Африканың географиялық белдеулері

Кіріспе

І тарау
1.1 Африканың географиялық белдеулері.
1.2. Ауа температурасы мен жауын.шашынның географиялық таралуы.
1.3. Африканың климаты және зоналары.

ІІ тарау
2.1. Өзендердің климатқа тәуелділігі.
2.2. Климаттың шаруашылыққа әсері.

Қорытынды
Кіріспе
Африка — Жердің Евразиядан кейінгі көлемі жағынаи екінші үлкен материгі. Оған қарасты аралдарды қоса есептегендегі ауданы —30,3 млн. км2, аралдарсыз —29,2 млн. км2.
Африка материгі Евразиямен тығыз байланысты: оларды тек Қызыл және Жерорта теңізі бөліп тұр. Африка мен Евразия шығыс жарты шардың біртұтас құрлық массивін құрайды, бұларды басқа материктерден мұхиттардың орасан зор кеңістіктері бөліп тастаған.
Материктің шеткі нүктелері солтүстікте — Эль-Абьяд мүйісі (37°20' с. е.), оңтүстікте — Игольный мүйісі (34°52' о. е.). Африка солтүстіктен оңтүстікке 8 мың км созылып жатыр. Материктің ең жалпақ бөлігі экватордан солтүстікте 10° пен 16° аралығында жатыр, мұнда Африка 17°33' б. б. бастап (Альмади мүйісі), 51°24 ш. б. (Хафун мүйісі) дейін созылып, ені 7500 км-ге жетеді.
Африка жағалауында аралдар онша көп емес. Олардың ішіндегі ең үлкені — Мадагаскар. Үнді мұхитында одан басқа Сокотра, Занзибар, Пемба, Мафия, Комор, Маскарен аралдары бар. Олар түгелдей дерлік материктен пайда болған жэне материкке таяу жатыр.
Атлант мұхитында материктік және вулкандық аралдар бар. Олар: Мадейра, Канар, Жасыл Мүйіс, Масиас-Нгема-Бииого, Принсипи, Сан-Томе, Аннобон.
Орографиясы жағынан әр түрлі және тым бөлшектенген Евразияға қарағанда Африканық жері керісінше бет кұрылысы біркелкі және пішінінің қарапайым болуымен ерекшеленеді. Оның рельефінде биіктігі 200 метрден 1000 метрге дейін баратын жазықтықтар мен тау үстірттері басым. Жерінің 10 процентке жуығы ойпатты, ал 20 проценттен біраз астамы таулы болып келеді. Материктің шеткі бөлігі, әдеттегідей, ішкі аудандармен салыстырғанда көтеріңкі келеді. Олардың орташа биіктігі 750 м құрайды.
Африканың экватордық екі қапталындағы негізінсн тропиктік-экваторлық
кеңістік алабындағы орны жоғары температураның басым болуына себепші болса, ішкі бөліктерінің онша тілімденбеуі әрі тұйықтығы Африкаға тән континенттілік туғызады. Тегіс рельефтің басым болуы және географиялық орны зоналықтың айқын көрінуіне жағдай жасайды. Табиғат жағдайлары біршама біртектес болып келетін ендікті бойлай созылып жатқан жалпақ өңірлер экватордан солтүстікке және оңтүстікке қарай бірін-бірі заңды түрде алмастырады. Зоналық құрылым, әсіресе, материктің барынша сом және рельефі бірсыдырғы солтүстік бөлігінде айқын көрінеді. Біздің эрамыздан көптеген ғасырлар бұрын материктің жағалауы мен ішкі аудандарында Азия мен Солтүстік Африканың халықтары: финикиялықтар, египеттіктер, карфагендіктер болып тұрған. Ерте орта ғасырда Шығыс және Солтүстік Африкаға Аравия түбегінен арабтар өткен.
XV ғасырда португалдықтар Индияға апаратын жол іздеу барысында Африканың жағалауын зерттеген. Бұл, құл саудасының және африка елдерін европалықтардың басып алуының бастапқы кезеңі болатын. XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың бас кезінде Англия мен Франция материктің ішкі жағындағы бірнеше отарларды жаулап алды. Бұл жаулаулар кезінде ашылыстар мен зерттеулер қатар жүргізілді. 1788 жылы ағылшындар «Африканың ішкі бөліктерін ашуға жәрдем ететін ассоциация» құрды. ХІХ ғасырдағы зерттеулердің айтарлықтай нәтижесі—Африканың ең ірі өзендері Нигер, Ніл, Конго және Замбези бассейндерінің зерттелуіне байланысты негізгі географиялық проблемаларды шешу болды. Орталық және Оңтүстік Африканы зерттеп білуге ағылшын ғалымы Д. Ливингстон үлкен үлес қосты. Ол отыз жыл бойы (1843— 1873) Атлант мұхитынан Үнді мұхитына дсйінгі және Кейптауннан экваторға дейінгі ұлан-байтақ кеңістікті зерттеді.
XIX ғасырдың екінші жартысында Ніл мсн Конго суайрығы облысын зерттеу жұмыстарын орыс ғалымы В. В. Юнкер жүргізді.

Климаттық белдеулер. Африканың географиялық орнының ерекшелігіне сәйкес, экватордан басқа климаттық белдеулер екі реттен қайталанады.
Экваторлық белдеу Конго (Заир) өзені алабының экватор бойындағы бөлігін және Гвинея шығанағы жағалауын алып жатыр. Аумағы онша үлкен емес. Бұл белдеуге бүкіл жыл бойы ылғалды экваторлық ауа массалары әсер етеді. Ауа райы әдетте таңертең ашық болады, түске қарай жердің беті қатты кызуына байланысты ауа жоғары көтеріліп, бұлттар пайда болады. Жинал-ған қалың бұлттардан түстен кейін нөсер жаңбыр жауады. Жаңбыр кезінде аспанды қақырата күн күркіреп, найзағай жарқылдап, ормандағы тіршілік атаулының берекесін алып, сапырылыстыратын алай-түлей күшті жел соғады. Бұл жойқын нөсер бірнеше сағатқа ғана созылады, кешке карай күн шайдай ашылып, тіршілік мамыражай қалыпқа көшеді. Күнделікті осы ауа райы қайталанып отырады. Өсіресе көктем мен күзде несерлер күшейеді. Ауа температурасы (+24°С) жыл бойы тұрақты болатын, жауын-шашын жыл бойы біркелкі, әрі 3000 мм-ден жоғары түсетін мұндай климатты ылгалды экваторлық климат деп атайды.
Субэкваторлық белдеулер экваторлық белдеуден екіжарты шардың шамамен 20° ендіктеріне дейінгі аралықты, Мадагаскар аралының солтүстігін қамтиды. Оңтүстік субэкваторлық белдеудің батыс шекарасы Бенгел суық ағысының әсерінен солтүстікке қарай ығысқан (климаттық белдеулер картасын қараңдар). Субэкваторлық климаттың экватор климатынан басты айырмашылығы - жауын-шашын мөлшерінің аздау болуы және оның жыл мезгілдеріне қарай түсуінен байқалады. Бүл кұбылыс жазда экваторлық, қыста тропиктік ауа массаларының әсер етуімен байланысты. Жаңбыр негізінен әрбір жарты шардың жаз айларында жауады, ал қыс мерзімі қүрғақ болады. Сондықтан бүл белдеуде жыл мезгілдері ылгалды және құргақ кезеңдерге айқын ажыратылады. Ылғалды кезеңнің ұзактығы экватордан қашықтаған сайын азаяды. Жыл бойы жоғары болатын ауа температурасы әрбір жарты шарда жыл мезгілдеріне байланысты аздап өзгереді. Осындай климатты ауыспалы ылгалды климат деп атайды.
Тропиктік белдеулер материктің екі тропиктік шеңбер үстіндегі бөлігін камтиды. Солтүстік тропиктік климаттык белдеу батыстан шығысқа карай өте енді және аса зор Еуразия материгімен көршілес орналасқан. Бұл белдеуге осында қалыптасқан тропиктік континенттік ауа массалары мен Еуразия үстінен құрғак, ыстық ауа әкелетін пассаттар әсер етеді. Сондықтан белдеуде Жер шарындағы ең ыстық, ең құрғак, ең үлкен Сахара шөлі орналасқан. Мұнда күндіз ауаның орташа температурасы +40°С және одан да
жоғары көтеріледі. Құмның беті +70°С-қа дейін қызады, керісінше түнге ауа мен жер беті тез суынады. Сахараның ауасы құрғақ, ыстық, әрі шаңды бола-ды. Жазда жиі-жиі құмды дауылдар - самум желдері соғады, аспан ылғи шаңытып түрады. Қызған ауаның қозғалыстары нәтижесінде көкжиекте пайда болатын сағымдар шөлдегі жолаушылардың көзін алдайды. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы өте темен болатындықтан, Сахарада жаңбыр өте сирек болатын құбылыс. Кейде бірнеше жылға созылған құрғақшылықтан кейін күтпеген жерден нөсер жаңбырлар жауады. Су өткізбейтін жыныстар жауып жаткан шөлдерде әп-сәтте айнала суға толып, сел жүреді. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 100 мм-ден де төмен. Климаттың мұндай сипатын тропиктік континенттік шөл климаты деп атайды.
Оңтүстік тропиктік климаттық белдеу Атлант мүхиты жағалауында экватор сызығы үстінен басталып, Үнді мүхиты жағалауында 20° о.е. бойымен Мадагаскар аралын кесіп өтеді. Батыста белдеу шекарасының солтүстікке қарай ығысуы Бенгел суық ағысының ықпалына байланысты болады. Сондыктан бүл жағалауда экватор бойына дейін Намиб жағалық шөлі орналасқан Намиб шөлінен шығысқа карай Калахари шөліжатыр. Калахаридің климаттық жағдайлары Сахарамен салыстырғанда біршама қолайлы келеді. Жауын-шашынның жылдық мөлшері батыстан шығысқа
қарай артады (картадан қараңдар). Үнді мұхитынан келетін теңіздік тропиктік ауа массасының ыкпалында болатын белдеудің шығыс бөлігіне тропиктік ылгалды климат тән болады. Сонымен Африканың оңтүстік тропиктік климаттық белдеуі батыстан шығысқа қарай үш климат сипатына ажыратылады (климаттық белдеулер картасын қараңдар).
Субтропиктік белдеулер Материктің солтүстік және оңтүстік шеткі бөліктерін қамтиды. Өтпелі белдеу болғандықтан мұнда жазда тропиктік, қыста қоңыржай ауа массалары әсер етеді. Температураның жыл мезгілдеріне қарай ауытқуы айқын байқалады. Жазы ыстық +28° С, құрғақ қысы біршама жылы +10 ° С, ылғалды болады. Оңтүстік субтропиктік белдеудің батысында Жерорта теңізі климат тән. Белдеудің оңтүстік-шығысында жауын-шашын жыл бойы жауады, Үнді мұхитынан соғатын муссондар әсерінен ылғалдың басым бөлігі жазда түседі. Мұндай климат субтропиктік ылғалды климат деп аталады.
        
        Кіріспе
І тарау
1.1 Африканың географиялық белдеулері.
1.2. Ауа температурасы мен жауын-шашынның географиялық таралуы.
1.3. Африканың климаты және зоналары.
ІІ тарау
2.1. Өзендердің климатқа тәуелділігі.
2.2. Климаттың ... ... ... ... мен
зоналары» тақырыбындағы курстық жұмысына
Пікір
Курстық жұмысында өз тақырыбын толық және жан-жақты аша білген. Бұл
курстық ... ... ... ... бүгінгі таңда жарық ... ... ... ... ... мәліметтер келтірген. Бұл
жұмыс СМЖ-не де толық сәйкес келеді. ... ... ... ... яғни
әдеби тілдің жалпы ережелерін, граматикалық қағидаларын және ... ... ... ... ... білген. Қосымша материяалдар (схемалар,
суреттер т.с.с) келтірілген.
Курстық жұмыс үш бөлімнен тұрады біріншісі жалпы ... ... ... ... үшінші қортынды түрінде. Қолданылға әдебиеттер тізімі
де келтірілген.
Жалпы бұл ... ... СМЖ –не ... ... ... ... ... — Жердің Евразиядан кейінгі көлемі жағынаи екінші үлкен
материгі. Оған ... ... қоса ... ... —30,3 млн. ... —29,2 млн. ... ... Евразиямен тығыз байланысты: оларды тек ... ... ... ... тұр. ... мен ... ... жарты шардың біртұтас
құрлық массивін құрайды, бұларды басқа материктерден мұхиттардың орасан зор
кеңістіктері бөліп ... ... ... ...... ... (37°20' ... оңтүстікте — Игольный мүйісі (34°52' о. е.). Африка солтүстіктен
оңтүстікке 8 мың км ... ... ... ең жалпақ бөлігі экватордан
солтүстікте 10° пен 16° аралығында жатыр, мұнда Африка 17°33' б. б. ... ... 51°24 ш. б. ... ... ... созылып, ені 7500 км-ге
жетеді.
Африка жағалауында аралдар онша көп емес. Олардың ішіндегі ең үлкені —
Мадагаскар. Үнді мұхитында одан ... ... ... Пемба, Мафия,
Комор, Маскарен аралдары бар. Олар түгелдей дерлік материктен пайда ... ... таяу ... ... ... және ... аралдар бар. Олар: Мадейра,
Канар, Жасыл Мүйіс, Масиас-Нгема-Бииого, Принсипи, Сан-Томе, Аннобон.
Орографиясы жағынан әр түрлі және тым ... ... ... жері ... бет ... ... және ... қарапайым
болуымен ерекшеленеді. Оның рельефінде биіктігі 200 ... 1000 ... ... жазықтықтар мен тау үстірттері басым. Жерінің 10 ... ... ал 20 ... ... ... ... ... келеді. Материктің
шеткі бөлігі, әдеттегідей, ішкі аудандармен салыстырғанда көтеріңкі ... ... ... 750 м ... ... екі ... ... тропиктік-экваторлық
кеңістік алабындағы орны жоғары температураның басым болуына себепші болса,
ішкі ... онша ... әрі ... ... ... ... ... рельефтің басым болуы және географиялық орны
зоналықтың айқын ... ... ... ... жағдайлары біршама
біртектес болып келетін ендікті бойлай созылып жатқан ... ... ... және ... қарай бірін-бірі заңды ... ... ... әсіресе, материктің барынша сом және рельефі
бірсыдырғы солтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... ... материктің жағалауы мен ішкі аудандарында Азия мен Солтүстік
Африканың халықтары: финикиялықтар, египеттіктер, карфагендіктер ... Ерте орта ... ... және Солтүстік Африкаға Аравия ... ... ... ... Индияға апаратын жол іздеу барысында
Африканың жағалауын зерттеген. Бұл, құл саудасының және ... ... ... алуының бастапқы кезеңі болатын. XVIII ғасырдың аяғы
мен XIX ғасырдың бас кезінде Англия мен Франция материктің ішкі ... ... ... алды. Бұл жаулаулар кезінде ашылыстар мен
зерттеулер қатар ... 1788 жылы ... ... ішкі
бөліктерін ашуға жәрдем ететін ... ... ХІХ ... айтарлықтай нәтижесі—Африканың ең ірі өзендері Нигер, Ніл,
Конго және Замбези ... ... ... ... проблемаларды шешу болды. Орталық және Оңтүстік Африканы
зерттеп білуге ағылшын ... Д. ... ... үлес қосты. Ол отыз жыл
бойы (1843— 1873) Атлант мұхитынан Үнді мұхитына дсйінгі және ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында Ніл мсн Конго суайрығы облысын зерттеу
жұмыстарын орыс ғалымы В. В. Юнкер ... ... ... ... ... ... экватордан басқа климаттық белдеулер екі реттен қайталанады.
Экваторлық белдеу Конго (Заир) ... ... ... ... және ... шығанағы жағалауын алып жатыр. Аумағы онша үлкен емес.
Бұл белдеуге бүкіл жыл бойы ... ... ауа ... әсер ... райы ... ... ашық ... түске қарай жердің беті қатты кызуына
байланысты ауа жоғары көтеріліп, ... ... ... ... қалың
бұлттардан түстен кейін нөсер жаңбыр жауады. ... ... ... күн ... найзағай жарқылдап, ормандағы тіршілік атаулының
берекесін алып, ... ... ... жел ... Бұл жойқын
нөсер бірнеше сағатқа ғана созылады, кешке ... күн ... ... ... ... ... ... осы ауа райы қайталанып
отырады. Өсіресе көктем мен ... ... ... Ауа температурасы
(+24°С) жыл бойы тұрақты болатын, жауын-шашын жыл бойы біркелкі, әрі 3000
мм-ден ... ... ... ... ылгалды экваторлық климат деп атайды.
Субэкваторлық белдеулер экваторлық белдеуден екіжарты шардың шамамен
20° ендіктеріне дейінгі аралықты, Мадагаскар аралының ... ... ... ... батыс шекарасы Бенгел суық ... ... ... ... ... ... картасын қараңдар).
Субэкваторлық климаттың экватор климатынан басты айырмашылығы - жауын-шашын
мөлшерінің аздау болуы және оның жыл ... ... ... ... ... ... экваторлық, қыста тропиктік ауа массаларының әсер етуімен
байланысты. Жаңбыр негізінен әрбір жарты ... жаз ... ... ал
қыс мерзімі қүрғақ болады. Сондықтан бүл белдеуде жыл мезгілдері ылгалды
және ... ... ... ... Ылғалды кезеңнің ұзактығы
экватордан ... ... ... Жыл бойы ... ... ... ... жарты шарда жыл мезгілдеріне байланысты ... ... ... ... ... ... деп ... белдеулер материктің екі тропиктік шеңбер үстіндегі бөлігін
камтиды. Солтүстік тропиктік климаттык ... ... ... ... ... және аса зор ... материгімен көршілес орналасқан. Бұл белдеуге
осында қалыптасқан тропиктік континенттік ауа ... мен ... ... ... ауа ... ... әсер етеді. Сондықтан белдеуде Жер
шарындағы ең ыстық, ең құрғак, ең ... ... шөлі ... Мұнда
күндіз ауаның орташа температурасы +40°С және одан да
жоғары ... ... беті ... ... ... ... түнге ауа
мен жер беті тез суынады. Сахараның ауасы ... ... әрі ... ... ... ... ... - самум желдері соғады, аспан ылғи шаңытып
түрады. Қызған ауаның ... ... ... ... ... ... жолаушылардың көзін алдайды. Ауаның салыстырмалы
ылғалдылығы өте темен ... ... ... өте ... ... ... бірнеше жылға созылған құрғақшылықтан кейін күтпеген ... ... ... Су ... жыныстар жауып жаткан шөлдерде әп-
сәтте айнала суға толып, сел ... ... ... ... 100 ... де төмен. Климаттың мұндай сипатын тропиктік континенттік шөл климаты
деп атайды.
Оңтүстік тропиктік климаттық ... ... ... ... экватор
сызығы үстінен басталып, Үнді мүхиты жағалауында 20° о.е. ... ... ... ... ... ... ... солтүстікке қарай
ығысуы Бенгел суық ағысының ... ... ... ... ... ... ... дейін Намиб жағалық шөлі орналасқан Намиб ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда біршама қолайлы келеді. Жауын-шашынның жылдық
мөлшері ... ... ... ... ... Үнді ... келетін теңіздік тропиктік
ауа массасының ыкпалында болатын ... ... ... ... ... тән ... Сонымен Африканың оңтүстік тропиктік климаттық белдеуі
батыстан шығысқа қарай үш климат сипатына ажыратылады (климаттық белдеулер
картасын ... ... ... ... және оңтүстік шеткі бөліктерін
қамтиды. Өтпелі белдеу болғандықтан мұнда жазда ... ... ... массалары әсер етеді. Температураның жыл мезгілдеріне ... ... ... Жазы ыстық +28° С, құрғақ қысы біршама жылы +10 ° С,
ылғалды болады. ... ... ... батысында Жерорта теңізі
климат тән. ... ... ... жыл бойы ... ... ... муссондар әсерінен ылғалдың басым бөлігі ... ... ... ... ... климат деп аталады.
Климат қалыптастырушы факторлар. Материктің дәл ортасы арқылы ... ... ... ... ... ... жыл бойы күн сәулесін мол
алады. Әсіресе екі тропик үстінде орналасқан кез келген ... жаз ... ... дәл ... тік ... ... ... көпшілік бөлігінде
жылдық орташа температура +20°С-тан төмен болмайдь (61-суретті қараңдар).
Жаз айларында солтүстік тропик ... ... ... ... ... ... +35°С, ... дейін көтеріледі. Ең салқын деп есептелетін
қиыр оңтүстік жағалық жазықтардың өзінде ауаның орташа температурасы +8°С-
тан төмен ... ... екі ... ... екі ... шарда
маусымдық айырмашылық байқалады. Ең алдымен бүл айырмашылық әр ... ... түсу ... мен ... ... ... ... тамыз
айларында солтүстік жарты шардың субэкваторлық белдеуінде ыстық, жаңбырлы,
қапырық ауа райы орнықса, ал оңтүстік жарты ... ... ... құрғақ ауа райы қалыптасады.
Африка жерінің көп бөлігі ... және ... ауа мас ... ... тек ... қиыр ... және солтүстік жағалық
бөліктеріне салкын кезде батыс ... алып ... ... ауа ... ... жарты шардың пассаттары бір-бірімен түйісетін экваторлық бөлікте
жауын-шашын көп ... ол осы ... ... ауа ... ... ... болады. Ал Арабия түбегінен соғатын солтостік-
шыгыс пассат желдері енсіз Қызыл ... ... ... ... ... құрғак тропиктік ауаны алып келеді. Сахара үстімен
жылжыған ... ... одан әрі ... ... ... ... желдерінің жолында жаткан аудандар ғажауын-шашын аз түседі.
Африканың ... Үнді ... ... онтустік-шыгыспассаттаржылы
ағыстар үстінде ылғалғақанығып, ... ... ... мол ... өкеледі.
Ал Гвинея шығанағынан соғатын пассат желдері материктің батыс жағалық
бөлігіне ылғалды, эк-ваторлық ауа ағынын ... ... ... ... ... ... мол ... Мысалы Дебунджа
каласында жылдық жауын-шашын мөлшері 10470 мм-ге жетеді. Гвинея шығанағы
жағалауынан солтүстікке және оңтүстікке жүрген ... ... ... азаяды (картадан қарап, себебін түсіндіріңдер).
Африканың климаттық жағдайлары жер бедеріне де ... ... ... ... сайын температура мен қысымның, жауын-шашын мөлшерінің
өзгеретіні белгілі. Сондықтан экваторға жакын жатқан биік тау ... қар ... ... ... биік бөліктеріне де қар түседі. Ылғалды
ауа массаларының жолында жатқан тау ... ... ... жауын-шашын біршама мол түседі (климаттық картаны ... — жер ... ... және ... ... ... ... қашықтыққа созылып жатқан бірден-бір материк. Осы ерекшелік екі
жарты шардың ... ... ... ... ... жағдай жасайды.
Климаттық белдеулердің барлығы дерлік Африка территориясында екі реттен
қайталанады.
Дегенмен ... ... ... оңтүстік бөлігінн (экватордан
оңтүстікке қарай жатқан) ауданы жөнінен екі есе үлкен болуының үлкен маңызы
бар. Африкадан солтүстікке және ... ... ... зор ... ... одан ... континентаралық жылы теңіздер — Жерорта
теңізі мен ... ... ... түр. ... субконтинент Атлант және Үнді
мүхиттарының ... ... ... ... ... ... қарай климаттың түзілу жағдайлары бірден емес.
Материктің негізгі бөлігі тропиктер арасында жатыр және бүкіл жыл ... ... кеп ... ... ... солтүстік, анағұрлым сол
бөлігінде ... ... ... ... ... ... ... жылына
160 ккал см2 астам жылу алады, ал ... ... ... ... ... см2 асып ... Бүл ... температураның белең алуына жағдай жасайды
және Африканы Жердің ең ыстық материгіне айналдырады.
Материктің горизонталды ... ... ... және ... ішкі ... салыстырғанда көтеріңкі келуі мүхит әсерін
шектейді және климаттың Африкаға тан ... ... бұл ... ... ... және ... ... жатуына байланысты солтүстік
бөлігінен айқын көрінеді.
Африканың көпшілік бөлігі екі жарты шардың субтропиктік антициклон
мен пасаттық ... ... ... Солтүстік жарты шардын
құрлықтан келетін пассаттары салыстырмалы ылғалдығы төмен континенттік ауа
ала келеді.
Үнді мұхиты ... ... ... ... шардың пассаттары
материктің шығыс шетіне ылғалдылығы тұрақсыз ауа массаларын алып шығады.
Материктің ... және ... ... ... батыс шет
аймақтары пассаттық инверция тән ... ... ... ... ... болады, Атлант мұхитының суық ағысты инверциясы
онан сайын ... ... ... өзі жауын-шашынның түсуіне қолайсыз жағдан
туғызады.
Материктің экватор бойы бөлігінде ауа массасының бір жарты шардан
екінші ... ... ... ерекше маңызы бар. Мұның өзінде материктің
шығысында пассаттардың ... ... ... етуі осы ... ... ... ... Ал батыста болса, қысым градиенті әрқашанда Оңтүстік Атлант
максимумынан Африканың солтүстік субконтинентіне ... ... ... ... ... ... муссонның) солтүстік жарты
шарға өтуі үнемі байқалады. Сондықтан да 17°с. е. және 20° о. ... ... ... ... ... жазында экваторлық муссондардың
ықпалы көршіс береді, олар ылғалдылығы тұрақсыз экваторлық ауаны ала жүреді
де жауын-шашынды ... ... ... субтропиктік белдеулердің
шегіне кіретін қиыр солтүстігі мен оңтүстігі әрбір жарты ... ... ... ... ... ... ... массалары циркуляциясының жағдайы, жауын-шашын мен температураның
таралуы екі жарты шар үшін ... мен ... әр ... қалыптасады.
Жерорта теңізі мен Оңтүстік Европаға карай ауысады да Африканың ... ғана ... ... ... ... қатты қызуына
байланысты төмен қысымды облыс пайда болады, ол экватордан ... ... ... ... Африка өзінің көрші мұхиттарымен қоса
оңтүстік жарты шардың баралық максимум ... ... Оның тек ... ғана ... ... ... қоңыржай ендіктерінің батыс
циркуляңиясы жағдайында қалып қояды.
Солтүстік Африкада (Сахарада) ... ... және ... ... соғады, ол Қызыл теңіз бен Ніл аңғарын бойлап 20° дейін, ал
батысында 18° с. е. дейін енеді. ... ... ... Атлант максимумы
жағынан оңтүстік-батыс муссоны ағылады да Судан территориясы мен ... ... ала ... ... және ... ... ... экватордан солтүстікке
қарай Үнді муссонының ықпалында болады, ол экватор арқылы өтіп, мол ... ... ... ... жалғасы болып табылады.
Африканың жоғары қысым белдеуімен және әлсіреген пассат әрекеті ... ... ... ... әсіресе оның ішкі аудандары бұл ... ... Тек Қап ... бұл ... ... ... ... оған
жанданған циклондық әрекет тән.
Африканың, негізгі бөлігіндегі бүкіл жыл ... ... ... ... ... ... ... және күшті инсоляцияға
байланысты Материктің едәуір бөлігінде ... ... ... ... асып ... Африканың солтүстік бөлігі анағұрлым сом, сондықтан
да ол тұтас алғанда оңтүстікке қарағанда ... ... онда ... ең жоғарғы орташа айлық температура ( + 35°—40°С), ... ... ... максимумды температура ( + 58°С-ге дейін) орын алады.
Бүкіл Африкаға сондай-ақ континенттік климаттың көрініс ... ... ... ... да тән. ... Сахарада
температураның тәуліктік амплитудасы 50°С-ге ... ... ... ... ... ... және мол ... жанбырлар экватор бойы бөлігіне шамамен 5° е. е. пен 10° о. е.
аралығында түседі. ... ... ... (10 000 мм
шамасында) Камеруп массивінің басым оңтүстік-батыс желдеріне қараған
беткейлеріне түседі.
Экватордан солтүстікке және ... ... ... ... ... ... ... дейін жауын-шашынды тек әрбір жарты шардың жазында
экваторлық муссондар әкеледі, олардың жылдық ... ... ... рельефке байланыс-ты құбылып тұрады. Онан әрі экватордан солтүстікке
жэне оцтүс-тікке қарай (30°-қа ... жыл ... ... өте аз ... түсетін облыстар орналасқан. Материктің қныр солтүстігіланудан 1,5—2
есе асып түсетін мол мөлшердегі ... мен ... ... ... ... ... артық ылғалдануға жағдай туғызады.
Осыған байлансты Афри-каньщ ... ... ... оған ... ғана ... жергілікті тұрғындар да азар көтереді.
Солтүстік Африкадағы субэкваторлық белдеу солтүстікте 17° сі е. ... ... ... ... шарда субэкваторлық климаттың белдеуі Атлант мұхитына
дейін жетпейді, ал оңтүстік-те 20° о. е. ... ... ... ... ... ... солтүстік және оқтүстік субэкваторлық белдеулері
түйіседі, ал экваторлық белдеу Үнді мұхитына дейін ... ... ... жазы ... ... ... ... ол мол жау-ын-шашын бөлетін
ылғалды эқваторлық ауа алып ... Қыс ... ... ... құрғақ ауа
жеткізетін пассаттың ықпа-лында қалып қояды. Бұл ... ... әрі ... ... өте төмен кезең.
Ылғалды кезеңнің ұзақтығы, жауын-шашынның жылдық жиынтығы және белдеу
шегіндегі ылгалдану экватордан тропикке қарай және батыстан шығысқа ... ... ... ... ... ылғалды кезеңнің ұзақтығы бірте-
бірте 10 айдан 2—3 айға дейін ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
азая береді.
Солтүстік жарты ... ... ... ... ... ... қуаңшылық аудандары Сомали түбегіне орналасқан, ... ... ... ... қыратымен, ал Суданның солтүстік
бөлігінде, шекарада тропиктік белдермен бөгелген. ... ... жыл он екі ... көпшілігінде жоғары, бірақ жылдық
айырмашылықтары экваторлық белдеуге ... ... ... Ең ... ... маусымының басында, орташа температура + 30°С-ден асқан кезде
болады. Дегенмен ең салқын айлардың өзінде ... ... ... жаңа классификацияларда субэкваторлық климаттық белдеулер
ажыратылмайды, ал субэкваторлық климатты жазы ылғалды, ... ... деп ... ... ... әсірссе солтүстік жарты тапда, аридтік
тропиктік климатқа жатады.
_ Солтүстік жарты шардағы ыстық та ... ... ... ... ... тән. ... Солтүстік Африканың беті қатты қызады да онда
солтүстік-шығыс пассаты бет алады, ол ... ... 15—30% ... ... ... Африканың үстінде антициклондық режим ... ... жыл ... ... ... ... ... қолайсыз
Ауаның құрғақтығы және шамадан тыс аз бұлттылық өсімдіктің ... ... қоса ... температураның күрт ауытқып тұруына әкеп соғады.
Бұл облыстағы буланушылық шамамен нақты буланудан 20—25 есе асып ... ... ... көп, бұл Үнді ... ... әсерімен байланысты. Бұл пассат әсіресе Мозамбик
бұғазының жағалауы мен Дракон тауларының беткейлеріне көп ... ... ... ... ... ... ... жарты шарының
(тропиктік белдеудің шығыс ... ... ... ... ... ... маңда суық ағыстар өтетін, атланттық анти-цлклонның шығыс
шеткері жағының ... ... ... ... және ... ... ... белдеуіндегі батыс шетіне жағалық шөл климаты тән
Атланттық антициклондардың ... ... ... ... ... ... қызған бетіне ағып келеді де температураның инверсиясын ... ... ... ... су буының едәуір мөлшері ... ... ... ... ... ... де ауаның
салыстырмалы ылғалдылығы көп бол-ғанымен жауын-шашын аз ... ... ... ... ... + 21°С-ден төмен) және
континенталдық шөлдегіге қарағанда тәуліктік амплитудасы кемдеу. Африканың
оңтүстік-батыс бөлігінде (Намиб ... ... ... ... сирек
жауады, оның есесіне шық пен тұман мол ... де ... ... ... ... ... алады. Жағалық шөлдердің ылғалы мен қапырығына
адам континенттік шөлдің құрғақ аптап ыстығына қарағанда ... ... ... ... бен Аден ... ... ... да барынша
қуан. Қыста соғатын ... ... ... ... ... ... мүлдем дерлік қанықпайды да, жағалаудың өзінде болар-
болмас ... ... ... ... ... ... ... жазғы
муссонды Эфпоп тау қыраттарының батыс және оңтүстік-батыс ... ... да, ол ... мол ... ... ... кетеді. Ол шығыс жағалауға
фен түрінде кіреді де жауын-шашын болмайды. Сондықтан Қызыл теңіз бен Аден
шығанағының ... жер ... ең ... және ... жер ... қалыптасады.
Субтропиктік климат белдеуі Африканың қиыр солтүстігі мен оңтүстігін
қамтиды. Матриктің солтүстік-батысы мен ... жазы ... ... ... ... Бұл кезде субтропиктік ендіктерде
жатқан Африканың шет ... ... ... тұрақты, температурасы
жоғары және жаңбырсыз тропиктік антициклоннын ықпалында қалып кояды. Қыс
кезінде циклондық әрекет үстемдік етеді де ... ... ... үшін ... ... маусымдар бойынша
температуралық айырмашылықтардың анағұрлым үлкен болуы тән, Жерорта ... ... ... ... +27° ... ... ал ... температурасы +11°, +12°С. Қап жағалауында ең ыстық айдың ... ... ... ал ең салқын айдың температурасы +13°,
+14°С.
Ылғалды ... ... ... ... мен Гвинея шығанағы
жағалауын алып жатыр. Бұл орман зонасы табиғат жағдайлары жөнінен Оңтүстік
Америкадағы Амазония ... ... Биік ... ... ең ... ... Мүнда биіктігі 80 м-ге жететін алып фикустар, сейба ағашы,
майлы пальма мен шарап пальмасы - ... эбен және ... ... ... банан, агаш тәрізді папоротник, либериялық кофе агашы, лианалардан
тұратын төменгі қабаты адам өте ... ... ну ... ... ... бай, ... ... басты айырмашылығы мұнда
жануарлар орманның төменгі қабатында да кездеседі. Ормандарда шашақ құлақ
шошқа, ... ... ... ... ... ... ... мартышка, шимпанзе, мандрил, павиан, адам тәріздес ең ... ... ... ... ... түрлі түсті, денелері
ірі құстар мекендейді. Орманның барлық бөліктерінде ... ... ... ... ... ... ... үйлер мен
көпірлерді бұзып, зор шығын келтіреді. Ал цеце ... ... ... ұйқы ауруын жұқтырады.
Саванналар мен сирек ормандар Африка жерінің 40% -на жуығын алып
жатыр.
Ешбір материкте ... ... ... ... алып ... ... ... жалпы көрінісі, тіршілік дүниесінің кұрамы мен құрылымы
жағынан да басқа материктердегі саванналарға ұқсамайды. Мұнда ... ... ... ... ... сирек ағаштар кездеседі. Саваннада
топырақ өсімдік ... ... ... ... ұзақтығы мен
мөлшеріне тікелей байланысты. Жаңбырлы ... ... ... ... ... ... Ал ... кезең басталысымен-ақ өсімдіктер тез
арада қурап, ағаштар жапырағын түсіре-ді. Бұл мезгілде ... ... ... ... ... ... етеді. Ніл қолтырауынының ұзындығы 5-6
м-ге жетеді. Африка саванналарында құстар өте көп. Мұнда жер бетіндегі ... кұс ... ... ... мен ... аулайтын ірі жыртқыш кұс
секретаръ, өте әдемі кішкентай шырын сорғыштар мекендейді. Көлдер мен ... ... ... ... ... ... ғана
кездесетін марабу тіршілік ... ... өте көп, ... ... ... зиян тигізетін Марокко шегірткесі кең таралған.
Осы апатты құбылысты тежеу мақсатында Солтүстік Африка елдерінде
қолдан ... 1500 ... ... ... ... отыСаванналардан екі жаққа
қарай тропиктік шөлдер орналасқан. Олар әсіресе, Солтүстік Африкада ... алып ... ... ... ... ... ... жылдык жауын-шашын мөлшері 100 мм-ден аз, ішкі ... ... ... бойы жаңбыр жаумайды. Бұлт болмайтындықтан күн ... ... ... ... ... ... өзінде ауа температу-расы
+40°,+50°С болады, әсіресе шаң мен ... ... ... құрғақ самум желі
соққан кезде ыстыққа төзу өте қиын. Шаң мен ... ... ... ... кең, ұзын киім киіп, бетін тұмшаланып ... Ал ... күрт ... ... ... қалтырап, тоңады.
Сондықтан Сахара тұрғындары арасында суық ... ... ... ... Температураның тек тәуліктік қана емес, жылдық ауытқулары да
жоғары болатындықтан, ... ... ... ... ... Тау жыныстары
күндізгі ыстық пен түнгі суық әсерінен ... ... ... ... Сол ... ... тасты шөлдер кең тараған. Оларды жергілікті
халық хамададеп атайды. Тасты ... ... ... ... ... ... бетінде қыналар кездеседі. Хамада сазды және
құмды шөлдермен ... ... ... ... ... ... екі
тобы тән. ... ... ... ... тереңнен алатын өсімдіктер тобының жапырақтары өте ... ... ... ... Ал ... ... ... жаңбырлардан кейін тез
өсіп, гүлдеп, тұқым шашып үлгеретін өсімдіктер құрайды. Олардың тұқымының
сыртында бірнеше жылдар бойы ... ... ... ... және ... ... сцр ... қалыптасады. Бұл топырақтың
кұрамында қарашірік аз, бірақ тұздар көп. ... ... қара ... ... ... ... ... мұхиты жағалауында Намбия жағалық шөлі
орналасқан. Бүл ... тән ... ... ... жуан ... 50 см ғана, одан ұзындығы 2-3 м, кейде 8 м-ге ... ... ... екі ... қана ... ... ... бірте-бірте қурап,
сабағынан үздіксіз өсіп отырады. Вельвичия 2000 жылға дейін тіршілік етеді.
Калахари-де өсетін ... ... ... ха-лық сусын ретінде
пайдаланады, ол ... да ... ... ... солтүстікке қарай
Оңтүстік Африка шөлдері шөлейтп зонасына ауысады. ... ... ... ... мен ... алоэ ... қатты жапыракты орман-дар мен бұталар Жерорта теңізі
Экваторлық климат белдеуі Конго бассейнінің едәуір бөлігін шамамен 5° с. ... 5° о. е. ... ... Гвинея жағалау-ын 7—8° с. е. дейін
қамтиды. Конго бассейнінде жер ... ... ... ... ... көтеріледі де жыл бойына конвективтік жауын-шашын болып ... ... ... ең биік ... ... екі ... айқын
көрінеді. Гвинея шығанағының жағалауларына жауын-шашынды үстемдік ететін
оңтүстік-батыс желдері жеткізеді, ... ... ... көп — ... беткейлерінде 9600 мм дейін же-теді.
Африкада ірі өзендер көп. Өзен торы материк территориясында ... Бұл жер ... мен ... ... ... Жер ... яғни ... бөлігінің көтеріңкі болуына байланысты ... ... ... құяды.
Материктегі ең жиі өзен торы экваторлық және субэкваторлық климаттық
белдеулерге ... ... ... өте аз. ... климаттық
белдеулер арқылы ағып ... ... ... ... ... ... ... өзен ағып өтетін елдердің шаруашылығы үшін ... ... ... ... ... ең суы мол және ... ... екінші өзен.
Суының молдығы және алабының ... ... ... ... ... алады.
Қорытынды
Мен Африканың географиялық белдеулері мен зоналарын қорытындылай ... ... ... ... ... Евразиямен тығыз байланысты:
оларды тек Қызыл және Жерорта теңізі бөліп тұр. Африка мен Евразия шығыс
жарты ... ... ... ... құрайды, бұларды басқа материктерден
мұхиттардың орасан зор кеңістіктері бөліп тастаған.
Атлант мұхитында материктік және вулкандық ... бар. ... ... ... ... ... ... Сан-Томе, Аннобон.
Африка — жер шарыныц солтүстік және оңтүстік жарты шарларына шамамен
бірдей қашықтыққа созылып жатқан ... ... Осы ... ... ... ... ендіктерінде бірегей климат болуына жағдай жасайды.
Климаттық белдеулердің барлығы ... ... ... екі реттен
қайталанады.
-----------------------
3

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Африка жайлы10 бет
Африканың табиғаты, елдері мен халықтары29 бет
"Африка."10 бет
Африка7 бет
Африка Бірлігі Ұйымы11 бет
Африка елдері5 бет
Африка мемлекеті3 бет
Африка территориясын геологиялық зертеу тарихы17 бет
Африка топырағы мен өсімдігі18 бет
Африка туралы мәліметтер9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь