Ақша массасы мен ақша базасының құрылымын реттеу

Ақша аумағының кеңеюі мен оның құнсыздануы және инфляцияның күш алуына Үкімет Ұлттық банкті, ол өз кезе¬гін¬де коммер¬циялық банктерді жаз¬ғырып жатады. Шын мәнінде, мұндай жағдайдың орын алуын ең алдымен ақша ұсыны¬сы¬ның шек¬тен тыс көп болуынан із¬дестіру керек секілді. Жалпы, эконо¬мика¬да ақшаны екі арна арқылы ұсы¬на¬ды. Оның біреуі – мемлекет, екін¬ші¬сі – коммерциялық банктер. Мемлекет атынан орталық банктің ақша ұсынуы, біріншіден, қолма-қол ақша эмиссия¬сы, екіншіден, коммерциялық банктер үшін басы артық ақша қорын құрып беру арқылы жүзеге асырылуда. Ал бұл процесс экономикадағы ақша мас¬сасының бірнеше есе еселе¬нуіне қыз¬мет жасайды. Сонымен бірге нарық жағ¬да¬йын¬да ақша шығару бастамасы тек орталық банкке ғана тиесілі емес. Ақша шыға¬ру жолымен ақша ұсы¬ну¬да коммер-ция¬лық банктердің де үлесі мол. Яғни олар несие және инвестиция опера-ция¬ларын бел¬сен¬ді жүзеге асыра оты¬рып, қосым¬ша ақша жасайды. Соның нәти¬же¬сінде, коммерциялық банк¬тер¬де жаңа депозиттер пайда болып, жа¬ңа ақ¬шалар ағыны құйылады. Жаңа пай¬да болған ақшаларды несиеге бе¬ріп, ол ақша массасын ұлғайта береді. Соны¬мен қатар коммерциялық банк-тердің эмис¬сиялық функциясы екінші рынок арқылы тікелей немесе жанама қайта қаржыландыру тәртібі бо¬йынша мем¬лекеттік құнды қағаздар түрінде бе¬рі¬летін орталық банктің басы артық ре¬зервтік ақша өсімімен шектелмейді.
Яғни ашық та, жариялы эконо¬ми¬ка мен көп валюталы ақша жүйе¬сінде коммерциялық банктердің орталық банк қамтамасыз ететін басы артық ақша резервтерінен де басқа, жаңа де¬позиттердің неше түрлі кең спектр¬ле-рін құруға мүмкіндіктері мол. Еліміздің банктеріне қазіргі жағдайда дәл осы сипат тән болып тұр. Ақша ресурста¬рын тарту үшін сыртқы және ішкі ақ¬ша рыноктарының көптеген сегмент¬те¬рінің пайда болуы коммерциялық банк¬терді ҚР Ұлттық банктің резервтік жүйесінен мүлдем тәуелсіз болуына жол ашып отыр. Бұдан шығатын қоры¬тын¬ды – Қазақстанның коммерция¬лық банктерінде өздерінің несиелік экспансиясын қамтамасыз ету үшін тұ¬рақты түрде басы артық ақша ре¬зервтерінің болуын ҚР Ұлттық банкі қамтамасыз етіп отырған жоқ. Олар оны ішкі және сыртқы ақша рыногы арқылы тартып отыр. Осылай коммер¬циялық банктердің орталық резервтік ақшаның және ҚР Ұлттық банктің эмиссиялық бастамасының қатысуын¬сыз, өз бетінше корпоративтік ақша жа¬сай алу қабілеті ақша ұсынысы ар¬туының негізгі факторы болып шығады. .
1. Сейітқасымов.Ғ.С «Ақша несие банктер». Алматы- 2006.
2. Мақыш.И «Ақша несие банк».
        
        Ақша массасы мен ақша базасының
құрылымын реттеу.
Ақша аумағының кеңеюі мен оның құнсыздануы және инфляцияның күш ... ... ... ... ол өз кезе - гін - де ... - ... ... жаз - ғырып жатады. Шын мәнінде, мұндай жағдайдың орын алуын ең алдымен ақша ұсыны - сы - ның шек - тен тыс көп ... із - ... ... ... Жалпы, эконо - мика - да ақшаны екі арна ... ұсы - на - ды. Оның ... - ... екін - ші - сі - ... ... Мемлекет атынан орталық банктің ақша ұсынуы, біріншіден, қолма-қол ақша эмиссия - сы, ... ... ... үшін басы артық ақша қорын құрып беру арқылы жүзеге асырылуда. Ал бұл процесс экономикадағы ақша мас - ... ... есе ... - ... қыз - мет жасайды. Сонымен бірге нарық жағ - да - йын - да ақша шығару бастамасы тек ... ... ғана ... ... Ақша шыға - ру ... ақша ұсы - ну - да ... - ция - лық ... де үлесі мол. Яғни олар несие және инвестиция опера - ция - ларын бел - сен - ді ... ... оты - рып, ... - ша ақша жасайды. Соның нәти - же - ... ... банк - тер - де жаңа ... пайда болып, жа - ңа ақ - шалар ағыны құйылады. Жаңа пай - да болған ақшаларды несиеге бе - ріп, ол ақша ... ... ... Соны - мен қатар коммерциялық банк - тердің эмис - сиялық функциясы екінші рынок арқылы тікелей немесе жанама қайта қаржыландыру ... бо - ... мем - ... ... ... ... бе - рі - летін орталық банктің басы артық ре - зервтік ақша ... ... Яғни ашық та, ... эконо - ми - ка мен көп валюталы ақша жүйе - сінде коммерциялық банктердің орталық банк қамтамасыз ... басы ... ақша ... де ... жаңа де - ... неше ... кең ... - ле - рін құруға мүмкіндіктері мол. Еліміздің банктеріне қазіргі жағдайда дәл осы ... тән ... тұр. Ақша ... - рын ... үшін ... және ішкі ақ - ша рыноктарының көптеген сегмент - те - рінің пайда болуы коммерциялық банк - терді ҚР ... ... ... ... ... ... ... жол ашып отыр. Бұдан шығатын қоры - тын - ды - Қазақстанның коммерция - лық ... ... ... ... ... ету үшін тұ - ... ... басы артық ақша ре - зервтерінің болуын ҚР Ұлттық банкі ... етіп ... жоқ. Олар оны ішкі және ... ақша ... ... тартып отыр. Осылай коммер - циялық банктердің орталық резервтік ақшаның және ҚР Ұлттық банктің эмиссиялық бастамасының ... - сыз, өз ... ... ақша жа - сай алу ... ақша ... ар - ... негізгі факторы болып шығады. .
Коммерциялық банктерде жаңа депозиттердің құрылу процесі Ұлттық банктің резервтік ақшасы арқылы бақылауды әлсіретті. ... ... ... ... және ақша мас - са - сы айналымын реттейтін монетар - лық орган болып есептелетін Ұлттық банк қолындағы құзырын ... ... ... Яғни ... ... резервтік ақша Ұлттық банктің белсенді ұстанымы арқылы ай - налымға шығып жатқан жоқ, кері - сінше, коммерциялық банктер Ұлттық банкті ақша ... ... етіп ... ... ... коммерциялық банктер қолына алып алған.
Ақша ұсынуда мемлекет пен ком - мер - циялық банктер арасындағы қатынас өзгеріп екінші деңгейлі ... ақ - шаны ... ... ... банк ... өтім - ді - лігі мен ... ... ішкі және сыртқы несие-депозиттік экспан - сия - сын реттеу міндетін ... ... ... ақша ... ... - ция - лық ... депозиттік-несиелік экспансиясының дамуы соңынан пас - сивті түрде ... ... ... ... банктің ақша ұсынуды рет - теудегі дәстүрлі ынталандыру немесе шектеу құралдары әлсіреп қалды. Бұл ... ... ... ... - лік ... ... және сол ... мәнін жиі өзгер - туге ұшыратты. Ақша ұсынысын ... ... ... ... саясатын жүргізуді күрделендіре түсіп, оның құралдарын әлсіретеді. Мұндай жағ - дайда ақша-несие саясатының ақша ... ... ... бақы - ... ... ... қиындады.
Жалпы ақша массасы дегеніміз-жеке және заңды тұлғаларға мемлекетке тиісті және ... ... ... ететін сатып алу және төлем құралдарының жиынтығы болып табылады.Ақша массасы сол елдің ... ақша ... ... айналыстағы қолма-қол ақшалар,яғни халықтың қолындағы, сондай-ақ кәсіпорындардың, мекемелердің және ұйымдардың кассаларындағы барлық қағаз ... мен ... ... ... ... қолма-қол ақшамен қатар халықтың сондай-ақ кәсіпорындардың, мекемелердің және ұйымдардың өтімділігіне қарай олардың банктік депозиттерін немесе салым ақшаларын құрайды.Ақша массасының ұғымы ... ... ... ...
Дүниежүзілік тәжірибеде ақша массасының құрылымын ақша агрегаттары арқылы анықтайды:
М1ақша агрегатына қатысты бірегей көзқарас бар,оған айналыстағы нақты ақшалармен мерзімсіз ... ... ... ... барлық ағымдағы салымдарды мысалға, Ұлыбритания тек пайызбен ... ... ... ... М1-ге ... емес мекемелермен шығарылған аккредитивті,ал Жапонияда-7күн бұрын алдын ала хабарлауға жататын депозиттерді жатқызады.
М2-М3 агрегаттарын анықтау барысында елдер арасында ... ... бар. ... ... ... ... ... депозиттерді; АҚШ-та жинақ шоттарындағы қалдықтарды,ақша нарығы қорларының акцияларын, АҚШ-тағы банктерде және шетелдегі банктердегіАҚШ резиденттерінің еуродолларын; ... ... ... ... бір ай ... ... ... жатқызады.
М3 агрегаты және М2-ден басқа Францияда резидент ... ... ... ... ... ... ... және қаржы мекемелерінің депозиттік сертификаттарын; Германияда- жинақ депозиттерін; Ұлыбританияда- мерзімді депозиттік сертификаттарды,валютадағы ... мен ... ... ... ... ақша ... құрылымы төмендегідей:
* М0 - айналыстағы қолма-қол ақшалар;
* М1өзіне - М0агрегатын қосады,сонымен қатар шаруашылықтардың есеп айырысу немесе басқа да депозиттік ... ... ... ... қаржыландыру мен несиелеу қорларының шоттарындағы чектік және аккредитивтік шоттардағы қаражат ... ... және ... ... талап еткенге дейінгі салымдры және т.б жатады.
* М2өзіне М1агрегатын қосады сондай-ақ заңды және жеке тұлғалардың мерзімді салымдарын ... ... ... ... займ ... ... ... ақша массасының мөлшерін бағалау ақша-несие айналымының әр түрлі параметрлерін толығырақ сипаттауға,ақша айналысының даму ... және ... ... сәйкесуін бағалауға мүмкіндік береді.Айналысқа қажетті ақша массасын тауар айналымының мөлшері мен құрылымына қарай анықтап қоймай, халықтың ақшалай табысының шамасы мен ... ... ақша ... мен ұсынысының ара-қатынасын ескеру керек. Елімізде ақша агрегаттары мен өндіріс қарқыны арасындағы ... ... ... ... ғана деңгейде жүріп отырғаны белгілі. Оның басты себебі, эконо - ... ақша ... өте ... ... ... са - ... ақша ... деңгейін белгілі бір жағдайларда экономикаға сенім деңгейі ретін - де де қарастыру ... ... Бі - рақ бұл тағы да ... ... да - ... елдердің эконмикасы үшін ғана тиімді. Өтпелі экономикалы елдердің экономикадағы ақша айналымының деңгейі ІЖӨ-нің 70-80 пайызындай болуы тиіс ... Бұл ... бір ... өз ... ... ... ... инфляция мен эконо - ми - калық өсімнің арасында бел - гілі бір ... ... ... - ... көрінеді. Бірақ мұндай көрсеткішке дамушы елдердің шамасы жете бермейді. ТМД ел - ... бәрі де осы ... - дағы ақша ... ... - ... ... шегіп келеді. Бұл проблеманың бастауы сонау 1990 жылдарда басымыздан кешкен гиперинфляциядан басталған.Сол жылдардың басында бәріміз де ... ... ... - тып, ақша ... ... ... болған.
Бүгінгі таңда Қазақстандағы депозиттердің мөлшері банк жүйесіндегі банкроттардың мөлшерінен асып түседі,яғни ... жаңа ... ... ... ... қана қоймай оны мультипликациялап отыр.Бұл М1(М0+халықтың талап еткенге дейінгі депозиттері ... ... ... ... ... пайда болуына әкеп соқтырады.Несиелік ақшаның болуы мен несиелеудің икемді жүйесіне көшу шектеулі,өтімді пассивтердің ... ... ... ... ... ... ... салым ақшалар+талап еткенге дейінгі жинақ салым ақша) ақша ... ... ... ... ... көбеюі бірнеше каналдар бойынша жүзеге асырылады:
* Банкноталар және монеталар эмиссиясы есебіне;
* Орталық банктен коммерциялық банктердің несие алуы жолымен;
* ... ... ел ... ... ... тапшылығын жабу үшін несие беруі арқылы;
* Орталық банктің бағалы металдарды, шетел валюталарын және мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу ... ... ... ... ... негізінде чектер эмиссиясын шығару немесе займдар беру жолымен ( депозиттер ... ... ... ... ақша ... көлемі Орталық банк жүргізетін ақша -несие саясатымен тығыз байланысты, мұндағы ең ... ... ақша ... ... ... ... ... белгілеуде Орталық банк келесідей көрсеткіштерді ескереді:
* Нақты бейнелеудегі ЖҰӨ-нің болжанатын өнімі;
* Жоспарлы кезеңдегі ақша ... ... ( ... ЖҰӨ номиналдық шамасының орташа жылдық ақша массасына қатынасы, біздің жағдаймызда Д2-ге)жылдамдығы;
* Жоспарланған кезеңдегі инфляцияның ... ... ... ... ... өсуінің бақылау көрсеткіштері елдің экономикалық потенциалының болашақтағы ұлғаюын және оны пайдалану дәрежесін ескере отырып есептеледі.Бұл ... ... ... ... ақша ... ... әр ... көрсеткіштер елдің ақша шаруашылығын кешенді талдауға мүмкіндік тудырады.Бұл ҚР Ұлттык банкісіне өзі жүргізіп отырған ақша ... ... ... ... ақша ... ... жағдай жасайды.
Ақша массасы банкнот пен монета эмиссия есебінен,Ұлттық бенктің екінші деңгейдегі банктерді несиелеу есебінен, ҰБ-ң ... ... ... және ... ... қағаздарды сатып алу арқылы,ҰБ-ң бюджет тапшылығын жою үшін үкіметке беретін несиенің есебінен,ЕДБ-ң депозиттердің негізінде несие ақшаны шығарудың, яғни экономиканы ... ... ... ақша ... ... ... бұл ұлттық өнімді орналастыру коэффициентінің өте төмендігін білдіреді, ал ақша айналысының жедел ... ... ... ... ... ... және жоғары конъюнктураны білдіреді.Ақша айналысының жылдамдығы ақша санына кері пропорционал, яғни мұндай айналыстың жоғары ... ... ... ... ... ... ақша айналысының ақырын қозғалысы шаруашылық субъектілердің жинақтауға ұмтылысын ақша массасы құрамында ұзақ мерзімді ... ... ... да ... ... айналыс жылдамдығы мен төлемдердің өту жылдамдығын шатастыруға болмайды. Ақша массасы қанша ... ... ... де ... өсуі ... Егер еңбек өнімділігі 0-ге түсіп, ақша массасын бойына сіңіре алмайтын болса, үлкен инфляцияға апарып соқтырады. Қазақстан қазіргі ... ... ... мен ақша массасының дамуын үйлесімді ұстап тұруы қажет. Ақша массасы өнеркәсіптен озып кетсе де, қалып қойса да ... бола - ды. Ол үшін ... ... 30 кор - ... ... деп ... санын 300-ге дейін жеткізіп, ақшаны солай қарай құю керек. Сонда ғана біз ... - ... ... ... - ра ... ақша массасының дербес компонентеріне ақша базасы жатады. Іс жүзінде ақша ... деп атау ... Ақша ... банк ... депо - ... ... ... секілді қызмет атқарады. Ол коммерциялық банктердің өтімділігін реттеудің негізгі тетігі болып табылады. ... ... ... ... ақша және ... ... ақ - ... тұрады. Оның осы аталған компоненттері банк секторы депозит - терін жартылай ... жабу жағ - ... ... ... әр ... - тағы ... ... Мы - салы, міндетті резервтік ақшаның кө - лемі Ұлттық банктің бекіткен мөл - шер - ден, ал басы ... ... ақша ком - ... ... ... ... ... ақша өтімділігі өз бас - қаруына қалауынша байланысты бола - ды. Коммерциялық банктердің Ұлттық банктің резервтік ... ... ... басы ... ақша ре - зер - він кө - ... Қазақстан банк сек - торындағы сырттан қарызға алынатын жаңа де - позиттерге деген тәуелділікті күшейтіп ... Ақша ... іс ... ... деп те атай - ды. Өйткені олар ақша ... ... ... Қазіргі жартылай резервтік жабу жүйе - сінде Ұлттық банк тарапы - нан ақша ұсынысын толықтай бақы - ... алу ... ... Олай ... болса, жағдай бұрынғыдан да қиын - дай түсе - ді. Себебі коммерциялық банк - тер орталықтың қаржыландыруына тәуел - - ді ... ... ... ... ... - тік ... ұстаушы ретінде ақша ұсынуды бақылау мен депо - зит - терді 100 пайыз резервтік қамтамасыз ету ... ақша ... аб - со - ... вето қою ... ... еді. Бірақ, өкінішке қарай, айырбас - тал - майтын несие ақшалары жағдайында олай істеу мүмкін емес. Ақша ... мен ақша ... ... бай - ... яғни ... ақша мас - ... өзгеруі ақшалы муль - ти - пли - каторға байланысты болады. Қа - зақ - ... оның мәні ... яғни жа - ңа ... 1 ... банк ... - да ... экспансиясы про - цесін - де 2,5 есеге өсіп кетеді. Ал ІЖӨ жылына 1,08 есе ғана ... ... ... келе, мен мынадай қорытынды шығаруға болады:
* ҚР Ұлттық банкінің ақша ұсы - нысын ... рөлі ... ... Банк ... ... қа - рыз алу ... жаңа депозиттердің пайда болуы коммерциялық банктерді Ұлттық банк резервтеріне тәуелсіз ете ... Көп ... ақша ... ақша-несиенің дәстүрлі реттеу құ - рал - дары ақша ұсынысын реттеу бойынша индикативті мәнін жоғалтады.
Бұл әсіресе ақша ... ... ре - ... ... ... ... ал - ... елдерге қатысты.
* Инфляция көбіне ақшаға деген сұраныстан ақша ұсынысының басым болуына байланысты туындайды.
* Ақша базасын құру ... ... ... ... ... қарай ойысуда.
Қолданылған әдебиеттер:
* Сейітқасымов.Ғ.С . Алматы- 2006.
* Мақыш.И .

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
"Деректер базасы және оның объектілері"4 бет
"Кітапхана" деректер базасы (Delphi тілінде)14 бет
Access мәліметтер базасымен жұмыс істеу11 бет
Delphi визуалды программасы30 бет
Microsoft Access программасы12 бет
MS Access18 бет
SQL-дің жүйелік құрылым және мәліметтер базасында қолданылуы20 бет
Sql-тілі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь