың шаңы мен газдарынан ... ... ... жасы 4,5-5 млрд жыл деп ... . ... ... ... бастап жер беті материктік көтерулер мен мұхиттық ойпандарға бөлінген.
Жер қыртысыныңда ерекше граниттік-метоморфты ... ... ... ... ... ... ... атмосфера мен гидросфера пайда болған. Жер бетінде табиғи алғашқы ... ... ... ... планеталар қалыптасқан соң миллиардтаған жылдардан кейін өмір, тіршілік пайда болды. Жер бетінде өмірдің пайда болуы тек қана жер планетасының болу ... ғана ... ... ... Күн ... қолайлы арақашықтықтың да маңызы бар. Себебі Күн көзіне планеталар жақын орналасса, онда жылу мен жарық мөлшері көп болады да, кез ... ... (жер ... ... қайнау температурасынан жоғары болады. Ал жылуды аз қабылдайды да, өте ... ... ... ... планеталар массаларының Жерге қарағанда азырақ болуына байланысты, тартылыс күші де кем болады да, тығыз да әлді атмосфера ... ... ... ... ете ... ... өмір сүру ... оның табиғаты бірнеше рет өзгеріске ұшыраған. Әр кезеңдерде тектоникалық іс-әрекет белсенді көріністер берген. Құрлықтар мен мұхиттардың көлемі мен келбеті өзгерген, Жер ... ... ... ... ... рет мұз ... пайда болып, жоғалып кетіп отырған. Бұл өзгерістер органикалық дүниенің ... ... әсер ете ... қабықтың құрамына: литосфера, гидросфера, атмосфера және биосфера кіреді. Бақылауға мүмкін, космостық кеңістікте Жерге ... ... ... ... ... ... байқалмайды.
8.Жердің пішіні мен өлшемі. Күн жүйесінің ішінде Жер планетасы да шар тәріздес пішінге ие. ... шар ... ... ... ... ... ... грек ойшылы Пифагор болды. Ал Аристотель Айдың тұтылуына бақылау жасау арқылы Жер көлеңкесінің Айға түсуінен қорытынды шығарған, яғни Жер шар ... деп ... ... бұл ... ... ... ... да дәлелденген. XVII ғасырда И.Ньютон мынадай жобалау жасаған : Жер өз білігінен айналуына байланысты полюсте ... ... ... ... ... Жер шар ... ... деп қорытынды шығарған. XVІІІ ғасырдың ортасында полюс пен экваторға жақын жатқан ... ... ... ... дәлелдеген. Онда экваторлық радиус полюстік радиустан 21 км-ге ұзын екендігі анықталған. Бұдан біздің Жер дәл ... ... ... ... ие ... ... Ертедегі саяхатшылар да Жер шарын айналу саяхаттарында Жер шар тәріздес деген ойлар айта бастаған. Олар оны теңіздің ... ... ... ... ... көрінуімен байланыстырады. Жердің шар тәріздігін ғылыми түрде космостан түсірген суреттер, Жер бетін геодезиялық өлшеулер, Ай тұтылулары дәлелдеген. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... берді:
орташа радиус - 6371 км;
экватор радиуысы - 6378 км;
поляр радиусы -6357 км;
экватор ұзындығы - 40076 ... ... - 5976 х 10 ... беті ... - 510 ... ... Космостан түсірілген фотосуреттерде Жер күнмен жарықталған шар тәрізді және фазалары да ... ... ... ... ... пішіні мен өлшемі туралы дәлірек деректер градустық өлшеулер, яғни Жер бетінің әр түрлі орнында 1 доғаның ... ... ... ... ... Осы ... ... эрамызға дейінгі III ғасырда Египетте тұрған грек ғалымы Эратосфен ... еді. ... ... осы ... ... ... ... Жердің пішіні мен оның бетіндегі (оның қисықтығын ... ... ... ғылымда қолданылады.
Ә)Құрылысы. Космос аппараттарының бортынан алынған ... ... жер ... ... үш ... ... ... береді: атмосфера және оның бұлттары, гидросфера және өзінің табиғи қабаттарымен бірге алынған литосфера. Осы ... ... ... ... үш агрегаттық күйі - газ,сұйық және қатты күйлер бізге- Жер тұрғындарына үйреншікті ... ... Күн ... ... ... ... бар, ... қатты қабықша Жер тобындағы планеталарға, планеталардың ... және ... ғана тән. Ал ... ... Күн ... үшін бірден-бір ғана құбылыс, бізге белгілі планеталардың бірде-біреуінде ол жоқ. Су ... ... болу ... ... ... ... және қысымдық шарттар орындалуы тиіс. Су әлемде ең көп ... ... ... ... ... бірақ басқа аспан денелерінде ол өзінің қатты күйінде кездеседі, ол бізге Жер бетінде қар, шық және мұз түрінде ... өтіп ... ... оның ... ... құрамынан миллиардтаған жылдар бойы өтіп жатқан өзгерістердің өзін байқаймыз. Радиоактивтік ... ... ... ... ... ... ... заттың балқуы және бөлектенуі өтеді. Осының нәтижесінде жеңіл қосындылар, бұлар негізінен силикаттар, жоғары, ... ... да, ал ауыр ... ... ... ... ... қабығының қалыңдығы онша емес: 10 км-ден (мұхиттардың түбінде) 80 км-ге дейін (тау өркештерінің астында). Ядроның радиусы планета радиусынан екі есе ... ал ядро мен ... ... ... ... Жер мантиясы орналасады, ол қабыққа қарағанда тығызырақ ... ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, Айдың және Жер тобындағы планеталардың ішкі құрылысы жалпы түрде бірдей екен.
Жер ... ... ... ... санасында берік орын тепкен, сол себепті болар материктердің алып мұздар секілді ағып ... және ... ... ... түйсіну қарапайым сана үшін әлі де өте күрделі.
Дүние жүзінің географиялық картасына қарайтын болсақ, континеттердің жағалаулары ... су ... ... және ... бір ... ... ... дәлме - дәл келетінін байқауға болады. Шынымен де, ... ... өте ... кезеңдерінде бұл континенттер біртұтас болған деп айту да негізсіз емес. Кейінірек олар бөлініп, әлі күнге дейін Атлант мұхитын кеңейтіп жан-жаққа ... ... ... қозғалатындығы туралы идеяны Х1Х ғасырдың екінші жартысында А.Снайдер-Пеллегрини, америкалық геолог ... (1910) және ... ... ... (1912) ... Жер эволюциясы теориясының ішінде мобилизм теориясының пайда болуы А.Вегенердің есімімен байланысты, ол бұл теорияны 20 ... ... ... ... зерттеп қалыптастырды. Мобилизм теориясының қазіргі кезде төрт түрлі - геоморфологиялық, геологиялық, ... және ... ... ... ... ... кезде, Жердің қабығы алты негізгі литосфералық плиталардан - Евроазиялық, Африкалық, Индо-Австралиялық, Тынық мұхиттық, Америкалық және ... ... ... ... Олардың араларында кішігірім плиталар орналасқан. Бұл плиталар салыстырмалы түрде тұрақты. Себебі олар тұтқыр ... ... ... ... ... Мантияның заттары терең қабаттардағы жоғары температуралардың әсерінен болатын конвекциялық ағыстардың нәтижесінде үнемі қозғалыста болып ... ... ... геологиялық белсенді аймақтар болып саналады. Олардың біреулері бір-біріне қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... үсітіне бірі шығып, үшіншілері жан жаққа жылжып, тағы да басқалары бір - біріне қарама қарсы бағыттарда қозғалып жатады. Тап осы ... ... ... жер ... мен вулкандар атқылауы байқалады.
Литосфералық плиталардың ажырау жылдамдықтары әртүрлі, мысалға: Атлант және Тынық мұхиттың солтүстік ... бұл ... ... 2-2.5 см. болса, Тынық мұхиттың шығыс бөлігінде 10-12 см - ге ... ... ... осы ... ... ... кезеңдерінде магматизм де жоғарылайды. Вулкандардан бөлінген жыныстардың жастарын анықтау арқылы қысқа миллиондаған ... ғана ... ... ... ... ... 150-500 млн жылға созылған салыстырмалы тыныштық күйдегі эралармен кезектесіп отыратындығы дәлелденді. Жердің алғашқы миллиард жылындағы ... ... ... туралы ешқандай геологиялық мәліметтер жоқ. Болжамдар бойынша, катархей эрасында базальтты лавалар атқылаған күшті вулкандар нәтижесінде алғашқы атмосфера, мұхит және ... ... жер ... пайда болған. Шөгінді жыныстардың граниттену процестері бұдан 3.5-2.7 млрд жыл ... ... ... ... түзілуіне себеп болған.
Келесі кезеңде, бұдан 2.7-1.7 млрд жыл бұрын жер ... ... ... және ... ... ... болған. Қазіргі кезде олар он түрлі блок түрінде - Европалық (Орыс), Шығыс Сібір, Қытай-Кореялық, Таримдік, ... ... ... ... ... және ... болып сақталған.
Бұдан 1.5 млрд жыл бұрын Мегагея атты суперконтинент пайда болған, ол ... ... ... 2/3 ... құрайтын бір ғана мұхитпен қоршалған болатын. 1.4 млрд жыл ... ... ... ... жаңа ... қабаттар пайда болып, платформалар шөгіп, теңіз құрлықты баса бастаған.
Көнебайкалдык магмалық кезеңде ... млрд жыл ... ... ... ... ... және ... платформалар оңтүстік суперконтинент - Гондвананы құрады, бұл кезде Европалық және Солтүстік-Америкалық платформалар теңіздермен шектелген болатын. Каледон тектоникалық-магмалық кезеңінде ... млрд жыл ... ... Солтүстік Америка және Гренландия Гондванадан Палео-Тетис мұхиты арқылы бөлінген ... ... - ... ... Лавразияға 0.33-0.23 млрд жыл бұрын азиялық платформалар қосылды, кейіннен Солтүстік - Батыс Африка Солтүстік Америкамен қосылып ... - ... ... ... ... ал өз ... Гондвана мен Лавразия Пангеяны құрды.
Пангея 90 млн жыл тіршілік етіп, мезозойдың соңына қарай (230-67 млн. жыл), яғни 170 млн жыл ... ... ... ... қозғалу жылдамдықтарын ескерген есептеулер бойынша, енді 250 млн жылдан соң материктер қайтадан қосылып, солтүстік полюсте аса ірі суперматерик құруы ... деп ... ... ... беткі қабатын топырақ құрайды. Топырақ деп жердің құнарлы қабаты және жануарлар дүниесінің қатысуымен, климаттың әсерінен ... ... бойы ... ... зат. ... ерекше қасиеті оның құнарлығы. Топырақтың ластануы - ... оған тән емес ... ... биологиялық агенттердің пайда болуы және енуі. Топырақты ластайтын көздерге өнеркәсіп шығарындылары,көлік, ауылшаруашылығына қолданылатын шөп ... мен ... ... ... ... ... ... шығарылатын шығарындылар,әскери өндірістік кешендер жатады. Топырақ қабаты зиянды үйінді ... ... ... ... ластаушы объектілер: тұрғын үйлер және тұрмыс қажетін өтеуге арналған мекемелер, өнеркәсіп орындарының қатты және ... ... ... ... ... зиянды заттар кездеседі.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық. Алматы: ... 2009. ... ... (жер ... ... ... ... білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. -- Алматы: "Мектеп" ... ... ... ... ... ТМД ... ... білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. Алматы 2010

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауылшаруашылық малды азықта және мал азығына қойылаты санитариялық – гигиеналық талаптар10 бет
Биогеохимияның негізгі концепциялары (сұрақ-жауап түрінде)78 бет
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
Литосфера туралы7 бет
Экзогендік геологиялық үрдістер17 бет
Ішкі геосфералар13 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет
Жер сілкінуінің себептері мен түрлері6 бет
Литосфера8 бет
Планетадағы заттардың айналымы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь