Қазақстандағы 1921-1922 ж.ж. жер-су реформасы

Қазақстанда 1921—22 жылдары ЖЭС аясында жүргізілгеншаралардың бірі жер-су реформасы болды. Реформаның негізгі міндеті 1920 жылы құрылған ҚАКСР-нің аумағында қазақ жерлерін біріктіру болды. Патшалық биліктің жүргізген саясаты нəтижесінде Қазақстанда жер мəселесі өте күрделі мəселелердің біріне айналған eді. Ресейдің орталық аудандарынан, әсіресе сталиндік реформа кезеңінде шаруалардың қоныс аударуы Орта Азия мен Қазақстанда отарлаудың құрамды шарттарының бірі болды. Патша өкіметінің қоныстандыру саясаты барысында келімсек орыс шаруалары жергілікті тұрғындардан орасан зор егістік жерлерді басып алды. Тек 1916 ж. өзінде Жетісу мен Сырдария облыстарында қоныстанушы шаруалардың қолында 2659 млн. десятина жер болды. Жергілікті тұрғындардың жерін тартып алу 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісті басып-жаншу барысында ерекше жыртқыштықпен жүргізілді. Жазалаушылардан қашқан тұтқындардың иесіз қалған жерін иемденумен бірге, шұрайлы егістік жерлерді жазалау шараларын қолданып, қорқытып - үркіту тәсілдері арқылы да иелену кең өріс алды. Осылайша жерді басып алу келімсек шаруалар тарапынан 1920 жылға дейін жалғасып келді. Патша әкімшілігінің тікелей қамқорлық жасауы нәтижесінде орыс және жергілікті шаруаның жер иеленуге деген құқында теңсіздік көзге ұрып тұрды. Жер-су реформасы қарсаңында орыс шаруалары барлық дақылдар егістігінің тең жартысын иемденді және жергілікті тұрғындармен салыстырғанда жермен 15 есе артық қамтамасыз етілді.
Міне, осындай теңсіздік жағдай Түркістанның егінші дихандарын бұрынғы тартып алынған жерлерді қайтаруды талап етуге итермеледі. Басшы органдар кеңес үкіметінің беделін көтеру мақсатында бұл талаптарды түсіністікпен қабылдады. Біріншіден, отаршылдықтың қалдығын жойып, жергілікті тұрғындардың сеніміне ие болса, екіншіден “ауылшаруашылығы пролетариатының” мүддесіне қызмет жасаған болып, тап күресінің өртін тұтатып жіберу еді. Реформа барысында Кеңес өкіметінің жергілікті органдары бұл міндеттерді іске асыра алды.
1. Туркестан в начале ХХ века. К истории истоков национальной независимости. Ташкент 2000г. 672
2. ЦГА РУз. Ф 25,оп 1 , д.1704, л 23-31
3. История советского престьянство в пяти томах. Т 1. М, 1986.
4. Рыскулов. Т.Р. Джетысуйские вопросы. ІІ собр. сы в трех томах. Т.2. Алматы. 1997, с. 384
5. Сонда 384 бет
        
        Қазақстандағы 1921-1922 ж.ж. жер-су реформасы.
Қазақстанда 1921 -- 22 жылдары ЖЭС аясында жүргізілгеншаралардың бірі жер-су реформасы болды. Реформаның негізгі міндеті 1920 жылы ... ... ... ... ... ... болды. Патшалық биліктің жүргізген саясаты нəтижесінде Қазақстанда жер мəселесі өте күрделі мəселелердің біріне айналған eді. ... ... ... ... сталиндік реформа кезеңінде шаруалардың қоныс аударуы Орта Азия мен Қазақстанда отарлаудың құрамды шарттарының бірі болды. ... ... ... ... ... ... орыс ... жергілікті тұрғындардан орасан зор егістік жерлерді басып алды. Тек 1916 ж. өзінде Жетісу мен Сырдария ... ... ... ... 2659 млн. ... жер болды. Жергілікті тұрғындардың жерін тартып алу 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісті басып-жаншу ... ... ... ... Жазалаушылардан қашқан тұтқындардың иесіз қалған жерін иемденумен бірге, шұрайлы егістік жерлерді ... ... ... ... - ... ... ... да иелену кең өріс алды. Осылайша жерді басып алу келімсек шаруалар тарапынан 1920 жылға дейін жалғасып келді. Патша әкімшілігінің ... ... ... нәтижесінде орыс және жергілікті шаруаның жер иеленуге деген құқында теңсіздік көзге ұрып тұрды. Жер-су реформасы қарсаңында орыс ... ... ... егістігінің тең жартысын иемденді және жергілікті тұрғындармен салыстырғанда жермен 15 есе артық ... ... ... теңсіздік жағдай Түркістанның егінші дихандарын бұрынғы тартып алынған жерлерді қайтаруды талап етуге итермеледі. Басшы органдар кеңес үкіметінің ... ... ... бұл ... ... ... Біріншіден, отаршылдықтың қалдығын жойып, жергілікті тұрғындардың сеніміне ие болса, екіншіден "ауылшаруашылығы пролетариатының" мүддесіне қызмет ... ... тап ... өртін тұтатып жіберу еді. Реформа барысында Кеңес өкіметінің жергілікті органдары бұл ... іске ... ... ... ... ... ... жер саясатын жүргізуші жетекші орган -- Жер комитеті құрылды. Ол қазақ автономиясы аясында қазақ жерлерін біріктіру ... 1921 жылы 7 ... ... қабылдады. Қазақ АКСР-нің Жер комитеті
қабылдаған бұл декрет бойынша кезінде көш-қон қорына ... ... ... ... ... ... Семей, Ақмола, Торғай жəне Орал облыстарындағы бос жатқан жерлер, олардың 1917 ... ... ... ... ... ... Бұл сияқты 1921 жылы 19 сəуірде Жер комитеті кезінде ... ... ... жəне Орал ... ... ... ... жерлерін қазақтарға қайтару туралы тағы шешім қабылдады. Осы декреттерге сай казактар Ертіс өзені бойында 177 мың, Орал ... ... 208 мың ... ... ... қайтаруға тиіс болды. 1922 жылы 26 тамызда Федералды Жер ... мен ... ... негізгі еңбекпен жерді пайдалану туралы" заңы қабылданды. Ол заң 31 тамызда күшіне енді. Бұл заң бойынша əркімнің өз жерінде ... жəне ол ... ... құқығы болды. Жер заңға сəйкес құжатталған жағдайда ғана оны пайдаланушы сол жердің иесі болады. Ал даулы ... ... ... ... немесе жер органдарының шешімі қажет болды.
Осы кезде қалыптасқан ... ... ... оңтүстігінде 1921-1922 жж. Жер-су реформасы атауымен қазақтарды жерге орналастыру науқаны қызу ... ... ... жер ... ... ... қойылды. Патша үкіметінің отарлау саясаты барысында Сырдария мен Жетісу губернияларында 1917 жылға дейін қазақ халқынан 5501438 десятина қолайлы жер ... ... осы ... 444 ... ... мен ... ... поселкілері орналастырылған еді. Ондағы жер "Әрбір орыс шаруасына 3.7, ал ... ... ... 0.21 ... ... 15 есе кем" бөлінді. Жер бөлудегі мұндай әділетсіздік жоғары деңгейдегі саяси жиындарда талқыланды. "... Жетісу облысы ... ... жері ... және 125 ... жері 15 жалшысы бар орыс кулагы одан жоғары тұрса, ол қырғызға интернационализмнің ... ... және ... ... ... керек екендігін қанша айтқаныменде, ол оны түсінбейді.
Ол кеңес билігін тек осы ... ... ... ". ... көңіл-күй ізсіз кетпеді. Түркістан АКСР Кеңестерінің IX cъезі және ... ... ... ... ... жағдайды ескеріп жерсу реформасын жүргізу туралы директива жасап, оны қабылдады. Оны іске асыруда мынандай шаралар ... ... ... басқармасы жоспарланған немесе қырғыздардан (қазақтардан) өз бетінше тартып алынған барлық жерлерді ... ... ... аударушыларға еңбек үлесі көлемінде ғана жер қалдыру. Сонымен бірге көшпелі шаруашылықтарды біртіндеп ... ... үшін ... ... жерлермен бірге егістік жерлер де бөлу; барлық кулак ... жою, ... ... ... ... қолданып, оларды өкіметтің жергілікті ұйымдарына және шаруашылық құрылысына қандай да ... ... ... ... ... сияқты саяси мәні зор шаралар белгіленді.
Реформа нәтижесінде, 1916 жылғы көтерілістегі жеңілістен соң және уақытша өкімет билігі кезеңінде ... ... ... алынған 232891 десятина жер қазақтар мен қырғыздарға қайтарылды". Осылайша Оңтүстік өңірлерде жер-су реформасы 1922 жылдың жазында аяқталды. ... ... ... ... аграрлық мәселелердің бәрін шеше алған жоқ, тек 7000отбасы ғана орыс кулактарынан тартып алынған жерлерге ие болды. Дегенмен жер-су ... ... ... ... ... ... аз ... оның сол кездегі Қазақстан жағдайында саяси маңызы орасан зор болды және аса ірі революциялық шаралардың біріне айналды. ... да осы ... ... орын ... ... ... ... жылдары іске асырылған аграрлық саладағы өзгерістердің бағыты мен ... ... әсер ... ... 1922 ... күзінде аяқталды деп есептелінеді. 1922 жылдың 18 шілдесінде РК(б)П ОК Ортаазиялық бюросының пленумында Түркістандағы жер ... ... ... уақытта барлық жер аудару, қоныс аудару дегендер тоқтатылатындығы атап көрсетілді . ... ... 1922 жылы 5 ... ... "Республикадағы жерді еңбекпен пайдалану туралы негізгі заңның" күшіне енуіне байланысты жер-су реформасы аяқталды. Дегенмен, Түркістанда жерге орналастыруға ... ... ... ... ... ... Қазіргі заманғы тарихи тәжірбие тұрғысынан бағалар болсақ, облыстағы 1921-1922жж жер-су реформасы және одан кейінгі жерге орналастыру акциялары жер-суды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... Қазақ ауылдарындағы жерге қауымдық меншікке бұл шаралар елеулі ықпал жасаған жоқ. ... ... VI ... бұл ... "Жер ... бұратана тұрғындардың таптық жіктелуі және Кеңес үкіметі мен компартияның әлеуметтік базасын кеңейту ... аса ірі ... ... қол ... , ... ... әлдеқандай елеулі нәтиже бере қойған жоқ " деп орынды баға берілді. ... осы ... ... соң 1922 жылы 30 ... Кеңес үкіметі Ресей аумағын түгел қамтыған "Жер кодексін" қабылдады. Осы кезден бастап жер ... ... ... бəрі ... идеологиялық құндылықтарына негізделген құқыққа ие болды.
Бұл кодекс бойынша жермен тұрғылықты халық қамтамасыз етілуі ... ... ... бірге автономияларға қосымша ұсыныстар мен негіздемелер жасауға ... ... Бұл ... ... ... аудандарды қамтыды да, көшпелі аудандар мүлде кірмей қалды. Соның ... ... ... ... толық қамтамасыз етілмеді.
Біздің пікірімізше, кеңес үкіметінің аграрлық саясатының бірінші ... ... жж. ... ... Бұл ... ... оңтүстік облыстарында, Түркістан - республикасында барынша пәрменді жүргізілді, негізінен 1922 ж ... ... ... Орта Азия ... 18 ... 1922 ж. Пленумында жер реформасы аяқталды деп есептеліп алдағы уақытта жер ... мен ... ... де ... қажеттілігі атап өтілді. Бұл шешім Түркістан Республикасы өкіметінің 5 қыркүйек 1922 ж. ... ... ... ... ... ... заң"деп аталатын қаулысы арқылы заңдастырылды. Осы қаулыдан ... жер ... ... ... ... ... бәсеңдеді.
Оны төмендегі кестеден көруімізге болады.¹
Соның ішінде мемлекеттік жер қоры ұйымдастырылып, оған ... 232.311 ... ... ... ... 1916 ж. Көтеріліс ... соң ... ... 3523 ... ... шаруашылықтарының отырықшылауына барлығы 8523 шаруашылық, 203 мыңы 1332 ... қыс ... ... ал орыс шаруаларына (барлығы 54 шаруашылық) 0,5 мың дес.жер бөлініп берілді.² Бұл ... аз ... емес ... ... ... 1921-22 жж. ... реформаның саяси сипаты басым болғандығын атап көрсетуге болады. Өйткені Түркістанда кеңес билігін орнату ... ... ... ... емес еді. ... ... ... отаршылдыққа қарсы бағытталып, жергілікті халыққа өз жерін қайтарып, тарихи әділеттілігі қалпына келтірумен сипатталады. Мысалы, реформа барысында Түркістанда 1921 ж. ... 8084 ... жер ... ... 232321 дес., ал 1922 ж. 48700 дес. жер жергілікті халыққа қайтарылды.³ Жетісу обылысында 1921 ж. жергілікті ... 4500 ... 148 мың ... жер ... Осы жылдары Ертіс және Жайық өзендерінің сол жағаларындағы қазақ әскерлеріне берілген милиондаған гектар шұрайлы жерлер де ... ... Т. ... ... жж. ... реформасының ең басты қорытындысын жергілікті халықты қырып жоюдың ... деп ... ... ... ол өз ... ... ... экономикалық тиімділікке қол жеткізбегендігін айтып, оның екі кемшілігін атап көрсетеді: 1) реформаның ұлттық ұрандармен өтуі. 2) оның нәтижелерінің шаруашылық тұрғыда ... , ... ... жағы ... ... басым түсіп жатқандығы.⁵
Бұл жерде Т.Рысқұловтың сол кезде биліктің жоғары эшалонында қалыптасқан ресми пікірді білдіріп отырғандығын ескертуіміз ... ... ... ... ... Түркістандағы жер-су реформасы Ресей губерниясындағы сияқты ең алдымен таптық сипат алуы тиіс болатын. Әйтсе де , "осы ... ... іске ... ... танытқан С. Қожанов бастаған жергілікті қызметкерлердің басым бөлігі жер-су реформасын, сонымен бірге Түркістандағы революцияға дейін жер саясатында орын алған ... жою ... деп ... ... ... олар жерсу реформасына тек таптық қана ... ... ... ... сипат та беру бағытын ұстанды. Алайда, көп кешікпей ... ... ... ... жер мəселесіндегі отарлық саясатын жойғысы келгенімен, іс жүзінде жерді пайдалануды таптық тұрғыдан шешті. Жер ... ... ... ... ең ... ... халықты орналастыруға басымдық берілген болса, Мәскеудің қалтқысыз сенімі мен берік қолдауына сүйенген Ф. Голощекин VI Өлкелік ... ... ... ... ... процесін ұлттық негізде емес, таптық негізде жүргізу туралы шешім қабылдатты. Соның нəтижесінде жергілікті қазақ халқы мен қоныс аударушылардың ... ... Оның ... ... ... кезінде жерге орналасқан басқа ұлт өкілдері ол жерден айырылғысы келмей үлкен қарсылық көрсетті. ... ... олар өз ... ... ... яғни шекараларының айқындалмауын пайдаланып, жаңа жерлерді тартып алды.
1921-1922 жж. Түркістан мен Қазақстанда жүргізілген жер-су ... ... ... ... ... ... ол патша үкіметінің саясатындағы әділетсіздіктерді жойып, отарлық езгідегі жергілікті ұлттардың жерге деген құқын қалпына келтіру ... ... ... ... еді. ... ... ... еңбекші бұқара арасында сенімге ие болған большевиктер таптық мүддені жер реформасының екінші ... ... ... ... Голощекиннің айналдырған "Кіші Қазан" деп отырғаны бір ғана әлеуметтік саяси науқанға ... жж. ... және ... ... ... қайта бөлу әрекеті болып табылды
Пайдаланылған әдебиеттер
* Туркестан в ... ХХ ... К ... ... ... независимости. Ташкент 2000г. 672
* ЦГА РУз. Ф 25,оп 1 , д.1704, л ... ... ... ... в пяти ... Т 1. М, 1986.
* Рыскулов. Т.Р. Джетысуйские вопросы. ІІ собр. сы в трех ... Т.2. ... 1997, с. ... ... 384 бет
-294005104140Тұрар Рысқұлов 1894 жылы 26 желтоқсанда ... ... ... ... ... шекарасы) Верный уезінде дүниеге келген.
Тұрардың әкесі Рысқұл патшаның бодандық саясатына қарсы шыққандығы үшін 10 жыл ... ... және ... айдауға жіберілді.
Тұрар Меркі қаласында туыстарының қолында тұрды, орыс-қазақ ... ... ... ... соң ол ... (қазіргі Бішкек қаласы) қаласындағы ауылшаруашылық училищесіне оқуға түсті. ... озат ... соң ол ... ... ... ... бел байлайды. Ол институтты аяқтай алмайды; оны революциялық қызмет қызықтырады.
Ақпан ... ... 1917 жылы ол ... ата ... жастар ұйымын құрады және Әулие ата Кеңесімен тығыз байланыс орнатты.
1917 ... ... ... 1918 ... ... ... ... уезінің Кеңестік департаментінің төрағасы болады.
1918 жылдың шілдесінен желтоқсанына ... - ... АССР ... ...
1918 жылдың желтоқсанынан 1920 жылдың қаңтарына дейін ... ... ... ... (ҰКК) ... ... болып жұмыс істейді.
1920 жы - лы 21 қаңтарда Түрікатком төрағасы болып сайланды.
1921 жылы Т. Рысқұловты ... ... ... ... ... құзыретті өкілі ретінде Әзербайжанға жібереді.
1922 жылы РСФСР ұлттық ісі бойынша ұлттық ... ... ... ... ... жылдың 6 қыркүйегінен 1924 жылдың қыркүйегіне дейін Түркістан АССР СКО төрағасы болып жұмыс істейді
1924 жылы 4 ақпанда РКП(б) ОК ... орай ... ... ... ... ... қызметке жіберілді.
1924 жылы жазда Коминтерн атқару комитетінің Моңғолиядағы өкілетті өкілі болып тағайындалды
1924 жылдың сәуірінен 1926 ... ... ... - ... ... бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
1925-1926 жж. - Монғолия Коминтернінің құзыретті өкілі.
1926 жылдың наурыз-маусымында партияның қазақ аймағының баспа ... ... ... ... ... 1926 ... маусымына дейін - Коминтерндегі Шығыс бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
1925-1926 жж. - ... ... ... өкілі.
1926 жылдың наурыз-маусымында партияның қазақ аймағының ... ... ... ... ... ... партияның қазақ аймағының баспа бөлімінің басқарады
1926 жылдың шілдесінен 1937 жылдың шілдесіне ... ... ҰКК ... ... ... жылы 21 ... ... демалыста жүрген Рысқұлов , деген айыппен тұтқынға ... ... ... ... ... Мәскеу түрмесінде жүрек ауруынан қайтыс болды
Рысқұловтың әйелі Әзиза да кеңестік қуғын-сүргін құрығына ілігіп, АЛЖИР-де 18 жыл ... ... ... Ұлы ... ... ... болды
Рысқұлов есімі КСРО Әскери коллегиясы Жоғырғы Сотының шешімімен 1956 жылы 8 желтоқсанда ақталды.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы жер кадастрын нормативті - құқықтық реттеу10 бет
Жер салығы – тұрақты не уақытша пайдалануға берілген жер телімі6 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1930 – 1932 жылдардағы несие реформасы23 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы53 бет
Ақша реформасы15 бет
Ақша реформасы жайлы мәлімет15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь